൬. അങ്ഗുലിമാലസുത്തം

൩൪൭. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന രഞ്ഞോ പസേനദിസ്സ കോസലസ്സ വിജിതേ ചോരോ അങ്ഗുലിമാലോ നാമ ഹോതി ലുദ്ദോ ലോഹിതപാണി ഹതപഹതേ നിവിട്ഠോ അദയാപന്നോ പാണഭൂതേസു. തേന ഗാമാപി അഗാമാ കതാ, നിഗമാപി അനിഗമാ കതാ, ജനപദാപി അജനപദാ കതാ. സോ മനുസ്സേ വധിത്വാ വധിത്വാ അങ്ഗുലീനം മാലം ധാരേതി. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പാവിസി. സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന ചോരോ അങ്ഗുലിമാലോ തേനദ്ധാനമഗ്ഗം പടിപജ്ജി. അദ്ദസാസും ഖോ ഗോപാലകാ പസുപാലകാ കസ്സകാ പഥാവിനോ ഭഗവന്തം യേന ചോരോ അങ്ഗുലിമാലോ തേനദ്ധാനമഗ്ഗപടിപന്നം. ദിസ്വാന ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘മാ, സമണ, ഏതം മഗ്ഗം പടിപജ്ജി. ഏതസ്മിം, സമണ, മഗ്ഗേ ചോരോ അങ്ഗുലിമാലോ നാമ ലുദ്ദോ ലോഹിതപാണി ഹതപഹതേ നിവിട്ഠോ അദയാപന്നോ പാണഭൂതേസു. തേന ഗാമാപി അഗാമാ കതാ, നിഗമാപി അനിഗമാ കതാ, ജനപദാപി അജനപദാ കതാ. സോ മനുസ്സേ വധിത്വാ വധിത്വാ അങ്ഗുലീനം മാലം ധാരേതി. ഏതഞ്ഹി, സമണ, മഗ്ഗം ദസപി പുരിസാ വീസമ്പി പുരിസാ തിംസമ്പി പുരിസാ ചത്താരീസമ്പി പുരിസാ പഞ്ഞാസമ്പി പുരിസാ സങ്കരിത്വാ സങ്കരിത്വാ [സംഹരിത്വാ സംഹരിത്വാ (സീ. പീ.), സങ്ഗരിത്വാ (സ്യാ. കം.)] പടിപജ്ജന്തി. തേപി ചോരസ്സ അങ്ഗുലിമാലസ്സ ഹത്ഥത്ഥം ഗച്ഛന്തീ’’തി. ഏവം വുത്തേ, ഭഗവാ തുണ്ഹീഭൂതോ അഗമാസി. ദുതിയമ്പി ഖോ ഗോപാലകാ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ഗോപാലകാ പസുപാലകാ കസ്സകാ പഥാവിനോ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘മാ, സമണ, ഏതം മഗ്ഗം പടിപജ്ജി, ഏതസ്മിം സമണ മഗ്ഗേ ചോരോ അങ്ഗുലിമാലോ നാമ ലുദ്ദോ ലോഹിതപാണി ഹതപഹതേ നിവിട്ഠോ അദയാപന്നോ പാണഭൂതേസു, തേന ഗാമാപി അഗാമാ കതാ, നിഗമാപി അനിഗമാ കതാ, ജനപദാപി അജനപദാ കതാ. സോ മനുസ്സേ വധിത്വാ വധിത്വാ അങ്ഗുലീനം മാലം ധാരേതി. ഏതഞ്ഹി സമണ മഗ്ഗം ദസപി പുരിസാ വീസമ്പി പുരിസാ തിംസമ്പി പുരിസാ ചത്താരീസമ്പി പുരിസാ പഞ്ഞാസമ്പി പുരിസാ സങ്കരിത്വാ സങ്കരിത്വാ പടിപജ്ജന്തി. തേപി ചോരസ്സ അങ്ഗുലിമാലസ്സ ഹത്ഥത്ഥം ഗച്ഛന്തീ’’തി.

൩൪൮. അഥ ഖോ ഭഗവാ തുണ്ഹീഭൂതോ അഗമാസി. അദ്ദസാ ഖോ ചോരോ അങ്ഗുലിമാലോ ഭഗവന്തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാനസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അച്ഛരിയം വത, ഭോ, അബ്ഭുതം വത, ഭോ! ഇമഞ്ഹി മഗ്ഗം ദസപി പുരിസാ വീസമ്പി പുരിസാ തിംസമ്പി പുരിസാ ചത്താരീസമ്പി പുരിസാ പഞ്ഞാസമ്പി പുരിസാ സങ്കരിത്വാ സങ്കരിത്വാ പടിപജ്ജന്തി. തേപി മമ ഹത്ഥത്ഥം ഗച്ഛന്തി. അഥ ച പനായം സമണോ ഏകോ അദുതിയോ പസയ്ഹ മഞ്ഞേ ആഗച്ഛതി. യംനൂനാഹം ഇമം സമണം ജീവിതാ വോരോപേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ ചോരോ അങ്ഗുലിമാലോ അസിചമ്മം ഗഹേത്വാ ധനുകലാപം സന്നയ്ഹിത്വാ ഭഗവന്തം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ അനുബന്ധി. അഥ ഖോ ഭഗവാ തഥാരൂപം ഇദ്ധാഭിസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖാസി [അഭിസങ്ഖാരേസി (സ്യാ. കം. ക.)] യഥാ ചോരോ അങ്ഗുലിമാലോ ഭഗവന്തം പകതിയാ ഗച്ഛന്തം സബ്ബഥാമേന ഗച്ഛന്തോ ന സക്കോതി സമ്പാപുണിതും. അഥ ഖോ ചോരസ്സ അങ്ഗുലിമാലസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അച്ഛരിയം വത, ഭോ, അബ്ഭുതം വത, ഭോ! അഹഞ്ഹി പുബ്ബേ ഹത്ഥിമ്പി ധാവന്തം അനുപതിത്വാ ഗണ്ഹാമി, അസ്സമ്പി ധാവന്തം അനുപതിത്വാ ഗണ്ഹാമി, രഥമ്പി ധാവന്തം അനുപതിത്വാ ഗണ്ഹാമി, മിഗമ്പി ധാവന്തം അനുപതിത്വാ ഗണ്ഹാമി; അഥ ച പനാഹം ഇമം സമണം പകതിയാ ഗച്ഛന്തം സബ്ബഥാമേന ഗച്ഛന്തോ ന സക്കോമി സമ്പാപുണിതു’’ന്തി! ഠിതോവ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘തിട്ഠ, തിട്ഠ, സമണാ’’തി. ‘‘ഠിതോ അഹം, അങ്ഗുലിമാല, ത്വഞ്ച തിട്ഠാ’’തി. അഥ ഖോ ചോരസ്സ അങ്ഗുലിമാലസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘ഇമേ ഖോ സമണാ സക്യപുത്തിയാ സച്ചവാദിനോ സച്ചപടിഞ്ഞാ. അഥ പനായം സമണോ ഗച്ഛം യേവാഹ – ‘ഠിതോ അഹം, അങ്ഗുലിമാല, ത്വഞ്ച തിട്ഠാ’തി. യംനൂനാഹം ഇമം സമണം പുച്ഛേയ്യ’’ന്തി.

൩൪൯. അഥ ഖോ ചോരോ അങ്ഗുലിമാലോ ഭഗവന്തം ഗാഥായ അജ്ഝഭാസി –

‘‘ഗച്ഛം വദേസി സമണ ഠിതോമ്ഹി,

മമഞ്ച ബ്രൂസി ഠിതമട്ഠിതോതി;

പുച്ഛാമി തം സമണ ഏതമത്ഥം,

കഥം ഠിതോ ത്വം അഹമട്ഠിതോമ്ഹീ’’തി.

‘‘ഠിതോ അഹം അങ്ഗുലിമാല സബ്ബദാ,

സബ്ബേസു ഭൂതേസു നിധായ ദണ്ഡം;

തുവഞ്ച പാണേസു അസഞ്ഞതോസി,

തസ്മാ ഠിതോഹം തുവമട്ഠിതോസീ’’തി.

