൮. വാസേട്ഠസുത്തം

൪൫൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ ഇച്ഛാനങ്ഗലേ [ഇച്ഛാനങ്കലേ (സീ. പീ.)] വിഹരതി ഇച്ഛാനങ്ഗലവനസണ്ഡേ. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ അഭിഞ്ഞാതാ അഭിഞ്ഞാതാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാ ഇച്ഛാനങ്ഗലേ പടിവസന്തി, സേയ്യഥിദം – ചങ്കീ ബ്രാഹ്മണോ, താരുക്ഖോ ബ്രാഹ്മണോ, പോക്ഖരസാതി ബ്രാഹ്മണോ, ജാണുസ്സോണി [ജാണുസ്സോണീ (പീ.), ജാണുസോണീ (ക.)] ബ്രാഹ്മണോ, തോദേയ്യോ ബ്രാഹ്മണോ, അഞ്ഞേ ച അഭിഞ്ഞാതാ അഭിഞ്ഞാതാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാ. അഥ ഖോ വാസേട്ഠഭാരദ്വാജാനം മാണവാനം ജങ്ഘാവിഹാരം അനുചങ്കമന്താനം അനുവിചരന്താനം [അനുചങ്കമമാനാനം അനുവിചരമാനാനം (സീ. പീ.)] അയമന്തരാകഥാ ഉദപാദി – ‘‘കഥം, ഭോ, ബ്രാഹ്മണോ ഹോതീ’’തി? ഭാരദ്വാജോ മാണവോ ഏവമാഹ – ‘‘യതോ ഖോ, ഭോ, ഉഭതോ സുജാതോ മാതിതോ ച പിതിതോ ച സംസുദ്ധഗഹണികോ യാവ സത്തമാ പിതാമഹയുഗാ അക്ഖിത്തോ അനുപക്കുട്ഠോ ജാതിവാദേന – ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, ബ്രാഹ്മണോ ഹോതീ’’തി. വാസേട്ഠോ മാണവോ ഏവമാഹ – ‘‘യതോ ഖോ, ഭോ, സീലവാ ച ഹോതി വത്തസമ്പന്നോ [വതസമ്പന്നോ (പീ.)] ച – ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, ബ്രാഹ്മണോ ഹോതീ’’തി. നേവ ഖോ അസക്ഖി ഭാരദ്വാജോ മാണവോ വാസേട്ഠം മാണവം സഞ്ഞാപേതും, ന പന അസക്ഖി വാസേട്ഠോ മാണവോ ഭാരദ്വാജം മാണവം സഞ്ഞാപേതും. അഥ ഖോ വാസേട്ഠോ മാണവോ ഭാരദ്വാജം മാണവം ആമന്തേസി – ‘‘അയം ഖോ, ഭോ ഭാരദ്വാജ, സമണോ ഗോതമോ സക്യപുത്തോ സക്യകുലാ പബ്ബജിതോ ഇച്ഛാനങ്ഗലേ വിഹരതി ഇച്ഛാനങ്ഗലവനസണ്ഡേ. തം ഖോ പന ഭവന്തം ഗോതമം ഏവം കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗതോ – ‘ഇതിപി സോ ഭഗവാ അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. ആയാമ, ഭോ ഭാരദ്വാജ, യേന സമണോ ഗോതമോ തേനുപസങ്കമിസ്സാമ; ഉപസങ്കമിത്വാ സമണം ഗോതമം ഏതമത്ഥം പുച്ഛിസ്സാമ. യഥാ നോ സമണോ ഗോതമോ ബ്യാകരിസ്സതി തഥാ നം ധാരേസ്സാമാ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭോ’’തി ഖോ ഭാരദ്വാജോ മാണവോ വാസേട്ഠസ്സ മാണവസ്സ പച്ചസ്സോസി.

൪൫൫. അഥ ഖോ വാസേട്ഠഭാരദ്വാജാ മാണവാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദിംസു. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വാസേട്ഠോ മാണവോ ഭഗവന്തം ഗാഥാഹി അജ്ഝഭാസി –

‘‘അനുഞ്ഞാതപടിഞ്ഞാതാ, തേവിജ്ജാ മയമസ്മുഭോ;

അഹം പോക്ഖരസാതിസ്സ, താരുക്ഖസ്സായം മാണവോ.

