൨. ആനന്ദഭദ്ദേകരത്തസുത്തം

൨൭൬. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഉപട്ഠാനസാലായം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതി സമാദപേതി സമുത്തേജേതി സമ്പഹംസേതി, ഭദ്ദേകരത്തസ്സ ഉദ്ദേസഞ്ച വിഭങ്ഗഞ്ച ഭാസതി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേനുപട്ഠാനസാലാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘കോ നു ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഉപട്ഠാനസാലായം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി, ഭദ്ദേകരത്തസ്സ ഉദ്ദേസഞ്ച വിഭങ്ഗഞ്ച അഭാസീ’’തി? ‘‘ആയസ്മാ, ഭന്തേ, ആനന്ദോ ഉപട്ഠാനസാലായം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി, ഭദ്ദേകരത്തസ്സ ഉദ്ദേസഞ്ച വിഭങ്ഗഞ്ച അഭാസീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘യഥാ കഥം പന ത്വം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖൂനം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി, ഭദ്ദേകരത്തസ്സ ഉദ്ദേസഞ്ച വിഭങ്ഗഞ്ച അഭാസീ’’തി? ‘‘ഏവം ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂനം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസിം സമാദപേസിം സമുത്തേജേസിം സമ്പഹംസേസിം, ഭദ്ദേകരത്തസ്സ ഉദ്ദേസഞ്ച വിഭങ്ഗഞ്ച അഭാസിം –

‘‘അതീതം നാന്വാഗമേയ്യ, നപ്പടികങ്ഖേ അനാഗതം;

യദതീതം പഹീനം തം, അപ്പത്തഞ്ച അനാഗതം.

‘‘പച്ചുപ്പന്നഞ്ച യോ ധമ്മം, തത്ഥ തത്ഥ വിപസ്സതി;

അസംഹീരം അസംകുപ്പം, തം വിദ്വാ മനുബ്രൂഹയേ.

‘‘അജ്ജേവ കിച്ചമാതപ്പം, കോ ജഞ്ഞാ മരണം സുവേ;

ന ഹി നോ സങ്ഗരം തേന, മഹാസേനേന മച്ചുനാ.

‘‘ഏവം വിഹാരിം ആതാപിം, അഹോരത്തമതന്ദിതം;

തം വേ ഭദ്ദേകരത്തോതി, സന്തോ ആചിക്ഖതേ മുനി’’.

൨൭൭. ‘‘കഥഞ്ച, ആവുസോ, അതീതം അന്വാഗമേതി? ഏവംരൂപോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി, ഏവംവേദനോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി, ഏവംസഞ്ഞോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി, ഏവംസങ്ഖാരോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി, ഏവംവിഞ്ഞാണോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി – ഏവം ഖോ, ആവുസോ, അതീതം അന്വാഗമേതി.

‘‘കഥഞ്ച, ആവുസോ, അതീതം നാന്വാഗമേതി? ഏവംരൂപോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി, ഏവംവേദനോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി, ഏവംസഞ്ഞോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി, ഏവംസങ്ഖാരോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി, ഏവംവിഞ്ഞാണോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി – ഏവം ഖോ, ആവുസോ, അതീതം നാന്വാഗമേതി.

‘‘കഥഞ്ച, ആവുസോ, അനാഗതം പടികങ്ഖതി? ഏവംരൂപോ സിയം അനാഗതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി, ഏവംവേദനോ സിയം…പേ… ഏവംസഞ്ഞോ സിയം… ഏവംസങ്ഖാരോ സിയം… ഏവംവിഞ്ഞാണോ സിയം അനാഗതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി – ഏവം ഖോ, ആവുസോ, അനാഗതം പടികങ്ഖതി.

‘‘കഥഞ്ച, ആവുസോ, അനാഗതം നപ്പടികങ്ഖതി? ഏവംരൂപോ സിയം അനാഗതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി, ഏവംവേദനോ സിയം…പേ… ഏവംസഞ്ഞോ സിയം… ഏവംസങ്ഖാരോ സിയം… ഏവംവിഞ്ഞാണോ സിയം അനാഗതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി – ഏവം ഖോ, ആവുസോ, അനാഗതം നപ്പടികങ്ഖതി.

