൭. പിയജാതികസുത്തം

൩൫൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞതരസ്സ ഗഹപതിസ്സ ഏകപുത്തകോ പിയോ മനാപോ കാലങ്കതോ ഹോതി. തസ്സ കാലംകിരിയായ നേവ കമ്മന്താ പടിഭന്തി ന ഭത്തം പടിഭാതി. സോ ആളാഹനം ഗന്ത്വാ കന്ദതി – ‘‘കഹം, ഏകപുത്തക, കഹം, ഏകപുത്തകാ’’തി! അഥ ഖോ സോ ഗഹപതി യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ തം ഗഹപതിം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘ന ഖോ തേ, ഗഹപതി, സകേ ചിത്തേ ഠിതസ്സ ഇന്ദ്രിയാനി, അത്ഥി തേ ഇന്ദ്രിയാനം അഞ്ഞഥത്ത’’ന്തി. ‘‘കിഞ്ഹി മേ, ഭന്തേ, ഇന്ദ്രിയാനം നാഞ്ഞഥത്തം ഭവിസ്സതി; മയ്ഹഞ്ഹി, ഭന്തേ, ഏകപുത്തോ പിയോ മനാപോ കാലങ്കതോ. തസ്സ കാലംകിരിയായ നേവ കമ്മന്താ പടിഭന്തി, ന ഭത്തം പടിഭാതി. സോഹം ആളാഹനം ഗന്ത്വാ കന്ദാമി – ‘കഹം, ഏകപുത്തക, കഹം, ഏകപുത്തകാ’’’തി! ‘‘ഏവമേതം, ഗഹപതി, ഏവമേതം, ഗഹപതി [ഏവമേതം ഗഹപതി (പീ. സകിദേവ), ഏവമേവ (സീ. സകിദേവ)]! പിയജാതികാ ഹി, ഗഹപതി, സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ’’തി. ‘‘കസ്സ ഖോ [കിസ്സ നു ഖോ (സീ.)] നാമേതം, ഭന്തേ, ഏവം ഭവിസ്സതി – ‘പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ’തി? പിയജാതികാ ഹി ഖോ, ഭന്തേ, ആനന്ദസോമനസ്സാ പിയപ്പഭവികാ’’തി. അഥ ഖോ സോ ഗഹപതി ഭഗവതോ ഭാസിതം അനഭിനന്ദിത്വാ പടിക്കോസിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി.

൩൫൪. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ അക്ഖധുത്താ ഭഗവതോ അവിദൂരേ അക്ഖേഹി ദിബ്ബന്തി. അഥ ഖോ സോ ഗഹപതി യേന തേ അക്ഖധുത്താ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ അക്ഖധുത്തേ ഏതദവോച – ‘‘ഇധാഹം, ഭോന്തോ, യേന സമണോ ഗോതമോ തേനുപസങ്കമിം; ഉപസങ്കമിത്വാ സമണം ഗോതമം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിം. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ മം, ഭോന്തോ, സമണോ ഗോതമോ ഏതദവോച – ‘ന ഖോ തേ, ഗഹപതി, സകേ ചിത്തേ ഠിതസ്സ ഇന്ദ്രിയാനി, അത്ഥി തേ ഇന്ദ്രിയാനം അഞ്ഞഥത്ത’ന്തി. ഏവം വുത്തേ, അഹം, ഭോന്തോ, സമണം ഗോതമം ഏതദവോചം – ‘കിഞ്ഹി മേ, ഭന്തേ, ഇന്ദ്രിയാനം നാഞ്ഞഥത്തം ഭവിസ്സതി; മയ്ഹഞ്ഹി, ഭന്തേ, ഏകപുത്തകോ പിയോ മനാപോ കാലങ്കതോ. തസ്സ കാലംകിരിയായ നേവ കമ്മന്താ പടിഭന്തി, ന ഭത്തം പടിഭാതി. സോഹം ആളാഹനം ഗന്ത്വാ കന്ദാമി – കഹം, ഏകപുത്തക, കഹം, ഏകപുത്തകാ’തി! ‘ഏവമേതം, ഗഹപതി, ഏവമേതം, ഗഹപതി! പിയജാതികാ ഹി, ഗഹപതി, സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ’തി. ‘കസ്സ ഖോ നാമേതം, ഭന്തേ, ഏവം ഭവിസ്സതി – പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ? പിയജാതികാ ഹി ഖോ, ഭന്തേ, ആനന്ദസോമനസ്സാ പിയപ്പഭവികാ’തി. അഥ ഖ്വാഹം, ഭോന്തോ, സമണസ്സ ഗോതമസ്സ ഭാസിതം അനഭിനന്ദിത്വാ പടിക്കോസിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കമി’’ന്തി. ‘‘ഏവമേതം, ഗഹപതി, ഏവമേതം, ഗഹപതി! പിയജാതികാ ഹി, ഗഹപതി, ആനന്ദസോമനസ്സാ പിയപ്പഭവികാ’’തി. അഥ ഖോ സോ ഗഹപതി ‘‘സമേതി മേ അക്ഖധുത്തേഹീ’’തി പക്കാമി. അഥ ഖോ ഇദം കഥാവത്ഥു അനുപുബ്ബേന രാജന്തേപുരം പാവിസി.

