൮. വങ്ഗീസസംയുത്തം

൧. നിക്ഖന്തസുത്തം

൨൦൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ആളവിയം വിഹരതി അഗ്ഗാളവേ ചേതിയേ ആയസ്മതാ നിഗ്രോധകപ്പേന ഉപജ്ഝായേന സദ്ധിം. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ നവകോ ഹോതി അചിരപബ്ബജിതോ ഓഹിയ്യകോ വിഹാരപാലോ. അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഇത്ഥിയോ സമലങ്കരിത്വാ യേന അഗ്ഗാളവകോ ആരാമോ തേനുപസങ്കമിംസു വിഹാരപേക്ഖികായോ. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ വങ്ഗീസസ്സ താ ഇത്ഥിയോ ദിസ്വാ അനഭിരതി ഉപ്പജ്ജതി, രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേതി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ വങ്ഗീസസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അലാഭാ വത മേ, ന വത മേ ലാഭാ; ദുല്ലദ്ധം വത മേ, ന വത മേ സുലദ്ധം; യസ്സ മേ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ, രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേതി, തം കുതേത്ഥ ലബ്ഭാ, യം മേ പരോ അനഭിരതിം വിനോദേത്വാ അഭിരതിം ഉപ്പാദേയ്യ. യംനൂനാഹം അത്തനാവ അത്തനോ അനഭിരതിം വിനോദേത്വാ അഭിരതിം ഉപ്പാദേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ അത്തനാവ അത്തനോ അനഭിരതിം വിനോദേത്വാ അഭിരതിം ഉപ്പാദേത്വാ തായം വേലായം ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘നിക്ഖന്തം വത മം സന്തം, അഗാരസ്മാനഗാരിയം;

വിതക്കാ ഉപധാവന്തി, പഗബ്ഭാ കണ്ഹതോ ഇമേ.

‘‘ഉഗ്ഗപുത്താ മഹിസ്സാസാ, സിക്ഖിതാ ദള്ഹധമ്മിനോ;

സമന്താ പരികിരേയ്യും, സഹസ്സം അപലായിനം.

‘‘സചേപി ഏതതോ [ഏത്തതോ (സീ. പീ. ക.), ഏത്തകാ (സ്യാ. കം.)] ഭിയ്യോ, ആഗമിസ്സന്തി ഇത്ഥിയോ;

നേവ മം ബ്യാധയിസ്സന്തി [ബ്യാഥയിസ്സന്തി (?)], ധമ്മേ സമ്ഹി പതിട്ഠിതം.

‘‘സക്ഖീ ഹി മേ സുതം ഏതം, ബുദ്ധസ്സാദിച്ചബന്ധുനോ;

നിബ്ബാനഗമനം മഗ്ഗം, തത്ഥ മേ നിരതോ മനോ.

‘‘ഏവഞ്ചേ മം വിഹരന്തം, പാപിമ ഉപഗച്ഛസി;

തഥാ മച്ചു കരിസ്സാമി, ന മേ മഗ്ഗമ്പി ദക്ഖസീ’’തി.

൨. അരതിസുത്തം

൨൧൦. ഏകം സമയം…പേ… ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ആളവിയം വിഹരതി അഗ്ഗാളവേ ചേതിയേ ആയസ്മതാ നിഗ്രോധകപ്പേന ഉപജ്ഝായേന സദ്ധിം. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ നിഗ്രോധകപ്പോ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ വിഹാരം പവിസതി, സായം വാ നിക്ഖമതി അപരജ്ജു വാ കാലേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മതോ വങ്ഗീസസ്സ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ ഹോതി, രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേതി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ വങ്ഗീസസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അലാഭാ വത മേ, ന വത മേ ലാഭാ; ദുല്ലദ്ധം വത മേ, ന വത മേ സുലദ്ധം; യസ്സ മേ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ, രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേതി; തം കുതേത്ഥ ലബ്ഭാ, യം മേ പരോ അനഭിരതിം വിനോദേത്വാ അഭിരതിം ഉപ്പാദേയ്യ. യംനൂനാഹം അത്തനാവ അത്തനോ അനഭിരതിം വിനോദേത്വാ അഭിരതിം ഉപ്പാദേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ അത്തനാവ അത്തനോ അനഭിരതിം വിനോദേത്വാ അഭിരതിം ഉപ്പാദേത്വാ തായം വേലായം ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘അരതിഞ്ച രതിഞ്ച പഹായ, സബ്ബസോ ഗേഹസിതഞ്ച വിതക്കം;

വനഥം ന കരേയ്യ കുഹിഞ്ചി, നിബ്ബനഥോ അരതോ സ ഹി ഭിക്ഖു [സ ഭിക്ഖു (ക.)].

