൧. കസിഭാരദ്വാജസുത്തം

൧൯൭. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ മഗധേസു വിഹരതി ദക്ഖിണാഗിരിസ്മിം ഏകനാളായം ബ്രാഹ്മണഗാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന കസിഭാരദ്വാജസ്സ [കസികഭാരദ്വാജസ്സ (ക.)] ബ്രാഹ്മണസ്സ പഞ്ചമത്താനി നങ്ഗലസതാനി പയുത്താനി ഹോന്തി വപ്പകാലേ. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന കസിഭാരദ്വാജസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ കമ്മന്തോ തേനുപസങ്കമി.

തേന ഖോ പന സമയേന കസിഭാരദ്വാജസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പരിവേസനാ വത്തതി. അഥ ഖോ ഭഗവാ യേന പരിവേസനാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. അദ്ദസാ ഖോ കസിഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം പിണ്ഡായ ഠിതം. ദിസ്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഹം ഖോ, സമണ, കസാമി ച വപാമി ച, കസിത്വാ ച വപിത്വാ ച ഭുഞ്ജാമി. ത്വമ്പി, സമണ, കസസ്സു ച വപസ്സു ച, കസിത്വാ ച വപിത്വാ ച ഭുഞ്ജസ്സൂ’’തി. ‘‘അഹമ്പി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, കസാമി ച വപാമി ച, കസിത്വാ ച വപിത്വാ ച ഭുഞ്ജാമീ’’തി. ന ഖോ മയം പസ്സാമ ഭോതോ ഗോതമസ്സ യുഗം വാ നങ്ഗലം വാ ഫാലം വാ പാചനം വാ ബലീബദ്ദേ വാ, അഥ ച പന ഭവം ഗോതമോ ഏവമാഹ – ‘‘അഹമ്പി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, കസാമി ച വപാമി ച, കസിത്വാ ച വപിത്വാ ച ഭുഞ്ജാമീ’’തി. അഥ ഖോ കസിഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘കസ്സകോ പടിജാനാസി, ന ച പസ്സാമി തേ കസിം;

കസ്സകോ പുച്ഛിതോ ബ്രൂഹി, കഥം ജാനേമു തം കസി’’ന്തി.

‘‘സദ്ധാ ബീജം തപോ വുട്ഠി, പഞ്ഞാ മേ യുഗനങ്ഗലം;

ഹിരീ ഈസാ മനോ യോത്തം, സതി മേ ഫാലപാചനം.

‘‘കായഗുത്തോ വചീഗുത്തോ, ആഹാരേ ഉദരേ യതോ;

സച്ചം കരോമി നിദ്ദാനം, സോരച്ചം മേ പമോചനം.

‘‘വീരിയം മേ ധുരധോരയ്ഹം, യോഗക്ഖേമാധിവാഹനം;

ഗച്ഛതി അനിവത്തന്തം, യത്ഥ ഗന്ത്വാ ന സോചതി.

‘‘ഏവമേസാ കസീ കട്ഠാ, സാ ഹോതി അമതപ്ഫലാ;

ഏതം കസിം കസിത്വാന, സബ്ബദുക്ഖാ പമുച്ചതീ’’തി.

‘‘ഭുഞ്ജതു ഭവം ഗോതമോ. കസ്സകോ ഭവം. യഞ്ഹി ഭവം ഗോതമോ അമതപ്ഫലമ്പി കസിം കസതീ’’തി [ഭാസതീതി (ക.)].

‘‘ഗാഥാഭിഗീതം മേ അഭോജനേയ്യം,

സമ്പസ്സതം ബ്രാഹ്മണ നേസ ധമ്മോ;

ഗാഥാഭിഗീതം പനുദന്തി ബുദ്ധാ,

ധമ്മേ സതി ബ്രാഹ്മണ വുത്തിരേസാ.

‘‘അഞ്ഞേന ച കേവലിനം മഹേസിം,

ഖീണാസവം കുക്കുച്ചവൂപസന്തം;

അന്നേന പാനേന ഉപട്ഠഹസ്സു,

ഖേത്തഞ്ഹി തം പുഞ്ഞപേക്ഖസ്സ ഹോതീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, കസിഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ…പേ… അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി.