൧. ചൂളസുഞ്ഞതസുത്തം

൧൭൬. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി പുബ്ബാരാമേ മിഗാരമാതുപാസാദേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏകമിദം, ഭന്തേ, സമയം ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി നഗരകം നാമ സക്യാനം നിഗമോ. തത്ഥ മേ, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സമ്മുഖാ സുതം, സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – ‘സുഞ്ഞതാവിഹാരേനാഹം, ആനന്ദ, ഏതരഹി ബഹുലം വിഹരാമീ’തി. കച്ചി മേതം, ഭന്തേ, സുസ്സുതം സുഗ്ഗഹിതം സുമനസികതം സൂപധാരിത’’ന്തി? ‘‘തഗ്ഘ തേ ഏതം, ആനന്ദ, സുസ്സുതം സുഗ്ഗഹിതം സുമനസികതം സൂപധാരിതം. പുബ്ബേപാഹം [പുബ്ബേചാഹം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], ആനന്ദ, ഏതരഹിപി [ഏതരഹി ച (സബ്ബത്ഥ)] സുഞ്ഞതാവിഹാരേന ബഹുലം വിഹരാമി. സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, അയം മിഗാരമാതുപാസാദോ സുഞ്ഞോ ഹത്ഥിഗവസ്സവളവേന, സുഞ്ഞോ ജാതരൂപരജതേന, സുഞ്ഞോ ഇത്ഥിപുരിസസന്നിപാതേന അത്ഥി ചേവിദം അസുഞ്ഞതം യദിദം – ഭിക്ഖുസങ്ഘം പടിച്ച ഏകത്തം; ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു അമനസികരിത്വാ ഗാമസഞ്ഞം, അമനസികരിത്വാ മനുസ്സസഞ്ഞം, അരഞ്ഞസഞ്ഞം പടിച്ച മനസി കരോതി ഏകത്തം. തസ്സ അരഞ്ഞസഞ്ഞായ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘യേ അസ്സു ദരഥാ ഗാമസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, യേ അസ്സു ദരഥാ മനുസ്സസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, അത്ഥി ചേവായം ദരഥമത്താ യദിദം – അരഞ്ഞസഞ്ഞം പടിച്ച ഏകത്ത’ന്തി. സോ ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം ഗാമസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം മനുസ്സസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘അത്ഥി ചേവിദം അസുഞ്ഞതം യദിദം – അരഞ്ഞസഞ്ഞം പടിച്ച ഏകത്ത’ന്തി. ഇതി യഞ്ഹി ഖോ തത്ഥ ന ഹോതി തേന തം സുഞ്ഞം സമനുപസ്സതി, യം പന തത്ഥ അവസിട്ഠം ഹോതി തം ‘സന്തമിദം അത്ഥീ’’’തി പജാനാതി. ഏവമ്പിസ്സ ഏസാ, ആനന്ദ, യഥാഭുച്ചാ അവിപല്ലത്ഥാ പരിസുദ്ധാ സുഞ്ഞതാവക്കന്തി ഭവതി.

