൭. ധനഞ്ജാനിസുത്തം

൪൪൫. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ദക്ഖിണാഗിരിസ്മിം ചാരികം ചരതി മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം. അഥ ഖോ അഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു രാജഗഹേ വസ്സംവുട്ഠോ [വസ്സംവുത്ഥോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] യേന ദക്ഖിണാഗിരി യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ തം ഭിക്ഖും ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച – ‘‘കച്ചാവുസോ, ഭഗവാ അരോഗോ ച ബലവാ ചാ’’തി? ‘‘അരോഗോ ചാവുസോ, ഭഗവാ ബലവാ ചാ’’തി. ‘‘കച്ചി പനാവുസോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അരോഗോ ച ബലവാ ചാ’’തി? ‘‘ഭിക്ഖുസങ്ഘോപി ഖോ, ആവുസോ, അരോഗോ ച ബലവാ ചാ’’തി. ‘‘ഏത്ഥ, ആവുസോ, തണ്ഡുലപാലിദ്വാരായ ധനഞ്ജാനി [ധാനഞ്ജാനി (സീ. പീ.)] നാമ ബ്രാഹ്മണോ അത്ഥി. കച്ചാവുസോ, ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ അരോഗോ ച ബലവാ ചാ’’തി? ‘‘ധനഞ്ജാനിപി ഖോ, ആവുസോ, ബ്രാഹ്മണോ അരോഗോ ച ബലവാ ചാ’’തി. ‘‘കച്ചി പനാവുസോ, ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ അപ്പമത്തോ’’തി? ‘‘കുതോ പനാവുസോ, ധനഞ്ജാനിസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ അപ്പമാദോ? ധനഞ്ജാനി, ആവുസോ, ബ്രാഹ്മണോ രാജാനം നിസ്സായ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേ വിലുമ്പതി, ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേ നിസ്സായ രാജാനം വിലുമ്പതി. യാപിസ്സ ഭരിയാ സദ്ധാ സദ്ധകുലാ ആനീതാ സാപി കാലങ്കതാ; അഞ്ഞാസ്സ ഭരിയാ അസ്സദ്ധാ അസ്സദ്ധകുലാ ആനീതാ’’. ‘‘ദുസ്സുതം വതാവുസോ, അസ്സുമ്ഹ, ദുസ്സുതം വതാവുസോ, അസ്സുമ്ഹ; യേ മയം ധനഞ്ജാനിം ബ്രാഹ്മണം പമത്തം അസ്സുമ്ഹ. അപ്പേവ ച നാമ മയം കദാചി കരഹചി ധനഞ്ജാനിനാ ബ്രാഹ്മണേന സദ്ധിം സമാഗച്ഛേയ്യാമ, അപ്പേവ നാമ സിയാ കോചിദേവ കഥാസല്ലാപോ’’തി?

൪൪൬. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ദക്ഖിണാഗിരിസ്മിം യഥാഭിരന്തം വിഹരിത്വാ യേന രാജഗഹം തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന രാജഗഹം തദവസരി. തത്ര സുദം ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ രാജഗഹം പിണ്ഡായ പാവിസി. തേന ഖോ പന സമയേന ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ ബഹിനഗരേ ഗാവോ ഗോട്ഠേ ദുഹാപേതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ രാജഗഹേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ യേന ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ തേനുപസങ്കമി. അദ്ദസാ ഖോ ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇതോ, ഭോ സാരിപുത്ത, പയോ, പീയതം താവ ഭത്തസ്സ കാലോ ഭവിസ്സതീ’’തി. ‘‘അലം, ബ്രാഹ്മണ. കതം മേ അജ്ജ ഭത്തകിച്ചം. അമുകസ്മിം മേ രുക്ഖമൂലേ ദിവാവിഹാരോ ഭവിസ്സതി. തത്ഥ ആഗച്ഛേയ്യാസീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭോ’’തി ഖോ ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസി. അഥ ഖോ ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ പച്ഛാഭത്തം ഭുത്തപാതരാസോ യേനായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ധനഞ്ജാനിം ബ്രാഹ്മണം ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച – ‘‘കച്ചാസി, ധനഞ്ജാനി, അപ്പമത്തോ’’തി? ‘‘കുതോ, ഭോ സാരിപുത്ത, അമ്ഹാകം അപ്പമാദോ യേസം നോ മാതാപിതരോ പോസേതബ്ബാ, പുത്തദാരോ പോസേതബ്ബോ, ദാസകമ്മകരാ പോസേതബ്ബാ, മിത്താമച്ചാനം മിത്താമച്ചകരണീയം കാതബ്ബം, ഞാതിസാലോഹിതാനം ഞാതിസാലോഹിതകരണീയം കാതബ്ബം, അതിഥീനം അതിഥികരണീയം കാതബ്ബം, പുബ്ബപേതാനം പുബ്ബപേതകരണീയം കാതബ്ബം, ദേവതാനം ദേവതാകരണീയം കാതബ്ബം, രഞ്ഞോ രാജകരണീയം കാതബ്ബം, അയമ്പി കായോ പീണേതബ്ബോ ബ്രൂഹേതബ്ബോ’’തി?

