൧. അസ്സുതവാസുത്തം

൬൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ…പേ… ‘‘അസ്സുതവാ, ഭിക്ഖവേ, പുഥുജ്ജനോ ഇമസ്മിം ചാതുമഹാഭൂതികസ്മിം കായസ്മിം നിബ്ബിന്ദേയ്യപി വിരജ്ജേയ്യപി വിമുച്ചേയ്യപി. തം കിസ്സ ഹേതു? [ചാതുമ്മഹാഭൂതികസ്മിം (സീ. സ്യാ. കം.)] ദിസ്സതി, ഭിക്ഖവേ [ദിസ്സതി ഹി ഭിക്ഖവേ (സീ. സ്യാ. കം.)], ഇമസ്സ ചാതുമഹാഭൂതികസ്സ കായസ്സ ആചയോപി അപചയോപി ആദാനമ്പി നിക്ഖേപനമ്പി. തസ്മാ തത്രാസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ നിബ്ബിന്ദേയ്യപി വിരജ്ജേയ്യപി വിമുച്ചേയ്യപി’’.

‘‘യഞ്ച ഖോ ഏതം, ഭിക്ഖവേ, വുച്ചതി ചിത്തം ഇതിപി, മനോ ഇതിപി, വിഞ്ഞാണം ഇതിപി, തത്രാസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ നാലം നിബ്ബിന്ദിതും നാലം വിരജ്ജിതും നാലം വിമുച്ചിതും. തം കിസ്സ ഹേതു? ദീഘരത്തഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവതോ പുഥുജ്ജനസ്സ അജ്ഝോസിതം മമായിതം പരാമട്ഠം – ‘ഏതം മമ, ഏസോഹമസ്മി, ഏസോ മേ അത്താ’തി. തസ്മാ തത്രാസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ നാലം നിബ്ബിന്ദിതും നാലം വിരജ്ജിതും നാലം വിമുച്ചിതും.

‘‘വരം, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ ഇമം ചാതുമഹാഭൂതികം കായം അത്തതോ ഉപഗച്ഛേയ്യ, ന ത്വേവ ചിത്തം. തം കിസ്സ ഹേതു? ദിസ്സതായം, ഭിക്ഖവേ, ചാതുമഹാഭൂതികോ കായോ ഏകമ്പി വസ്സം തിട്ഠമാനോ ദ്വേപി വസ്സാനി തിട്ഠമാനോ തീണിപി വസ്സാനി തിട്ഠമാനോ ചത്താരിപി വസ്സാനി തിട്ഠമാനോ പഞ്ചപി വസ്സാനി തിട്ഠമാനോ ദസപി വസ്സാനി തിട്ഠമാനോ വീസതിപി വസ്സാനി തിട്ഠമാനോ തിംസമ്പി വസ്സാനി തിട്ഠമാനോ ചത്താരീസമ്പി വസ്സാനി തിട്ഠമാനോ പഞ്ഞാസമ്പി വസ്സാനി തിട്ഠമാനോ വസ്സസതമ്പി തിട്ഠമാനോ, ഭിയ്യോപി തിട്ഠമാനോ.

‘‘യഞ്ച ഖോ ഏതം, ഭിക്ഖവേ, വുച്ചതി ചിത്തം ഇതിപി, മനോ ഇതിപി, വിഞ്ഞാണം ഇതിപി, തം രത്തിയാ ച ദിവസസ്സ ച അഞ്ഞദേവ ഉപ്പജ്ജതി അഞ്ഞം നിരുജ്ഝതി. സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, മക്കടോ അരഞ്ഞേ പവനേ ചരമാനോ സാഖം ഗണ്ഹതി, തം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞം ഗണ്ഹതി, തം മുഞ്ചിത്വാ അഞ്ഞം ഗണ്ഹതി; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യമിദം വുച്ചതി ചിത്തം ഇതിപി, മനോ ഇതിപി, വിഞ്ഞാണം ഇതിപി, തം രത്തിയാ ച ദിവസസ്സ ച അഞ്ഞദേവ ഉപ്പജ്ജതി അഞ്ഞം നിരുജ്ഝതി.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ പടിച്ചസമുപ്പാദംയേവ സാധുകം യോനിസോ മനസി കരോതി – ‘ഇതി ഇമസ്മിം സതി ഇദം ഹോതി, ഇമസ്സുപ്പാദാ ഇദം ഉപ്പജ്ജതി; ഇമസ്മിം അസതി ഇദം ന ഹോതി, ഇമസ്സ നിരോധാ ഇദം നിരുജ്ഝതി – യദിദം അവിജ്ജാപച്ചയാ സങ്ഖാരാ; സങ്ഖാരപച്ചയാ വിഞ്ഞാണം…പേ… ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ സമുദയോ ഹോതി. അവിജ്ജായ ത്വേവ അസേസവിരാഗനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ; സങ്ഖാരനിരോധാ വിഞ്ഞാണനിരോധോ…പേ… ഏവമേതസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ നിരോധോ ഹോതീ’’’തി.

‘‘ഏവം പസ്സം, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ രൂപസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി, വേദനായപി നിബ്ബിന്ദതി, സഞ്ഞായപി നിബ്ബിന്ദതി, സങ്ഖാരേസുപി നിബ്ബിന്ദതി, വിഞ്ഞാണസ്മിമ്പി നിബ്ബിന്ദതി; നിബ്ബിന്ദം വിരജ്ജതി, വിരാഗാ വിമുച്ചതി, വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതീ’’തി. പഠമം.