൧൭൭. ‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു അമനസികരിത്വാ മനുസ്സസഞ്ഞം, അമനസികരിത്വാ അരഞ്ഞസഞ്ഞം, പഥവീസഞ്ഞം പടിച്ച മനസി കരോതി ഏകത്തം. തസ്സ പഥവീസഞ്ഞായ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. സേയ്യഥാപി, ആനന്ദ, ആസഭചമ്മം സങ്കുസതേന സുവിഹതം വിഗതവലികം; ഏവമേവ ഖോ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു യം ഇമിസ്സാ പഥവിയാ ഉക്കൂലവിക്കൂലം നദീവിദുഗ്ഗം ഖാണുകണ്ടകട്ഠാനം പബ്ബതവിസമം തം സബ്ബം [സബ്ബം (ക.)] അമനസികരിത്വാ പഥവീസഞ്ഞം പടിച്ച മനസി കരോതി ഏകത്തം. തസ്സ പഥവീസഞ്ഞായ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘യേ അസ്സു ദരഥാ മനുസ്സസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, യേ അസ്സു ദരഥാ അരഞ്ഞസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, അത്ഥി ചേവായം ദരഥമത്താ യദിദം – പഥവീസഞ്ഞം പടിച്ച ഏകത്ത’ന്തി. സോ ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം മനുസ്സസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം അരഞ്ഞസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘അത്ഥി ചേവിദം അസുഞ്ഞതം യദിദം – പഥവീസഞ്ഞം പടിച്ച ഏകത്ത’ന്തി. ഇതി യഞ്ഹി ഖോ തത്ഥ ന ഹോതി തേന തം സുഞ്ഞം സമനുപസ്സതി, യം പന തത്ഥ അവസിട്ഠം ഹോതി തം ‘സന്തമിദം അത്ഥീ’തി പജാനാതി. ഏവമ്പിസ്സ ഏസാ, ആനന്ദ, യഥാഭുച്ചാ അവിപല്ലത്ഥാ പരിസുദ്ധാ സുഞ്ഞതാവക്കന്തി ഭവതി.

൧൭൮. ‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു അമനസികരിത്വാ അരഞ്ഞസഞ്ഞം, അമനസികരിത്വാ പഥവീസഞ്ഞം, ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞം പടിച്ച മനസി കരോതി ഏകത്തം. തസ്സ ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞായ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘യേ അസ്സു ദരഥാ അരഞ്ഞസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, യേ അസ്സു ദരഥാ പഥവീസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, അത്ഥി ചേവായം ദരഥമത്താ യദിദം – ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞം പടിച്ച ഏകത്ത’ന്തി. സോ ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം അരഞ്ഞസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം പഥവീസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘അത്ഥി ചേവിദം അസുഞ്ഞതം യദിദം – ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞം പടിച്ച ഏകത്ത’ന്തി. ഇതി യഞ്ഹി ഖോ തത്ഥ ന ഹോതി തേന തം സുഞ്ഞം സമനുപസ്സതി, യം പന തത്ഥ അവസിട്ഠം ഹോതി തം ‘സന്തമിദം അത്ഥീ’തി പജാനാതി. ഏവമ്പിസ്സ ഏസാ, ആനന്ദ, യഥാഭുച്ചാ അവിപല്ലത്ഥാ പരിസുദ്ധാ സുഞ്ഞതാവക്കന്തി ഭവതി.

൧൭൯. ‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു അമനസികരിത്വാ പഥവീസഞ്ഞം, അമനസികരിത്വാ ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞം, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞം പടിച്ച മനസി കരോതി ഏകത്തം. തസ്സ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞായ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘യേ അസ്സു ദരഥാ പഥവീസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, യേ അസ്സു ദരഥാ ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, അത്ഥി ചേവായം ദരഥമത്താ യദിദം – വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞം പടിച്ച ഏകത്ത’ന്തി. സോ ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം പഥവീസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘അത്ഥി ചേവിദം അസുഞ്ഞതം യദിദം – വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞം പടിച്ച ഏകത്ത’ന്തി. ഇതി യഞ്ഹി ഖോ തത്ഥ ന ഹോതി തേന തം സുഞ്ഞം സമനുപസ്സതി, യം പന തത്ഥ അവസിട്ഠം ഹോതി തം ‘സന്തമിദം അത്ഥീ’തി പജാനാതി. ഏവമ്പിസ്സ ഏസാ, ആനന്ദ, യഥാഭുച്ചാ അവിപല്ലത്ഥാ പരിസുദ്ധാ സുഞ്ഞതാവക്കന്തി ഭവതി.