‘‘യമിധ പഥവിഞ്ച വേഹാസം, രൂപഗതഞ്ച ജഗതോഗധം;

കിഞ്ചി പരിജീയതി സബ്ബമനിച്ചം, ഏവം സമേച്ച ചരന്തി മുതത്താ.

‘‘ഉപധീസു ജനാ ഗധിതാസേ [ഗഥിതാസേ (സീ.)], ദിട്ഠസുതേ പടിഘേ ച മുതേ ച;

ഏത്ഥ വിനോദയ ഛന്ദമനേജോ, യോ ഏത്ഥ ന ലിമ്പതി തം മുനിമാഹു.

‘‘അഥ സട്ഠിനിസ്സിതാ സവിതക്കാ, പുഥൂ ജനതായ അധമ്മാ നിവിട്ഠാ;

ന ച വഗ്ഗഗതസ്സ കുഹിഞ്ചി, നോ പന ദുട്ഠുല്ലഭാണീ സ ഭിക്ഖു.

‘‘ദബ്ബോ ചിരരത്തസമാഹിതോ, അകുഹകോ നിപകോ അപിഹാലു;

സന്തം പദം അജ്ഝഗമാ മുനി പടിച്ച, പരിനിബ്ബുതോ കങ്ഖതി കാല’’ന്തി.

൩. പേസലസുത്തം

൨൧൧. ഏകം സമയം ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ആളവിയം വിഹരതി അഗ്ഗാളവേ ചേതിയേ ആയസ്മതാ നിഗ്രോധകപ്പേന ഉപജ്ഝായേന സദ്ധിം. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ അത്തനോ പടിഭാനേന അഞ്ഞേ പേസലേ ഭിക്ഖൂ അതിമഞ്ഞതി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ വങ്ഗീസസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അലാഭാ വത മേ, ന വത മേ ലാഭാ; ദുല്ലദ്ധം വത മേ, ന വത മേ സുലദ്ധം; യ്വാഹം അത്തനോ പടിഭാനേന അഞ്ഞേ പേസലേ ഭിക്ഖൂ അതിമഞ്ഞാമീ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ അത്തനാവ അത്തനോ വിപ്പടിസാരം ഉപ്പാദേത്വാ തായം വേലായം ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘മാനം പജഹസ്സു ഗോതമ, മാനപഥഞ്ച പജഹസ്സു;

അസേസം മാനപഥസ്മിം, സമുച്ഛിതോ വിപ്പടിസാരീഹുവാ ചിരരത്തം.

‘‘മക്ഖേന മക്ഖിതാ പജാ, മാനഹതാ നിരയം പപതന്തി;

സോചന്തി ജനാ ചിരരത്തം, മാനഹതാ നിരയം ഉപപന്നാ.

‘‘ന ഹി സോചതി ഭിക്ഖു കദാചി, മഗ്ഗജിനോ സമ്മാപടിപന്നോ;

കിത്തിഞ്ച സുഖഞ്ച അനുഭോതി, ധമ്മദസോതി തമാഹു പഹിതത്തം.

‘‘തസ്മാ അഖിലോധ പധാനവാ, നീവരണാനി പഹായ വിസുദ്ധോ;

മാനഞ്ച പഹായ അസേസം, വിജ്ജായന്തകരോ സമിതാവീ’’തി.

൪. ആനന്ദസുത്തം

൨൧൨. ഏകം സമയം ആയസ്മാ ആനന്ദോ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പാവിസി ആയസ്മതാ വങ്ഗീസേന പച്ഛാസമണേന. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മതോ വങ്ഗീസസ്സ അനഭിരതി ഉപ്പന്നാ ഹോതി, രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘കാമരാഗേന ഡയ്ഹാമി, ചിത്തം മേ പരിഡയ്ഹതി;

സാധു നിബ്ബാപനം ബ്രൂഹി, അനുകമ്പായ ഗോതമാ’’തി.

