൨. അനാഥപിണ്ഡികവഗ്ഗോ

൧. ചന്ദിമസസുത്തം

൯൨. സാവത്ഥിനിദാനം. അഥ ഖോ ചന്ദിമസോ [ചന്ദിമാസോ (ക.)] ദേവപുത്തോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണോ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ ചന്ദിമസോ ദേവപുത്തോ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘തേ ഹി സോത്ഥിം ഗമിസ്സന്തി, കച്ഛേ വാമകസേ മഗാ;

ഝാനാനി ഉപസമ്പജ്ജ, ഏകോദി നിപകാ സതാ’’തി.

‘‘തേ ഹി പാരം ഗമിസ്സന്തി, ഛേത്വാ ജാലംവ അമ്ബുജോ;

ഝാനാനി ഉപസമ്പജ്ജ, അപ്പമത്താ രണഞ്ജഹാ’’തി.

൨. വേണ്ഡുസുത്തം

൯൩. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ വേണ്ഡു [വേണ്ഹു (സീ.)] ദേവപുത്തോ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘സുഖിതാവ തേ [സുഖിതാ വത തേ (സീ. സ്യാ. കം.)] മനുജാ, സുഗതം പയിരുപാസിയ;

യുഞ്ജം [യുജ്ജ (സീ.), യുഞ്ജ (സ്യാ. കം. പീ.)] ഗോതമസാസനേ, അപ്പമത്താ നു സിക്ഖരേ’’തി.

‘‘യേ മേ പവുത്തേ സിട്ഠിപദേ [സത്ഥിപദേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] (വേണ്ഡൂതി ഭഗവാ),

അനുസിക്ഖന്തി ഝായിനോ;

കാലേ തേ അപ്പമജ്ജന്താ,

ന മച്ചുവസഗാ സിയു’’ന്തി.

൩. ദീഘലട്ഠിസുത്തം

൯൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. അഥ ഖോ ദീഘലട്ഠി ദേവപുത്തോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണോ കേവലകപ്പം വേളുവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ ദീഘലട്ഠി ദേവപുത്തോ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘ഭിക്ഖു സിയാ ഝായീ വിമുത്തചിത്തോ,

ആകങ്ഖേ ചേ ഹദയസ്സാനുപത്തിം;

ലോകസ്സ ഞത്വാ ഉദയബ്ബയഞ്ച,

സുചേതസോ അനിസ്സിതോ തദാനിസംസോ’’തി.

൪. നന്ദനസുത്തം

൯൫. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ നന്ദനോ ദേവപുത്തോ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘പുച്ഛാമി തം ഗോതമ ഭൂരിപഞ്ഞ,

അനാവടം ഭഗവതോ ഞാണദസ്സനം;

കഥംവിധം സീലവന്തം വദന്തി,

കഥംവിധം പഞ്ഞവന്തം വദന്തി;

കഥംവിധോ ദുക്ഖമതിച്ച ഇരിയതി,

കഥംവിധം ദേവതാ പൂജയന്തീ’’തി.

‘‘യോ സീലവാ പഞ്ഞവാ ഭാവിതത്തോ,

സമാഹിതോ ഝാനരതോ സതീമാ;

സബ്ബസ്സ സോകാ വിഗതാ പഹീനാ,

ഖീണാസവോ അന്തിമദേഹധാരീ.

‘‘തഥാവിധം സീലവന്തം വദന്തി,

തഥാവിധം പഞ്ഞവന്തം വദന്തി;

തഥാവിധോ ദുക്ഖമതിച്ച ഇരിയതി,

തഥാവിധം ദേവതാ പൂജയന്തീ’’തി.

൫. ചന്ദനസുത്തം

൯൬. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ ചന്ദനോ ദേവപുത്തോ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘കഥംസു [കോസുധ (സീ.)] തരതി ഓഘം, രത്തിന്ദിവമതന്ദിതോ;

അപ്പതിട്ഠേ അനാലമ്ബേ, കോ ഗമ്ഭീരേ ന സീദതീ’’തി.

‘‘സബ്ബദാ സീലസമ്പന്നോ, പഞ്ഞവാ സുസമാഹിതോ;

ആരദ്ധവീരിയോ പഹിതത്തോ, ഓഘം തരതി ദുത്തരം.

‘‘വിരതോ കാമസഞ്ഞായ, രൂപസംയോജനാതിഗോ;

നന്ദീരാഗപരിക്ഖീണോ, സോ ഗമ്ഭീരേ ന സീദതീ’’തി.