‘‘കഥഞ്ച, ആവുസോ, പച്ചുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു സംഹീരതി? ഇധ, ആവുസോ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, രൂപവന്തം വാ അത്താനം, അത്തനി വാ രൂപം, രൂപസ്മിം വാ അത്താനം; വേദനം… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം, അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം, വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം – ഏവം ഖോ, ആവുസോ, പച്ചുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു സംഹീരതി.

‘‘കഥഞ്ച, ആവുസോ, പച്ചുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു ന സംഹീരതി? ഇധ, ആവുസോ, സുതവാ അരിയസാവകോ അരിയാനം ദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ കോവിദോ അരിയധമ്മേ സുവിനീതോ സപ്പുരിസാനം ദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ കോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ സുവിനീതോ ന രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, ന രൂപവന്തം വാ അത്താനം, ന അത്തനി വാ രൂപം, ന രൂപസ്മിം വാ അത്താനം; ന വേദനം… ന സഞ്ഞം… ന സങ്ഖാരേ… ന വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, ന വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം, ന അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം, ന വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം – ഏവം ഖോ, ആവുസോ, പച്ചുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു ന സംഹീരതി.

‘‘അതീതം നാന്വാഗമേയ്യ, നപ്പടികങ്ഖേ അനാഗതം;

യദതീതം പഹീനം തം, അപ്പത്തഞ്ച അനാഗതം.

‘‘പച്ചുപ്പന്നഞ്ച യോ ധമ്മം, തത്ഥ തത്ഥ വിപസ്സതി;

അസംഹീരം അസംകുപ്പം, തം വിദ്വാ മനുബ്രൂഹയേ.

‘‘അജ്ജേവ കിച്ചമാതപ്പം, കോ ജഞ്ഞാ മരണം സുവേ;

ന ഹി നോ സങ്ഗരം തേന, മഹാസേനേന മച്ചുനാ.

‘‘ഏവം വിഹാരിം ആതാപിം, അഹോരത്തമതന്ദിതം;

തം വേ ഭദ്ദേകരത്തോതി, സന്തോ ആചിക്ഖതേ മുനീ’’തി.

‘‘ഏവം ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂനം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസിം സമാദപേസിം സമുത്തേജേസിം സമ്പഹംസേസിം, ഭദ്ദേകരത്തസ്സ ഉദ്ദേസഞ്ച വിഭങ്ഗഞ്ച അഭാസി’’ന്തി.

൨൭൮. ‘‘സാധു, സാധു, ആനന്ദ! സാധു ഖോ ത്വം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖൂനം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേസി സമാദപേസി സമുത്തേജേസി സമ്പഹംസേസി, ഭദ്ദേകരത്തസ്സ ഉദ്ദേസഞ്ച വിഭങ്ഗഞ്ച അഭാസി –

‘‘അതീതം നാന്വാഗമേയ്യ…പേ…

തം വേ ഭദ്ദേകരത്തോതി, സന്തോ ആചിക്ഖതേ മുനീ’’തി.

‘‘കഥഞ്ച, ആനന്ദ, അതീതം അന്വാഗമേതി…പേ… ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, അതീതം അന്വാഗമേതി. കഥഞ്ച, ആനന്ദ, അതീതം നാന്വാഗമേതി…പേ… ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, അതീതം നാന്വാഗമേതി. കഥഞ്ച, ആനന്ദ, അനാഗതം പടികങ്ഖതി…പേ… ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, അനാഗതം പടികങ്ഖതി. കഥഞ്ച, ആനന്ദ, അനാഗതം നപ്പടികങ്ഖതി…പേ… ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, അനാഗതം നപ്പടികങ്ഖതി. കഥഞ്ച, ആനന്ദ, പച്ചുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു സംഹീരതി…പേ… ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, പച്ചുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു സംഹീരതി. കഥഞ്ച, ആനന്ദ, പച്ചുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു ന സംഹീരതി…പേ… ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, പച്ചുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു ന സംഹീരതി.

‘‘അതീതം നാന്വാഗമേയ്യ…പേ…

തം വേ ഭദ്ദേകരത്തോതി, സന്തോ ആചിക്ഖതേ മുനീ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

ആനന്ദഭദ്ദേകരത്തസുത്തം നിട്ഠിതം ദുതിയം.