൩. ധാതുസംയുത്തം

൧. നാനത്തവഗ്ഗോ

൧. ധാതുനാനത്തസുത്തം

൮൫. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതു രൂപധാതു ചക്ഖുവിഞ്ഞാണധാതു, സോതധാതു സദ്ദധാതു സോതവിഞ്ഞാണധാതു, ഘാനധാതു ഗന്ധധാതു ഘാനവിഞ്ഞാണധാതു, ജിവ്ഹാധാതു രസധാതു ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണധാതു, കായധാതു ഫോട്ഠബ്ബധാതു കായവിഞ്ഞാണധാതു, മനോധാതു ധമ്മധാതു മനോവിഞ്ഞാണധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്ത’’ന്തി. പഠമം.

൨. ഫസ്സനാനത്തസുത്തം

൮൬. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതു സോതധാതു ഘാനധാതു ജിവ്ഹാധാതു കായധാതു മനോധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം? ചക്ഖുധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ. സോതധാതും പടിച്ച… ഘാനധാതും പടിച്ച … ജിവ്ഹാധാതും പടിച്ച… കായധാതും പടിച്ച… മനോധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സോ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്ത’’ന്തി. ദുതിയം.

൩. നോഫസ്സനാനത്തസുത്തം

൮൭. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതു…പേ… മനോധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ, നോ ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുധാതു…പേ… മനോധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സോ, നോ മനോസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോധാതു. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്ത’’ന്തി. തതിയം.

൪. വേദനാനാനത്തസുത്തം

൮൮. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതു …പേ… മനോധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം? ചക്ഖുധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ…പേ… മനോധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സോ, മനോസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്ത’’ന്തി. ചതുത്ഥം.

൫. ദുതിയവേദനാനാനത്തസുത്തം

൮൯. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം, നോ വേദനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതു…പേ… മനോധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം, നോ വേദനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം? ചക്ഖുധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ, ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, നോ ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ, നോ ചക്ഖുസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ചക്ഖുധാതു…പേ… മനോധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സോ, മനോസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, നോ മനോസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോസമ്ഫസ്സോ, നോ മനോസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മനോധാതു. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം, നോ വേദനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്ത’’ന്തി. പഞ്ചമം.

൬. ബാഹിരധാതുനാനത്തസുത്തം

൯൦. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ…പേ… കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? രൂപധാതു സദ്ദധാതു ഗന്ധധാതു രസധാതു ഫോട്ഠബ്ബധാതു ധമ്മധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്ത’’ന്തി. ഛട്ഠം.

൭. സഞ്ഞാനാനത്തസുത്തം

൯൧. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? രൂപധാതു…പേ… ധമ്മധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം?

‘‘രൂപധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസഞ്ഞാ, രൂപസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസങ്കപ്പോ, രൂപസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപച്ഛന്ദോ, രൂപച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപപരിളാഹോ, രൂപപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപപരിയേസനാ…പേ… ധമ്മധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസഞ്ഞാ, ധമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസങ്കപ്പോ, ധമ്മസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മച്ഛന്ദോ, ധമ്മച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിളാഹോ, ധമ്മപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിയേസനാ.

‘‘ഏവം, ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്ത’’ന്തി. സത്തമം.

൮. നോപരിയേസനാനാനത്തസുത്തം

൯൨. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം; നോ പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, നോ പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, നോ ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, നോ സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, നോ സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? രൂപധാതു…പേ… ധമ്മധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… പരിയേസനാനാനത്തം; നോ പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, നോ പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, നോ ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, നോ സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, നോ സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം?

‘‘രൂപധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസഞ്ഞാ…പേ… ധമ്മധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസഞ്ഞാ, ധമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ധമ്മപരിയേസനാ; നോ ധമ്മപരിയേസനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിളാഹോ, നോ ധമ്മപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മച്ഛന്ദോ, നോ ധമ്മച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസങ്കപ്പോ, നോ ധമ്മസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസഞ്ഞാ, നോ ധമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മധാതു.

‘‘ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… പരിയേസനാനാനത്തം; നോ പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, നോ പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, നോ ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, നോ സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, നോ സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്ത’’ന്തി. അട്ഠമം.

൯. ബാഹിരഫസ്സനാനത്തസുത്തം

൯൩. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം, വേദനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം, പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ലാഭനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? രൂപധാതു…പേ… ധമ്മധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ലാഭനാനത്തം?

‘‘രൂപധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസഞ്ഞാ, രൂപസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസങ്കപ്പോ, രൂപസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസമ്ഫസ്സോ, രൂപസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, രൂപസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപച്ഛന്ദോ, രൂപച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപപരിളാഹോ, രൂപപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപപരിയേസനാ, രൂപപരിയേസനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപലാഭോ…പേ… ധമ്മധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസഞ്ഞാ, ധമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസങ്കപ്പോ, ധമ്മസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസമ്ഫസ്സോ, ധമ്മസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, ധമ്മസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മച്ഛന്ദോ, ധമ്മച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിളാഹോ, ധമ്മപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിയേസനാ, ധമ്മപരിയേസനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മലാഭോ.