‘‘സഞ്ഞായ വിപരിയേസാ, ചിത്തം തേ പരിഡയ്ഹതി;

നിമിത്തം പരിവജ്ജേഹി, സുഭം രാഗൂപസംഹിതം.

‘‘സങ്ഖാരേ പരതോ പസ്സ, ദുക്ഖതോ മാ ച അത്തതോ;

നിബ്ബാപേഹി മഹാരാഗം, മാ ഡയ്ഹിത്ഥോ പുനപ്പുനം.

‘‘അസുഭായ ചിത്തം ഭാവേഹി, ഏകഗ്ഗം സുസമാഹിതം;

സതി കായഗതാ ത്യത്ഥു, നിബ്ബിദാബഹുലോ ഭവ.

‘‘അനിമിത്തഞ്ച ഭാവേഹി, മാനാനുസയമുജ്ജഹ;

തതോ മാനാഭിസമയാ, ഉപസന്തോ ചരിസ്സസീ’’തി.

൫. സുഭാസിതസുത്തം

൨൧൩. സാവത്ഥിനിദാനം. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ചതൂഹി, ഭിക്ഖവേ, അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതാ വാചാ സുഭാസിതാ ഹോതി, നോ ദുബ്ഭാസിതാ; അനവജ്ജാ ച അനനുവജ്ജാ ച വിഞ്ഞൂനം. കതമേഹി ചതൂഹി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സുഭാസിതംയേവ ഭാസതി നോ ദുബ്ഭാസിതം, ധമ്മംയേവ ഭാസതി നോ അധമ്മം, പിയംയേവ ഭാസതി നോ അപ്പിയം, സച്ചംയേവ ഭാസതി നോ അലികം. ഇമേഹി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചതൂഹി അങ്ഗേഹി സമന്നാഗതാ വാചാ സുഭാസിതാ ഹോതി, നോ ദുബ്ഭാസിതാ, അനവജ്ജാ ച അനനുവജ്ജാ ച വിഞ്ഞൂന’’ന്തി. ഇദമവോച ഭഗവാ, ഇദം വത്വാന സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘സുഭാസിതം ഉത്തമമാഹു സന്തോ,

ധമ്മം ഭണേ നാധമ്മം തം ദുതിയം;

പിയം ഭണേ നാപ്പിയം തം തതിയം,

സച്ചം ഭണേ നാലികം തം ചതുത്ഥ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഭാതി മം ഭഗവാ, പടിഭാതി മം സുഗതാ’’തി. ‘‘പടിഭാതു തം വങ്ഗീസാ’’തി ഭഗവാ അവോച. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഭഗവന്തം സമ്മുഖാ സാരുപ്പാഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവി –

‘‘തമേവ വാചം ഭാസേയ്യ, യായത്താനം ന താപയേ;

പരേ ച ന വിഹിംസേയ്യ, സാ വേ വാചാ സുഭാസിതാ.

‘‘പിയവാചംവ ഭാസേയ്യ, യാ വാചാ പടിനന്ദിതാ;

യം അനാദായ പാപാനി, പരേസം ഭാസതേ പിയം.

‘‘സച്ചം വേ അമതാ വാചാ, ഏസ ധമ്മോ സനന്തനോ;

സച്ചേ അത്ഥേ ച ധമ്മേ ച, ആഹു സന്തോ പതിട്ഠിതാ.

‘‘യം ബുദ്ധോ ഭാസതേ വാചം, ഖേമം നിബ്ബാനപത്തിയാ;

ദുക്ഖസ്സന്തകിരിയായ, സാ വേ വാചാനമുത്തമാ’’തി.