൩൫൫. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ മല്ലികം ദേവിം ആമന്തേസി – ‘‘ഇദം തേ, മല്ലികേ, സമണേന ഗോതമേന ഭാസിതം – ‘പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ’’’തി. ‘‘സചേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ഭാസിതം, ഏവമേത’’ന്തി. ‘‘ഏവമേവ പനായം മല്ലികാ യഞ്ഞദേവ സമണോ ഗോതമോ ഭാസതി തം തദേവസ്സ അബ്ഭനുമോദതി’’. ‘‘സചേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ഭാസിതം ഏവമേതന്തി. സേയ്യഥാപി നാമ, യഞ്ഞദേവ ആചരിയോ അന്തേവാസിസ്സ ഭാസതി തം തദേവസ്സ അന്തേവാസീ അബ്ഭനുമോദതി – ‘ഏവമേതം, ആചരിയ, ഏവമേതം, ആചരിയാ’’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ ത്വം, മല്ലികേ, യഞ്ഞദേവ സമണോ ഗോതമോ ഭാസതി തം തദേവസ്സ അബ്ഭനുമോദസി’’. ‘‘സചേതം, മഹാരാജ, ഭഗവതാ ഭാസിതം ഏവമേത’’ന്തി. ‘‘ചരപി, രേ മല്ലികേ, വിനസ്സാ’’തി. അഥ ഖോ മല്ലികാ ദേവീ നാളിജങ്ഘം ബ്രാഹ്മണം ആമന്തേസി – ‘‘ഏഹി ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമ; ഉപസങ്കമിത്വാ മമ വചനേന ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദാഹി, അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛ – ‘മല്ലികാ, ഭന്തേ, ദേവീ ഭഗവതോ പാദേ സിരസാ വന്ദതി, അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛതീ’തി. ഏവഞ്ച വദേഹി – ‘ഭാസിതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ഏസാ വാചാ – പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ’തി. യഥാ തേ ഭഗവാ ബ്യാകരോതി തം സാധുകം ഉഗ്ഗഹേത്വാ മമ ആരോചേയ്യാസി. ന ഹി തഥാഗതാ വിതഥം ഭണന്തീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭോതീ’’തി ഖോ നാളിജങ്ഘോ ബ്രാഹ്മണോ മല്ലികായ ദേവിയാ പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ നാളിജങ്ഘോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘മല്ലികാ, ഭോ ഗോതമ, ദേവീ ഭോതോ ഗോതമസ്സ പാദേ സിരസാ വന്ദതി; അപ്പാബാധം അപ്പാതങ്കം ലഹുട്ഠാനം ബലം ഫാസുവിഹാരം പുച്ഛതി; ഏവഞ്ച വദേതി – ‘ഭാസിതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവതാ ഏസാ വാചാ – പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ’’’തി.

