൧. ദഹരസുത്തം

൧൧൨. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഭവമ്പി നോ ഗോതമോ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോതി പടിജാനാതീ’’തി? ‘‘യഞ്ഹി തം, മഹാരാജ, സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ ‘അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി, മമേവ [മമം (സബ്ബത്ഥ)] തം സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ. അഹഞ്ഹി, മഹാരാജ, അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’’തി.

‘‘യേപി തേ, ഭോ ഗോതമ, സമണബ്രാഹ്മണാ സങ്ഘിനോ ഗണിനോ ഗണാചരിയാ ഞാതാ യസസ്സിനോ തിത്ഥകരാ സാധുസമ്മതാ ബഹുജനസ്സ, സേയ്യഥിദം – പൂരണോ കസ്സപോ, മക്ഖലി ഗോസാലോ, നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ, സഞ്ചയോ ബേലട്ഠപുത്തോ, പകുധോ കച്ചായനോ, അജിതോ കേസകമ്ബലോ; തേപി മയാ ‘അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോതി പടിജാനാഥാ’തി പുട്ഠാ സമാനാ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോതി ന പടിജാനന്തി. കിം പന ഭവം ഗോതമോ ദഹരോ ചേവ ജാതിയാ നവോ ച പബ്ബജ്ജായാ’’തി?

‘‘ചത്താരോ ഖോ മേ, മഹാരാജ, ദഹരാതി ന ഉഞ്ഞാതബ്ബാ, ദഹരാതി ന പരിഭോതബ്ബാ. കതമേ ചത്താരോ? ഖത്തിയോ ഖോ, മഹാരാജ, ദഹരോതി ന ഉഞ്ഞാതബ്ബോ, ദഹരോതി ന പരിഭോതബ്ബോ. ഉരഗോ ഖോ, മഹാരാജ, ദഹരോതി ന ഉഞ്ഞാതബ്ബോ, ദഹരോതി ന പരിഭോതബ്ബോ. അഗ്ഗി ഖോ, മഹാരാജ, ദഹരോതി ന ഉഞ്ഞാതബ്ബോ, ദഹരോതി ന പരിഭോതബ്ബോ. ഭിക്ഖു, ഖോ, മഹാരാജ, ദഹരോതി ന ഉഞ്ഞാതബ്ബോ, ദഹരോതി ന പരിഭോതബ്ബോ. ഇമേ ഖോ, മഹാരാജ, ചത്താരോ ദഹരാതി ന ഉഞ്ഞാതബ്ബാ, ദഹരാതി ന പരിഭോതബ്ബാ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘ഖത്തിയം ജാതിസമ്പന്നം, അഭിജാതം യസസ്സിനം;

ദഹരോതി നാവജാനേയ്യ, ന നം പരിഭവേ നരോ.

‘‘ഠാനഞ്ഹി സോ മനുജിന്ദോ, രജ്ജം ലദ്ധാന ഖത്തിയോ;

സോ കുദ്ധോ രാജദണ്ഡേന, തസ്മിം പക്കമതേ ഭുസം;

തസ്മാ തം പരിവജ്ജേയ്യ, രക്ഖം ജീവിതമത്തനോ.

‘‘ഗാമേ വാ യദി വാ രഞ്ഞേ, യത്ഥ പസ്സേ ഭുജങ്ഗമം;

ദഹരോതി നാവജാനേയ്യ, ന നം പരിഭവേ നരോ.

‘‘ഉച്ചാവചേഹി വണ്ണേഹി, ഉരഗോ ചരതി തേജസീ [തേജസാ (സീ. ക.), തേജസി (പീ. ക.)];

സോ ആസജ്ജ ഡംസേ ബാലം, നരം നാരിഞ്ച ഏകദാ;

തസ്മാ തം പരിവജ്ജേയ്യ, രക്ഖം ജീവിതമത്തനോ.

‘‘പഹൂതഭക്ഖം ജാലിനം, പാവകം കണ്ഹവത്തനിം;

ദഹരോതി നാവജാനേയ്യ, ന നം പരിഭവേ നരോ.

‘‘ലദ്ധാ ഹി സോ ഉപാദാനം, മഹാ ഹുത്വാന പാവകോ;

സോ ആസജ്ജ ഡഹേ [ദഹേ] ബാലം, നരം നാരിഞ്ച ഏകദാ;

തസ്മാ തം പരിവജ്ജേയ്യ, രക്ഖം ജീവിതമത്തനോ.

‘‘വനം യദഗ്ഗി ഡഹതി [ദഹതി (ക.)], പാവകോ കണ്ഹവത്തനീ;

ജായന്തി തത്ഥ പാരോഹാ, അഹോരത്താനമച്ചയേ.

‘‘യഞ്ച ഖോ സീലസമ്പന്നോ, ഭിക്ഖു ഡഹതി തേജസാ;

ന തസ്സ പുത്താ പസവോ, ദായാദാ വിന്ദരേ ധനം;

അനപച്ചാ അദായാദാ, താലാവത്ഥൂ ഭവന്തി തേ.

‘‘തസ്മാ ഹി പണ്ഡിതോ പോസോ, സമ്പസ്സം അത്ഥമത്തനോ;

ഭുജങ്ഗമം പാവകഞ്ച, ഖത്തിയഞ്ച യസസ്സിനം;

ഭിക്ഖുഞ്ച സീലസമ്പന്നം, സമ്മദേവ സമാചരേ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, രാജാ പസേനദി കോസലോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ! സേയ്യഥാപി ഭന്തേ, നിക്കുജ്ജിതം [നികുജ്ജിതം (?)] വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ‘ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീ’തി; ഏവമേവം ഭഗവതാ അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകം മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി.