൯. അരിയസാവകസുത്തം

൪൯. സാവത്ഥിയം വിഹരതി…പേ… ‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സുതവതോ അരിയസാവകസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘കിം നു ഖോ കിസ്മിം സതി കിം ഹോതി, കിസ്സുപ്പാദാ കിം ഉപ്പജ്ജതി? (കിസ്മിം സതി സങ്ഖാരാ ഹോന്തി, കിസ്മിം സതി വിഞ്ഞാണം ഹോതി,) [( ) ഏത്ഥന്തരേ പാഠാ കേസുചി പോത്ഥകേസു ന ദിസ്സന്തീതി സീ. പീ. പോത്ഥകേസു ദസ്സിതാ. തഥാ സതി അനന്തരസുത്തടീകായ സമേതി] കിസ്മിം സതി നാമരൂപം ഹോതി, കിസ്മിം സതി സളായതനം ഹോതി, കിസ്മിം സതി ഫസ്സോ ഹോതി, കിസ്മിം സതി വേദനാ ഹോതി, കിസ്മിം സതി തണ്ഹാ ഹോതി, കിസ്മിം സതി ഉപാദാനം ഹോതി, കിസ്മിം സതി ഭവോ ഹോതി, കിസ്മിം സതി ജാതി ഹോതി, കിസ്മിം സതി ജരാമരണം ഹോതീ’’’തി?

‘‘അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സുതവതോ അരിയസാവകസ്സ അപരപ്പച്ചയാ ഞാണമേവേത്ഥ ഹോതി – ‘ഇമസ്മിം സതി ഇദം ഹോതി, ഇമസ്സുപ്പാദാ ഇദം ഉപ്പജ്ജതി. (അവിജ്ജായ സതി സങ്ഖാരാ ഹോന്തി; സങ്ഖാരേസു സതി വിഞ്ഞാണം ഹോതി;) [( ) ഏത്ഥകേസു പാഠാ കേസുചി പോത്ഥകേസു ന ദിസ്സന്തീതി സീ. പീ. പോത്ഥകേസു ദസ്സിതാ. തഥാ സതി അനന്തരസുത്തടീകായ സമേതി] വിഞ്ഞാണേ സതി നാമരൂപം ഹോതി; നാമരൂപേ സതി സളായതനം ഹോതി; സളായതനേ സതി ഫസ്സോ ഹോതി; ഫസ്സേ സതി വേദനാ ഹോതി; വേദനായ സതി തണ്ഹാ ഹോതി; തണ്ഹായ സതി ഉപാദാനം ഹോതി; ഉപാദാനേ സതി ഭവോ ഹോതി; ഭവേ സതി ജാതി ഹോതി; ജാതിയാ സതി ജരാമരണം ഹോതീ’തി. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘ഏവമയം ലോകോ സമുദയതീ’’’തി.

‘‘ന, ഭിക്ഖവേ, സുതവതോ അരിയസാവകസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘കിം നു ഖോ കിസ്മിം അസതി കിം ന ഹോതി, കിസ്സ നിരോധാ കിം നിരുജ്ഝതി? (കിസ്മിം അസതി സങ്ഖാരാ ന ഹോന്തി, കിസ്മിം അസതി വിഞ്ഞാണം ന ഹോതി,) [( ) ഏത്ഥന്തരേ പാഠാപി തത്ഥ തഥേവ ദസ്സിതാ] കിസ്മിം അസതി നാമരൂപം ന ഹോതി, കിസ്മിം അസതി സളായതനം ന ഹോതി, കിസ്മിം അസതി ഫസ്സോ ന ഹോതി, കിസ്മിം അസതി വേദനാ ന ഹോതി, കിസ്മിം അസതി തണ്ഹാ ന ഹോതി, കിസ്മിം അസതി ഉപാദാനം ന ഹോതി, കിസ്മിം അസതി ഭവോ ന ഹോതി, കിസ്മിം അസതി ജാതി ന ഹോതി, കിസ്മിം അസതി ജരാമരണം ന ഹോതീ’’’തി?

‘‘അഥ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സുതവതോ അരിയസാവകസ്സ അപരപ്പച്ചയാ ഞാണമേവേത്ഥ ഹോതി – ‘ഇമസ്മിം അസതി ഇദം ന ഹോതി, ഇമസ്സ നിരോധാ ഇദം നിരുജ്ഝതി. (അവിജ്ജായ അസതി സങ്ഖാരാ ന ഹോന്തി; സങ്ഖാരേസു അസതി വിഞ്ഞാണം ന ഹോതി;) [( ) ഏത്ഥന്തരേ പാഠാപി തത്ഥ തഥേവ ദസ്സിതാ] വിഞ്ഞാണേ അസതി നാമരൂപം ന ഹോതി; നാമരൂപേ അസതി സളായതനം ന ഹോതി…പേ… ഭവോ ന ഹോതി… ജാതി ന ഹോതി… ജാതിയാ അസതി ജരാമരണം ന ഹോതീ’തി. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘ഏവമയം ലോകോ നിരുജ്ഝതീ’’’തി.

‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഏവം ലോകസ്സ സമുദയഞ്ച അത്ഥങ്ഗമഞ്ച യഥാഭൂതം പജാനാതി, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ദിട്ഠിസമ്പന്നോ ഇതിപി…പേ… അമതദ്വാരം ആഹച്ച തിട്ഠതി ഇതിപീ’’തി. നവമം.