൩. ഞാണവത്ഥുസുത്തം

൩൩. സാവത്ഥിയം…പേ… ‘‘ചതുചത്താരീസം വോ, ഭിക്ഖവേ, ഞാണവത്ഥൂനി ദേസേസ്സാമി, തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘കതമാനി [കതമാനി ച (സ്യാ. കം. പീ. ക.)], ഭിക്ഖവേ, ചതുചത്താരീസം ഞാണവത്ഥൂനി? ജരാമരണേ ഞാണം, ജരാമരണസമുദയേ ഞാണം, ജരാമരണനിരോധേ ഞാണം, ജരാമരണനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം; ജാതിയാ ഞാണം, ജാതിസമുദയേ ഞാണം, ജാതിനിരോധേ ഞാണം, ജാതിനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം; ഭവേ ഞാണം, ഭവസമുദയേ ഞാണം, ഭവനിരോധേ ഞാണം, ഭവനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം; ഉപാദാനേ ഞാണം, ഉപാദാനസമുദയേ ഞാണം, ഉപാദാനനിരോധേ ഞാണം, ഉപാദാനനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം; തണ്ഹായ ഞാണം, തണ്ഹാസമുദയേ ഞാണം, തണ്ഹാനിരോധേ ഞാണം, തണ്ഹാനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം; വേദനായ ഞാണം, വേദനാസമുദയേ ഞാണം, വേദനാനിരോധേ ഞാണം, വേദനാനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം; ഫസ്സേ ഞാണം…പേ… സളായതനേ ഞാണം… നാമരൂപേ ഞാണം… വിഞ്ഞാണേ ഞാണം… സങ്ഖാരേസു ഞാണം, സങ്ഖാരസമുദയേ ഞാണം, സങ്ഖാരനിരോധേ ഞാണം, സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ ഞാണം. ഇമാനി വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ചതുചത്താരീസം ഞാണവത്ഥൂനി.

‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ജരാമരണം? യാ തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹി തമ്ഹി സത്തനികായേ ജരാ ജീരണതാ ഖണ്ഡിച്ചം പാലിച്ചം വലിത്തചതാ ആയുനോ സംഹാനി ഇന്ദ്രിയാനം പരിപാകോ, അയം വുച്ചതി ജരാ. യാ തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹാ തമ്ഹാ സത്തനികായാ ചുതി ചവനതാ ഭേദോ അന്തരധാനം മച്ചു മരണം കാലകിരിയാ ഖന്ധാനം ഭേദോ കളേവരസ്സ നിക്ഖേപോ. ഇദം വുച്ചതി മരണം. ഇതി അയഞ്ച ജരാ, ഇദഞ്ച മരണം; ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ജരാമരണം.

‘‘ജാതിസമുദയാ ജരാമരണസമുദയോ; ജാതിനിരോധാ ജരാമരണനിരോധോ; അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ജരാമരണനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഏവം ജരാമരണം പജാനാതി, ഏവം ജരാമരണസമുദയം പജാനാതി, ഏവം ജരാമരണനിരോധം പജാനാതി, ഏവം ജരാമരണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, ഇദമസ്സ ധമ്മേ ഞാണം. സോ ഇമിനാ ധമ്മേന ദിട്ഠേന വിദിതേന അകാലികേന പത്തേന പരിയോഗാള്ഹേന അതീതാനാഗതേന യം നേതി.

‘‘യേ ഖോ കേചി അതീതമദ്ധാനം സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ജരാമരണം അബ്ഭഞ്ഞംസു, ജരാമരണസമുദയം അബ്ഭഞ്ഞംസു, ജരാമരണനിരോധം അബ്ഭഞ്ഞംസു, ജരാമരണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അബ്ഭഞ്ഞംസു, സബ്ബേ തേ ഏവമേവ അബ്ഭഞ്ഞംസു, സേയ്യഥാപാഹം ഏതരഹി.

‘‘യേപി ഹി കേചി അനാഗതമദ്ധാനം സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ജരാമരണം അഭിജാനിസ്സന്തി, ജരാമരണസമുദയം അഭിജാനിസ്സന്തി, ജരാമരണനിരോധം അഭിജാനിസ്സന്തി, ജരാമരണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിജാനിസ്സന്തി, സബ്ബേ തേ ഏവമേവ അഭിജാനിസ്സന്തി, സേയ്യഥാപാഹം ഏതരഹീതി. ഇദമസ്സ അന്വയേ ഞാണം.

‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകസ്സ ഇമാനി ദ്വേ ഞാണാനി പരിസുദ്ധാനി ഹോന്തി പരിയോദാതാനി – ധമ്മേ ഞാണഞ്ച അന്വയേ ഞാണഞ്ച. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ദിട്ഠിസമ്പന്നോ ഇതിപി, ദസ്സനസമ്പന്നോ ഇതിപി, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം ഇതിപി, പസ്സതി ഇമം സദ്ധമ്മം ഇതിപി, സേക്ഖേന ഞാണേന സമന്നാഗതോ ഇതിപി, സേക്ഖായ വിജ്ജായ സമന്നാഗതോ ഇതിപി, ധമ്മസോതം സമാപന്നോ ഇതിപി, അരിയോ നിബ്ബേധികപഞ്ഞോ ഇതിപി, അമതദ്വാരം ആഹച്ച തിട്ഠതി ഇതിപീതി.

‘‘കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, ജാതി…പേ… കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഭവോ… കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഉപാദാനം… കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ തണ്ഹാ… കതമാ ച, ഭിക്ഖവേ, വേദനാ… കതമോ ച, ഭിക്ഖവേ, ഫസ്സോ… കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സളായതനം… കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, നാമരൂപം … കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, വിഞ്ഞാണം… കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ? തയോമേ, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ – കായസങ്ഖാരോ, വചീസങ്ഖാരോ, ചിത്തസങ്ഖാരോതി. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, സങ്ഖാരാ.

‘‘അവിജ്ജാസമുദയാ സങ്ഖാരസമുദയോ; അവിജ്ജാനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ; അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ഏവം സങ്ഖാരേ പജാനാതി, ഏവം സങ്ഖാരസമുദയം പജാനാതി, ഏവം സങ്ഖാരനിരോധം പജാനാതി, ഏവം സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, ഇദമസ്സ ധമ്മേ ഞാണം. സോ ഇമിനാ ധമ്മേന ദിട്ഠേന വിദിതേന അകാലികേന പത്തേന പരിയോഗാള്ഹേന അതീതാനാഗതേന യം നേതി.

‘‘യേ ഖോ കേചി അതീതമദ്ധാനം സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ സങ്ഖാരേ അബ്ഭഞ്ഞംസു, സങ്ഖാരസമുദയം അബ്ഭഞ്ഞംസു, സങ്ഖാരനിരോധം അബ്ഭഞ്ഞംസു, സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അബ്ഭഞ്ഞംസു, സബ്ബേ തേ ഏവമേവ അബ്ഭഞ്ഞംസു, സേയ്യഥാപാഹം ഏതരഹി.

‘‘യേപി ഹി കേചി അനാഗതമദ്ധാനം സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ സങ്ഖാരേ അഭിജാനിസ്സന്തി, സങ്ഖാരസമുദയം അഭിജാനിസ്സന്തി, സങ്ഖാരനിരോധം അഭിജാനിസ്സന്തി, സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അഭിജാനിസ്സന്തി, സബ്ബേ തേ ഏവമേവ അഭിജാനിസ്സന്തി, സേയ്യഥാപാഹം ഏതരഹി. ഇദമസ്സ അന്വയേ ഞാണം.

‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകസ്സ ഇമാനി ദ്വേ ഞാണാനി പരിസുദ്ധാനി ഹോന്തി പരിയോദാതാനി – ധമ്മേ ഞാണഞ്ച അന്വയേ ഞാണഞ്ച. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ ദിട്ഠിസമ്പന്നോ ഇതിപി, ദസ്സനസമ്പന്നോ ഇതിപി, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം ഇതിപി, പസ്സതി ഇമം സദ്ധമ്മം ഇതിപി, സേക്ഖേന ഞാണേന സമന്നാഗതോ ഇതിപി, സേക്ഖായ വിജ്ജായ സമന്നാഗതോ ഇതിപി, ധമ്മസോതം സമാപന്നോ ഇതിപി, അരിയോ നിബ്ബേധികപഞ്ഞോ ഇതിപി, അമതദ്വാരം ആഹച്ച തിട്ഠതി ഇതിപീ’’തി. തതിയം.