൪. സാമഗാമസുത്തം

൪൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സക്കേസു വിഹരതി സാമഗാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ [നാഥപുത്തോ (സീ. പീ.)] പാവായം അധുനാകാലങ്കതോ [കാലകതോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഹോതി. തസ്സ കാലങ്കിരിയായ ഭിന്നാ നിഗണ്ഠാ ദ്വേധികജാതാ [ദ്വേള്ഹകജാതാ (സ്യാ. കം. ക.)] ഭണ്ഡനജാതാ കലഹജാതാ വിവാദാപന്നാ അഞ്ഞമഞ്ഞം മുഖസത്തീഹി വിതുദന്താ വിഹരന്തി – ‘‘ന ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാസി, അഹം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാമി. കിം ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനിസ്സസി! മിച്ഛാപടിപന്നോ ത്വമസി, അഹമസ്മി സമ്മാപടിപന്നോ. സഹിതം മേ, അസഹിതം തേ. പുരേവചനീയം പച്ഛാ അവച, പച്ഛാവചനീയം പുരേ അവച. അധിചിണ്ണം [അവിചിണ്ണം (സീ. പീ.)] തേ വിപരാവത്തം. ആരോപിതോ തേ വാദോ. നിഗ്ഗഹിതോസി, ചര വാദപ്പമോക്ഖായ; നിബ്ബേഠേഹി വാ സചേ പഹോസീ’’തി. വധോയേവ ഖോ [വധോയേവേകോ (സ്യാ. കം. ക.)] മഞ്ഞേ നിഗണ്ഠേസു നാടപുത്തിയേസു വത്തതി. യേപി നിഗണ്ഠസ്സ നാടപുത്തസ്സ സാവകാ ഗിഹീ ഓദാതവസനാ തേപി നിഗണ്ഠേസു നാടപുത്തിയേസു നിബ്ബിന്നരൂപാ [നിബ്ബിന്ദരൂപാ (സ്യാ. കം. ക.)] വിരത്തരൂപാ പടിവാനരൂപാ യഥാ തം ദുരക്ഖാതേ ധമ്മവിനയേ ദുപ്പവേദിതേ അനിയ്യാനികേ അനുപസമസംവത്തനികേ അസമ്മാസമ്ബുദ്ധപ്പവേദിതേ ഭിന്നഥൂപേ അപ്പടിസരണേ.

൪൨. അഥ ഖോ ചുന്ദോ സമണുദ്ദേസോ പാവായം വസ്സംവുട്ഠോ [വസ്സംവുത്ഥോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] യേന സാമഗാമോ യേനായസ്മാ ആനന്ദോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ചുന്ദോ സമണുദ്ദേസോ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ഏതദവോച – ‘‘നിഗണ്ഠോ, ഭന്തേ, നാടപുത്തോ പാവായം അധുനാകാലങ്കതോ. തസ്സ കാലങ്കിരിയായ ഭിന്നാ നിഗണ്ഠാ ദ്വേധികജാതാ…പേ… ഭിന്നഥൂപേ അപ്പടിസരണേ’’തി. ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ ആനന്ദോ ചുന്ദം സമണുദ്ദേസം ഏതദവോച – ‘‘അത്ഥി ഖോ ഇദം, ആവുസോ ചുന്ദ, കഥാപാഭതം ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. ആയാമ, ആവുസോ ചുന്ദ, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിസ്സാമ; ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതമത്ഥം ഭഗവതോ ആരോചേസ്സാമാ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ചുന്ദോ സമണുദ്ദേസോ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ പച്ചസ്സോസി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ ച ആനന്ദോ ചുന്ദോ ച സമണുദ്ദേസോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അയം, ഭന്തേ, ചുന്ദോ സമണുദ്ദേസോ ഏവമാഹ – ‘നിഗണ്ഠോ, ഭന്തേ, നാടപുത്തോ പാവായം അധുനാകാലങ്കതോ. തസ്സ കാലങ്കിരിയായ ഭിന്നാ നിഗണ്ഠാ ദ്വേധികജാതാ…പേ… ഭിന്നഥൂപേ അപ്പടിസരണേ’തി. തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, ഏവം ഹോതി – ‘മാഹേവ ഭഗവതോ അച്ചയേന സങ്ഘേ വിവാദോ ഉപ്പജ്ജി; സ്വാസ്സ [സോ (സീ. പീ.), സ്വായം (ക.)] വിവാദോ ബഹുജനാഹിതായ ബഹുജനാസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാന’’’ന്തി.