൪൪൭. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, ഇധേകച്ചോ മാതാപിതൂനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, തമേനം അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹേതു നിരയം നിരയപാലാ ഉപകഡ്ഢേയ്യും. ലഭേയ്യ നു ഖോ സോ ‘അഹം ഖോ മാതാപിതൂനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസിം, മാ മം നിരയം നിരയപാലാ’തി, മാതാപിതരോ വാ പനസ്സ ലഭേയ്യും ‘ഏസോ ഖോ അമ്ഹാകം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസി, മാ നം നിരയം നിരയപാലാ’’’തി? ‘‘നോ ഹിദം, ഭോ സാരിപുത്ത. അഥ ഖോ നം വിക്കന്ദന്തംയേവ നിരയേ നിരയപാലാ പക്ഖിപേയ്യും’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, ഇധേകച്ചോ പുത്തദാരസ്സ ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, തമേനം അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹേതു നിരയം നിരയപാലാ ഉപകഡ്ഢേയ്യും. ലഭേയ്യ നു ഖോ സോ ‘അഹം ഖോ പുത്തദാരസ്സ ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസിം, മാ മം നിരയം നിരയപാലാ’തി, പുത്തദാരോ വാ പനസ്സ ലഭേയ്യ ‘ഏസോ ഖോ അമ്ഹാകം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസി മാ നം നിരയം നിരയപാലാ’’’തി? ‘‘നോ ഹിദം, ഭോ സാരിപുത്ത. അഥ ഖോ നം വിക്കന്ദന്തംയേവ നിരയേ നിരയപാലാ പക്ഖിപേയ്യും’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, ഇധേകച്ചോ ദാസകമ്മകരപോരിസസ്സ ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, തമേനം അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹേതു നിരയം നിരയപാലാ ഉപകഡ്ഢേയ്യും. ലഭേയ്യ നു ഖോ സോ ‘അഹം ഖോ ദാസകമ്മകരപോരിസസ്സ ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസിം, മാ മം നിരയം നിരയപാലാ’തി, ദാസകമ്മകരപോരിസാ വാ പനസ്സ ലഭേയ്യും ‘ഏസോ ഖോ അമ്ഹാകം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസി, മാ നം നിരയം നിരയപാലാ’’’തി? ‘‘നോ ഹിദം, ഭോ സാരിപുത്ത. അഥ ഖോ നം വിക്കന്ദന്തംയേവ നിരയേ നിരയപാലാ പക്ഖിപേയ്യും’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, ഇധേകച്ചോ മിത്താമച്ചാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, തമേനം അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹേതു നിരയം നിരയപാലാ ഉപകഡ്ഢേയ്യും. ലഭേയ്യ നു ഖോ സോ ‘അഹം ഖോ മിത്താമച്ചാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസിം, മാ മം നിരയം നിരയപാലാ’തി, മിത്താമച്ചാ വാ പനസ്സ ലഭേയ്യും ‘ഏസോ ഖോ അമ്ഹാകം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസി, മാ നം നിരയം നിരയപാലാ’’’തി? ‘‘നോ ഹിദം, ഭോ സാരിപുത്ത. അഥ ഖോ നം വിക്കന്ദന്തംയേവ നിരയേ നിരയപാലാ പക്ഖിപേയ്യും’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, ഇധേകച്ചോ ഞാതിസാലോഹിതാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, തമേനം അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹേതു നിരയം നിരയപാലാ ഉപകഡ്ഢേയ്യും. ലഭേയ്യ നു ഖോ സോ ‘അഹം ഖോ ഞാതിസാലോഹിതാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസിം, മാ മം നിരയം നിരയപാലാ’തി, ഞാതിസാലോഹിതാ വാ പനസ്സ ലഭേയ്യും ‘ഏസോ ഖോ അമ്ഹാകം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസി, മാ നം നിരയം നിരയപാലാ’’’തി? ‘‘നോ ഹിദം, ഭോ സാരിപുത്ത. അഥ ഖോ നം വിക്കന്ദന്തംയേവ നിരയേ നിരയപാലാ പക്ഖിപേയ്യും’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, ഇധേകച്ചോ അതിഥീനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, തമേനം അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹേതു നിരയം നിരയപാലാ ഉപകഡ്ഢേയ്യും. ലഭേയ്യ നു ഖോ സോ ‘അഹം ഖോ അതിഥീനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസിം, മാ മം നിരയം നിരയപാലാ’തി, അതിഥീ വാ പനസ്സ ലഭേയ്യും ‘ഏസോ ഖോ അമ്ഹാകം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസി, മാ നം നിരയം നിരയപാലാ’’’തി? ‘‘നോ ഹിദം, ഭോ സാരിപുത്ത. അഥ ഖോ നം വിക്കന്ദന്തംയേവ നിരയേ നിരയപാലാ പക്ഖിപേയ്യും’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, ഇധേകച്ചോ പുബ്ബപേതാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, തമേനം അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹേതു നിരയം നിരയപാലാ ഉപകഡ്ഢേയ്യും. ലഭേയ്യ നു ഖോ സോ ‘അഹം ഖോ പുബ്ബപേതാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസിം, മാ മം നിരയം നിരയപാലാ’തി, പുബ്ബപേതാ വാ പനസ്സ ലഭേയ്യും ‘ഏസോ ഖോ അമ്ഹാകം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസി, മാ നം നിരയം നിരയപാലാ’’’തി? ‘‘നോ ഹിദം, ഭോ സാരിപുത്ത. അഥ ഖോ നം വിക്കന്ദന്തംയേവ നിരയേ നിരയപാലാ പക്ഖിപേയ്യും’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, ഇധേകച്ചോ ദേവതാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, തമേനം അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹേതു നിരയം നിരയപാലാ ഉപകഡ്ഢേയ്യും. ലഭേയ്യ നു ഖോ സോ ‘അഹം ഖോ ദേവതാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസിം, മാ മം നിരയം നിരയപാലാ’തി, ദേവതാ വാ പനസ്സ ലഭേയ്യും ‘ഏസോ ഖോ അമ്ഹാകം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസി, മാ നം നിരയം നിരയപാലാ’’’തി? ‘‘നോ ഹിദം, ഭോ സാരിപുത്ത. അഥ ഖോ നം വിക്കന്ദന്തംയേവ നിരയേ നിരയപാലാ പക്ഖിപേയ്യും’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, ഇധേകച്ചോ രഞ്ഞോ ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, തമേനം അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹേതു നിരയം നിരയപാലാ ഉപകഡ്ഢേയ്യും. ലഭേയ്യ നു ഖോ സോ ‘അഹം ഖോ രഞ്ഞോ ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസിം, മാ മം നിരയം നിരയപാലാ’തി, രാജാ വാ പനസ്സ ലഭേയ്യ ‘ഏസോ ഖോ അമ്ഹാകം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസി, മാ നം നിരയം നിരയപാലാ’’’തി? ‘‘നോ ഹിദം, ഭോ സാരിപുത്ത. അഥ ഖോ നം വിക്കന്ദന്തംയേവ നിരയേ നിരയപാലാ പക്ഖിപേയ്യും’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, ഇധേകച്ചോ കായസ്സ പീണനാഹേതു ബ്രൂഹനാഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, തമേനം അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹേതു നിരയം നിരയപാലാ ഉപകഡ്ഢേയ്യും. ലഭേയ്യ നു ഖോ സോ ‘അഹം ഖോ കായസ്സ പീണനാഹേതു ബ്രൂഹനാഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസിം, മാ മം നിരയം നിരയപാലാ’തി, പരേ വാ പനസ്സ ലഭേയ്യും ‘ഏസോ ഖോ കായസ്സ പീണനാഹേതു ബ്രൂഹനാഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അഹോസി, മാ നം നിരയം നിരയപാലാ’’’തി? ‘‘നോ ഹിദം, ഭോ സാരിപുത്ത. അഥ ഖോ നം വിക്കന്ദന്തംയേവ നിരയേ നിരയപാലാ പക്ഖിപേയ്യും’’.