‘‘ചിരസ്സം വത മേ മഹിതോ മഹേസീ,

മഹാവനം പാപുണി സച്ചവാദീ [മഹാവനം സമണോയം പച്ചുപാദി (സീ.), മഹാവനം സമണ പച്ചുപാദി (സ്യാ. കം.)];

സോഹം ചരിസ്സാമി പഹായ പാപം [സോഹം ചിരസ്സാപി പഹാസ്സം പാപം (സീ.), സോഹം ചരിസ്സാമി പജഹിസ്സം പാപം (സ്യാ. കം.)],

സുത്വാന ഗാഥം തവ ധമ്മയുത്തം’’.

ഇത്വേവ ചോരോ അസിമാവുധഞ്ച,

സോബ്ഭേ പപാതേ നരകേ അകിരി;

അവന്ദി ചോരോ സുഗതസ്സ പാദേ,

തത്ഥേവ നം പബ്ബജ്ജം അയാചി.

ബുദ്ധോ ച ഖോ കാരുണികോ മഹേസി,

യോ സത്ഥാ ലോകസ്സ സദേവകസ്സ;

‘തമേഹി ഭിക്ഖൂ’തി തദാ അവോച,

ഏസേവ തസ്സ അഹു ഭിക്ഖുഭാവോതി.

൩൫൦. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മതാ അങ്ഗുലിമാലേന പച്ഛാസമണേന യേന സാവത്ഥി തേന ചാരികം പക്കാമി. അനുപുബ്ബേന ചാരികം ചരമാനോ യേന സാവത്ഥി തദവസരി. തത്ര സുദം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന രഞ്ഞോ പസേനദിസ്സ കോസലസ്സ അന്തേപുരദ്വാരേ മഹാജനകായോ സന്നിപതിത്വാ ഉച്ചാസദ്ദോ മഹാസദ്ദോ ഹോതി – ‘‘ചോരോ തേ, ദേവ, വിജിതേ അങ്ഗുലിമാലോ നാമ ലുദ്ദോ ലോഹിതപാണി ഹതപഹതേ നിവിട്ഠോ അദയാപന്നോ പാണഭൂതേസു. തേന ഗാമാപി അഗാമാ കതാ, നിഗമാപി അനിഗമാ കതാ, ജനപദാപി അജനപദാ കതാ. സോ മനുസ്സേ വധിത്വാ വധിത്വാ അങ്ഗുലീനം മാലം ധാരേതി. തം ദേവോ പടിസേധേതൂ’’തി.

അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ പഞ്ചമത്തേഹി അസ്സസതേഹി സാവത്ഥിയാ നിക്ഖമി ദിവാ ദിവസ്സ. യേന ആരാമോ തേന പാവിസി. യാവതികാ യാനസ്സ ഭൂമി യാനേന ഗന്ത്വാ യാനാ പച്ചോരോഹിത്വാ പത്തികോവ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ രാജാനം പസേനദിം കോസലം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കിം നു തേ, മഹാരാജ, രാജാ വാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ കുപിതോ വേസാലികാ വാ ലിച്ഛവീ അഞ്ഞേ വാ പടിരാജാനോ’’തി? ‘‘ന ഖോ മേ, ഭന്തേ, രാജാ മാഗധോ സേനിയോ ബിമ്ബിസാരോ കുപിതോ, നാപി വേസാലികാ ലിച്ഛവീ, നാപി അഞ്ഞേ പടിരാജാനോ. ചോരോ മേ, ഭന്തേ, വിജിതേ അങ്ഗുലിമാലോ നാമ ലുദ്ദോ ലോഹിതപാണി ഹതപഹതേ നിവിട്ഠോ അദയാപന്നോ പാണഭൂതേസു. തേന ഗാമാപി അഗാമാ കതാ, നിഗമാപി അനിഗമാ കതാ, ജനപദാപി അജനപദാ കതാ. സോ മനുസ്സേ വധിത്വാ വധിത്വാ അങ്ഗുലീനം മാലം ധാരേതി. താഹം, ഭന്തേ, പടിസേധിസ്സാമീ’’തി. ‘‘സചേ പന ത്വം, മഹാരാജ, അങ്ഗുലിമാലം പസ്സേയ്യാസി കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതം, വിരതം പാണാതിപാതാ, വിരതം അദിന്നാദാനാ, വിരതം മുസാവാദാ, ഏകഭത്തികം, ബ്രഹ്മചാരിം, സീലവന്തം, കല്യാണധമ്മം, കിന്തി നം കരേയ്യാസീ’’തി? ‘‘അഭിവാദേയ്യാമ വാ, ഭന്തേ, പച്ചുട്ഠേയ്യാമ വാ ആസനേന വാ നിമന്തേയ്യാമ, അഭിനിമന്തേയ്യാമ വാ നം ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരേഹി, ധമ്മികം വാ അസ്സ രക്ഖാവരണഗുത്തിം സംവിദഹേയ്യാമ. കുതോ പനസ്സ, ഭന്തേ, ദുസ്സീലസ്സ പാപധമ്മസ്സ ഏവരൂപോ സീലസംയമോ ഭവിസ്സതീ’’തി?

തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ ഭഗവതോ അവിദൂരേ നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ദക്ഖിണം ബാഹും പഗ്ഗഹേത്വാ രാജാനം പസേനദിം കോസലം ഏതദവോച – ‘‘ഏസോ, മഹാരാജ, അങ്ഗുലിമാലോ’’തി. അഥ ഖോ രഞ്ഞോ പസേനദിസ്സ കോസലസ്സ അഹുദേവ ഭയം, അഹു ഛമ്ഭിതത്തം, അഹു ലോമഹംസോ. അഥ ഖോ ഭഗവാ രാജാനം പസേനദിം കോസലം ഭീതം സംവിഗ്ഗം ലോമഹട്ഠജാതം വിദിത്വാ രാജാനം പസേനദിം കോസലം ഏതദവോച – ‘‘മാ ഭായി, മഹാരാജ, നത്ഥി തേ ഇതോ ഭയ’’ന്തി. അഥ ഖോ രഞ്ഞോ പസേനദിസ്സ കോസലസ്സ യം അഹോസി ഭയം വാ ഛമ്ഭിതത്തം വാ ലോമഹംസോ വാ സോ പടിപ്പസ്സമ്ഭി. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ യേനായസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം അങ്ഗുലിമാലം ഏതദവോച – ‘‘അയ്യോ നോ, ഭന്തേ, അങ്ഗുലിമാലോ’’തി? ‘‘ഏവം, മഹാരാജാ’’തി. ‘‘കഥംഗോത്തോ അയ്യസ്സ പിതാ, കഥംഗോത്താ മാതാ’’തി? ‘‘ഗഗ്ഗോ ഖോ, മഹാരാജ, പിതാ, മന്താണീ മാതാ’’തി. ‘‘അഭിരമതു, ഭന്തേ, അയ്യോ ഗഗ്ഗോ മന്താണിപുത്തോ. അഹമയ്യസ്സ ഗഗ്ഗസ്സ മന്താണിപുത്തസ്സ ഉസ്സുക്കം കരിസ്സാമി ചീവരപിണ്ഡപാതസേനാസനഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാന’’ന്തി.