൪൩. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ആനന്ദ, യേ വോ മയാ ധമ്മാ അഭിഞ്ഞാ ദേസിതാ, സേയ്യഥിദം – ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി പഞ്ച ബലാനി സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, പസ്സസി നോ ത്വം, ആനന്ദ, ഇമേസു ധമ്മേസു ദ്വേപി ഭിക്ഖൂ നാനാവാദേ’’തി? ‘‘യേ മേ, ഭന്തേ, ധമ്മാ ഭഗവതാ അഭിഞ്ഞാ ദേസിതാ, സേയ്യഥിദം – ചത്താരോ സതിപട്ഠാനാ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനാ ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദാ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി പഞ്ച ബലാനി സത്ത ബോജ്ഝങ്ഗാ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, നാഹം പസ്സാമി ഇമേസു ധമ്മേസു ദ്വേപി ഭിക്ഖൂ നാനാവാദേ. യേ ച ഖോ [സന്തി ച ഖോ (സ്യാ. കം.), സന്തി ച (ക.)], ഭന്തേ, പുഗ്ഗലാ ഭഗവന്തം പതിസ്സയമാനരൂപാ വിഹരന്തി തേപി ഭഗവതോ അച്ചയേന സങ്ഘേ വിവാദം ജനേയ്യും അജ്ഝാജീവേ വാ അധിപാതിമോക്ഖേ വാ. സ്വാസ്സ [സോസ്സ (സീ. പീ.), സ്വായം (ക.)] വിവാദോ ബഹുജനാഹിതായ ബഹുജനാസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി. അപ്പമത്തകോ സോ, ആനന്ദ, വിവാദോ യദിദം – അജ്ഝാജീവേ വാ അധിപാതിമോക്ഖേ വാ. മഗ്ഗേ വാ ഹി, ആനന്ദ, പടിപദായ വാ സങ്ഘേ വിവാദോ ഉപ്പജ്ജമാനോ ഉപ്പജ്ജേയ്യ; സ്വാസ്സ വിവാദോ ബഹുജനാഹിതായ ബഹുജനാസുഖായ ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാനം.

൪൪. ‘‘ഛയിമാനി, ആനന്ദ, വിവാദമൂലാനി. കതമാനി ഛ? ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖു കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീ. യോ സോ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു കോധനോ ഹോതി ഉപനാഹീ സോ സത്ഥരിപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സങ്ഘേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായപി ന പരിപൂരകാരീ ഹോതി. യോ സോ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു സത്ഥരി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേ… സങ്ഘേ അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായ ന പരിപൂരകാരീ ഹോതി, സോ സങ്ഘേ വിവാദം ജനേതി; യോ ഹോതി വിവാദോ ബഹുജനാഹിതായ ബഹുജനാസുഖായ, ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാനം. ഏവരൂപഞ്ചേ തുമ്ഹേ, ആനന്ദ, വിവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ സമനുപസ്സേയ്യാഥ, തത്ര തുമ്ഹേ, ആനന്ദ, തസ്സേവ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ പഹാനായ വായമേയ്യാഥ. ഏവരൂപഞ്ചേ തുമ്ഹേ, ആനന്ദ, വിവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ന സമനുപസ്സേയ്യാഥ. തത്ര തുമ്ഹേ, ആനന്ദ, തസ്സേവ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവായ പടിപജ്ജേയ്യാഥ. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ പഹാനം ഹോതി, ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവോ ഹോതി.