൬. സാരിപുത്തസുത്തം

൨൧൪. ഏകം സമയം ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭിക്ഖൂ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതി സമാദപേതി സമുത്തേജേതി സമ്പഹംസേതി പോരിയാ വാചായ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗലായ [അനേളഗലായ (സീ. ക.), അനേലഗളായ (സ്യാ. കം. പീ.)] അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ. തേ ച ഭിക്ഖൂ അട്ഠിം കത്വാ മനസി കത്വാ സബ്ബചേതസാ സമന്നാഹരിത്വാ ഓഹിതസോതാ ധമ്മം സുണന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ വങ്ഗീസസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭിക്ഖൂ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതി സമാദപേതി സമുത്തേജേതി സമ്പഹംസേതി പോരിയാ വാചായ വിസ്സട്ഠായ അനേലഗലായ അത്ഥസ്സ വിഞ്ഞാപനിയാ. തേ ച ഭിക്ഖൂ അട്ഠിം കത്വാ മനസി കത്വാ സബ്ബചേതസാ സമന്നാഹരിത്വാ ഓഹിതസോതാ ധമ്മം സുണന്തി. യംനൂനാഹം ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം സമ്മുഖാ സാരുപ്പാഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവേയ്യ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഭാതി മം, ആവുസോ സാരിപുത്ത, പടിഭാതി മം, ആവുസോ സാരിപുത്താ’’തി. ‘‘പടിഭാതു തം, ആവുസോ വങ്ഗീസാ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം സമ്മുഖാ സാരുപ്പാഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവി –

‘‘ഗമ്ഭീരപഞ്ഞോ മേധാവീ, മഗ്ഗാമഗ്ഗസ്സ കോവിദോ;

സാരിപുത്തോ മഹാപഞ്ഞോ, ധമ്മം ദേസേതി ഭിക്ഖുനം.

‘‘സംഖിത്തേനപി ദേസേതി, വിത്ഥാരേനപി ഭാസതി;

സാളികായിവ നിഗ്ഘോസോ, പടിഭാനം ഉദീരയി [ഉദീരിയി (സ്യാ. കം.) ഉദീരിയതി (സാമഞ്ഞഫലസുത്തടീകാനുരൂപം)].

‘‘തസ്സ തം ദേസയന്തസ്സ, സുണന്തി മധുരം ഗിരം;

സരേന രജനീയേന, സവനീയേന വഗ്ഗുനാ;

ഉദഗ്ഗചിത്താ മുദിതാ, സോതം ഓധേന്തി ഭിക്ഖവോ’’തി.

൭. പവാരണാസുത്തം

൨൧൫. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി പുബ്ബാരാമേ മിഗാരമാതുപാസാദേ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സബ്ബേഹേവ അരഹന്തേഹി. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ തദഹുപോസഥേ പന്നരസേ പവാരണായ ഭിക്ഖുസങ്ഘപരിവുതോ അബ്ഭോകാസേ നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ ഭഗവാ തുണ്ഹീഭൂതം ഭിക്ഖുസങ്ഘം അനുവിലോകേത്വാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഹന്ദ ദാനി, ഭിക്ഖവേ, പവാരേമി വോ. ന ച മേ കിഞ്ചി ഗരഹഥ കായികം വാ വാചസികം വാ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ന ഖോ മയം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ കിഞ്ചി ഗരഹാമ കായികം വാ വാചസികം വാ. ഭഗവാ ഹി, ഭന്തേ, അനുപ്പന്നസ്സ മഗ്ഗസ്സ ഉപ്പാദേതാ, അസഞ്ജാതസ്സ മഗ്ഗസ്സ സഞ്ജനേതാ, അനക്ഖാതസ്സ മഗ്ഗസ്സ അക്ഖാതാ, മഗ്ഗഞ്ഞൂ മഗ്ഗവിദൂ മഗ്ഗകോവിദോ. മഗ്ഗാനുഗാ ച, ഭന്തേ, ഏതരഹി സാവകാ വിഹരന്തി പച്ഛാ സമന്നാഗതാ; അഹഞ്ച ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം പവാരേമി. ന ച മേ ഭഗവാ കിഞ്ചി ഗരഹതി കായികം വാ വാചസികം വാ’’തി.