൬. വാസുദത്തസുത്തം

൯൭. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ വാസുദത്തോ ദേവപുത്തോ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘സത്തിയാ വിയ ഓമട്ഠോ, ഡയ്ഹമാനോവ [ഡയ്ഹമാനേവ (സബ്ബത്ഥ)] മത്ഥകേ;

കാമരാഗപ്പഹാനായ, സതോ ഭിക്ഖു പരിബ്ബജേ’’തി.

‘‘സത്തിയാ വിയ ഓമട്ഠോ, ഡയ്ഹമാനോവ മത്ഥകേ;

സക്കായദിട്ഠിപ്പഹാനായ, സതോ ഭിക്ഖു പരിബ്ബജേ’’തി.

൭. സുബ്രഹ്മസുത്തം

൯൮. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ സുബ്രഹ്മാ ദേവപുത്തോ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘നിച്ചം ഉത്രസ്തമിദം ചിത്തം, നിച്ചം ഉബ്ബിഗ്ഗമിദം [ഉബ്ബിഗ്ഗിദം (മഹാസതിപട്ഠാനസുത്തവണ്ണനായം)] മനോ;

അനുപ്പന്നേസു കിച്ഛേസു [കിച്ചേസു (ബഹൂസു)], അഥോ ഉപ്പതിതേസു ച;

സചേ അത്ഥി അനുത്രസ്തം, തം മേ അക്ഖാഹി പുച്ഛിതോ’’തി.

‘‘നാഞ്ഞത്ര ബോജ്ഝാ തപസാ [ബോജ്ഝങ്ഗതപസാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], നാഞ്ഞത്രിന്ദ്രിയസംവരാ;

നാഞ്ഞത്ര സബ്ബനിസ്സഗ്ഗാ, സോത്ഥിം പസ്സാമി പാണിന’’ന്തി.

‘‘ഇദമവോച…പേ… തത്ഥേവന്തരധായീ’’തി.

൮. കകുധസുത്തം

൯൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാകേതേ വിഹരതി അഞ്ജനവനേ മിഗദായേ. അഥ ഖോ കകുധോ ദേവപുത്തോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണോ കേവലകപ്പം അഞ്ജനവനം ഓഭാസേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ കകുധോ ദേവപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘നന്ദസി, സമണാ’’തി? ‘‘കിം ലദ്ധാ, ആവുസോ’’തി? ‘‘തേന ഹി, സമണ, സോചസീ’’തി? ‘‘കിം ജീയിത്ഥ, ആവുസോ’’തി? ‘‘തേന ഹി, സമണ, നേവ നന്ദസി ന ച [നേവ (സീ. സ്യാ. കം.)] സോചസീ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി.

‘‘കച്ചി ത്വം അനഘോ [അനിഘോ (സബ്ബത്ഥ)] ഭിക്ഖു, കച്ചി നന്ദീ [നന്ദി (സീ. സ്യാ. കം.)] ന വിജ്ജതി;

കച്ചി തം ഏകമാസീനം, അരതീ നാഭികീരതീ’’തി.

‘‘അനഘോ വേ അഹം യക്ഖ, അഥോ നന്ദീ ന വിജ്ജതി;

അഥോ മം ഏകമാസീനം, അരതീ നാഭികീരതീ’’തി.

‘‘കഥം ത്വം അനഘോ ഭിക്ഖു, കഥം നന്ദീ ന വിജ്ജതി;

കഥം തം ഏകമാസീനം, അരതീ നാഭികീരതീ’’തി.

‘‘അഘജാതസ്സ വേ നന്ദീ, നന്ദീജാതസ്സ വേ അഘം;

അനന്ദീ അനഘോ ഭിക്ഖു, ഏവം ജാനാഹി ആവുസോ’’തി.

‘‘ചിരസ്സം വത പസ്സാമി, ബ്രാഹ്മണം പരിനിബ്ബുതം;

അനന്ദിം അനഘം ഭിക്ഖും, തിണ്ണം ലോകേ വിസത്തിക’’ന്തി.

൯. ഉത്തരസുത്തം

൧൦൦. രാജഗഹനിദാനം. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ ഉത്തരോ ദേവപുത്തോ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമം ഗാഥം അഭാസി –

‘‘ഉപനീയതി ജീവിതമപ്പമായു,

ജരൂപനീതസ്സ ന സന്തി താണാ;

ഏതം ഭയം മരണേ പേക്ഖമാനോ,

പുഞ്ഞാനി കയിരാഥ സുഖാവഹാനീ’’തി.