൪൫. ‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു മക്ഖീ ഹോതി പളാസീ…പേ… ഇസ്സുകീ ഹോതി മച്ഛരീ…പേ… സഠോ ഹോതി മായാവീ…പേ… പാപിച്ഛോ ഹോതി മിച്ഛാദിട്ഠി [മിച്ഛാദിട്ഠീ (സ്യാ. കം. പീ. ക.)] …പേ… സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ഹോതി ആധാനഗ്ഗാഹീ ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ. യോ സോ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ഹോതി ആധാനഗ്ഗാഹീ ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ സോ സത്ഥരിപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സങ്ഘേപി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, സിക്ഖായപി ന പരിപൂരകാരീ ഹോതി. യോ സോ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു സത്ഥരി അഗാരവോ വിഹരതി അപ്പതിസ്സോ, ധമ്മേ… സങ്ഘേ… സിക്ഖായ ന പരിപൂരകാരീ ഹോതി സോ സങ്ഘേ വിവാദം ജനേതി; യോ ഹോതി വിവാദോ ബഹുജനാഹിതായ ബഹുജനാസുഖായ, ബഹുനോ ജനസ്സ അനത്ഥായ അഹിതായ ദുക്ഖായ ദേവമനുസ്സാനം. ഏവരൂപഞ്ചേ തുമ്ഹേ, ആനന്ദ, വിവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ സമനുപസ്സേയ്യാഥ. തത്ര തുമ്ഹേ, ആനന്ദ, തസ്സേവ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ പഹാനായ വായമേയ്യാഥ. ഏവരൂപഞ്ചേ തുമ്ഹേ, ആനന്ദ, വിവാദമൂലം അജ്ഝത്തം വാ ബഹിദ്ധാ വാ ന സമനുപസ്സേയ്യാഥ, തത്ര തുമ്ഹേ, ആനന്ദ, തസ്സേവ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവായ പടിപജ്ജേയ്യാഥ. ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ പഹാനം ഹോതി, ഏവമേതസ്സ പാപകസ്സ വിവാദമൂലസ്സ ആയതിം അനവസ്സവോ ഹോതി. ഇമാനി ഖോ, ആനന്ദ, ഛ വിവാദമൂലാനി.

൪൬. ‘‘ചത്താരിമാനി, ആനന്ദ, അധികരണാനി. കതമാനി ചത്താരി? വിവാദാധികരണം, അനുവാദാധികരണം, ആപത്താധികരണം, കിച്ചാധികരണം – ഇമാനി ഖോ, ആനന്ദ, ചത്താരി അധികരണാനി. സത്ത ഖോ പനിമേ, ആനന്ദ, അധികരണസമഥാ – ഉപ്പന്നുപ്പന്നാനം അധികരണാനം സമഥായ വൂപസമായ സമ്മുഖാവിനയോ ദാതബ്ബോ, സതിവിനയോ ദാതബ്ബോ, അമൂള്ഹവിനയോ ദാതബ്ബോ, പടിഞ്ഞായ കാരേതബ്ബം, യേഭുയ്യസികാ, തസ്സപാപിയസികാ, തിണവത്ഥാരകോ.

൪൭. ‘‘കഥഞ്ചാനന്ദ, സമ്മുഖാവിനയോ ഹോതി? ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖൂ വിവദന്തി ധമ്മോതി വാ അധമ്മോതി വാ വിനയോതി വാ അവിനയോതി വാ. തേഹാനന്ദ, ഭിക്ഖൂഹി സബ്ബേഹേവ സമഗ്ഗേഹി സന്നിപതിതബ്ബം. സന്നിപതിത്വാ ധമ്മനേത്തി സമനുമജ്ജിതബ്ബാ. ധമ്മനേത്തിം സമനുമജ്ജിത്വാ യഥാ തത്ഥ സമേതി തഥാ തം അധികരണം വൂപസമേതബ്ബം. ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, സമ്മുഖാവിനയോ ഹോതി; ഏവഞ്ച പനിധേകച്ചാനം അധികരണാനം വൂപസമോ ഹോതി യദിദം – സമ്മുഖാവിനയേന.

