൧൦. ദേവദൂതസുത്തം

൨൬൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ദ്വേ അഗാരാ സദ്വാരാ [സന്ധിദ്വാരാ (ക.)], തത്ഥ ചക്ഖുമാ പുരിസോ മജ്ഝേ ഠിതോ പസ്സേയ്യ മനുസ്സേ ഗേഹം പവിസന്തേപി നിക്ഖമന്തേപി അനുചങ്കമന്തേപി അനുവിചരന്തേപി; ഏവമേവ ഖോ അഹം, ഭിക്ഖവേ, ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സാമി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ, സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാമി – ‘ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ; തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ. ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ; തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ മനുസ്സേസു ഉപപന്നാ. ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ; തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ പേത്തിവിസയം ഉപപന്നാ. ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ; തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ തിരച്ഛാനയോനിം ഉപപന്നാ. ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ; തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ’’’തി.

൨൬൨. ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ നാനാബാഹാസു ഗഹേത്വാ യമസ്സ രഞ്ഞോ ദസ്സേന്തി – ‘അയം, ദേവ, പുരിസോ അമത്തേയ്യോ അപേത്തേയ്യോ അസാമഞ്ഞോ അബ്രാഹ്മഞ്ഞോ, ന കുലേ ജേട്ഠാപചായീ. ഇമസ്സ ദേവോ ദണ്ഡം പണേതൂ’തി. തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ പഠമം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജതി സമനുഗാഹതി സമനുഭാസതി – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു പഠമം ദേവദൂതം പാതുഭൂത’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാദ്ദസം, ഭന്തേ’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു ദഹരം കുമാരം മന്ദം ഉത്താനസേയ്യകം സകേ മുത്തകരീസേ പലിപന്നം സേമാന’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘അദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, തസ്സ തേ വിഞ്ഞുസ്സ സതോ മഹല്ലകസ്സ ന ഏതദഹോസി – അഹമ്പി ഖോമ്ഹി ജാതിധമ്മോ, ജാതിം അനതീതോ. ഹന്ദാഹം കല്യാണം കരോമി കായേന വാചായ മനസാ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാസക്ഖിസ്സം, ഭന്തേ, പമാദസ്സം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, പമാദവതായ ന കല്യാണമകാസി കായേന വാചായ മനസാ. തഗ്ഘ ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, തഥാ കരിസ്സന്തി യഥാ തം പമത്തം. തം ഖോ പന തേ ഏതം പാപകമ്മം [പാപം കമ്മം (സീ. പീ.)] നേവ മാതരാ കതം ന പിതരാ കതം ന ഭാതരാ കതം ന ഭഗിനിയാ കതം ന മിത്താമച്ചേഹി കതം ന ഞാതിസാലോഹിതേഹി കതം ന സമണബ്രാഹ്മണേഹി കതം ന ദേവതാഹി കതം, തയാവേതം പാപകമ്മം [പാപം കമ്മം (സീ. പീ.)] കതം, ത്വഞ്ഞേവേതസ്സ വിപാകം പടിസംവേദിസ്സസീ’’’തി.