൪൪൮. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, യോ വാ മാതാപിതൂനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, യോ വാ മാതാപിതൂനം ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ; കതമം സേയ്യോ’’തി? ‘‘യോ ഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, മാതാപിതൂനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, ന തം സേയ്യോ; യോ ച ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, മാതാപിതൂനം ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ, തദേവേത്ഥ സേയ്യോ. അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ധമ്മചരിയാസമചരിയാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘അത്ഥി ഖോ, ധനഞ്ജാനി, അഞ്ഞേസം ഹേതുകാ ധമ്മികാ കമ്മന്താ, യേഹി സക്കാ മാതാപിതരോ ചേവ പോസേതും, ന ച പാപകമ്മം കാതും, പുഞ്ഞഞ്ച പടിപദം പടിപജ്ജിതും.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, യോ വാ പുത്തദാരസ്സ ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, യോ വാ പുത്തദാരസ്സ ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ; കതമം സേയ്യോ’’തി? ‘‘യോ ഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, പുത്തദാരസ്സ ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, ന തം സേയ്യോ; യോ ച ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, പുത്തദാരസ്സ ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ, തദേവേത്ഥ സേയ്യോ. അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ധമ്മചരിയാസമചരിയാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘അത്ഥി ഖോ, ധനഞ്ജാനി, അഞ്ഞേസം ഹേതുകാ ധമ്മികാ കമ്മന്താ യേഹി സക്കാ പുത്തദാരഞ്ചേവ പോസേതും, ന ച പാപകമ്മം കാതും, പുഞ്ഞഞ്ച പടിപദം പടിപജ്ജിതും.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, യോ വാ ദാസകമ്മകരപോരിസസ്സ ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, യോ വാ ദാസകമ്മകരപോരിസസ്സ ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ; കതമം സേയ്യോ’’തി? ‘‘യോ ഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ദാസകമ്മകരപോരിസസ്സ ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, ന തം സേയ്യോ; യോ ച ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, ദാസകമ്മകരപോരിസസ്സ ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ, തദേവേത്ഥ സേയ്യോ. അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ധമ്മചരിയാസമചരിയാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘അത്ഥി ഖോ, ധനഞ്ജാനി, അഞ്ഞേസം ഹേതുകാ ധമ്മികാ കമ്മന്താ, യേഹി സക്കാ ദാസകമ്മകരപോരിസേ ചേവ പോസേതും, ന ച പാപകമ്മം കാതും, പുഞ്ഞഞ്ച പടിപദം പടിപജ്ജിതും.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, യോ വാ മിത്താമച്ചാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, യോ വാ മിത്താമച്ചാനം ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ; കതമം സേയ്യോ’’തി? ‘‘യോ ഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, മിത്താമച്ചാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, ന തം സേയ്യോ; യോ ച ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, മിത്താമച്ചാനം ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ, തദേവേത്ഥ സേയ്യോ. അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ധമ്മചരിയാസമചരിയാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘അത്ഥി ഖോ, ധനഞ്ജാനി, അഞ്ഞേസം ഹേതുകാ ധമ്മികാ കമ്മന്താ, യേഹി സക്കാ മിത്താമച്ചാനഞ്ചേവ മിത്താമച്ചകരണീയം കാതും, ന ച പാപകമ്മം കാതും, പുഞ്ഞഞ്ച പടിപദം പടിപജ്ജിതും.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, യോ വാ ഞാതിസാലോഹിതാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, യോ വാ ഞാതിസാലോഹിതാനം ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ; കതമം സേയ്യോ’’തി? ‘‘യോ ഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ഞാതിസാലോഹിതാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, ന തം സേയ്യോ; യോ ച ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, ഞാതിസാലോഹിതാനം ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ, തദേവേത്ഥ സേയ്യോ. അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ധമ്മചരിയാസമചരിയാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘അത്ഥി ഖോ, ധനഞ്ജാനി, അഞ്ഞേസം ഹേതുകാ ധമ്മികാ കമ്മന്താ, യേഹി സക്കാ ഞാതിസാലോഹിതാനഞ്ചേവ ഞാതിസാലോഹിതകരണീയം കാതും, ന ച പാപകമ്മം കാതും, പുഞ്ഞഞ്ച പടിപദം പടിപജ്ജിതും.