൪൮. ‘‘കഥഞ്ചാനന്ദ, യേഭുയ്യസികാ ഹോതി? തേ ചേ, ആനന്ദ, ഭിക്ഖൂ ന സക്കോന്തി തം അധികരണം തസ്മിം ആവാസേ വൂപസമേതും. തേഹാനന്ദ, ഭിക്ഖൂഹി യസ്മിം ആവാസേ ബഹുതരാ ഭിക്ഖൂ സോ ആവാസോ ഗന്തബ്ബോ. തത്ഥ സബ്ബേഹേവ സമഗ്ഗേഹി സന്നിപതിതബ്ബം. സന്നിപതിത്വാ ധമ്മനേത്തി സമനുമജ്ജിതബ്ബാ. ധമ്മനേത്തിം സമനുമജ്ജിത്വാ യഥാ തത്ഥ സമേതി തഥാ തം അധികരണം വൂപസമേതബ്ബം. ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, യേഭുയ്യസികാ ഹോതി, ഏവഞ്ച പനിധേകച്ചാനം അധികരണാനം വൂപസമോ ഹോതി യദിദം – യേഭുയ്യസികായ.

൪൯. ‘‘കഥഞ്ചാനന്ദ, സതിവിനയോ ഹോതി? ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും ഏവരൂപായ ഗരുകായ ആപത്തിയാ ചോദേന്തി പാരാജികേന വാ പാരാജികസാമന്തേന വാ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം [ഏവരൂപം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.) ഏവരൂപായ-ഇതി വുച്ചമാനവചനേന സമേതി. വിനയേനപി സംസന്ദേതബ്ബം] ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘ന ഖോ അഹം, ആവുസോ, സരാമി ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ’തി. തസ്സ ഖോ [തസ്സ ഖോ ഏവം (സബ്ബത്ഥ)], ആനന്ദ, ഭിക്ഖുനോ സതിവിനയോ ദാതബ്ബോ. ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, സതിവിനയോ ഹോതി, ഏവഞ്ച പനിധേകച്ചാനം അധികരണാനം വൂപസമോ ഹോതി യദിദം – സതിവിനയേന.

൫൦. ‘‘കഥഞ്ചാനന്ദ, അമൂള്ഹവിനയോ ഹോതി? ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖൂ ഭിക്ഖും ഏവരൂപായ ഗരുകായ ആപത്തിയാ ചോദേന്തി പാരാജികേന വാ പാരാജികസാമന്തേന വാ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ’തി? (സോ ഏവമാഹ – ‘ന ഖോ അഹം, ആവുസോ, സരാമി ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ’തി. തമേനം സോ നിബ്ബേഠേന്തം അതിവേഠേതി – ‘ഇങ്ഘായസ്മാ സാധുകമേവ ജാനാഹി യദി സരസി ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ’തി.) [( ) ഏത്ഥന്തരേ പാഠോ ചൂളവ. ൨൩൭ നത്ഥി തസ്സപാപിയസികാവാരേഏവേതേന ഭവിതബ്ബം] സോ ഏവമാഹ – ‘അഹം ഖോ, ആവുസോ, ഉമ്മാദം പാപുണിം ചേതസോ വിപരിയാസം. തേന മേ ഉമ്മത്തകേന ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം [ഭാസിതപരികന്തം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. നാഹം തം സരാമി. മൂള്ഹേന മേ ഏതം കത’ന്തി. തസ്സ ഖോ [തസ്സ ഖോ ഏവം (സ്യാ. കം. ക.)], ആനന്ദ, ഭിക്ഖുനോ അമൂള്ഹവിനയോ ദാതബ്ബോ. ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, അമൂള്ഹവിനയോ ഹോതി, ഏവഞ്ച പനിധേകച്ചാനം അധികരണാനം വൂപസമോ ഹോതി യദിദം – അമൂള്ഹവിനയേന.