‘‘ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… പരിയേസനാനാനത്തം, പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ലാഭനാനത്ത’’ന്തി. നവമം.

൧൦. ദുതിയബാഹിരഫസ്സനാനത്തസുത്തം

൯൪. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുനാനത്തം, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, ഫസ്സ… വേദനാ… ഛന്ദ… പരിളാഹ… പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ലാഭനാനത്തം; നോ ലാഭനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം, നോ പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, നോ പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ഛന്ദ… വേദനാ… ഫസ്സ… സങ്കപ്പ… സഞ്ഞാനാനത്തം, നോ സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം. കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം? രൂപധാതു…പേ… ധമ്മധാതു – ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം? ഫസ്സ… വേദനാ… ഛന്ദ… പരിളാഹ… പരിയേസനാ… ലാഭ… നോ ലാഭനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം, നോ പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹ… ഛന്ദ… വേദനാ… ഫസ്സ… നോ സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, നോ സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്തം?

‘‘രൂപധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി രൂപസഞ്ഞാ…പേ… ധമ്മധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസഞ്ഞാ, ധമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… ധമ്മപരിയേസനാ, ധമ്മപരിയേസനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മലാഭോ; നോ ധമ്മലാഭം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിയേസനാ, നോ ധമ്മപരിയേസനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മപരിളാഹോ, നോ ധമ്മപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മച്ഛന്ദോ, നോ ധമ്മച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, നോ ധമ്മസമ്ഫസ്സജം വേദനം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസമ്ഫസ്സോ, നോ ധമ്മസമ്ഫസ്സം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസങ്കപ്പോ, നോ ധമ്മസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മസഞ്ഞാ, നോ ധമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധമ്മധാതു.

‘‘ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി…പേ… സങ്കപ്പ… ഫസ്സ… വേദനാ… ഛന്ദ… പരിളാഹ… പരിയേസനാ… ലാഭ… നോ ലാഭനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിയേസനാനാനത്തം, നോ പരിയേസനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പരിളാഹനാനത്തം, നോ പരിളാഹനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഛന്ദനാനത്തം, നോ ഛന്ദനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വേദനാനാനത്തം, നോ വേദനാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഫസ്സനാനത്തം, നോ ഫസ്സനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സങ്കപ്പനാനത്തം, നോ സങ്കപ്പനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാനാനത്തം, നോ സഞ്ഞാനാനത്തം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ധാതുനാനത്ത’’ന്തി. ദസമം.

നാനത്തവഗ്ഗോ പഠമോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ധാതുഫസ്സഞ്ച നോ ചേതം, വേദനാ അപരേ ദുവേ;

ഏതം അജ്ഝത്തപഞ്ചകം, ധാതുസഞ്ഞഞ്ച നോ ചേതം;

ഫസ്സസ്സ അപരേ ദുവേ, ഏതം ബാഹിരപഞ്ചകന്തി.

൨. ദുതിയവഗ്ഗോ

൧. സത്തധാതുസുത്തം

൯൫. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘സത്തിമാ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുയോ. കതമാ സത്ത? ആഭാധാതു, സുഭധാതു, ആകാസാനഞ്ചായതനധാതു, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനധാതു, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനധാതു, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനധാതു, സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധധാതു – ഇമാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ത ധാതുയോ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘യാ ചായം, ഭന്തേ, ആഭാധാതു യാ ച സുഭധാതു യാ ച ആകാസാനഞ്ചായതനധാതു യാ ച വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനധാതു യാ ച ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനധാതു യാ ച നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനധാതു യാ ച സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധധാതു – ഇമാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ധാതുയോ കിം പടിച്ച പഞ്ഞായന്തീ’’തി?

‘‘യായം, ഭിക്ഖു, ആഭാധാതു – അയം ധാതു അന്ധകാരം പടിച്ച പഞ്ഞായതി. യായം, ഭിക്ഖു, സുഭധാതു – അയം ധാതു അസുഭം പടിച്ച പഞ്ഞായതി. യായം, ഭിക്ഖു, ആകാസാനഞ്ചായതനധാതു – അയം ധാതു രൂപം പടിച്ച പഞ്ഞായതി. യായം, ഭിക്ഖു, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനധാതു – അയം ധാതു ആകാസാനഞ്ചായതനം പടിച്ച പഞ്ഞായതി. യായം, ഭിക്ഖു, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനധാതു – അയം ധാതു വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം പടിച്ച പഞ്ഞായതി. യായം, ഭിക്ഖു, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനധാതു – അയം ധാതു ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം പടിച്ച പഞ്ഞായതി. യായം, ഭിക്ഖു, സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധധാതു – അയം ധാതു നിരോധം പടിച്ച പഞ്ഞായതീ’’തി.

‘‘യാ ചായം, ഭന്തേ, ആഭാധാതു യാ ച സുഭധാതു യാ ച ആകാസാനഞ്ചായതനധാതു യാ ച വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനധാതു യാ ച ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനധാതു യാ ച നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനധാതു യാ ച സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധധാതു – ഇമാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ധാതുയോ കഥം സമാപത്തി പത്തബ്ബാ’’തി?