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, യോ വാ അതിഥീനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, യോ വാ അതിഥീനം ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ; കതമം സേയ്യോ’’തി? ‘‘യോ ഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, അതിഥീനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, ന തം സേയ്യോ; യോ ച ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, അതിഥീനം ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ, തദേവേത്ഥ സേയ്യോ. അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ധമ്മചരിയാസമചരിയാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘അത്ഥി ഖോ, ധനഞ്ജാനി, അഞ്ഞേസം ഹേതുകാ ധമ്മികാ കമ്മന്താ, യേഹി സക്കാ അതിഥീനഞ്ചേവ അതിഥികരണീയം കാതും, ന ച പാപകമ്മം കാതും, പുഞ്ഞഞ്ച പടിപദം പടിപജ്ജിതും.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, യോ വാ പുബ്ബപേതാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, യോ വാ പുബ്ബപേതാനം ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ; കതമം സേയ്യോ’’തി? ‘‘യോ ഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, പുബ്ബപേതാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, ന തം സേയ്യോ; യോ ച ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, പുബ്ബപേതാനം ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ, തദേവേത്ഥ സേയ്യോ. അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ധമ്മചരിയാസമചരിയാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘അത്ഥി ഖോ, ധനഞ്ജാനി, അഞ്ഞേസം ഹേതുകാ ധമ്മികാ കമ്മന്താ, യേഹി സക്കാ പുബ്ബപേതാനഞ്ചേവ പുബ്ബപേതകരണീയം കാതും, ന ച പാപകമ്മം കാതും, പുഞ്ഞഞ്ച പടിപദം പടിപജ്ജിതും.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, യോ വാ ദേവതാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, യോ വാ ദേവതാനം ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ; കതമം സേയ്യോ’’തി? ‘‘യോ ഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ദേവതാനം ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, ന തം സേയ്യോ; യോ ച ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, ദേവതാനം ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ, തദേവേത്ഥ സേയ്യോ. അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ധമ്മചരിയാസമചരിയാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘അത്ഥി ഖോ, ധനഞ്ജാനി, അഞ്ഞേസം ഹേതുകാ ധമ്മികാ കമ്മന്താ, യേഹി സക്കാ ദേവതാനഞ്ചേവ ദേവതാകരണീയം കാതും, ന ച പാപകമ്മം കാതും, പുഞ്ഞഞ്ച പടിപദം പടിപജ്ജിതും.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, യോ വാ രഞ്ഞോ ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, യോ വാ രഞ്ഞോ ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ; കതമം സേയ്യോ’’തി? ‘‘യോ ഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, രഞ്ഞോ ഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, ന തം സേയ്യോ; യോ ച ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, രഞ്ഞോ ഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ, തദേവേത്ഥ സേയ്യോ. അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ധമ്മചരിയാസമചരിയാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘അത്ഥി ഖോ, ധനഞ്ജാനി, അഞ്ഞേസം ഹേതുകാ ധമ്മികാ കമ്മന്താ, യേഹി സക്കാ രഞ്ഞോ ചേവ രാജകരണീയം കാതും, ന ച പാപകമ്മം കാതും, പുഞ്ഞഞ്ച പടിപദം പടിപജ്ജിതും.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, യോ വാ കായസ്സ പീണനാഹേതു ബ്രൂഹനാഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, യോ വാ കായസ്സ പീണനാഹേതു ബ്രൂഹനാഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ; കതമം സേയ്യോ’’തി? ‘‘യോ ഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, കായസ്സ പീണനാഹേതു ബ്രൂഹനാഹേതു അധമ്മചാരീ വിസമചാരീ അസ്സ, ന തം സേയ്യോ; യോ ച ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, കായസ്സ പീണനാഹേതു ബ്രൂഹനാഹേതു ധമ്മചാരീ സമചാരീ അസ്സ, തദേവേത്ഥ സേയ്യോ. അധമ്മചരിയാവിസമചരിയാഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ധമ്മചരിയാസമചരിയാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘അത്ഥി ഖോ, ധനഞ്ജാനി, അഞ്ഞേസം ഹേതുകാ ധമ്മികാ കമ്മന്താ, യേഹി സക്കാ കായഞ്ചേവ പീണേതും ബ്രൂഹേതും, ന ച പാപകമ്മം കാതും, പുഞ്ഞഞ്ച പടിപദം പടിപജ്ജിതു’’ന്തി.

൪൪൯. അഥ ഖോ ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ അപരേന സമയേന ആബാധികോ അഹോസി ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. അഥ ഖോ ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ അഞ്ഞതരം പുരിസം ആമന്തേസി – ‘‘ഏഹി ത്വം, അമ്ഭോ പുരിസ, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമ; ഉപസങ്കമിത്വാ മമ വചനേന ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദാഹി – ‘ധനഞ്ജാനി, ഭന്തേ, ബ്രാഹ്മണോ ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. സോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’തി. യേന ചായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമ; ഉപസങ്കമിത്വാ മമ വചനേന ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പാദേ സിരസാ വന്ദാഹി – ‘ധനഞ്ജാനി, ഭന്തേ, ബ്രാഹ്മണോ ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. സോ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’തി. ഏവഞ്ച വദേഹി – ‘സാധു കിര, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ യേന ധനഞ്ജാനിസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമതു അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ സോ പുരിസോ ധനഞ്ജാനിസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ പുരിസോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ധനഞ്ജാനി, ഭന്തേ, ബ്രാഹ്മണോ ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. സോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’’തി. യേന ചായസ്മാ സാരിപുത്തോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ സോ പുരിസോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘ധനഞ്ജാനി, ഭന്തേ, ബ്രാഹ്മണോ ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. സോ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പാദേ സിരസാ വന്ദതി, ഏവഞ്ച വദേതി – ‘സാധു കിര, ഭന്തേ, ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ യേന ധനഞ്ജാനിസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമതു അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’’തി. അധിവാസേസി ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ തുണ്ഹീഭാവേന.

൪൫൦. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന ധനഞ്ജാനിസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ നിവേസനം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ധനഞ്ജാനിം ബ്രാഹ്മണം ഏതദവോച – ‘‘കച്ചി തേ, ധനഞ്ജാനി, ഖമനീയം, കച്ചി യാപനീയം? കച്ചി ദുക്ഖാ വേദനാ പടിക്കമന്തി, നോ അഭിക്കമന്തി? പടിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ അഭിക്കമോ’’തി? ‘‘ന മേ, ഭോ സാരിപുത്ത, ഖമനീയം ന യാപനീയം. ബാള്ഹാ മേ ദുക്ഖാ വേദനാ അഭിക്കമന്തി, നോ പടിക്കമന്തി. അഭിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ പടിക്കമോ. സേയ്യഥാപി, ഭോ സാരിപുത്ത, ബലവാ പുരിസോ തിണ്ഹേന സിഖരേന മുദ്ധനി [മുദ്ധാനം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അഭിമത്ഥേയ്യ; ഏവമേവ ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, അധിമത്താ വാതാ മുദ്ധനി ച ഊഹനന്തി. ന മേ, ഭോ സാരിപുത്ത, ഖമനീയം, ന യാപനീയം. ബാള്ഹാ മേ ദുക്ഖാ വേദനാ അഭിക്കമന്തി, നോ പടിക്കമന്തി. അഭിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ പടിക്കമോ. സേയ്യഥാപി, ഭോ സാരിപുത്ത, ബലവാ പുരിസോ ദള്ഹേന വരത്തക്ഖണ്ഡേന [വരത്തബന്ധനേന (സീ. പീ.)] സീസേ സീസവേഠം ദദേയ്യ; ഏവമേവ ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, അധിമത്താ സീസേ സീസവേദനാ. ന മേ, ഭോ സാരിപുത്ത, ഖമനീയം ന യാപനീയം. ബാള്ഹാ മേ ദുക്ഖാ വേദനാ അഭിക്കമന്തി, നോ പടിക്കമന്തി. അഭിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ പടിക്കമോ. സേയ്യഥാപി, ഭോ സാരിപുത്ത, ദക്ഖോ ഗോഘാതകോ വാ ഗോഘാതകന്തേവാസീ വാ തിണ്ഹേന ഗോവികന്തനേന കുച്ഛിം പരികന്തേയ്യ; ഏവമേവ ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, അധിമത്താ വാതാ കുച്ഛിം പരികന്തന്തി. ന മേ, ഭോ സാരിപുത്ത, ഖമനീയം, ന യാപനീയം. ബാള്ഹാ മേ ദുക്ഖാ വേദനാ അഭിക്കമന്തി, നോ പടിക്കമന്തി. അഭിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ പടിക്കമോ. സേയ്യഥാപി, ഭോ സാരിപുത്ത, ദ്വേ ബലവന്തോ പുരിസാ ദുബ്ബലതരം പുരിസം നാനാബാഹാസു ഗഹേത്വാ അങ്ഗാരകാസുയാ സന്താപേയ്യും സമ്പരിതാപേയ്യും; ഏവമേവ ഖോ, ഭോ സാരിപുത്ത, അധിമത്തോ കായസ്മിം ഡാഹോ. ന മേ, ഭോ സാരിപുത്ത, ഖമനീയം ന യാപനീയം. ബാള്ഹാ മേ ദുക്ഖാ വേദനാ അഭിക്കമന്തി, നോ പടിക്കമന്തി. അഭിക്കമോസാനം പഞ്ഞായതി, നോ പടിക്കമോ’’തി.

൪൫൧. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, കതമം സേയ്യോ – നിരയോ വാ തിരച്ഛാനയോനി വാ’’തി? ‘‘നിരയാ, ഭോ സാരിപുത്ത, തിരച്ഛാനയോനി സേയ്യോ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, കതമം സേയ്യോ – തിരച്ഛാനയോനി വാ പേത്തിവിസയോ വാ’’തി? ‘‘തിരച്ഛാനയോനിയാ, ഭോ സാരിപുത്ത, പേത്തിവിസയോ സേയ്യോ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, കതമം സേയ്യോ – പേത്തിവിസയോ വാ മനുസ്സാ വാ’’തി? ‘‘പേത്തിവിസയാ, ഭോ സാരിപുത്ത, മനുസ്സാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, കതമം സേയ്യോ – മനുസ്സാ വാ ചാതുമഹാരാജികാ [ചാതുമ്മഹാരാജികാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വാ ദേവാ’’തി? ‘‘മനുസ്സേഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ചാതുമഹാരാജികാ ദേവാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, കതമം സേയ്യോ – ചാതുമഹാരാജികാ വാ ദേവാ താവതിംസാ വാ ദേവാ’’തി? ‘‘ചാതുമഹാരാജികേഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ദേവേഹി താവതിംസാ ദേവാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, കതമം സേയ്യോ – താവതിംസാ വാ ദേവാ യാമാ വാ ദേവാ’’തി? ‘‘താവതിംസേഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ദേവേഹി യാമാ ദേവാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, കതമം സേയ്യോ – യാമാ വാ ദേവാ തുസിതാ വാ ദേവാ’’തി? ‘‘യാമേഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ദേവേഹി തുസിതാ ദേവാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, കതമം സേയ്യോ – തുസിതാ വാ ദേവാ നിമ്മാനരതീ വാ ദേവാ’’തി? ‘‘തുസിതേഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ദേവേഹി നിമ്മാനരതീ ദേവാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, കതമം സേയ്യോ – നിമ്മാനരതീ വാ ദേവാ പരനിമ്മിതവസവത്തീ വാ ദേവാ’’തി? ‘‘നിമ്മാനരതീഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, ദേവേഹി പരനിമ്മിതവസവത്തീ ദേവാ സേയ്യോ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ധനഞ്ജാനി, കതമം സേയ്യോ പരനിമ്മിതവസവത്തീ വാ ദേവാ ബ്രഹ്മലോകോ വാ’’തി? ‘‘‘ബ്രഹ്മലോകോ’തി [ഭവം സാരിപുത്തോ ആഹാതി, കതമം സാരിപുത്തോ ആഹ ബ്രഹ്മലോകോതി. (ക.)] – ഭവം സാരിപുത്തോ ആഹ; ‘ബ്രഹ്മലോകോ’തി – ഭവം സാരിപുത്തോ ആഹാ’’തി [ഭവം സാരിപുത്തോ ആഹാതി, കതമം സാരിപുത്തോ ആഹ ബ്രഹ്മലോകോതി. (ക.)].