൫൧. ‘‘കഥഞ്ചാനന്ദ, പടിഞ്ഞാതകരണം ഹോതി? ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖു ചോദിതോ വാ അചോദിതോ വാ ആപത്തിം സരതി, വിവരതി ഉത്താനീകരോതി [ഉത്താനിം കരോതി (ക.)]. തേന, ആനന്ദ, ഭിക്ഖുനാ വുഡ്ഢതരം ഭിക്ഖും [വുഡ്ഢതരോ ഭിക്ഖു (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഉപസങ്കമിത്വാ ഏകംസം ചീവരം കത്വാ പാദേ വന്ദിത്വാ ഉക്കുടികം നിസീദിത്വാ അഞ്ജലിം പഗ്ഗഹേത്വാ ഏവമസ്സ വചനീയോ – ‘അഹം, ഭന്തേ, ഇത്ഥന്നാമം ആപത്തിം ആപന്നോ, തം പടിദേസേമീ’തി. സോ ഏവമാഹ – ‘പസ്സസീ’തി? ‘ആമ പസ്സാമീ’തി. ‘ആയതിം സംവരേയ്യാസീ’തി. (‘സംവരിസ്സാമീ’തി.) [( ) വിനയേ നത്ഥി] ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, പടിഞ്ഞാതകരണം ഹോതി, ഏവഞ്ച പനിധേകച്ചാനം അധികരണാനം വൂപസമോ ഹോതി യദിദം – പടിഞ്ഞാതകരണേന.

൫൨. ‘‘കഥഞ്ചാനന്ദ, തസ്സപാപിയസികാ ഹോതി? ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖു ഭിക്ഖും ഏവരൂപായ ഗരുകായ ആപത്തിയാ ചോദേതി പാരാജികേന വാ പാരാജികസാമന്തേന വാ – ‘സരതായസ്മാ ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘ന ഖോ അഹം, ആവുസോ, സരാമി ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ’തി. തമേനം സോ നിബ്ബേഠേന്തം അതിവേഠേതി – ‘ഇങ്ഘായസ്മാ സാധുകമേവ ജാനാഹി യദി സരസി ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ’തി. സോ ഏവമാഹ – ‘ന ഖോ അഹം, ആവുസോ, സരാമി ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ; സരാമി ച ഖോ അഹം, ആവുസോ, ഏവരൂപിം അപ്പമത്തികം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ’തി. തമേനം സോ നിബ്ബേഠേന്തം അതിവേഠേതി – ‘ഇങ്ഘായസ്മാ സാധുകമേവ ജാനാഹി യദി സരസി ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘ഇമഞ്ഹി നാമാഹം, ആവുസോ, അപ്പമത്തികം ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ അപുട്ഠോ പടിജാനിസ്സാമി. കിം പനാഹം ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ പുട്ഠോ നപടിജാനിസ്സാമീ’തി? സോ ഏവമാഹ – ‘ഇമഞ്ഹി നാമ ത്വം, ആവുസോ, അപ്പമത്തികം ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ അപുട്ഠോ നപടിജാനിസ്സസി, കിം പന ത്വം ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിത്വാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ പുട്ഠോ [അപുട്ഠോ (സ്യാ. കം. ക.)] പടിജാനിസ്സസി? ഇങ്ഘായസ്മാ സാധുകമേവ ജാനാഹി യദി സരസി ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ’തി. സോ ഏവമാഹ – ‘സരാമി ഖോ അഹം, ആവുസോ, ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ. ദവാ മേ ഏതം വുത്തം, രവാ മേ ഏതം വുത്തം – നാഹം തം സരാമി ഏവരൂപിം ഗരുകം ആപത്തിം ആപജ്ജിതാ പാരാജികം വാ പാരാജികസാമന്തം വാ’തി. ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, തസ്സപാപിയസികാ ഹോതി, ഏവഞ്ച പനിധേകച്ചാനം അധികരണാനം വൂപസമോ ഹോതി യദിദം – തസ്സപാപിയസികായ.