‘‘യാ ചായം, ഭിക്ഖു, ആഭാധാതു യാ ച സുഭധാതു യാ ച ആകാസാനഞ്ചായതനധാതു യാ ച വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനധാതു യാ ച ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനധാതു – ഇമാ ധാതുയോ സഞ്ഞാസമാപത്തി പത്തബ്ബാ. യായം, ഭിക്ഖു, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനധാതു – അയം ധാതു സങ്ഖാരാവസേസസമാപത്തി പത്തബ്ബാ. യായം, ഭിക്ഖു, സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധധാതു – അയം ധാതു നിരോധസമാപത്തി പത്തബ്ബാ’’തി. പഠമം.

൨. സനിദാനസുത്തം

൯൬. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘സനിദാനം, ഭിക്ഖവേ, ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ, നോ അനിദാനം; സനിദാനം ഉപ്പജ്ജതി ബ്യാപാദവിതക്കോ, നോ അനിദാനം; സനിദാനം ഉപ്പജ്ജതി വിഹിംസാവിതക്കോ, നോ അനിദാനം’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സനിദാനം ഉപ്പജ്ജതി കാമവിതക്കോ, നോ അനിദാനം; സനിദാനം ഉപ്പജ്ജതി ബ്യാപാദവിതക്കോ, നോ അനിദാനം; സനിദാനം ഉപ്പജ്ജതി വിഹിംസാവിതക്കോ, നോ അനിദാനം? കാമധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി കാമസഞ്ഞാ, കാമസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി കാമസങ്കപ്പോ, കാമസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി കാമച്ഛന്ദോ, കാമച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി കാമപരിളാഹോ, കാമപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി കാമപരിയേസനാ. കാമപരിയേസനം, ഭിക്ഖവേ, പരിയേസമാനോ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ തീഹി ഠാനേഹി മിച്ഛാ പടിപജ്ജതി – കായേന, വാചായ, മനസാ.

‘‘ബ്യാപാദധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ബ്യാപാദസഞ്ഞാ, ബ്യാപാദസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ബ്യാപാദസങ്കപ്പോ…പേ… ബ്യാപാദച്ഛന്ദോ… ബ്യാപാദപരിളാഹോ… ബ്യാപാദപരിയേസനാ… ബ്യാപാദപരിയേസനം, ഭിക്ഖവേ, പരിയേസമാനോ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ തീഹി ഠാനേഹി മിച്ഛാ പടിപജ്ജതി – കായേന, വാചായ, മനസാ.

‘‘വിഹിംസാധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വിഹിംസാസഞ്ഞാ; വിഹിംസാസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി വിഹിംസാസങ്കപ്പോ…പേ… വിഹിംസാഛന്ദോ… വിഹിംസാപരിളാഹോ… വിഹിംസാപരിയേസനാ… വിഹിംസാപരിയേസനം, ഭിക്ഖവേ, പരിയേസമാനോ അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ തീഹി ഠാനേഹി മിച്ഛാ പടിപജ്ജതി – കായേന, വാചായ, മനസാ.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ആദിത്തം തിണുക്കം സുക്ഖേ തിണദായേ നിക്ഖിപേയ്യ; നോ ചേ ഹത്ഥേഹി ച പാദേഹി ച ഖിപ്പമേവ നിബ്ബാപേയ്യ. ഏവഞ്ഹി, ഭിക്ഖവേ, യേ തിണകട്ഠനിസ്സിതാ പാണാ തേ അനയബ്യസനം ആപജ്ജേയ്യും. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യോ ഹി കോചി സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ഉപ്പന്നം വിസമഗതം സഞ്ഞം ന ഖിപ്പമേവ പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, സോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ ദുക്ഖം വിഹരതി സവിഘാതം സഉപായാസം സപരിളാഹം; കായസ്സ ച ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ.

‘‘സനിദാനം, ഭിക്ഖവേ, ഉപ്പജ്ജതി നേക്ഖമ്മവിതക്കോ, നോ അനിദാനം; സനിദാനം ഉപ്പജ്ജതി അബ്യാപാദവിതക്കോ, നോ അനിദാനം; സനിദാനം ഉപ്പജ്ജതി അവിഹിംസാവിതക്കോ, നോ അനിദാനം.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സനിദാനം ഉപ്പജ്ജതി നേക്ഖമ്മവിതക്കോ, നോ അനിദാനം; സനിദാനം ഉപ്പജ്ജതി അബ്യാപാദവിതക്കോ, നോ അനിദാനം; സനിദാനം ഉപ്പജ്ജതി അവിഹിംസാവിതക്കോ, നോ അനിദാനം? നേക്ഖമ്മധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി നേക്ഖമ്മസഞ്ഞാ, നേക്ഖമ്മസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പോ, നേക്ഖമ്മസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി നേക്ഖമ്മച്ഛന്ദോ, നേക്ഖമ്മച്ഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി നേക്ഖമ്മപരിളാഹോ, നേക്ഖമ്മപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി നേക്ഖമ്മപരിയേസനാ; നേക്ഖമ്മപരിയേസനം, ഭിക്ഖവേ, പരിയേസമാനോ സുതവാ അരിയസാവകോ തീഹി ഠാനേഹി സമ്മാ പടിപജ്ജതി – കായേന, വാചായ, മനസാ.