൨൬൩. ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ പഠമം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജിത്വാ സമനുഗാഹിത്വാ സമനുഭാസിത്വാ ദുതിയം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജതി സമനുഗാഹതി സമനുഭാസതി – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു ദുതിയം ദേവദൂതം പാതുഭൂത’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു ഇത്ഥിം വാ പുരിസം വാ ( ) [(ആസീതികം വാ നാവുതികം വാ വസ്സസതികം വാ ജാതിയാ) (ക. സീ. സ്യാ. കം. പീ.) തികങ്ഗുത്തരേപി] ജിണ്ണം ഗോപാനസിവങ്കം ഭോഗ്ഗം ദണ്ഡപരായനം പവേധമാനം ഗച്ഛന്തം ആതുരം ഗതയോബ്ബനം ഖണ്ഡദന്തം പലിതകേസം വിലൂനം ഖലിതസിരം [ഖലിതംസിരോ (സീ.), ഖലിതംസിരം (സ്യാ. കം. പീ.)] വലിനം തിലകാഹതഗത്ത’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘അദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, തസ്സ തേ വിഞ്ഞുസ്സ സതോ മഹല്ലകസ്സ ന ഏതദഹോസി – അഹമ്പി ഖോമ്ഹി ജരാധമ്മോ, ജരം അനതീതോ. ഹന്ദാഹം കല്യാണം കരോമി കായേന വാചായ മനസാ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാസക്ഖിസ്സം, ഭന്തേ, പമാദസ്സം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, പമാദവതായ ന കല്യാണമകാസി കായേന വാചായ മനസാ. തഗ്ഘ ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, തഥാ കരിസ്സന്തി യഥാ തം പമത്തം. തം ഖോ പന തേ ഏതം പാപകമ്മം നേവ മാതരാ കതം ന പിതരാ കതം ന ഭാതരാ കതം ന ഭഗിനിയാ കതം ന മിത്താമച്ചേഹി കതം ന ഞാതിസാലോഹിതേഹി കതം ന സമണബ്രാഹ്മണേഹി കതം ന ദേവതാഹി കതം, തയാവേതം പാപകമ്മം കതം, ത്വഞ്ഞേവേതസ്സ വിപാകം പടിസംവേദിസ്സസീ’’’തി.

൨൬൪. ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ദുതിയം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജിത്വാ സമനുഗാഹിത്വാ സമനുഭാസിത്വാ തതിയം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജതി സമനുഗാഹതി സമനുഭാസതി – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു തതിയം ദേവദൂതം പാതുഭൂത’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു ഇത്ഥിം വാ പുരിസം വാ ആബാധികം ദുക്ഖിതം ബാള്ഹഗിലാനം സകേ മുത്തകരീസേ പലിപന്നം സേമാനം അഞ്ഞേഹി വുട്ഠാപിയമാനം അഞ്ഞേഹി സംവേസിയമാന’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘അദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, തസ്സ തേ വിഞ്ഞുസ്സ സതോ മഹല്ലകസ്സ ന ഏതദഹോസി – അഹമ്പി ഖോമ്ഹി ബ്യാധിധമ്മോ, ബ്യാധിം അനതീതോ. ഹന്ദാഹം കല്യാണം കരോമി കായേന വാചായ മനസാ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാസക്ഖിസ്സം, ഭന്തേ, പമാദസ്സം, ഭന്തേ’’’തി.

൨൬൫. ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ തതിയം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജിത്വാ സമനുഗാഹിത്വാ സമനുഭാസിത്വാ ചതുത്ഥം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജതി സമനുഗാഹതി സമനുഭാസതി – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു ചതുത്ഥം ദേവദൂതം പാതുഭൂത’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു രാജാനോ ചോരം ആഗുചാരിം ഗഹേത്വാ വിവിധാ കമ്മകാരണാ കാരേന്തേ – കസാഹിപി താളേന്തേ വേത്തേഹിപി താളേന്തേ അദ്ധദണ്ഡകേഹിപി താളേന്തേ ഹത്ഥമ്പി ഛിന്ദന്തേ പാദമ്പി ഛിന്ദന്തേ ഹത്ഥപാദമ്പി ഛിന്ദന്തേ കണ്ണമ്പി ഛിന്ദന്തേ നാസമ്പി ഛിന്ദന്തേ കണ്ണനാസമ്പി ഛിന്ദന്തേ ബിലങ്ഗഥാലികമ്പി കരോന്തേ സങ്ഖമുണ്ഡികമ്പി കരോന്തേ രാഹുമുഖമ്പി കരോന്തേ ജോതിമാലികമ്പി കരോന്തേ ഹത്ഥപജ്ജോതികമ്പി കരോന്തേ ഏരകവത്തികമ്പി കരോന്തേ ചീരകവാസികമ്പി കരോന്തേ ഏണേയ്യകമ്പി കരോന്തേ ബളിസമംസികമ്പി കരോന്തേ കഹാപണികമ്പി കരോന്തേ ഖാരാപതച്ഛികമ്പി കരോന്തേ പലിഘപരിവത്തികമ്പി കരോന്തേ പലാലപീഠകമ്പി കരോന്തേ തത്തേനപി തേലേന ഓസിഞ്ചന്തേ സുനഖേഹിപി ഖാദാപേന്തേ ജീവന്തമ്പി സൂലേ ഉത്താസേന്തേ അസിനാപി സീസം ഛിന്ദന്തേ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘അദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, തസ്സ തേ വിഞ്ഞുസ്സ സതോ മഹല്ലകസ്സ ന ഏതദഹോസി – യേ കിര, ഭോ, പാപകാനി കമ്മാനി കരോന്തി തേ ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ഏവരൂപാ വിവിധാ കമ്മകാരണാ കരീയന്തി, കിമങ്ഗം [കിമങ്ഗ (സീ. പീ.)] പന പരത്ഥ! ഹന്ദാഹം കല്യാണം കരോമി കായേന വാചായ മനസാ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാസക്ഖിസ്സം, ഭന്തേ, പമാദസ്സം, ഭന്തേ’’’തി.

൨൬൬. ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ചതുത്ഥം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജിത്വാ സമനുഗാഹിത്വാ സമനുഭാസിത്വാ പഞ്ചമം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജതി സമനുഗാഹതി സമനുഭാസതി – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു പഞ്ചമം ദേവദൂതം പാതുഭൂത’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ന ത്വം അദ്ദസ മനുസ്സേസു ഇത്ഥിം വാ പുരിസം വാ ഏകാഹമതം വാ ദ്വീഹമതം വാ തീഹമതം വാ ഉദ്ധുമാതകം വിനീലകം വിപുബ്ബകജാത’ന്തി? സോ ഏവമാഹ – ‘അദ്ദസം, ഭന്തേ’’’തി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ ഏവമാഹ – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, തസ്സ തേ വിഞ്ഞുസ്സ സതോ മഹല്ലകസ്സ ന ഏതദഹോസി – അഹമ്പി ഖോമ്ഹി മരണധമ്മോ, മരണം അനതീതോ. ഹന്ദാഹം കല്യാണം കരോമി കായേന വാചായ മനസാ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘നാസക്ഖിസ്സം, ഭന്തേ, പമാദസ്സം, ഭന്തേ’’’തി.

൨൬൭. ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, യമോ രാജാ പഞ്ചമം ദേവദൂതം സമനുയുഞ്ജിത്വാ സമനുഗാഹിത്വാ സമനുഭാസിത്വാ തുണ്ഹീ ഹോതി. തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ പഞ്ചവിധബന്ധനം നാമ കമ്മകാരണം കരോന്തി – തത്തം അയോഖിലം ഹത്ഥേ ഗമേന്തി, തത്തം അയോഖിലം ദുതിയേ ഹത്ഥേ ഗമേന്തി, തത്തം അയോഖിലം പാദേ ഗമേന്തി, തത്തം അയോഖിലം ദുതിയേ പാദേ ഗമേന്തി, തത്തം അയോഖിലം മജ്ഝേഉരസ്മിം ഗമേന്തി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി, ന ച താവ കാലം കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി. തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ സംവേസേത്വാ കുഠാരീഹി തച്ഛന്തി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ ഉദ്ധംപാദം അധോസിരം ഗഹേത്വാ വാസീഹി തച്ഛന്തി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ രഥേ യോജേത്വാ ആദിത്തായ പഥവിയാ സമ്പജ്ജലിതായ സജോതിഭൂതായ സാരേന്തിപി, പച്ചാസാരേന്തിപി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ മഹന്തം അങ്ഗാരപബ്ബതം ആദിത്തം സമ്പജ്ജലിതം സജോതിഭൂതം ആരോപേന്തിപി ഓരോപേന്തിപി…പേ… തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ ഉദ്ധംപാദം അധോസിരം ഗഹേത്വാ തത്തായ ലോഹകുമ്ഭിയാ പക്ഖിപന്തി ആദിത്തായ സമ്പജ്ജലിതായ സജോതിഭൂതായ. സോ തത്ഥ ഫേണുദ്ദേഹകം പച്ചതി. സോ തത്ഥ ഫേണുദ്ദേഹകം പച്ചമാനോ സകിമ്പി ഉദ്ധം ഗച്ഛതി, സകിമ്പി അധോ ഗച്ഛതി, സകിമ്പി തിരിയം ഗച്ഛതി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി. തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ മഹാനിരയേ പക്ഖിപന്തി. സോ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, മഹാനിരയോ –

‘‘ചതുക്കണ്ണോ ചതുദ്വാരോ, വിഭത്തോ ഭാഗസോ മിതോ;

അയോപാകാരപരിയന്തോ, അയസാ പടികുജ്ജിതോ.

