൪. പിയസുത്തം

൧൧൫. സാവത്ഥിനിദാനം. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇധ മയ്ഹം, ഭന്തേ, രഹോഗതസ്സ പടിസല്ലീനസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘കേസം നു ഖോ പിയോ അത്താ, കേസം അപ്പിയോ അത്താ’തി? തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ച ഖോ കേചി കായേന ദുച്ചരിതം ചരന്തി, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരന്തി, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരന്തി; തേസം അപ്പിയോ അത്താ’. കിഞ്ചാപി തേ ഏവം വദേയ്യും – ‘പിയോ നോ അത്താ’തി, അഥ ഖോ തേസം അപ്പിയോ അത്താ. തം കിസ്സ ഹേതു? യഞ്ഹി അപ്പിയോ അപ്പിയസ്സ കരേയ്യ, തം തേ അത്തനാവ അത്തനോ കരോന്തി; തസ്മാ തേസം അപ്പിയോ അത്താ. യേ ച ഖോ കേചി കായേന സുചരിതം ചരന്തി, വാചായ സുചരിതം ചരന്തി, മനസാ സുചരിതം ചരന്തി; തേസം പിയോ അത്താ. കിഞ്ചാപി തേ ഏവം വദേയ്യും – ‘അപ്പിയോ നോ അത്താ’തി; അഥ ഖോ തേസം പിയോ അത്താ. തം കിസ്സ ഹേതു? യഞ്ഹി പിയോ പിയസ്സ കരേയ്യ, തം തേ അത്തനാവ അത്തനോ കരോന്തി; തസ്മാ തേസം പിയോ അത്താ’’തി.

‘‘ഏവമേതം, മഹാരാജ, ഏവമേതം, മഹാരാജ! യേ ഹി കേചി, മഹാരാജ, കായേന ദുച്ചരിതം ചരന്തി, വാചായ ദുച്ചരിതം ചരന്തി, മനസാ ദുച്ചരിതം ചരന്തി; തേസം അപ്പിയോ അത്താ. കിഞ്ചാപി തേ ഏവം വദേയ്യും – ‘പിയോ നോ അത്താ’തി, അഥ ഖോ തേസം അപ്പിയോ അത്താ. തം കിസ്സ ഹേതു? യഞ്ഹി, മഹാരാജ, അപ്പിയോ അപ്പിയസ്സ കരേയ്യ, തം തേ അത്തനാവ അത്തനോ കരോന്തി; തസ്മാ തേസം അപ്പിയോ അത്താ. യേ ച ഖോ കേചി, മഹാരാജ, കായേന സുചരിതം ചരന്തി, വാചായ സുചരിതം ചരന്തി, മനസാ സുചരിതം ചരന്തി; തേസം പിയോ അത്താ. കിഞ്ചാപി തേ ഏവം വദേയ്യും – ‘അപ്പിയോ നോ അത്താ’തി; അഥ ഖോ തേസം പിയോ അത്താ. തം കിസ്സ ഹേതു? യഞ്ഹി മഹാരാജ, പിയോ പിയസ്സ കരേയ്യ, തം തേ അത്തനാവ അത്തനോ കരോന്തി; തസ്മാ തേസം പിയോ അത്താ’’തി. ഇദമവോച…പേ…

‘‘അത്താനഞ്ചേ പിയം ജഞ്ഞാ, ന നം പാപേന സംയുജേ;

ന ഹി തം സുലഭം ഹോതി, സുഖം ദുക്കടകാരിനാ.

‘‘അന്തകേനാധിപന്നസ്സ, ജഹതോ മാനുസം ഭവം;

കിഞ്ഹി തസ്സ സകം ഹോതി, കിഞ്ച ആദായ ഗച്ഛതി;

കിഞ്ചസ്സ അനുഗം ഹോതി, ഛായാവ അനപായിനീ [അനുപായിനീ (സ്യാ. കം. ക.)].

‘‘ഉഭോ പുഞ്ഞഞ്ച പാപഞ്ച, യം മച്ചോ കുരുതേ ഇധ;

തഞ്ഹി തസ്സ സകം ഹോതി, തഞ്ച [തംവ (?)] ആദായ ഗച്ഛതി;

തഞ്ചസ്സ [തംവസ്സ (?)] അനുഗം ഹോതി, ഛായാവ അനപായിനീ.

‘‘തസ്മാ കരേയ്യ കല്യാണം, നിചയം സമ്പരായികം;

പുഞ്ഞാനി പരലോകസ്മിം, പതിട്ഠാ ഹോന്തി പാണിന’’ന്തി.