‘‘അബ്യാപാദധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി അബ്യാപാദസഞ്ഞാ, അബ്യാപാദസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി അബ്യാപാദസങ്കപ്പോ…പേ… അബ്യാപാദച്ഛന്ദോ… അബ്യാപാദപരിളാഹോ… അബ്യാപാദപരിയേസനാ, അബ്യാപാദപരിയേസനം, ഭിക്ഖവേ, പരിയേസമാനോ സുതവാ അരിയസാവകോ തീഹി ഠാനേഹി സമ്മാ പടിപജ്ജതി – കായേന, വാചായ, മനസാ.

‘‘അവിഹിംസാധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി അവിഹിംസാസഞ്ഞാ, അവിഹിംസാസഞ്ഞം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി അവിഹിംസാസങ്കപ്പോ, അവിഹിംസാസങ്കപ്പം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി അവിഹിംസാഛന്ദോ, അവിഹിംസാഛന്ദം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി അവിഹിംസാപരിളാഹോ, അവിഹിംസാപരിളാഹം പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി അവിഹിംസാപരിയേസനാ; അവിഹിംസാപരിയേസനം, ഭിക്ഖവേ, പരിയേസമാനോ സുതവാ അരിയസാവകോ തീഹി ഠാനേഹി സമ്മാ പടിപജ്ജതി – കായേന, വാചായ, മനസാ.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പുരിസോ ആദിത്തം തിണുക്കം സുക്ഖേ തിണദായേ നിക്ഖിപേയ്യ; തമേനം ഹത്ഥേഹി ച പാദേഹി ച ഖിപ്പമേവ നിബ്ബാപേയ്യ. ഏവഞ്ഹി, ഭിക്ഖവേ, യേ തിണകട്ഠനിസ്സിതാ പാണാ തേ ന അനയബ്യസനം ആപജ്ജേയ്യും. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യോ ഹി കോചി സമണോ വാ ബ്രാഹ്മണോ വാ ഉപ്പന്നം വിസമഗതം സഞ്ഞം ഖിപ്പമേവ പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, സോ ദിട്ഠേ ചേവ ധമ്മേ സുഖം വിഹരതി അവിഘാതം അനുപായാസം അപരിളാഹം; കായസ്സ ച ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതി പാടികങ്ഖാ’’തി. ദുതിയം.

൩. ഗിഞ്ജകാവസഥസുത്തം

൯൭. ഏകം സമയം ഭഗവാ ഞാതികേ വിഹരതി ഗിഞ്ജകാവസഥേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ധാതും, ഭിക്ഖവേ, പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സഞ്ഞാ, ഉപ്പജ്ജതി ദിട്ഠി, ഉപ്പജ്ജതി വിതക്കോ’’തി. ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ കച്ചാനോ [സദ്ധോ കച്ചാനോ (ക.)] ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘യായം, ഭന്തേ, ദിട്ഠി – ‘അസമ്മാസമ്ബുദ്ധേസു സമ്മാസമ്ബുദ്ധാ’തി, അയം നു ഖോ, ഭന്തേ, ദിട്ഠി കിം പടിച്ച പഞ്ഞായതീ’’തി?

‘‘മഹതി ഖോ ഏസാ, കച്ചാന, ധാതു യദിദം അവിജ്ജാധാതു. ഹീനം, കച്ചാന, ധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി ഹീനാ സഞ്ഞാ, ഹീനാ ദിട്ഠി, ഹീനോ വിതക്കോ, ഹീനാ ചേതനാ, ഹീനാ പത്ഥനാ, ഹീനോ പണിധി, ഹീനോ പുഗ്ഗലോ, ഹീനാ വാചാ; ഹീനം ആചിക്ഖതി ദേസേതി പഞ്ഞപേതി പട്ഠപേതി വിവരതി വിഭജതി ഉത്താനീകരോതി; ഹീനാ തസ്സ ഉപപത്തീതി വദാമി.

‘‘മജ്ഝിമം, കച്ചാന, ധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി മജ്ഝിമാ സഞ്ഞാ, മജ്ഝിമാ ദിട്ഠി, മജ്ഝിമോ വിതക്കോ, മജ്ഝിമാ ചേതനാ, മജ്ഝിമാ പത്ഥനാ, മജ്ഝിമോ പണിധി, മജ്ഝിമോ പുഗ്ഗലോ, മജ്ഝിമാ വാചാ; മജ്ഝിമം ആചിക്ഖതി ദേസേതി പഞ്ഞപേതി പട്ഠപേതി വിവരതി വിഭജതി ഉത്താനീകരോതി; മജ്ഝിമാ തസ്സ ഉപപത്തീതി വദാമി.