‘‘തസ്സ അയോമയാ ഭൂമി, ജലിതാ തേജസായുതാ;

സമന്താ യോജനസതം, ഫരിത്വാ തിട്ഠതി സബ്ബദാ’’.

൨൬൮. ‘‘തസ്സ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, മഹാനിരയസ്സ പുരത്ഥിമായ ഭിത്തിയാ അച്ചി ഉട്ഠഹിത്വാ പച്ഛിമായ ഭിത്തിയാ പടിഹഞ്ഞതി, പച്ഛിമായ ഭിത്തിയാ അച്ചി ഉട്ഠഹിത്വാ പുരത്ഥിമായ ഭിത്തിയാ പടിഹഞ്ഞതി, ഉത്തരായ ഭിത്തിയാ അച്ചി ഉട്ഠഹിത്വാ ദക്ഖിണായ ഭിത്തിയാ പടിഹഞ്ഞതി, ദക്ഖിണായ ഭിത്തിയാ അച്ചി ഉട്ഠഹിത്വാ ഉത്തരായ ഭിത്തിയാ പടിഹഞ്ഞതി, ഹേട്ഠാ അച്ചി ഉട്ഠഹിത്വാ ഉപരി പടിഹഞ്ഞതി, ഉപരിതോ അച്ചി ഉട്ഠഹിത്വാ ഹേട്ഠാ പടിഹഞ്ഞതി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി.

‘‘ഹോതി ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം കദാചി കരഹചി ദീഘസ്സ അദ്ധുനോ അച്ചയേന തസ്സ മഹാനിരയസ്സ പുരത്ഥിമം ദ്വാരം അപാപുരീയതി [അവാപുരീയതി (സീ.)]. സോ തത്ഥ സീഘേന ജവേന ധാവതി. തസ്സ സീഘേന ജവേന ധാവതോ ഛവിമ്പി ഡയ്ഹതി, ചമ്മമ്പി ഡയ്ഹതി, മംസമ്പി ഡയ്ഹതി, ന്ഹാരുമ്പി ഡയ്ഹതി, അട്ഠീനിപി സമ്പധൂപായന്തി, ഉബ്ഭതം താദിസമേവ ഹോതി. യതോ ച ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ബഹുസമ്പത്തോ ഹോതി, അഥ തം ദ്വാരം പിധീയതി [പിഥീയതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി.

‘‘ഹോതി ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം കദാചി കരഹചി ദീഘസ്സ അദ്ധുനോ അച്ചയേന തസ്സ മഹാനിരയസ്സ പച്ഛിമം ദ്വാരം അപാപുരീയതി…പേ… ഉത്തരം ദ്വാരം അപാപുരീയതി…പേ… ദക്ഖിണം ദ്വാരം അപാപുരീയതി. സോ തത്ഥ സീഘേന ജവേന ധാവതി. തസ്സ സീഘേന ജവേന ധാവതോ ഛവിമ്പി ഡയ്ഹതി, ചമ്മമ്പി ഡയ്ഹതി, മംസമ്പി ഡയ്ഹതി, ന്ഹാരുമ്പി ഡയ്ഹതി, അട്ഠീനിപി സമ്പധൂപായന്തി, ഉബ്ഭതം താദിസമേവ ഹോതി. യതോ ച ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, ബഹുസമ്പത്തോ ഹോതി, അഥ തം ദ്വാരം പിധീയതി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി.