‘‘ന ഖ്വാഹം തേ, സാരിപുത്ത, കിഞ്ചി ഗരഹാമി കായികം വാ വാചസികം വാ. പണ്ഡിതോ ത്വം, സാരിപുത്ത, മഹാപഞ്ഞോ ത്വം, സാരിപുത്ത, പുഥുപഞ്ഞോ ത്വം, സാരിപുത്ത, ഹാസപഞ്ഞോ ത്വം, സാരിപുത്ത, ജവനപഞ്ഞോ ത്വം, സാരിപുത്ത, തിക്ഖപഞ്ഞോ ത്വം, സാരിപുത്ത, നിബ്ബേധികപഞ്ഞോ ത്വം, സാരിപുത്ത. സേയ്യഥാപി, സാരിപുത്ത, രഞ്ഞോ ചക്കവത്തിസ്സ ജേട്ഠപുത്തോ പിതരാ പവത്തിതം ചക്കം സമ്മദേവ അനുപ്പവത്തേതി; ഏവമേവ ഖോ ത്വം, സാരിപുത്ത, മയാ അനുത്തരം ധമ്മചക്കം പവത്തിതം സമ്മദേവ അനുപ്പവത്തേസീ’’തി.

‘‘നോ ചേ കിര മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ കിഞ്ചി ഗരഹതി കായികം വാ വാചസികം വാ. ഇമേസം പന, ഭന്തേ, ഭഗവാ പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖുസതാനം ന കിഞ്ചി ഗരഹതി കായികം വാ വാചസികം വാ’’തി. ‘‘ഇമേസമ്പി ഖ്വാഹം, സാരിപുത്ത, പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖുസതാനം ന കിഞ്ചി ഗരഹാമി കായികം വാ വാചസികം വാ. ഇമേസഞ്ഹി, സാരിപുത്ത, പഞ്ചന്നം ഭിക്ഖുസതാനം സട്ഠി ഭിക്ഖൂ തേവിജ്ജാ, സട്ഠി ഭിക്ഖൂ ഛളഭിഞ്ഞാ, സട്ഠി ഭിക്ഖൂ ഉഭതോഭാഗവിമുത്താ, അഥ ഇതരേ പഞ്ഞാവിമുത്താ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഭാതി മം ഭഗവാ, പടിഭാതി മം സുഗതാ’’തി. ‘‘പടിഭാതു തം, വങ്ഗീസാ’’തി ഭഗവാ അവോച. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഭഗവന്തം സമ്മുഖാ സാരുപ്പാഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവി –

‘‘അജ്ജ പന്നരസേ വിസുദ്ധിയാ, ഭിക്ഖൂ പഞ്ചസതാ സമാഗതാ;

സംയോജനബന്ധനച്ഛിദാ, അനീഘാ ഖീണപുനബ്ഭവാ ഇസീ.

‘‘ചക്കവത്തീ യഥാ രാജാ, അമച്ചപരിവാരിതോ;

സമന്താ അനുപരിയേതി, സാഗരന്തം മഹിം ഇമം.

‘‘ഏവം വിജിതസങ്ഗാമം, സത്ഥവാഹം അനുത്തരം;

സാവകാ പയിരുപാസന്തി, തേവിജ്ജാ മച്ചുഹായിനോ.

‘‘സബ്ബേ ഭഗവതോ പുത്താ, പലാപേത്ഥ ന വിജ്ജതി;

തണ്ഹാസല്ലസ്സ ഹന്താരം, വന്ദേ ആദിച്ചബന്ധുന’’ന്തി.

൮. പരോസഹസ്സസുത്തം

൨൧൬. ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം അഡ്ഢതേലസേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ നിബ്ബാനപടിസംയുത്തായ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതി സമാദപേതി സമുത്തേജേതി സമ്പഹംസേതി. തേ ച ഭിക്ഖൂ അട്ഠിം കത്വാ മനസി കത്വാ സബ്ബചേതസാ സമന്നാഹരിത്വാ ഓഹിതസോതാ ധമ്മം സുണന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ വങ്ഗീസസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ നിബ്ബാനപടിസംയുത്തായ ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതി സമാദപേതി സമുത്തേജേതി സമ്പഹംസേതി. തേ ച ഭിക്ഖൂ അട്ഠിം കത്വാ മനസി കത്വാ സബ്ബചേതസാ സമന്നാഹരിത്വാ ഓഹിതസോതാ ധമ്മം സുണന്തി. യംനൂനാഹം ഭഗവന്തം സമ്മുഖാ സാരുപ്പാഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവേയ്യ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഭാതി മം ഭഗവാ, പടിഭാതി മം സുഗതാ’’തി. ‘‘പടിഭാതു തം, വങ്ഗീസാ’’തി ഭഗവാ അവോച. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഭഗവന്തം സമ്മുഖാ സാരുപ്പാഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവി –

‘‘പരോസഹസ്സം ഭിക്ഖൂനം, സുഗതം പയിരുപാസതി;

ദേസേന്തം വിരജം ധമ്മം, നിബ്ബാനം അകുതോഭയം.

‘‘സുണന്തി ധമ്മം വിമലം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധദേസിതം;

സോഭതി വത സമ്ബുദ്ധോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘപുരക്ഖതോ.

‘‘നാഗനാമോസി ഭഗവാ, ഇസീനം ഇസിസത്തമോ;

മഹാമേഘോവ ഹുത്വാന, സാവകേ അഭിവസ്സതി.

‘‘ദിവാവിഹാരാ നിക്ഖമ്മ, സത്ഥുദസ്സനകമ്യതാ [സത്ഥുദസ്സനകാമതാ (സീ. സ്യാ. കം.)];

സാവകോ തേ മഹാവീര, പാദേ വന്ദതി വങ്ഗീസോ’’തി.

‘‘കിം നു തേ, വങ്ഗീസ, ഇമാ ഗാഥായോ പുബ്ബേ പരിവിതക്കിതാ, ഉദാഹു ഠാനസോവ തം പടിഭന്തീ’’തി? ‘ന ഖോ മേ, ഭന്തേ, ഇമാ ഗാഥായോ പുബ്ബേ പരിവിതക്കിതാ, അഥ ഖോ ഠാനസോവ മം പടിഭന്തീ’തി. ‘തേന ഹി തം, വങ്ഗീസ, ഭിയ്യോസോമത്തായ പുബ്ബേ അപരിവിതക്കിതാ ഗാഥായോ പടിഭന്തൂ’തി. ‘ഏവം, ഭന്തേ’തി ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ ഭിയ്യോസോമത്തായ ഭഗവന്തം പുബ്ബേ അപരിവിതക്കിതാഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവി –

‘‘ഉമ്മഗ്ഗപഥം [ഉമ്മഗ്ഗസതം (സ്യാ. കം. ക.)] മാരസ്സ അഭിഭുയ്യ, ചരതി പഭിജ്ജ ഖിലാനി;

തം പസ്സഥ ബന്ധപമുഞ്ചകരം, അസിതം ഭാഗസോ പവിഭജം.

‘‘ഓഘസ്സ നിത്ഥരണത്ഥം, അനേകവിഹിതം മഗ്ഗം അക്ഖാസി;

തസ്മിഞ്ചേ അമതേ അക്ഖാതേ, ധമ്മദ്ദസാ ഠിതാ അസംഹീരാ.

‘‘പജ്ജോതകരോ അതിവിജ്ഝ [അതിവിജ്ഝ ധമ്മം (സീ. സ്യാ. കം.)], സബ്ബട്ഠിതീനം അതിക്കമമദ്ദസ;

ഞത്വാ ച സച്ഛികത്വാ ച, അഗ്ഗം സോ ദേസയി ദസദ്ധാനം.

‘‘ഏവം സുദേസിതേ ധമ്മേ,

കോ പമാദോ വിജാനതം ധമ്മം [കോ പമാദോ വിജാനതം (സീ. സ്യാ. കം.)];

തസ്മാ ഹി തസ്സ ഭഗവതോ സാസനേ;

അപ്പമത്തോ സദാ നമസ്സമനുസിക്ഖേ’’തി.