‘‘പണീതം, കച്ചാന, ധാതും പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി പണീതാ സഞ്ഞാ, പണീതാ ദിട്ഠി, പണീതോ വിതക്കോ, പണീതാ ചേതനാ, പണീതാ പത്ഥനാ, പണീതോ പണിധി, പണീതോ പുഗ്ഗലോ, പണീതാ വാചാ; പണീതം ആചിക്ഖതി ദേസേതി പഞ്ഞപേതി പട്ഠപേതി വിവരതി വിഭജതി ഉത്താനീകരോതി; പണീതാ തസ്സ ഉപപത്തീതി വദാമീ’’തി. തതിയം.

൪. ഹീനാധിമുത്തികസുത്തം

൯൮. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ [ധാതുസോ (സീ. പീ.) അയഞ്ച പഠമാരമ്ഭവാക്യേയേവ, ന സബ്ബത്ഥ. തീസു പന അദ്ധാസു ച ഉപമാസംസന്ദനനിഗമനട്ഠാനേ ച ഇദം പാഠനാനത്തം നത്ഥി], ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി’’.

‘‘അതീതമ്പി ഖോ [ഖോസദ്ദോ സീ. സ്യാ. കം. പീ. പോത്ഥകേസു നത്ഥി], ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ധാതുസോവ [ഈദിസേസു ഠാനേസു പാഠനാനത്തം നത്ഥി] സത്താ സംസന്ദിംസു സമിംസു. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു; കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു.

‘‘അനാഗതമ്പി ഖോ [ഖോസദ്ദോ സീ. സ്യാ. കം. പീ. പോത്ഥകേസു നത്ഥി], ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ധാതുസോവ [ഈദിസേസു ഠാനേസു പാഠനാനത്തം നത്ഥി] സത്താ സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി; കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി.

‘‘ഏതരഹിപി ഖോ [ഖോസദ്ദോ സീ. സ്യാ. കം. പീ. പോത്ഥകേസു നത്ഥി], ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനം ധാതുസോവ [ഈദിസേസു ഠാനേസു പാഠനാനത്തം നത്ഥി] സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ചങ്കമസുത്തം

൯൯. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഗിജ്ഝകൂടേ പബ്ബതേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭഗവതോ അവിദൂരേ ചങ്കമതി; ആയസ്മാപി ഖോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭഗവതോ അവിദൂരേ ചങ്കമതി; ആയസ്മാപി ഖോ മഹാകസ്സപോ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭഗവതോ അവിദൂരേ ചങ്കമതി; ആയസ്മാപി ഖോ അനുരുദ്ധോ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭഗവതോ അവിദൂരേ ചങ്കമതി; ആയസ്മാപി ഖോ പുണ്ണോ മന്താനിപുത്തോ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭഗവതോ അവിദൂരേ ചങ്കമതി; ആയസ്മാപി ഖോ ഉപാലി സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭഗവതോ അവിദൂരേ ചങ്കമതി; ആയസ്മാപി ഖോ ആനന്ദോ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭഗവതോ അവിദൂരേ ചങ്കമതി; ദേവദത്തോപി ഖോ സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ഭഗവതോ അവിദൂരേ ചങ്കമതി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘പസ്സഥ നോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, സാരിപുത്തം സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ചങ്കമന്ത’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘സബ്ബേ ഖോ ഏതേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ മഹാപഞ്ഞാ. പസ്സഥ നോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, മോഗ്ഗല്ലാനം സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ചങ്കമന്ത’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘സബ്ബേ ഖോ ഏതേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ മഹിദ്ധികാ. പസ്സഥ നോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, കസ്സപം സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ചങ്കമന്ത’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘സബ്ബേ ഖോ ഏതേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ധുതവാദാ. പസ്സഥ നോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, അനുരുദ്ധം സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ചങ്കമന്ത’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘സബ്ബേ ഖോ ഏതേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ദിബ്ബചക്ഖുകാ. പസ്സഥ നോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, പുണ്ണം മന്താനിപുത്തം സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ചങ്കമന്ത’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘സബ്ബേ ഖോ ഏതേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ധമ്മകഥികാ. പസ്സഥ നോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാലിം സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ചങ്കമന്ത’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘സബ്ബേ ഖോ ഏതേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ വിനയധരാ. പസ്സഥ നോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ആനന്ദം സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ചങ്കമന്ത’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘സബ്ബേ ഖോ ഏതേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ ബഹുസ്സുതാ. പസ്സഥ നോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ദേവദത്തം സമ്ബഹുലേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം ചങ്കമന്ത’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘സബ്ബേ ഖോ ഏതേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖൂ പാപിച്ഛാ’’.

‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അതീതമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദിംസു സമിംസു. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു; കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു.

‘‘അനാഗതമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി; കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി.

‘‘ഏതരഹിപി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. സഗാഥാസുത്തം

൧൦൦. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അതീതമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദിംസു സമിംസു. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു’’.

‘‘അനാഗതമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി.

‘‘ഏതരഹിപി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഗൂഥോ ഗൂഥേന സംസന്ദതി സമേതി; മുത്തം മുത്തേന സംസന്ദതി സമേതി; ഖേളോ ഖേളേന സംസന്ദതി സമേതി; പുബ്ബോ പുബ്ബേന സംസന്ദതി സമേതി; ലോഹിതം ലോഹിതേന സംസന്ദതി സമേതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുസോവ [സബ്ബത്ഥപി ഏവമേവ ദിസ്സതി] സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അതീതമ്പി ഖോ അദ്ധാനം…പേ… അനാഗതമ്പി ഖോ അദ്ധാനം…പേ… ഏതരഹിപി ഖോ പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. ഹീനാധിമുത്തികാ ഹീനാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി.