൫൩. ‘‘കഥഞ്ചാനന്ദ, തിണവത്ഥാരകോ ഹോതി? ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖൂനം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഹോതി ഭാസിതപരിക്കന്തം. തേഹാനന്ദ, ഭിക്ഖൂഹി സബ്ബേഹേവ സമഗ്ഗേഹി സന്നിപതിതബ്ബം. സന്നിപതിത്വാ ഏകതോപക്ഖികാനം ഭിക്ഖൂനം ബ്യത്തേന [ബ്യത്തതരേന (സീ. പീ. ക.)] ഭിക്ഖുനാ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ചീവരം കത്വാ അഞ്ജലിം പണാമേത്വാ സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇദം അമ്ഹാകം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം യാ ചേവ ഇമേസം ആയസ്മന്താനം ആപത്തി യാ ച അത്തനോ ആപത്തി, ഇമേസഞ്ചേവ ആയസ്മന്താനം അത്ഥായ അത്തനോ ച അത്ഥായ, സങ്ഘമജ്ഝേ തിണവത്ഥാരകേന ദേസേയ്യം, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം ഠപേത്വാ ഗിഹിപടിസംയുത്ത’’’ന്തി.

‘‘അഥാപരേസം ഏകതോപക്ഖികാനം ഭിക്ഖൂനം ബ്യത്തേന ഭിക്ഖുനാ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ചീവരം കത്വാ അഞ്ജലിം പണാമേത്വാ സങ്ഘോ ഞാപേതബ്ബോ –

‘സുണാതു മേ, ഭന്തേ, സങ്ഘോ. ഇദം അമ്ഹാകം ഭണ്ഡനജാതാനം കലഹജാതാനം വിവാദാപന്നാനം വിഹരതം ബഹും അസ്സാമണകം അജ്ഝാചിണ്ണം ഭാസിതപരിക്കന്തം. യദി സങ്ഘസ്സ പത്തകല്ലം, അഹം യാ ചേവ ഇമേസം ആയസ്മന്താനം ആപത്തി യാ ച അത്തനോ ആപത്തി, ഇമേസഞ്ചേവ ആയസ്മന്താനം അത്ഥായ അത്തനോ ച അത്ഥായ, സങ്ഘമജ്ഝേ തിണവത്ഥാരകേന ദേസേയ്യം, ഠപേത്വാ ഥുല്ലവജ്ജം ഠപേത്വാ ഗിഹിപടിസംയുത്ത’’’ന്തി.

‘‘ഏവം ഖോ, ആനന്ദ, തിണവത്ഥാരകോ ഹോതി, ഏവഞ്ച പനിധേകച്ചാനം അധികരണാനം വൂപസമോ ഹോതി യദിദം – തിണവത്ഥാരകേന.