അഥ ഖോ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇമേ ഖോ ബ്രാഹ്മണാ ബ്രഹ്മലോകാധിമുത്താ. യംനൂനാഹം ധനഞ്ജാനിസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ബ്രഹ്മാനം സഹബ്യതായ മഗ്ഗം ദേസേയ്യ’’ന്തി. ‘‘ബ്രഹ്മാനം തേ, ധനഞ്ജാനി, സഹബ്യതായ മഗ്ഗം ദേസേസ്സാമി; തം സുണാഹി, സാധുകം മനസി കരോഹി, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭോ’’തി ഖോ ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസി. ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച – ‘‘കതമോ ച, ധനഞ്ജാനി, ബ്രഹ്മാനം സഹബ്യതായ മഗ്ഗോ? ഇധ, ധനഞ്ജാനി, ഭിക്ഖു മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം; ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാബജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. അയം ഖോ, ധനഞ്ജാനി, ബ്രഹ്മാനം സഹബ്യതായ മഗ്ഗോ’’.

൪൫൨. ‘‘പുന ചപരം, ധനഞ്ജാനി, ഭിക്ഖു കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ… ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം; ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാബജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. അയം ഖോ, ധനഞ്ജാനി, ബ്രഹ്മാനം സഹബ്യതായ മഗ്ഗോ’’തി. തേന ഹി, ഭോ സാരിപുത്ത, മമ വചനേന ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദാഹി – ‘ധനഞ്ജാനി, ഭന്തേ, ബ്രാഹ്മണോ ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ. സോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ധനഞ്ജാനിം ബ്രാഹ്മണം സതി ഉത്തരികരണീയേ ഹീനേ ബ്രഹ്മലോകേ പതിട്ഠാപേത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ അചിരപക്കന്തേ ആയസ്മന്തേ സാരിപുത്തേ കാലമകാസി, ബ്രഹ്മലോകഞ്ച ഉപപജ്ജി.

൪൫൩. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, സാരിപുത്തോ ധനഞ്ജാനിം ബ്രാഹ്മണം സതി ഉത്തരികരണീയേ ഹീനേ ബ്രഹ്മലോകേ പതിട്ഠാപേത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കന്തോ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി, ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി, ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ധനഞ്ജാനി, ഭന്തേ, ബ്രാഹ്മണോ ആബാധികോ ദുക്ഖിതോ ബാള്ഹഗിലാനോ, സോ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതീ’’തി. ‘‘കിം പന ത്വം സാരിപുത്ത ധനഞ്ജാനിം ബ്രാഹ്മണം സതി ഉത്തരികരണീയേ ഹീനേ ബ്രഹ്മലോകേ പതിട്ഠാപേത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കന്തോ’’തി? ‘‘മയ്ഹം ഖോ, ഭന്തേ, ഏവം അഹോസി – ‘ഇമേ ഖോ ബ്രാഹ്മണാ ബ്രഹ്മലോകാധിമുത്താ, യംനൂനാഹം ധനഞ്ജാനിസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ബ്രഹ്മാനം സഹബ്യതായ മഗ്ഗം ദേസേയ്യ’ന്തി. ‘‘കാലങ്കതോച [കാലങ്കതോവ (സ്യാ. കം. ക.)], സാരിപുത്ത, ധനഞ്ജാനി ബ്രാഹ്മണോ, ബ്രഹ്മലോകഞ്ച ഉപപന്നോ’’തി.

ധനഞ്ജാനിസുത്തം നിട്ഠിതം സത്തമം.