‘‘ധാതുസോവ ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അതീതമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദിംസു സമിംസു. കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു.

‘‘അനാഗതമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം…പേ… ഏതരഹിപി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഖീരം ഖീരേന സംസന്ദതി സമേതി; തേലം തേലേന സംസന്ദതി സമേതി; സപ്പി സപ്പിനാ സംസന്ദതി സമേതി; മധു മധുനാ സംസന്ദതി സമേതി; ഫാണിതം ഫാണിതേന സംസന്ദതി സമേതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അതീതമ്പി ഖോ അദ്ധാനം… അനാഗതമ്പി ഖോ അദ്ധാനം… ഏതരഹിപി ഖോ പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. കല്യാണാധിമുത്തികാ കല്യാണാധിമുത്തികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘സംസഗ്ഗാ വനഥോ ജാതോ, അസംസഗ്ഗേന ഛിജ്ജതി;

പരിത്തം ദാരുമാരുയ്ഹ, യഥാ സീദേ മഹണ്ണവേ.

‘‘ഏവം കുസീതമാഗമ്മ, സാധുജീവിപി സീദതി;

തസ്മാ തം പരിവജ്ജേയ്യ, കുസീതം ഹീനവീരിയം.

‘‘പവിവിത്തേഹി അരിയേഹി, പഹിതത്തേഹി ഝായീഹി [ഝായിഹി (സീ.), ഝായിഭി (സ്യാ. കം.)];

നിച്ചം ആരദ്ധവീരിയേഹി, പണ്ഡിതേഹി സഹാവസേ’’തി.

൭. അസ്സദ്ധസംസന്ദനസുത്തം

൧൦൧. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അഹിരികാ അഹിരികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അനോത്തപ്പിനോ അനോത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അപ്പസ്സുതാ അപ്പസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; കുസീതാ കുസീതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മുട്ഠസ്സതിനോ മുട്ഠസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി’’.

‘‘അതീതമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദിംസു സമിംസു. അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു; അഹിരികാ അഹിരികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു; അനോത്തപ്പിനോ അനോത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു; അപ്പസ്സുതാ അപ്പസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു; കുസീതാ കുസീതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു; മുട്ഠസ്സതിനോ മുട്ഠസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിംസു സമിംസു.

‘‘അനാഗതമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി. അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി; അഹിരികാ അഹിരികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി; അനോത്തപ്പിനോ അനോത്തപ്പീഹി സദ്ധിം…പേ… അപ്പസ്സുതാ അപ്പസ്സുതേഹി സദ്ധിം…പേ… കുസീതാ കുസീതേഹി സദ്ധിം…പേ… മുട്ഠസ്സതിനോ മുട്ഠസ്സതീഹി സദ്ധിം…പേ… ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി.

‘‘ഏതരഹിപി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അഹിരികാ അഹിരികേഹി സദ്ധിം…പേ… അനോത്തപ്പിനോ അനോത്തപ്പീഹി സദ്ധിം…പേ… അപ്പസ്സുതാ അപ്പസ്സുതേഹി സദ്ധിം…പേ… കുസീതാ കുസീതേഹി സദ്ധിം…പേ… മുട്ഠസ്സതിനോ മുട്ഠസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി.

‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. സദ്ധാ സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഹിരിമനാ ഹിരിമനേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഓത്തപ്പിനോ ഓത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ബഹുസ്സുതാ ബഹുസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ആരദ്ധവീരിയാ ആരദ്ധവീരിയേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഉപട്ഠിതസ്സതിനോ ഉപട്ഠിതസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അതീതമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം…പേ… അനാഗതമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ…പേ… ഏതരഹിപി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. സദ്ധാ സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീ’’തി. സത്തമം.

൮. അസ്സദ്ധമൂലകസുത്തം

൧൦൨. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അഹിരികാ അഹിരികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സദ്ധാ സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഹിരിമനാ ഹിരിമനേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അതീതമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദിംസു സമിംസു…പേ… അനാഗതമ്പി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദിസ്സന്തി സമേസ്സന്തി…പേ….