൩൫൬. ‘‘ഏവമേതം, ബ്രാഹ്മണ, ഏവമേതം, ബ്രാഹ്മണ! പിയജാതികാ ഹി, ബ്രാഹ്മണ, സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാതി. തദമിനാപേതം, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായേന വേദിതബ്ബം യഥാ പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ. ഭൂതപുബ്ബം, ബ്രാഹ്മണ, ഇമിസ്സായേവ സാവത്ഥിയാ അഞ്ഞതരിസ്സാ ഇത്ഥിയാ മാതാ കാലമകാസി. സാ തസ്സാ കാലകിരിയായ ഉമ്മത്തികാ ഖിത്തചിത്താ രഥികായ രഥികം [രഥിയായ രഥിയം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമാഹ – ‘അപി മേ മാതരം അദ്ദസ്സഥ [അദ്ദസഥ (സീ. പീ.)], അപി മേ മാതരം അദ്ദസ്സഥാ’തി? ഇമിനാപി ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായേന വേദിതബ്ബം യഥാ പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാതി.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ബ്രാഹ്മണ, ഇമിസ്സായേവ സാവത്ഥിയാ അഞ്ഞതരിസ്സാ ഇത്ഥിയാ പിതാ കാലമകാസി… ഭാതാ കാലമകാസി… ഭഗിനീ കാലമകാസി… പുത്തോ കാലമകാസി… ധീതാ കാലമകാസി… സാമികോ കാലമകാസി. സാ തസ്സ കാലകിരിയായ ഉമ്മത്തികാ ഖിത്തചിത്താ രഥികായ രഥികം സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമാഹ – ‘അപി മേ സാമികം അദ്ദസ്സഥ, അപി മേ സാമികം അദ്ദസ്സഥാ’തി? ഇമിനാപി ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായേന വേദിതബ്ബം യഥാ പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാതി.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ബ്രാഹ്മണ, ഇമിസ്സായേവ സാവത്ഥിയാ അഞ്ഞതരസ്സ പുരിസസ്സ മാതാ കാലമകാസി. സോ തസ്സാ കാലകിരിയായ ഉമ്മത്തകോ ഖിത്തചിത്തോ രഥികായ രഥികം സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമാഹ – ‘അപി മേ മാതരം അദ്ദസ്സഥ, അപി മേ മാതരം അദ്ദസ്സഥാ’തി? ഇമിനാപി ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായേന വേദിതബ്ബം യഥാ പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാതി.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ബ്രാഹ്മണ, ഇമിസ്സായേവ സാവത്ഥിയാ അഞ്ഞതരസ്സ പുരിസസ്സ പിതാ കാലമകാസി… ഭാതാ കാലമകാസി… ഭഗിനീ കാലമകാസി… പുത്തോ കാലമകാസി… ധീതാ കാലമകാസി… പജാപതി കാലമകാസി. സോ തസ്സാ കാലകിരിയായ ഉമ്മത്തകോ ഖിത്തചിത്തോ രഥികായ രഥികം സിങ്ഘാടകേന സിങ്ഘാടകം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവമാഹ – ‘അപി മേ പജാപതിം അദ്ദസ്സഥ, അപി മേ പജാപതിം അദ്ദസ്സഥാ’തി? ഇമിനാപി ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായേന വേദിതബ്ബം യഥാ പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാതി.

‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ബ്രാഹ്മണ, ഇമിസ്സായേവ സാവത്ഥിയാ അഞ്ഞതരാ ഇത്ഥീ ഞാതികുലം അഗമാസി. തസ്സാ തേ ഞാതകാ സാമികം [സാമികാ (സീ.)] അച്ഛിന്ദിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ദാതുകാമാ. സാ ച തം ന ഇച്ഛതി. അഥ ഖോ സാ ഇത്ഥീ സാമികം ഏതദവോച – ‘ഇമേ, മം [മമ (സ്യാ. കം. പീ.)], അയ്യപുത്ത, ഞാതകാ ത്വം [തയാ (സീ.), തം (സ്യാ. കം. പീ.)] അച്ഛിന്ദിത്വാ അഞ്ഞസ്സ ദാതുകാമാ. അഹഞ്ച തം ന ഇച്ഛാമീ’തി. അഥ ഖോ സോ പുരിസോ തം ഇത്ഥിം ദ്വിധാ ഛേത്വാ അത്താനം ഉപ്ഫാലേസി [ഉപ്പാടേസി (സീ. പീ.), ഓഫാരേസി (ക.)] – ‘ഉഭോ പേച്ച ഭവിസ്സാമാ’തി. ഇമിനാപി ഖോ ഏതം, ബ്രാഹ്മണ, പരിയായേന വേദിതബ്ബം യഥാ പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ’’തി.