൯. കോണ്ഡഞ്ഞസുത്തം

൨൧൭. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ അഞ്ഞാസികോണ്ഡഞ്ഞോ [അഞ്ഞാകോണ്ഡഞ്ഞോ (സീ. സ്യാ. കം.)] സുചിരസ്സേവ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ പാദേസു സിരസാ നിപതിത്വാ ഭഗവതോ പാദാനി മുഖേന ച പരിചുമ്ബതി, പാണീഹി ച പരിസമ്ബാഹതി, നാമഞ്ച സാവേതി – ‘‘കോണ്ഡഞ്ഞോഹം, ഭഗവാ, കോണ്ഡഞ്ഞോഹം, സുഗതാ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ വങ്ഗീസസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ആയസ്മാ അഞ്ഞാസികോണ്ഡഞ്ഞോ സുചിരസ്സേവ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതോ പാദേസു സിരസാ നിപതിത്വാ ഭഗവതോ പാദാനി മുഖേന ച പരിചുമ്ബതി, പാണീഹി ച പരിസമ്ബാഹതി, നാമഞ്ച സാവേതി – ‘കോണ്ഡഞ്ഞോഹം, ഭഗവാ, കോണ്ഡഞ്ഞോഹം, സുഗതാ’തി. യംനൂനാഹം ആയസ്മന്തം അഞ്ഞാസികോണ്ഡഞ്ഞം ഭഗവതോ സമ്മുഖാ സാരുപ്പാഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവേയ്യ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഭാതി മം, ഭഗവാ, പടിഭാതി മം, സുഗതാ’’തി. ‘‘പടിഭാതു തം, വങ്ഗീസാ’’തി ഭഗവാ അവോച. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ആയസ്മന്തം അഞ്ഞാസികോണ്ഡഞ്ഞം ഭഗവതോ സമ്മുഖാ സാരുപ്പാഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവി –

‘‘ബുദ്ധാനുബുദ്ധോ സോ ഥേരോ, കോണ്ഡഞ്ഞോ തിബ്ബനിക്കമോ;

ലാഭീ സുഖവിഹാരാനം, വിവേകാനം അഭിണ്ഹസോ.

‘‘യം സാവകേന പത്തബ്ബം, സത്ഥുസാസനകാരിനാ;

സബ്ബസ്സ തം അനുപ്പത്തം, അപ്പമത്തസ്സ സിക്ഖതോ.

‘‘മഹാനുഭാവോ തേവിജ്ജോ, ചേതോപരിയായകോവിദോ;

കോണ്ഡഞ്ഞോ ബുദ്ധദായാദോ [ബുദ്ധസാവകോ (പീ.)], പാദേ വന്ദതി സത്ഥുനോ’’തി.

൧൦. മോഗ്ഗല്ലാനസുത്തം

൨൧൮. ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഇസിഗിലിപസ്സേ കാളസിലായം മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സബ്ബേഹേവ അരഹന്തേഹി. തേസം സുദം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ചേതസാ ചിത്തം സമന്നേസതി [സമന്വേസതി (സ്യാ. അട്ഠ.)] വിപ്പമുത്തം നിരുപധിം. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ വങ്ഗീസസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ഇസിഗിലിപസ്സേ കാളസിലായം മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സബ്ബേഹേവ അരഹന്തേഹി. തേസം സുദം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ചേതസാ ചിത്തം സമന്നേസതി വിപ്പമുത്തം നിരുപധിം. യംനൂനാഹം ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ഭഗവതോ സമ്മുഖാ സാരുപ്പാഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവേയ്യ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഭാതി മം, ഭഗവാ, പടിഭാതി മം, സുഗതാ’’തി. ‘‘പടിഭാതു തം, വങ്ഗീസാ’’തി ഭഗവാ അവോച. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ഭഗവതോ സമ്മുഖാ സാരുപ്പാഹി ഗാഥാഹി അഭിത്ഥവി –

‘‘നഗസ്സ പസ്സേ ആസീനം, മുനിം ദുക്ഖസ്സ പാരഗും;

സാവകാ പയിരുപാസന്തി, തേവിജ്ജാ മച്ചുഹായിനോ.

‘‘തേ ചേതസാ അനുപരിയേതി [അനുപരിയേസതി (സീ. സ്യാ. കം.)], മോഗ്ഗല്ലാനോ മഹിദ്ധികോ;

ചിത്തം നേസം സമന്നേസം [സമന്വേസം (സ്യാ. അട്ഠ.)], വിപ്പമുത്തം നിരൂപധിം.