‘‘ഏതരഹിപി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നം അദ്ധാനം ധാതുസോവ സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അഹിരികാ അഹിരികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സദ്ധാ സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഹിരിമനാ ഹിരിമനേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീതി. (൧)

‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അനോത്തപ്പിനോ അനോത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സദ്ധാ സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഓത്തപ്പിനോ ഓത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി…പേ… പഠമവാരോ വിയ വിത്ഥാരേതബ്ബോ. (൨)

‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ…പേ… അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അപ്പസ്സുതാ അപ്പസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സദ്ധാ സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ബഹുസ്സുതാ ബഹുസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി…പേ…. (൩)

‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ…പേ… അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; കുസീതാ കുസീതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സദ്ധാ സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ആരദ്ധവീരിയാ ആരദ്ധവീരിയേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി…പേ…. (൪)

‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ…പേ… അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മുട്ഠസ്സതിനോ മുട്ഠസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സദ്ധാ സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഉപട്ഠിതസ്സതിനോ ഉപട്ഠിതസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീതി…പേ…. അട്ഠമം. (൫)

൯. അഹിരികമൂലകസുത്തം

൧൦൩. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ…പേ… അഹിരികാ അഹിരികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, അനോത്തപ്പിനോ അനോത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഹിരിമനാ ഹിരിമനേഹി സദ്ധിം സസന്ദന്തി സമേന്തി, ഓത്തപ്പിനോ ഓത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി…പേ…. (൧)

‘‘അഹിരികാ അഹിരികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, അപ്പസ്സുതാ അപ്പസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഹിരിമനാ ഹിരിമനേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, ബഹുസ്സുതാ ബഹുസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി…പേ…. (൨)

‘‘അഹിരികാ അഹിരികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, കുസീതാ കുസീതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഹിരിമനാ ഹിരിമനേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, ആരദ്ധവീരിയാ ആരദ്ധവീരിയേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി…പേ…. (൩)

‘‘അഹിരികാ അഹിരികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, മുട്ഠസ്സതിനോ മുട്ഠസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഹിരിമനാ ഹിരിമനേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, ഉപട്ഠിതസ്സതിനോ ഉപട്ഠിതസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി, പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീതി…പേ…. നവമം. (൪)

൧൦. അനോത്തപ്പമൂലകസുത്തം

൧൦൪. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അനോത്തപ്പിനോ അനോത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അപ്പസ്സുതാ അപ്പസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഓത്തപ്പിനോ ഓത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ബഹുസ്സുതാ ബഹുസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി…പേ…. (൧)

‘‘അനോത്തപ്പിനോ അനോത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; കുസീതാ കുസീതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഓത്തപ്പിനോ ഓത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ആരദ്ധവീരിയാ ആരദ്ധവീരിയേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി…പേ…. (൨)

‘‘അനോത്തപ്പിനോ അനോത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മുട്ഠസ്സതിനോ മുട്ഠസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഓത്തപ്പിനോ ഓത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഉപട്ഠിതസ്സതിനോ ഉപട്ഠിതസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീതി…പേ…. ദസമം. (൩)

൧൧. അപ്പസ്സുതമൂലകസുത്തം

൧൦൫. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അപ്പസ്സുതാ അപ്പസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; കുസീതാ കുസീതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ബഹുസ്സുതാ ബഹുസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ആരദ്ധവീരിയാ ആരദ്ധവീരിയേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി…പേ…. (൧)

‘‘അപ്പസ്സുതാ അപ്പസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മുട്ഠസ്സതിനോ മുട്ഠസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ബഹുസ്സുതാ ബഹുസ്സുതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഉപട്ഠിതസ്സതിനോ ഉപട്ഠിതസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീതി…പേ…. ഏകാദസമം. (൨)

൧൨. കുസീതമൂലകസുത്തം

൧൦൬. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. കുസീതാ കുസീതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മുട്ഠസ്സതിനോ മുട്ഠസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ആരദ്ധവീരിയാ ആരദ്ധവീരിയേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഉപട്ഠിതസ്സതിനോ ഉപട്ഠിതസ്സതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീതി…പേ…. ദ്വാദസമം.

ദുതിയോ വഗ്ഗോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സത്തിമാ സനിദാനഞ്ച, ഗിഞ്ജകാവസഥേന ച;

ഹീനാധിമുത്തി ചങ്കമം, സഗാഥാ അസ്സദ്ധസത്തമം.

അസ്സദ്ധമൂലകാ പഞ്ച, ചത്താരോ അഹിരികമൂലകാ;

അനോത്തപ്പമൂലകാ തീണി, ദുവേ അപ്പസ്സുതേന ച.

കുസീതം ഏകകം വുത്തം, സുത്തന്താ തീണി പഞ്ചകാ;

ബാവീസതി വുത്താ സുത്താ, ദുതിയോ വഗ്ഗോ പവുച്ചതീതി.

൩. കമ്മപഥവഗ്ഗോ

൧. അസമാഹിതസുത്തം

൧൦൭. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അഹിരികാ അഹിരികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അനോത്തപ്പിനോ അനോത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അസമാഹിതാ അസമാഹിതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി’’.

‘‘സദ്ധാ സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഹിരിമനാ ഹിരിമനേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഓത്തപ്പിനോ ഓത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സമാഹിതാ സമാഹിതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീ’’തി. പഠമം.

൨. ദുസ്സീലസുത്തം

൧൦൮. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അഹിരികാ അഹിരികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അനോത്തപ്പിനോ അനോത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുസ്സീലാ ദുസ്സീലേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ദുപ്പഞ്ഞാ ദുപ്പഞ്ഞേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി’’.

