൧. ഭദ്ദേകരത്തസുത്തം

൨൭൨. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘ഭദ്ദേകരത്തസ്സ വോ, ഭിക്ഖവേ, ഉദ്ദേസഞ്ച വിഭങ്ഗഞ്ച ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘അതീതം നാന്വാഗമേയ്യ, നപ്പടികങ്ഖേ അനാഗതം;

യദതീതം പഹീനം തം, അപ്പത്തഞ്ച അനാഗതം.

‘‘പച്ചുപ്പന്നഞ്ച യോ [യം (നേത്തിപാളി)] ധമ്മം, തത്ഥ തത്ഥ വിപസ്സതി;

അസംഹീരം [അസംഹിരം (സ്യാ. കം. ക.)] അസംകുപ്പം, തം വിദ്വാ മനുബ്രൂഹയേ.

‘‘അജ്ജേവ കിച്ചമാതപ്പം [കിച്ചം ആതപ്പം (സീ. ക.)], കോ ജഞ്ഞാ മരണം സുവേ;

ന ഹി നോ സങ്ഗരം തേന, മഹാസേനേന മച്ചുനാ.

‘‘ഏവം വിഹാരിം ആതാപിം, അഹോരത്തമതന്ദിതം;

തം വേ ഭദ്ദേകരത്തോതി, സന്തോ ആചിക്ഖതേ മുനി’’ [മുനീതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)].

൨൭൩. ‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അതീതം അന്വാഗമേതി? ‘ഏവംരൂപോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി, ‘ഏവംവേദനോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി, ‘ഏവംസഞ്ഞോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി, ‘ഏവംസങ്ഖാരോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി, ‘ഏവംവിഞ്ഞാണോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി – ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അതീതം അന്വാഗമേതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അതീതം നാന്വാഗമേതി? ‘ഏവംരൂപോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി, ‘ഏവംവേദനോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി, ‘ഏവംസഞ്ഞോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി, ‘ഏവംസങ്ഖാരോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി, ‘ഏവംവിഞ്ഞാണോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി – ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അതീതം നാന്വാഗമേതി.

൨൭൪. ‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അനാഗതം പടികങ്ഖതി? ‘ഏവംരൂപോ സിയം അനാഗതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി, ഏവംവേദനോ സിയം…പേ… ഏവംസഞ്ഞോ സിയം… ഏവംസങ്ഖാരോ സിയം… ഏവംവിഞ്ഞാണോ സിയം അനാഗതമദ്ധാനന്തി തത്ഥ നന്ദിം സമന്വാനേതി – ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അനാഗതം പടികങ്ഖതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, അനാഗതം നപ്പടികങ്ഖതി? ‘ഏവംരൂപോ സിയം അനാഗതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി, ഏവംവേദനോ സിയം … ഏവംസഞ്ഞോ സിയം… ഏവംസങ്ഖാരോ സിയം… ‘ഏവംവിഞ്ഞാണോ സിയം അനാഗതമദ്ധാന’ന്തി തത്ഥ നന്ദിം ന സമന്വാനേതി – ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അനാഗതം നപ്പടികങ്ഖതി.

൨൭൫. ‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു സംഹീരതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, രൂപവന്തം വാ അത്താനം, അത്തനി വാ രൂപം, രൂപസ്മിം വാ അത്താനം; വേദനം…പേ… സഞ്ഞം… സങ്ഖാരേ… വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം, വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം – ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു സംഹീരതി.

‘‘കഥഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു ന സംഹീരതി? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, സുതവാ അരിയസാവകോ അരിയാനം ദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ കോവിദോ അരിയധമ്മേ സുവിനീതോ സപ്പുരിസാനം ദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ കോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ സുവിനീതോ ന രൂപം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, ന രൂപവന്തം വാ അത്താനം, ന അത്തനി വാ രൂപം, ന രൂപസ്മിം വാ അത്താനം; ന വേദനം… ന സഞ്ഞം… ന സങ്ഖാരേ… ന വിഞ്ഞാണം അത്തതോ സമനുപസ്സതി, ന വിഞ്ഞാണവന്തം വാ അത്താനം, ന അത്തനി വാ വിഞ്ഞാണം, ന വിഞ്ഞാണസ്മിം വാ അത്താനം – ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പച്ചുപ്പന്നേസു ധമ്മേസു ന സംഹീരതി.

‘‘അതീതം നാന്വാഗമേയ്യ, നപ്പടികങ്ഖേ അനാഗതം;

യദതീതം പഹീനം തം, അപ്പത്തഞ്ച അനാഗതം.

‘‘പച്ചുപ്പന്നഞ്ച യോ ധമ്മം, തത്ഥ തത്ഥ വിപസ്സതി;

അസംഹീരം അസംകുപ്പം, തം വിദ്വാ മനുബ്രൂഹയേ.

‘‘അജ്ജേവ കിച്ചമാതപ്പം, കോ ജഞ്ഞാ മരണം സുവേ;

ന ഹി നോ സങ്ഗരം തേന, മഹാസേനേന മച്ചുനാ.

‘‘ഏവം വിഹാരിം ആതാപിം, അഹോരത്തമതന്ദിതം;

തം വേ ഭദ്ദേകരത്തോതി, സന്തോ ആചിക്ഖതേ മുനീ’’തി.

‘‘‘ഭദ്ദേകരത്തസ്സ വോ, ഭിക്ഖവേ, ഉദ്ദേസഞ്ച വിഭങ്ഗഞ്ച ദേസേസ്സാമീ’തി – ഇതി യം തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്ത’’ന്തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

ഭദ്ദേകരത്തസുത്തം നിട്ഠിതം പഠമം.