‘‘ഉപനീയതി ജീവിതമപ്പമായു,

ജരൂപനീതസ്സ ന സന്തി താണാ;

ഏതം ഭയം മരണേ പേക്ഖമാനോ,

ലോകാമിസം പജഹേ സന്തിപേക്ഖോ’’തി.

൧൦. അനാഥപിണ്ഡികസുത്തം

൧൦൧. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ അനാഥപിണ്ഡികോ ദേവപുത്തോ ഭഗവതോ സന്തികേ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘ഇദഞ്ഹി തം ജേതവനം, ഇസിസങ്ഘനിസേവിതം;

ആവുത്ഥം ധമ്മരാജേന, പീതിസഞ്ജനനം മമ.

‘‘കമ്മം വിജ്ജാ ച ധമ്മോ ച, സീലം ജീവിതമുത്തമം;

ഏതേന മച്ചാ സുജ്ഝന്തി, ന ഗോത്തേന ധനേന വാ.

‘‘തസ്മാ ഹി പണ്ഡിതോ പോസോ, സമ്പസ്സം അത്ഥമത്തനോ;

യോനിസോ വിചിനേ ധമ്മം, ഏവം തത്ഥ വിസുജ്ഝതി.

‘‘സാരിപുത്തോവ പഞ്ഞായ, സീലേന ഉപസമേന ച;

യോപി പാരങ്ഗതോ ഭിക്ഖു, ഏതാവപരമോ സിയാ’’തി.

ഇദമവോച അനാഥപിണ്ഡികോ ദേവപുത്തോ. ഇദം വത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായീതി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഇമം, ഭിക്ഖവേ, രത്തിം അഞ്ഞതരോ ദേവപുത്തോ അഭിക്കന്തായ രത്തിയാ അഭിക്കന്തവണ്ണോ കേവലകപ്പം ജേതവനം ഓഭാസേത്വാ യേനാഹം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സോ ദേവപുത്തോ മമ സന്തികേ ഇമാ ഗാഥായോ അഭാസി –

‘‘ഇദഞ്ഹി തം ജേതവനം, ഇസിസങ്ഘനിസേവിതം;

ആവുത്ഥം ധമ്മരാജേന, പീതിസഞ്ജനനം മമ.

‘‘കമ്മം വിജ്ജാ ച ധമ്മോ ച, സീലം ജീവിതമുത്തമം;

ഏതേന മച്ചാ സുജ്ഝന്തി, ന ഗോത്തേന ധനേന വാ.

‘‘തസ്മാ ഹി പണ്ഡിതോ പോസോ, സമ്പസ്സം അത്ഥമത്തനോ;

യോനിസോ വിചിനേ ധമ്മം, ഏവം തത്ഥ വിസുജ്ഝതി.

‘‘സാരിപുത്തോവ പഞ്ഞായ, സീലേന ഉപസമേന ച;

യോപി പാരങ്ഗതോ ഭിക്ഖു, ഏതാവപരമോ സിയാ’’തി.

‘‘ഇദമവോച, ഭിക്ഖവേ, സോ ദേവപുത്തോ. ഇദം വത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സോ ഹി നൂന, ഭന്തേ, അനാഥപിണ്ഡികോ ദേവപുത്തോ ഭവിസ്സതി. അനാഥപിണ്ഡികോ ഗഹപതി ആയസ്മന്തേ സാരിപുത്തേ അഭിപ്പസന്നോ അഹോസീ’’തി. ‘‘സാധു സാധു, ആനന്ദ, യാവതകം ഖോ, ആനന്ദ, തക്കായ പത്തബ്ബം അനുപ്പത്തം തം തയാ. അനാഥപിണ്ഡികോ ഹി സോ, ആനന്ദ, ദേവപുത്തോ’’തി.

അനാഥപിണ്ഡികവഗ്ഗോ ദുതിയോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ചന്ദിമസോ [ചന്ദിമാസോ (പീ. ക.)] ച വേണ്ഡു [വേണ്ഹു (സീ. ക.)] ച, ദീഘലട്ഠി ച നന്ദനോ;

ചന്ദനോ വാസുദത്തോ ച, സുബ്രഹ്മാ കകുധേന ച;

ഉത്തരോ നവമോ വുത്തോ, ദസമോ അനാഥപിണ്ഡികോതി.