‘‘സദ്ധാ സദ്ധേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഹിരിമനാ ഹിരിമനേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഓത്തപ്പിനോ ഓത്തപ്പീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സീലവന്തോ സീലവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പഞ്ഞവന്തോ പഞ്ഞവന്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീ’’തി. ദുതിയം.

൩. പഞ്ചസിക്ഖാപദസുത്തം

൧൦൯. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. പാണാതിപാതിനോ പാണാതിപാതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അദിന്നാദായിനോ അദിന്നാദായീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; കാമേസുമിച്ഛാചാരിനോ കാമേസുമിച്ഛാചാരീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മുസാവാദിനോ മുസാവാദീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദട്ഠായിനോ സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദട്ഠായീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി’’.

‘‘പാണാതിപാതാ പടിവിരതാ പാണാതിപാതാ പടിവിരതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അദിന്നാദാനാ പടിവിരതാ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതാ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മുസാവാദാ പടിവിരതാ മുസാവാദാ പടിവിരതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദട്ഠാനാ പടിവിരതാ സുരാമേരയമജ്ജപ്പമാദട്ഠാനാ പടിവിരതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീ’’തി. തതിയം.

൪. സത്തകമ്മപഥസുത്തം

൧൧൦. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. പാണാതിപാതിനോ പാണാതിപാതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അദിന്നാദായിനോ അദിന്നാദായീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; കാമേസുമിച്ഛാചാരിനോ കാമേസുമിച്ഛാചാരീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മുസാവാദിനോ മുസാവാദീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; പിസുണവാചാ പിസുണവാചേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഫരുസവാചാ ഫരുസവാചേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സമ്ഫപ്പലാപിനോ സമ്ഫപ്പലാപീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി’’.

‘‘പാണാതിപാതാ പടിവിരതാ…പേ… അദിന്നാദാനാ പടിവിരതാ… കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതാ… മുസാവാദാ പടിവിരതാ… പിസുണായ വാചായ പടിവിരതാ പിസുണായ വാചായ പടിവിരതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതാ ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതാ സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീ’’തി. ചതുത്ഥം.

൫. ദസകമ്മപഥസുത്തം

൧൧൧. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. പാണാതിപാതിനോ പാണാതിപാതീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അദിന്നാദായിനോ…പേ… കാമേസുമിച്ഛാചാരിനോ… മുസാവാദിനോ… പിസുണവാചാ… ഫരുസവാചാ… സമ്ഫപ്പലാപിനോ സമ്ഫപ്പലാപീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അഭിജ്ഝാലുനോ അഭിജ്ഝാലൂഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; ബ്യാപന്നചിത്താ ബ്യാപന്നചിത്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി’’.

‘‘പാണാതിപാതാ പടിവിരതാ പാണാതിപാതാ പടിവിരതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അദിന്നാദാനാ പടിവിരതാ…പേ… കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതാ… മുസാവാദാ പടിവിരതാ… പിസുണായ വാചായ… ഫരുസായ വാചായ… സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതാ സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അനഭിജ്ഝാലുനോ അനഭിജ്ഝാലൂഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; അബ്യാപന്നചിത്താ അബ്യാപന്നചിത്തേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീ’’തി. പഞ്ചമം.

൬. അട്ഠങ്ഗികസുത്തം

൧൧൨. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മിച്ഛാസങ്കപ്പാ…പേ… മിച്ഛാവാചാ… മിച്ഛാകമ്മന്താ… മിച്ഛാആജീവാ… മിച്ഛാവായാമാ… മിച്ഛാസതിനോ … മിച്ഛാസമാധിനോ മിച്ഛാസമാധീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി. സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സമ്മാസങ്കപ്പാ…പേ… സമ്മാവാചാ… സമ്മാകമ്മന്താ… സമ്മാആജീവാ… സമ്മാവായാമാ… സമ്മാസതിനോ… സമ്മാസമാധിനോ സമ്മാസമാധീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീ’’തി. ഛട്ഠം.

൭. ദസങ്ഗസുത്തം

൧൧൩. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ധാതുസോവ, ഭിക്ഖവേ, സത്താ സംസന്ദന്തി സമേന്തി. മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മിച്ഛാസങ്കപ്പാ…പേ… മിച്ഛാവാചാ… മിച്ഛാകമ്മന്താ… മിച്ഛാആജീവാ… മിച്ഛാവായാമാ… മിച്ഛാസതിനോ … മിച്ഛാസമാധിനോ മിച്ഛാസമാധീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മിച്ഛാഞാണിനോ മിച്ഛാഞാണീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; മിച്ഛാവിമുത്തിനോ മിച്ഛാവിമുത്തീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി’’.

‘‘സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികേഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സമ്മാസങ്കപ്പാ…പേ… സമ്മാവാചാ… സമ്മാകമ്മന്താ… സമ്മാആജീവാ… സമ്മാവായാമാ… സമ്മാസതിനോ… സമ്മാസമാധിനോ… സമ്മാഞാണിനോ സമ്മാഞാണീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തി; സമ്മാവിമുത്തിനോ സമ്മാവിമുത്തീഹി സദ്ധിം സംസന്ദന്തി സമേന്തീ’’തി. സത്തമം.