‘‘ഹോതി ഖോ സോ, ഭിക്ഖവേ, സമയോ യം കദാചി കരഹചി ദീഘസ്സ അദ്ധുനോ അച്ചയേന തസ്സ മഹാനിരയസ്സ പുരത്ഥിമം ദ്വാരം അപാപുരീയതി. സോ തത്ഥ സീഘേന ജവേന ധാവതി. തസ്സ സീഘേന ജവേന ധാവതോ ഛവിമ്പി ഡയ്ഹതി, ചമ്മമ്പി ഡയ്ഹതി, മംസമ്പി ഡയ്ഹതി, ന്ഹാരുമ്പി ഡയ്ഹതി, അട്ഠീനിപി സമ്പധൂപായന്തി, ഉബ്ഭതം താദിസമേവ ഹോതി. സോ തേന ദ്വാരേന നിക്ഖമതി.

൨൬൯. ‘‘തസ്സ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, മഹാനിരയസ്സ സമനന്തരാ സഹിതമേവ മഹന്തോ ഗൂഥനിരയോ. സോ തത്ഥ പതതി. തസ്മിം ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, ഗൂഥനിരയേ സൂചിമുഖാ പാണാ ഛവിം ഛിന്ദന്തി, ഛവിം ഛേത്വാ ചമ്മം ഛിന്ദന്തി, ചമ്മം ഛേത്വാ മംസം ഛിന്ദന്തി, മംസം ഛേത്വാ ന്ഹാരും ഛിന്ദന്തി, ന്ഹാരും ഛേത്വാ അട്ഠിം ഛിന്ദന്തി, അട്ഠിം ഛേത്വാ അട്ഠിമിഞ്ജം ഖാദന്തി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി.

‘‘തസ്സ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, ഗൂഥനിരയസ്സ സമനന്തരാ സഹിതമേവ മഹന്തോ കുക്കുലനിരയോ. സോ തത്ഥ പതതി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി.

‘‘തസ്സ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, കുക്കുലനിരയസ്സ സമനന്തരാ സഹിതമേവ മഹന്തം സിമ്ബലിവനം ഉദ്ധം [ഉച്ചം (സ്യാ. കം.), ഉബ്ഭതോ (ക.)] യോജനമുഗ്ഗതം സോളസങ്ഗുലകണ്ടകം [സോളസങ്ഗുലകണ്ഡകം (സീ.)] ആദിത്തം സമ്പജ്ജലിതം സജോതിഭൂതം. തത്ഥ ആരോപേന്തിപി ഓരോപേന്തിപി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി.

‘‘തസ്സ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, സിമ്ബലിവനസ്സ സമനന്തരാ സഹിതമേവ മഹന്തം അസിപത്തവനം. സോ തത്ഥ പവിസതി. തസ്സ വാതേരിതാനി പത്താനി പതിതാനി ഹത്ഥമ്പി ഛിന്ദന്തി, പാദമ്പി ഛിന്ദന്തി, ഹത്ഥപാദമ്പി ഛിന്ദന്തി, കണ്ണമ്പി ഛിന്ദന്തി, നാസമ്പി ഛിന്ദന്തി, കണ്ണനാസമ്പി ഛിന്ദന്തി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി.

‘‘തസ്സ ഖോ പന, ഭിക്ഖവേ, അസിപത്തവനസ്സ സമനന്തരാ സഹിതമേവ മഹതീ ഖാരോദകാ നദീ [ഖാരോദികാ നദീ (സീ.)]. സോ തത്ഥ പതതി. സോ തത്ഥ അനുസോതമ്പി വുയ്ഹതി, പടിസോതമ്പി വുയ്ഹതി, അനുസോതപടിസോതമ്പി വുയ്ഹതി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി.

൨൭൦. ‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ ബലിസേന ഉദ്ധരിത്വാ ഥലേ പതിട്ഠാപേത്വാ ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, കിം ഇച്ഛസീ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘ജിഘച്ഛിതോസ്മി, ഭന്തേ’തി. തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ തത്തേന അയോസങ്കുനാ മുഖം വിവരിത്വാ ആദിത്തേന സമ്പജ്ജലിതേന സജോതിഭൂതേന തത്തം ലോഹഗുളം മുഖേ പക്ഖിപന്തി ആദിത്തം സമ്പജ്ജലിതം സജോതിഭൂതം. സോ തസ്സ [തം തസ്സ (ക.), തസ്സ (സീ. പീ.)] ഓട്ഠമ്പി ദഹതി [ഡയ്ഹതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], മുഖമ്പി ദഹതി, കണ്ഠമ്പി ദഹതി, ഉരമ്പി [ഉദരമ്പി (സീ. സ്യാ. കം.)] ദഹതി, അന്തമ്പി അന്തഗുണമ്പി ആദായ അധോഭാഗാ നിക്ഖമതി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി.