‘‘തേവിജ്ജാനം യദക്ഖാതം, തത്ര കേവലിനോസ്മസേ;

പദകസ്മാ വേയ്യാകരണാ [നോ ബ്യാകരണാ (സ്യാ. കം. ക.)], ജപ്പേ ആചരിയസാദിസാ;

തേസം നോ ജാതിവാദസ്മിം, വിവാദോ അത്ഥി ഗോതമ.

‘‘ജാതിയാ ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, ഭാരദ്വാജോ ഇതി ഭാസതി;

അഹഞ്ച കമ്മുനാ [കമ്മനാ (സീ. പീ.)] ബ്രൂമി, ഏവം ജാനാഹി ചക്ഖുമ.

‘‘തേ ന സക്കോമ ഞാപേതും [സഞ്ഞത്തും (പീ.), സഞ്ഞാപേതും (ക.)], അഞ്ഞമഞ്ഞം മയം ഉഭോ;

ഭവന്തം പുട്ഠുമാഗമാ, സമ്ബുദ്ധം ഇതി വിസ്സുതം.

‘‘ചന്ദം യഥാ ഖയാതീതം, പേച്ച പഞ്ജലികാ ജനാ;

വന്ദമാനാ നമസ്സന്തി, ലോകസ്മിം ഗോതമം.

‘‘ചക്ഖും ലോകേ സമുപ്പന്നം, മയം പുച്ഛാമ ഗോതമം;

ജാതിയാ ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, ഉദാഹു ഭവതി കമ്മുനാ [കമ്മനാ (സീ. പീ.)];

അജാനതം നോ പബ്രൂഹി, യഥാ ജാനേമു ബ്രാഹ്മണ’’ന്തി.

൪൫൬. ‘‘തേസം വോ അഹം ബ്യക്ഖിസ്സം, (വാസേട്ഠാതി ഭഗവാ)

അനുപുബ്ബം യഥാതഥം;

ജാതിവിഭങ്ഗം പാണാനം, അഞ്ഞമഞ്ഞാഹി ജാതിയോ.

‘‘തിണരുക്ഖേപി ജാനാഥ, ന ചാപി പടിജാനരേ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം തേസം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

‘‘തതോ കീടേ പടങ്ഗേ ച, യാവ കുന്ഥകിപില്ലികേ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം തേസം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

‘‘ചതുപ്പദേപി ജാനാഥ, ഖുദ്ദകേ ച മഹല്ലകേ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം തേസം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

‘‘പാദുദരേപി ജാനാഥ, ഉരഗേ ദീഘപിട്ഠികേ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം തേസം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

‘‘തതോ മച്ഛേപി ജാനാഥ, ഉദകേ വാരിഗോചരേ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം തേസം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

‘‘തതോ പക്ഖീപി ജാനാഥ, പത്തയാനേ വിഹങ്ഗമേ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം തേസം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

‘‘യഥാ ഏതാസു ജാതീസു, ലിങ്ഗം ജാതിമയം പുഥു;

ഏവം നത്ഥി മനുസ്സേസു, ലിങ്ഗം ജാതിമയം പുഥു.

‘‘ന കേസേഹി ന സീസേഹി, ന കണ്ണേഹി ന അക്ഖീഹി;

ന മുഖേന ന നാസായ, ന ഓട്ഠേഹി ഭമൂഹി വാ.

‘‘ന ഗീവായ ന അംസേഹി, ന ഉദരേന ന പിട്ഠിയാ;

ന സോണിയാ ന ഉരസാ, ന സമ്ബാധേ ന മേഥുനേ [ന സമ്ബാധാ ന മേഥുനാ (ക.)].

‘‘ന ഹത്ഥേഹി ന പാദേഹി, നങ്ഗുലീഹി നഖേഹി വാ;

ന ജങ്ഘാഹി ന ഊരൂഹി, ന വണ്ണേന സരേന വാ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം നേവ, യഥാ അഞ്ഞാസു ജാതിസു.

൪൫൭. ‘‘പച്ചത്തഞ്ച സരീരേസു [പച്ചത്തം സസരീരേസു (സീ. പീ.)], മനുസ്സേസ്വേതം ന വിജ്ജതി;

വോകാരഞ്ച മനുസ്സേസു, സമഞ്ഞായ പവുച്ചതി.

‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, ഗോരക്ഖം ഉപജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, കസ്സകോ സോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, പുഥുസിപ്പേന ജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, സിപ്പികോ സോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, വോഹാരം ഉപജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, വാണിജോ സോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, പരപേസ്സേന ജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, പേസ്സകോ [പേസ്സികോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, അദിന്നം ഉപജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, ചോരോ ഏസോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, ഇസ്സത്ഥം ഉപജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, യോധാജീവോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, പോരോഹിച്ചേന ജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, യാജകോ സോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, ഗാമം രട്ഠഞ്ച ഭുഞ്ജതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, രാജാ ഏസോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

‘‘ന ചാഹം ബ്രാഹ്മണം ബ്രൂമി, യോനിജം മത്തിസമ്ഭവം;

ഭോവാദി [ഭോവാദീ (സ്യാ. കം.)] നാമ സോ ഹോതി, സചേ ഹോതി സകിഞ്ചനോ;

അകിഞ്ചനം അനാദാനം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൪൫൮. ‘‘സബ്ബസംയോജനം ഛേത്വാ, യോ വേ ന പരിതസ്സതി;

സങ്ഗാതിഗം വിസംയുത്തം [വിസഞ്ഞുത്തം (ക.)], തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘ഛേത്വാ നദ്ധിം [നദ്ധിം (സീ. പീ.)] വരത്തഞ്ച, സന്ദാനം സഹനുക്കമം;

ഉക്ഖിത്തപലിഘം ബുദ്ധം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘അക്കോസം വധബന്ധഞ്ച, അദുട്ഠോ യോ തിതിക്ഖതി;

ഖന്തീബലം ബലാനീകം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘അക്കോധനം വതവന്തം, സീലവന്തം അനുസ്സദം;

ദന്തം അന്തിമസാരീരം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘വാരിപോക്ഖരപത്തേവ, ആരഗ്ഗേരിവ സാസപോ;

യോ ന ലിമ്പതി കാമേസു, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘യോ ദുക്ഖസ്സ പജാനാതി, ഇധേവ ഖയമത്തനോ;

പന്നഭാരം വിസംയുത്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘ഗമ്ഭീരപഞ്ഞം മേധാവിം, മഗ്ഗാമഗ്ഗസ്സ കോവിദം;

ഉത്തമത്ഥമനുപ്പത്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘അസംസട്ഠം ഗഹട്ഠേഹി, അനാഗാരേഹി ചൂഭയം;

അനോകസാരിമപ്പിച്ഛം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘നിധായ ദണ്ഡം ഭൂതേസു, തസേസു ഥാവരേസു ച;

യോ ന ഹന്തി ന ഘാതേതി, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘അവിരുദ്ധം വിരുദ്ധേസു, അത്തദണ്ഡേസു നിബ്ബുതം;

സാദാനേസു അനാദാനം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘യസ്സ രാഗോ ച ദോസോ ച, മാനോ മക്ഖോ ച ഓഹിതോ;

സാസപോരിവ ആരഗ്ഗാ, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൪൫൯. ‘‘അകക്കസം വിഞ്ഞാപനിം, ഗിരം സച്ചം ഉദീരയേ;

യായ നാഭിസജ്ജേ കിഞ്ചി, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘യോ ച ദീഘം വ രസ്സം വാ, അണും ഥൂലം സുഭാസുഭം;

ലോകേ അദിന്നം നാദേതി [നാദിയതി (സീ. പീ.)], തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘ആസാ യസ്സ ന വിജ്ജന്തി, അസ്മിം ലോകേ പരമ്ഹി ച;

നിരാസാസം [നിരാസയം (സീ. പീ.)] വിസംയുത്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘യസ്സാലയാ ന വിജ്ജന്തി, അഞ്ഞായ അകഥംകഥിം;

അമതോഗധം അനുപ്പത്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘യോധപുഞ്ഞഞ്ച പാപഞ്ച, ഉഭോ സങ്ഗം ഉപച്ചഗാ;

അസോകം വിരജം സുദ്ധം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘ചന്ദം വ വിമലം സുദ്ധം, വിപ്പസന്നം അനാവിലം;

നന്ദീഭവപരിക്ഖീണം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘യോ ഇമം പലിപഥം ദുഗ്ഗം, സംസാരം മോഹമച്ചഗാ;

തിണ്ണോ പാരങ്ഗതോ ഝായീ, അനേജോ അകഥംകഥീ;

അനുപാദായ നിബ്ബുതോ, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘യോധകാമേ പഹന്ത്വാന [പഹത്വാന (സീ.)], അനാഗാരോ പരിബ്ബജേ;

കാമഭവപരിക്ഖീണം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘യോധതണ്ഹം പഹന്ത്വാന, അനാഗാരോ പരിബ്ബജേ;