൫൪. ‘‘ഛയിമേ, ആനന്ദ, ധമ്മാ സാരണീയാ പിയകരണാ ഗരുകരണാ സങ്ഗഹായ അവിവാദായ സാമഗ്ഗിയാ ഏകീഭാവായ സംവത്തന്തി. കതമേ ഛ? ഇധാനന്ദ, ഭിക്ഖുനോ മേത്തം കായകമ്മം പച്ചുപട്ഠിതം ഹോതി സബ്രഹ്മചാരീസു ആവി ചേവ രഹോ ച. അയമ്പി ധമ്മോ സാരണീയോ പിയകരണോ ഗരുകരണോ സങ്ഗഹായ അവിവാദായ സാമഗ്ഗിയാ ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖുനോ മേത്തം വചീകമ്മം പച്ചുപട്ഠിതം ഹോതി സബ്രഹ്മചാരീസു ആവി ചേവ രഹോ ച. അയമ്പി ധമ്മോ സാരണീയോ പിയകരണോ ഗരുകരണോ സങ്ഗഹായ അവിവാദായ സാമഗ്ഗിയാ ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖുനോ മേത്തം മനോകമ്മം പച്ചുപട്ഠിതം ഹോതി സബ്രഹ്മചാരീസു ആവി ചേവ രഹോ ച. അയമ്പി ധമ്മോ സാരണീയോ പിയകരണോ ഗരുകരണോ സങ്ഗഹായ അവിവാദായ സാമഗ്ഗിയാ ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു – യേ തേ ലാഭാ ധമ്മികാ ധമ്മലദ്ധാ അന്തമസോ പത്തപരിയാപന്നമത്തമ്പി തഥാരൂപേഹി ലാഭേഹി – അപടിവിഭത്തഭോഗീ ഹോതി, സീലവന്തേഹി സബ്രഹ്മചാരീഹി സാധാരണഭോഗീ. അയമ്പി ധമ്മോ സാരണീയോ പിയകരണോ ഗരുകരണോ സങ്ഗഹായ അവിവാദായ സാമഗ്ഗിയാ ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു – യാനി താനി സീലാനി അഖണ്ഡാനി അച്ഛിദ്ദാനി അസബലാനി അകമ്മാസാനി ഭുജിസ്സാനി വിഞ്ഞുപ്പസത്ഥാനി അപരാമട്ഠാനി സമാധിസംവത്തനികാനി തഥാരൂപേസു സീലേസു – സീലസാമഞ്ഞഗതോ വിഹരതി സബ്രഹ്മചാരീഹി ആവി ചേവ രഹോ ച. അയമ്പി ധമ്മോ സാരണീയോ പിയകരണോ ഗരുകരണോ സങ്ഗഹായ അവിവാദായ സാമഗ്ഗിയാ ഏകീഭാവായ സംവത്തതി.

‘‘പുന ചപരം, ആനന്ദ, ഭിക്ഖു – യായം ദിട്ഠി അരിയാ നിയ്യാനികാ നിയ്യാതി തക്കരസ്സ സമ്മാ ദുക്ഖക്ഖയാ തഥാരൂപായ ദിട്ഠിയാ – ദിട്ഠിസാമഞ്ഞഗതോ വിഹരതി സബ്രഹ്മചാരീഹി ആവി ചേവ രഹോ ച. അയമ്പി ധമ്മോ സാരണീയോ പിയകരണോ ഗരുകരണോ സങ്ഗഹായ അവിവാദായ സാമഗ്ഗിയാ ഏകീഭാവായ സംവത്തതി. ഇമേ ഖോ, ആനന്ദ, ഛ സാരണീയാ ധമ്മാ പിയകരണാ ഗരുകരണാ സങ്ഗഹായ അവിവാദായ സാമഗ്ഗിയാ ഏകീഭാവായ സംവത്തന്തി.

‘‘ഇമേ ചേ തുമ്ഹേ, ആനന്ദ, ഛ സാരണീയേ ധമ്മേ സമാദായ വത്തേയ്യാഥ, പസ്സഥ നോ തുമ്ഹേ, ആനന്ദ, തം വചനപഥം അണും വാ ഥൂലം വാ യം തുമ്ഹേ നാധിവാസേയ്യാഥാ’’തി? ‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’. ‘‘തസ്മാതിഹാനന്ദ, ഇമേ ഛ സാരണീയേ ധമ്മേ സമാദായ വത്തഥ. തം വോ ഭവിസ്സതി ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായാ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

സാമഗാമസുത്തം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.