‘‘തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ ഏവമാഹംസു – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, കിം ഇച്ഛസീ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘പിപാസിതോസ്മി, ഭന്തേ’തി. തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ തത്തേന അയോസങ്കുനാ മുഖം വിവരിത്വാ ആദിത്തേന സമ്പജ്ജലിതേന സജോതിഭൂതേന തത്തം തമ്ബലോഹം മുഖേ ആസിഞ്ചന്തി ആദിത്തം സമ്പജ്ജലിതം സജോതിഭൂതം. തം തസ്സ [ഏത്ഥ പന പാഠഭേദോ നത്ഥി] ഓട്ഠമ്പി ദഹതി, മുഖമ്പി ദഹതി, കണ്ഠമ്പി ദഹതി, ഉരമ്പി ദഹതി, അന്തമ്പി അന്തഗുണമ്പി ആദായ അധോഭാഗാ നിക്ഖമതി. സോ തത്ഥ ദുക്ഖാ തിബ്ബാ ഖരാ കടുകാ വേദനാ വേദേതി, ന ച താവ കാലങ്കരോതി, യാവ ന തം പാപകമ്മം ബ്യന്തീഹോതി. തമേനം, ഭിക്ഖവേ, നിരയപാലാ പുന മഹാനിരയേ പക്ഖിപന്തി.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ഭിക്ഖവേ, യമസ്സ രഞ്ഞോ ഏതദഹോസി – ‘യേ കിര, ഭോ, ലോകേ പാപകാനി അകുസലാനി കമ്മാനി കരോന്തി തേ ഏവരൂപാ വിവിധാ കമ്മകാരണാ കരീയന്തി. അഹോ വതാഹം മനുസ്സത്തം ലഭേയ്യം. തഥാഗതോ ച ലോകേ ഉപ്പജ്ജേയ്യ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ. തഞ്ചാഹം ഭഗവന്തം പയിരുപാസേയ്യം. സോ ച മേ ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേയ്യ. തസ്സ ചാഹം ഭഗവതോ ധമ്മം ആജാനേയ്യ’ന്തി. തം ഖോ പനാഹം, ഭിക്ഖവേ, നാഞ്ഞസ്സ സമണസ്സ വാ ബ്രാഹ്മണസ്സ വാ സുത്വാ വദാമി, അപി ച യദേവ സാമം ഞാതം സാമം ദിട്ഠം സാമം വിദിതം തദേവാഹം വദാമീ’’തി.

൨൭൧. ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന [ഇദം വത്വാ (സീ. പീ.) ഏവമീദിസേസു ഠാനേസു] സുഗതോ അഥാപരം ഏതദവോച സത്ഥാ –

‘‘ചോദിതാ ദേവദൂതേഹി, യേ പമജ്ജന്തി മാണവാ;

തേ ദീഘരത്തം സോചന്തി, ഹീനകായൂപഗാ നരാ.

‘‘യേ ച ഖോ ദേവദൂതേഹി, സന്തോ സപ്പുരിസാ ഇധ;

ചോദിതാ നപ്പമജ്ജന്തി, അരിയധമ്മേ കുദാചനം.

‘‘ഉപാദാനേ ഭയം ദിസ്വാ, ജാതിമരണസമ്ഭവേ;

അനുപാദാ വിമുച്ചന്തി, ജാതിമരണസങ്ഖയേ.

‘‘തേ ഖേമപ്പത്താ സുഖിനോ, ദിട്ഠധമ്മാഭിനിബ്ബുതാ;

സബ്ബവേരഭയാതീതാ, സബ്ബദുക്ഖം [സബ്ബദുക്ഖാ (ക.)] ഉപച്ചഗു’’ന്തി.

ദേവദൂതസുത്തം നിട്ഠിതം ദസമം.

സുഞ്ഞതവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ തതിയോ.