‘‘ഏവം സബ്ബങ്ഗസമ്പന്നം, മുനിം ദുക്ഖസ്സ പാരഗും;

അനേകാകാരസമ്പന്നം, പയിരുപാസന്തി ഗോതമ’’ന്തി.

൧൧. ഗഗ്ഗരാസുത്തം

൨൧൯. ഏകം സമയം ഭഗവാ ചമ്പായം വിഹരതി ഗഗ്ഗരായ പോക്ഖരണിയാ തീരേ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സത്തഹി ച ഉപാസകസതേഹി സത്തഹി ച ഉപാസികാസതേഹി അനേകേഹി ച ദേവതാസഹസ്സേഹി. ത്യാസ്സുദം ഭഗവാ അതിരോചതി [അതിവിരോചതി (ക.)] വണ്ണേന ചേവ യസസാ ച. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ വങ്ഗീസസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അയം ഖോ ഭഗവാ ചമ്പായം വിഹരതി ഗഗ്ഗരായ പോക്ഖരണിയാ തീരേ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം പഞ്ചമത്തേഹി ഭിക്ഖുസതേഹി സത്തഹി ച ഉപാസകസതേഹി സത്തഹി ച ഉപാസികാസതേഹി അനേകേഹി ച ദേവതാസഹസ്സേഹി. ത്യാസ്സുദം ഭഗവാ അതിരോചതി വണ്ണേന ചേവ യസസാ ച. യംനൂനാഹം ഭഗവന്തം സമ്മുഖാ സാരുപ്പായ ഗാഥായ അഭിത്ഥവേയ്യ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘പടിഭാതി മം, ഭഗവാ, പടിഭാതി മം, സുഗതാ’’തി. ‘‘പടിഭാതു തം, വങ്ഗീസാ’’തി ഭഗവാ അവോച. അഥ ഖോ ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ ഭഗവന്തം സമ്മുഖാ സാരുപ്പായ ഗാഥായ അഭിത്ഥവി –

‘‘ചന്ദോ യഥാ വിഗതവലാഹകേ നഭേ,

വിരോചതി വിഗതമലോവ ഭാണുമാ;

ഏവമ്പി അങ്ഗീരസ ത്വം മഹാമുനി,

അതിരോചസി യസസാ സബ്ബലോക’’ന്തി.

൧൨. വങ്ഗീസസുത്തം

൨൨൦. ഏകം സമയം ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ വങ്ഗീസോ അചിരഅരഹത്തപ്പത്തോ ഹുത്വാ [ഹോതി (സീ. സ്യാ. കം.)] വിമുത്തിസുഖം പടിസംവേദീ [വിമുത്തിസുഖപടിസംവേദീ (സീ. പീ.)] തായം വേലായം ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘കാവേയ്യമത്താ വിചരിമ്ഹ പുബ്ബേ, ഗാമാ ഗാമം പുരാ പുരം;

അഥദ്ദസാമ സമ്ബുദ്ധം, സദ്ധാ നോ ഉപപജ്ജഥ.

‘‘സോ മേ ധമ്മമദേസേസി, ഖന്ധായതനധാതുയോ [ഖന്ധേ ആയതനാനി ധാതുയോ (സ്യാ. കം. പീ. ക.)];

തസ്സാഹം ധമ്മം സുത്വാന, പബ്ബജിം അനഗാരിയം.

‘‘ബഹുന്നം വത അത്ഥായ, ബോധിം അജ്ഝഗമാ മുനി;

ഭിക്ഖൂനം ഭിക്ഖുനീനഞ്ച, യേ നിയാമഗതദ്ദസാ.

‘‘സ്വാഗതം വത മേ ആസി, മമ ബുദ്ധസ്സ സന്തികേ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

‘‘പുബ്ബേനിവാസം ജാനാമി, ദിബ്ബചക്ഖും വിസോധിതം;

തേവിജ്ജോ ഇദ്ധിപത്തോമ്ഹി, ചേതോപരിയായകോവിദോ’’തി.

വങ്ഗീസസംയുത്തം സമത്തം.