തണ്ഹാഭവപരിക്ഖീണം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘ഹിത്വാ മാനുസകം യോഗം, ദിബ്ബം യോഗം ഉപച്ചഗാ;

സബ്ബയോഗവിസംയുത്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘ഹിത്വാ രതിഞ്ച അരതിം, സീതീഭൂതം നിരൂപധിം;

സബ്ബലോകാഭിഭും വീരം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘ചുതിം യോ വേദി സത്താനം, ഉപപത്തിഞ്ച സബ്ബസോ;

അസത്തം സുഗതം ബുദ്ധം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘യസ്സ ഗതിം ന ജാനന്തി, ദേവാ ഗന്ധബ്ബമാനുസാ;

ഖീണാസവം അരഹന്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘യസ്സ പുരേ ച പച്ഛാ ച, മജ്ഝേ ച നത്ഥി കിഞ്ചനം;

അകിഞ്ചനം അനാദാനം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘ഉസഭം പവരം വീരം, മഹേസിം വിജിതാവിനം;

അനേജം ന്ഹാതകം [നഹാതകം (സീ. പീ.)] ബുദ്ധം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

‘‘പുബ്ബേനിവാസം യോ വേദി, സഗ്ഗാപായഞ്ച പസ്സതി;

അഥോ ജാതിക്ഖയം പത്തോ, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൪൬൦. ‘‘സമഞ്ഞാ ഹേസാ ലോകസ്മിം, നാമഗോത്തം പകപ്പിതം;

സമ്മുച്ചാ സമുദാഗതം, തത്ഥ തത്ഥ പകപ്പിതം.

‘‘ദീഘരത്താനുസയിതം, ദിട്ഠിഗതമജാനതം;

അജാനന്താ നോ [അജാനന്താ നോതി അജാനന്താ ഏവ (ടീകാ)] പബ്രുന്തി [പബ്രുവന്തി (സീ. പീ.)], ജാതിയാ ഹോതി ബ്രാഹ്മണോ.

‘‘ന ജച്ചാ ബ്രാഹ്മണോ [വസലോ (സ്യാ. കം. ക.)] ഹോതി, ന ജച്ചാ ഹോതി അബ്രാഹ്മണോ [ബ്രാഹ്മണോ (സ്യാ. കം. ക.)];

കമ്മുനാ ബ്രാഹ്മണോ [വസലോ (സ്യാ. കം. ക.)] ഹോതി, കമ്മുനാ ഹോതി അബ്രാഹ്മണോ [ബ്രാഹ്മണോ (സ്യാ. കം. ക.)].

‘‘കസ്സകോ കമ്മുനാ ഹോതി, സിപ്പികോ ഹോതി കമ്മുനാ;

വാണിജോ കമ്മുനാ ഹോതി, പേസ്സകോ ഹോതി കമ്മുനാ.

‘‘ചോരോപി കമ്മുനാ ഹോതി, യോധാജീവോപി കമ്മുനാ;

യാജകോ കമ്മുനാ ഹോതി, രാജാപി ഹോതി കമ്മുനാ.

‘‘ഏവമേതം യഥാഭൂതം, കമ്മം പസ്സന്തി പണ്ഡിതാ;

പടിച്ചസമുപ്പാദദസ്സാ, കമ്മവിപാകകോവിദാ.

‘‘കമ്മുനാ വത്തതി ലോകോ, കമ്മുനാ വത്തതി പജാ;

കമ്മനിബന്ധനാ സത്താ, രഥസ്സാണീവ യായതോ.

‘‘തപേന ബ്രഹ്മചരിയേന, സംയമേന ദമേന ച;

ഏതേന ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, ഏതം ബ്രാഹ്മണമുത്തമം.

‘‘തീഹി വിജ്ജാഹി സമ്പന്നോ, സന്തോ ഖീണപുനബ്ഭവോ;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, ബ്രഹ്മാ സക്കോ വിജാനത’’ന്തി.

൪൬൧. ഏവം വുത്തേ, വാസേട്ഠഭാരദ്വാജാ മാണവാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ, അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ! സേയ്യഥാപി, ഭോ ഗോതമ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീതി – ഏവമേവം ഭോതാ ഗോതമേന അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏതേ മയം ഭവന്തം ഗോതമം സരണം ഗച്ഛാമ ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകേ നോ ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗതേ’’തി.

വാസേട്ഠസുത്തം നിട്ഠിതം അട്ഠമം.