൩൫൭. അഥ ഖോ നാളിജങ്ഘോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ യേന മല്ലികാ ദേവീ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ യാവതകോ അഹോസി ഭഗവതാ സദ്ധിം കഥാസല്ലാപോ തം സബ്ബം മല്ലികായ ദേവിയാ ആരോചേസി. അഥ ഖോ മല്ലികാ ദേവീ യേന രാജാ പസേനദി കോസലോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ രാജാനം പസേനദിം കോസലം ഏതദവോച – ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, പിയാ തേ വജിരീ കുമാരീ’’തി? ‘‘ഏവം, മല്ലികേ, പിയാ മേ വജിരീ കുമാരീ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, വജിരിയാ തേ കുമാരിയാ വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘വജിരിയാ മേ, മല്ലികേ, കുമാരിയാ വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ജീവിതസ്സപി സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, കിം പന മേ ന ഉപ്പജ്ജിസ്സന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘ഇദം ഖോ തം, മഹാരാജ, തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സന്ധായ ഭാസിതം – ‘പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, പിയാ തേ വാസഭാ ഖത്തിയാ’’തി? ‘‘ഏവം, മല്ലികേ, പിയാ മേ വാസഭാ ഖത്തിയാ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, വാസഭായ തേ ഖത്തിയായ വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘വാസഭായ മേ, മല്ലികേ, ഖത്തിയായ വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ജീവിതസ്സപി സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, കിം പന മേ ന ഉപ്പജ്ജിസ്സന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘ഇദം ഖോ തം, മഹാരാജ, തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സന്ധായ ഭാസിതം – ‘പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, പിയോ തേ വിടടൂഭോ [വിഡൂഡഭോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സേനാപതീ’’തി? ‘‘ഏവം, മല്ലികേ, പിയോ മേ വിടടൂഭോ സേനാപതീ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, വിടടൂഭസ്സ തേ സേനാപതിസ്സ വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘വിടടൂഭസ്സ മേ, മല്ലികേ, സേനാപതിസ്സ വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ജീവിതസ്സപി സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, കിം പന മേ ന ഉപ്പജ്ജിസ്സന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘ഇദം ഖോ തം, മഹാരാജ, തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സന്ധായ ഭാസിതം – ‘പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, പിയാ തേ അഹ’’ന്തി? ‘‘ഏവം, മല്ലികേ, പിയാ മേസി ത്വ’’ന്തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, മയ്ഹം തേ വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘തുയ്ഹഞ്ഹി മേ, മല്ലികേ, വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ജീവിതസ്സപി സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, കിം പന മേ ന ഉപ്പജ്ജിസ്സന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘ഇദം ഖോ തം, മഹാരാജ, തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സന്ധായ ഭാസിതം – ‘പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, പിയാ തേ കാസികോസലാ’’തി? ‘‘ഏവം, മല്ലികേ, പിയാ മേ കാസികോസലാ. കാസികോസലാനം, മല്ലികേ, ആനുഭാവേന കാസികചന്ദനം പച്ചനുഭോമ, മാലാഗന്ധവിലേപനം ധാരേമാ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, മഹാരാജ, കാസികോസലാനം തേ വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘കാസികോസലാനഞ്ഹി, മല്ലികേ, വിപരിണാമഞ്ഞഥാഭാവാ ജീവിതസ്സപി സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, കിം പന മേ ന ഉപ്പജ്ജിസ്സന്തി സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ’’തി? ‘‘ഇദം ഖോ തം, മഹാരാജ, തേന ഭഗവതാ ജാനതാ പസ്സതാ അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന സന്ധായ ഭാസിതം – ‘പിയജാതികാ സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാ പിയപ്പഭവികാ’’’തി.

‘‘അച്ഛരിയം, മല്ലികേ, അബ്ഭുതം, മല്ലികേ! യാവഞ്ച സോ ഭഗവാ പഞ്ഞായ അതിവിജ്ഝ മഞ്ഞേ [പടിവിജ്ഝ പഞ്ഞായ (ക.)] പസ്സതി. ഏഹി, മല്ലികേ, ആചമേഹീ’’തി [ആചാമേഹീതി (സീ. പീ.)]. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ ഉട്ഠായാസനാ ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ തിക്ഖത്തും ഉദാനം ഉദാനേസി – ‘‘നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ, നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ, നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സാ’’തി.

പിയജാതികസുത്തം നിട്ഠിതം സത്തമം.