൧൮൦. ‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു അമനസികരിത്വാ ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞം, അമനസികരിത്വാ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞം, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞം പടിച്ച മനസി കരോതി ഏകത്തം. തസ്സ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞായ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘യേ അസ്സു ദരഥാ ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, യേ അസ്സു ദരഥാ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, അത്ഥി ചേവായം ദരഥമത്താ യദിദം – ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞം പടിച്ച ഏകത്ത’ന്തി. സോ ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം ആകാസാനഞ്ചായതനസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘അത്ഥി ചേവിദം അസുഞ്ഞതം യദിദം – ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞം പടിച്ച ഏകത്ത’ന്തി. ഇതി യഞ്ഹി ഖോ തത്ഥ ന ഹോതി തേന തം സുഞ്ഞം സമനുപസ്സതി, യം പന തത്ഥ അവസിട്ഠം ഹോതി തം ‘സന്തമിദം അത്ഥീ’തി പജാനാതി. ഏവമ്പിസ്സ ഏസാ, ആനന്ദ, യഥാഭുച്ചാ അവിപല്ലത്ഥാ പരിസുദ്ധാ സുഞ്ഞതാവക്കന്തി ഭവതി.

൧൮൧. ‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ ഭിക്ഖു അമനസികരിത്വാ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞം, അമനസികരിത്വാ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞം, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസഞ്ഞം പടിച്ച മനസി കരോതി ഏകത്തം. തസ്സ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസഞ്ഞായ ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘യേ അസ്സു ദരഥാ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, യേ അസ്സു ദരഥാ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, അത്ഥി ചേവായം ദരഥമത്താ യദിദം – നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസഞ്ഞം പടിച്ച ഏകത്ത’ന്തി. സോ ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘അത്ഥി ചേവിദം അസുഞ്ഞതം യദിദം – നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസഞ്ഞം പടിച്ച ഏകത്ത’ന്തി. ഇതി യഞ്ഹി ഖോ തത്ഥ ന ഹോതി തേന തം സുഞ്ഞം സമനുപസ്സതി, യം പന തത്ഥ അവസിട്ഠം ഹോതി തം ‘സന്തമിദം അത്ഥീ’തി പജാനാതി. ഏവമ്പിസ്സ ഏസാ, ആനന്ദ, യഥാഭുച്ചാ അവിപല്ലത്ഥാ പരിസുദ്ധാ സുഞ്ഞതാവക്കന്തി ഭവതി.

൧൮൨. ‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു അമനസികരിത്വാ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞം, അമനസികരിത്വാ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസഞ്ഞം, അനിമിത്തം ചേതോസമാധിം പടിച്ച മനസി കരോതി ഏകത്തം. തസ്സ അനിമിത്തേ ചേതോസമാധിമ്ഹി ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘യേ അസ്സു ദരഥാ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, യേ അസ്സു ദരഥാ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസഞ്ഞം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, അത്ഥി ചേവായം ദരഥമത്താ യദിദം – ഇമമേവ കായം പടിച്ച സളായതനികം ജീവിതപച്ചയാ’തി. സോ ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസഞ്ഞായാ’തി പജാനാതി, ‘അത്ഥി ചേവിദം അസുഞ്ഞതം യദിദം – ഇമമേവ കായം പടിച്ച സളായതനികം ജീവിതപച്ചയാ’തി. ഇതി യഞ്ഹി ഖോ തത്ഥ ന ഹോതി തേന തം സുഞ്ഞം സമനുപസ്സതി, യം പന തത്ഥ അവസിട്ഠം ഹോതി തം ‘സന്തമിദം അത്ഥീ’തി പജാനാതി. ഏവമ്പിസ്സ ഏസാ, ആനന്ദ, യഥാഭുച്ചാ അവിപല്ലത്ഥാ പരിസുദ്ധാ സുഞ്ഞതാവക്കന്തി ഭവതി.

