൩. പുത്തമംസൂപമസുത്തം

൬൩. സാവത്ഥിയം …പേ… ‘‘ചത്താരോമേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരാ ഭൂതാനം വാ സത്താനം ഠിതിയാ സമ്ഭവേസീനം വാ അനുഗ്ഗഹായ. കതമേ ചത്താരോ? കബളീകാരോ ആഹാരോ ഓളാരികോ വാ സുഖുമോ വാ, ഫസ്സോ ദുതിയോ, മനോസഞ്ചേതനാ തതിയാ, വിഞ്ഞാണം ചതുത്ഥം. ഇമേ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരോ ആഹാരാ ഭൂതാനം വാ സത്താനം ഠിതിയാ സമ്ഭവേസീനം വാ അനുഗ്ഗഹായ’’.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കബളീകാരോ ആഹാരോ ദട്ഠബ്ബോ? സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ജായമ്പതികാ [ജയമ്പതികാ (സീ. പീ.) ടീകാ ഓലോകേതബ്ബാ] പരിത്തം സമ്ബലം ആദായ കന്താരമഗ്ഗം പടിപജ്ജേയ്യും. തേസമസ്സ ഏകപുത്തകോ പിയോ മനാപോ. അഥ ഖോ തേസം, ഭിക്ഖവേ, ദ്വിന്നം ജായമ്പതികാനം കന്താരഗതാനം യാ പരിത്താ സമ്ബലമത്താ, സാ പരിക്ഖയം പരിയാദാനം ഗച്ഛേയ്യ. സിയാ ച നേസം കന്താരാവസേസോ അനതിണ്ണോ. അഥ ഖോ തേസം, ഭിക്ഖവേ, ദ്വിന്നം ജായമ്പതികാനം ഏവമസ്സ – ‘അമ്ഹാകം ഖോ യാ പരിത്താ സമ്ബലമത്താ സാ പരിക്ഖീണാ പരിയാദിണ്ണാ [പരിയാദിന്നാ (സ്യാ. കം.)]. അത്ഥി ചായം കന്താരാവസേസോ അനിത്തിണ്ണോ [അനിത്ഥിണ്ണോ (സ്യാ. കം.), അനതിണ്ണോ (ക.)]. യംനൂന മയം ഇമം ഏകപുത്തകം പിയം മനാപം വധിത്വാ വല്ലൂരഞ്ച സോണ്ഡികഞ്ച കരിത്വാ പുത്തമംസാനി ഖാദന്താ ഏവം തം കന്താരാവസേസം നിത്ഥരേയ്യാമ, മാ സബ്ബേവ തയോ വിനസ്സിമ്ഹാ’തി. അഥ ഖോ തേ, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ ജായമ്പതികാ തം ഏകപുത്തകം പിയം മനാപം വധിത്വാ വല്ലൂരഞ്ച സോണ്ഡികഞ്ച കരിത്വാ പുത്തമംസാനി ഖാദന്താ ഏവം തം കന്താരാവസേസം നിത്ഥരേയ്യും. തേ പുത്തമംസാനി ചേവ ഖാദേയ്യും, ഉരേ ച പടിപിസേയ്യും – ‘കഹം, ഏകപുത്തക, കഹം, ഏകപുത്തകാ’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു തേ ദവായ വാ ആഹാരം ആഹാരേയ്യും, മദായ വാ ആഹാരം ആഹാരേയ്യും, മണ്ഡനായ വാ ആഹാരം ആഹാരേയ്യും, വിഭൂസനായ വാ ആഹാരം ആഹാരേയ്യു’’ന്തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘നനു തേ, ഭിക്ഖവേ, യാവദേവ കന്താരസ്സ നിത്ഥരണത്ഥായ ആഹാരം ആഹാരേയ്യു’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവമേവ ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, കബളീകാരോ ആഹാരോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി വദാമി. കബളീകാരേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരേ പരിഞ്ഞാതേ പഞ്ചകാമഗുണികോ രാഗോ പരിഞ്ഞാതോ ഹോതി. പഞ്ചകാമഗുണികേ രാഗേ പരിഞ്ഞാതേ നത്ഥി തം സംയോജനം യേന സംയോജനേന സംയുത്തോ അരിയസാവകോ പുന ഇമം ലോകം ആഗച്ഛേയ്യ.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സാഹാരോ ദട്ഠബ്ബോ? സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ഗാവീ നിച്ചമ്മാ കുട്ടം ചേ [കുഡ്ഡഞ്ചേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] നിസ്സായ തിട്ഠേയ്യ. യേ കുട്ടനിസ്സിതാ പാണാ തേ നം ഖാദേയ്യും. രുക്ഖം ചേ നിസ്സായ തിട്ഠേയ്യ, യേ രുക്ഖനിസ്സിതാ പാണാ തേ നം ഖാദേയ്യും. ഉദകം ചേ നിസ്സായ തിട്ഠേയ്യ, യേ ഉദകനിസ്സിതാ പാണാ തേ നം ഖാദേയ്യും. ആകാസം ചേ നിസ്സായ തിട്ഠേയ്യ, യേ ആകാസനിസ്സിതാ പാണാ തേ നം ഖാദേയ്യും. യം യദേവ ഹി സാ, ഭിക്ഖവേ, ഗാവീ നിച്ചമ്മാ നിസ്സായ തിട്ഠേയ്യ, യേ തന്നിസ്സിതാ [യേ തന്നിസ്സിതാ തന്നിസ്സിതാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പാണാ തേ നം ഖാദേയ്യും. ഏവമേവ ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, ‘‘ഫസ്സാഹാരോ ദട്ഠബ്ബോ’’തി വദാമി. ഫസ്സേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരേ പരിഞ്ഞാതേ തിസ്സോ വേദനാ പരിഞ്ഞാതാ ഹോന്തി. തീസു വേദനാസു പരിഞ്ഞാതാസു അരിയസാവകസ്സ നത്ഥി കിഞ്ചി ഉത്തരികരണീയന്തി [ഉത്തരിംകരണീയന്തി (സീ. പീ.)] വദാമി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, മനോസഞ്ചേതനാഹാരോ ദട്ഠബ്ബോ? സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗാരകാസു സാധികപോരിസാ പുണ്ണാ അങ്ഗാരാനം വീതച്ചികാനം വീതധൂമാനം. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ജീവിതുകാമോ അമരിതുകാമോ സുഖകാമോ ദുക്ഖപ്പടികൂലോ. തമേനം ദ്വേ ബലവന്തോ പുരിസാ നാനാബാഹാസു ഗഹേത്വാ തം അങ്ഗാരകാസും ഉപകഡ്ഢേയ്യും. അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തസ്സ പുരിസസ്സ ആരകാവസ്സ ചേതനാ ആരകാ പത്ഥനാ ആരകാ പണിധി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹി, ഭിക്ഖവേ, തസ്സ പുരിസസ്സ ഹോതി – ‘ഇമം ചാഹം അങ്ഗാരകാസും പപതിസ്സാമി, തതോനിദാനം മരണം വാ നിഗച്ഛാമി മരണമത്തം വാ ദുക്ഖ’ന്തി. ഏവമേവ ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, ‘മനോസഞ്ചേതനാഹാരോ ദട്ഠബ്ബോ’തി വദാമി. മനോസഞ്ചേതനായ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരേ പരിഞ്ഞാതേ തിസ്സോ തണ്ഹാ പരിഞ്ഞാതാ ഹോന്തി. തീസു തണ്ഹാസു പരിഞ്ഞാതാസു അരിയസാവകസ്സ നത്ഥി കിഞ്ചി ഉത്തരികരണീയന്തി വദാമി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണാഹാരോ ദട്ഠബ്ബോ? സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ചോരം ആഗുചാരിം ഗഹേത്വാ രഞ്ഞോ ദസ്സേയ്യും – ‘അയം തേ, ദേവ, ചോരോ ആഗുചാരീ, ഇമസ്സ യം ഇച്ഛസി തം ദണ്ഡം പണേഹീ’തി. തമേനം രാജാ ഏവം വദേയ്യ – ‘ഗച്ഛഥ, ഭോ, ഇമം പുരിസം പുബ്ബണ്ഹസമയം സത്തിസതേന ഹനഥാ’തി. തമേനം പുബ്ബണ്ഹസമയം സത്തിസതേന ഹനേയ്യും. അഥ രാജാ മജ്ഝന്ഹികസമയം ഏവം വദേയ്യ – ‘അമ്ഭോ, കഥം സോ പുരിസോ’തി? ‘തഥേവ, ദേവ, ജീവതീ’തി. തമേനം രാജാ ഏവം വദേയ്യ – ‘ഗച്ഛഥ, ഭോ, തം പുരിസം മജ്ഝന്ഹികസമയം സത്തിസതേന ഹനഥാ’തി. തമേനം മജ്ഝന്ഹികസമയം സത്തിസതേന ഹനേയ്യും. അഥ രാജാ സായന്ഹസമയം ഏവം വദേയ്യ – ‘അമ്ഭോ, കഥം സോ പുരിസോ’തി? ‘തഥേവ, ദേവ, ജീവതീ’തി. തമേനം രാജാ ഏവം വദേയ്യ – ‘ഗച്ഛഥ, ഭോ, തം പുരിസം സായന്ഹസമയം സത്തിസതേന ഹനഥാ’തി. തമേനം സായന്ഹസമയം സത്തിസതേന ഹനേയ്യും. തം കിം മഞ്ഞഥ, ഭിക്ഖവേ, അപി നു സോ പുരിസോ ദിവസം തീഹി സത്തിസതേഹി ഹഞ്ഞമാനോ തതോനിദാനം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദിയേഥാ’’തി? ‘‘ഏകിസ്സാപി, ഭന്തേ, സത്തിയാ ഹഞ്ഞമാനോ തതോനിദാനം ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദിയേഥ; കോ പന വാദോ തീഹി സത്തിസതേഹി ഹഞ്ഞമാനോ’’തി! ‘‘ഏവമേവ ഖ്വാഹം, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണാഹാരോ ദട്ഠബ്ബോതി വദാമി. വിഞ്ഞാണേ, ഭിക്ഖവേ, ആഹാരേ പരിഞ്ഞാതേ നാമരൂപം പരിഞ്ഞാതം ഹോതി, നാമരൂപേ പരിഞ്ഞാതേ അരിയസാവകസ്സ നത്ഥി കിഞ്ചി ഉത്തരികരണീയന്തി വദാമീ’’തി. തതിയം.