൧൮൩. ‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു അമനസികരിത്വാ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസഞ്ഞം, അമനസികരിത്വാ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസഞ്ഞം, അനിമിത്തം ചേതോസമാധിം പടിച്ച മനസി കരോതി ഏകത്തം. തസ്സ അനിമിത്തേ ചേതോസമാധിമ്ഹി ചിത്തം പക്ഖന്ദതി പസീദതി സന്തിട്ഠതി അധിമുച്ചതി. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘അയമ്പി ഖോ അനിമിത്തോ ചേതോസമാധി അഭിസങ്ഖതോ അഭിസഞ്ചേതയിതോ’. ‘യം ഖോ പന കിഞ്ചി അഭിസങ്ഖതം അഭിസഞ്ചേതയിതം തദനിച്ചം നിരോധധമ്മ’ന്തി പജാനാതി. തസ്സ ഏവം ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ കാമാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി, ഭവാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി, അവിജ്ജാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി. വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതി. സോ ഏവം പജാനാതി – ‘യേ അസ്സു ദരഥാ കാമാസവം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, യേ അസ്സു ദരഥാ ഭവാസവം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, യേ അസ്സു ദരഥാ അവിജ്ജാസവം പടിച്ച തേധ ന സന്തി, അത്ഥി ചേവായം ദരഥമത്താ യദിദം – ഇമമേവ കായം പടിച്ച സളായതനികം ജീവിതപച്ചയാ’തി. സോ ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം കാമാസവേനാ’തി പജാനാതി, ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം ഭവാസവേനാ’തി പജാനാതി, ‘സുഞ്ഞമിദം സഞ്ഞാഗതം അവിജ്ജാസവേനാ’തി പജാനാതി, ‘അത്ഥി ചേവിദം അസുഞ്ഞതം യദിദം – ഇമമേവ കായം പടിച്ച സളായതനികം ജീവിതപച്ചയാ’തി. ഇതി യഞ്ഹി ഖോ തത്ഥ ന ഹോതി തേന തം സുഞ്ഞം സമനുപസ്സതി, യം പന തത്ഥ അവസിട്ഠം ഹോതി തം ‘സന്തമിദം അത്ഥീ’തി പജാനാതി. ഏവമ്പിസ്സ ഏസാ, ആനന്ദ, യഥാഭുച്ചാ അവിപല്ലത്ഥാ പരിസുദ്ധാ പരമാനുത്തരാ സുഞ്ഞതാവക്കന്തി ഭവതി.

൧൮൪. ‘‘യേപി ഹി കേചി, ആനന്ദ, അതീതമദ്ധാനം സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ പരിസുദ്ധം പരമാനുത്തരം സുഞ്ഞതം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിംസു, സബ്ബേ തേ ഇമംയേവ പരിസുദ്ധം പരമാനുത്തരം സുഞ്ഞതം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിംസു. യേപി [യേ (സീ. പീ.)] ഹി കേചി, ആനന്ദ, അനാഗതമദ്ധാനം സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ പരിസുദ്ധം പരമാനുത്തരം സുഞ്ഞതം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സന്തി, സബ്ബേ തേ ഇമംയേവ പരിസുദ്ധം പരമാനുത്തരം സുഞ്ഞതം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സന്തി. യേപി [യേ (സീ. പീ.)] ഹി കേചി, ആനന്ദ, ഏതരഹി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ പരിസുദ്ധം പരമാനുത്തരം സുഞ്ഞതം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തി, സബ്ബേ തേ ഇമംയേവ പരിസുദ്ധം പരമാനുത്തരം സുഞ്ഞതം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തി. തസ്മാതിഹ, ആനന്ദ, ‘പരിസുദ്ധം പരമാനുത്തരം സുഞ്ഞതം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരിസ്സാമാ’തി [വിഹരിസ്സാമീതി (പീ. ക.)] – ഏവഞ്ഹി വോ [തേ (ക.)], ആനന്ദ, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

ചൂളസുഞ്ഞതസുത്തം നിട്ഠിതം പഠമം.