൩൫൧. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ ആരഞ്ഞികോ ഹോതി പിണ്ഡപാതികോ പംസുകൂലികോ തേചീവരികോ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ രാജാനം പസേനദിം കോസലം ഏതദവോച – ‘‘അലം, മഹാരാജ, പരിപുണ്ണം മേ ചീവര’’ന്തി. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ! യാവഞ്ചിദം, ഭന്തേ, ഭഗവാ അദന്താനം ദമേതാ, അസന്താനം സമേതാ, അപരിനിബ്ബുതാനം പരിനിബ്ബാപേതാ. യഞ്ഹി മയം, ഭന്തേ, നാസക്ഖിമ്ഹാ ദണ്ഡേനപി സത്ഥേനപി ദമേതും സോ ഭഗവതാ അദണ്ഡേന അസത്ഥേനേവ [അസത്ഥേന (സ്യാ. കം.)] ദന്തോ. ഹന്ദ ച ദാനി [ഹന്ദ ദാനി (സ്യാ. കം. പീ.)] മയം, ഭന്തേ, ഗച്ഛാമ; ബഹുകിച്ചാ മയം ബഹുകരണീയാ’’തി. ‘‘യസ്സദാനി, മഹാരാജ, കാലം മഞ്ഞസീ’’തി. അഥ ഖോ രാജാ പസേനദി കോസലോ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ പക്കാമി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ പാവിസി. അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ സാവത്ഥിയം സപദാനം പിണ്ഡായ ചരമാനോ അഞ്ഞതരം ഇത്ഥിം മൂള്ഹഗബ്ഭം വിഘാതഗബ്ഭം [വിസാതഗബ്ഭം (സ്യാ. കം. പീ. ക.)]. ദിസ്വാനസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘കിലിസ്സന്തി വത, ഭോ, സത്താ; കിലിസ്സന്തി വത, ഭോ, സത്താ’’തി! അഥ ഖോ ആയസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇധാഹം, ഭന്തേ, പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പാവിസിം. അദ്ദസം ഖോ അഹം, ഭന്തേ, സാവത്ഥിയം സപദാനം പിണ്ഡായ ചരമാനോ അഞ്ഞതരം ഇത്ഥിം മൂള്ഹഗബ്ഭം വിഘാതഗബ്ഭം’’. ദിസ്വാന മയ്ഹം ഏതദഹോസി – ‘‘കിലിസ്സന്തി വത, ഭോ, സത്താ; കിലിസ്സന്തി വത, ഭോ, സത്താ’’തി!

‘‘തേന ഹി ത്വം, അങ്ഗുലിമാല, യേന സാ ഇത്ഥീ തേനുപസങ്കമ; ഉപസങ്കമിത്വാ തം ഇത്ഥിം ഏവം വദേഹി – ‘യതോഹം, ഭഗിനി, ജാതോ [ഭഗിനി ജാതിയാ ജാതോ (സീ.)] നാഭിജാനാമി സഞ്ചിച്ച പാണം ജീവിതാ വോരോപേതാ, തേന സച്ചേന സോത്ഥി തേ ഹോതു, സോത്ഥി ഗബ്ഭസ്സാ’’’തി.

‘‘സോ ഹി നൂന മേ, ഭന്തേ, സമ്പജാനമുസാവാദോ ഭവിസ്സതി. മയാ ഹി, ഭന്തേ, ബഹൂ സഞ്ചിച്ച പാണാ ജീവിതാ വോരോപിതാ’’തി. ‘‘തേന ഹി ത്വം, അങ്ഗുലിമാല, യേന സാ ഇത്ഥീ തേനുപസങ്കമ; ഉപസങ്കമിത്വാ തം ഇത്ഥിം ഏവം വദേഹി – ‘യതോഹം, ഭഗിനി, അരിയായ ജാതിയാ ജാതോ, നാഭിജാനാമി സഞ്ചിച്ച പാണം ജീവിതാ വോരോപേതാ, തേന സച്ചേന സോത്ഥി തേ ഹോതു, സോത്ഥി ഗബ്ഭസ്സാ’’’തി.

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ യേന സാ ഇത്ഥീ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം ഇത്ഥിം ഏതദവോച – ‘‘യതോഹം, ഭഗിനി, അരിയായ ജാതിയാ ജാതോ, നാഭിജാനാമി സഞ്ചിച്ച പാണം ജീവിതാ വോരോപേതാ, തേന സച്ചേന സോത്ഥി തേ ഹോതു, സോത്ഥി ഗബ്ഭസ്സാ’’തി. അഥ ഖ്വാസ്സാ ഇത്ഥിയാ സോത്ഥി അഹോസി, സോത്ഥി ഗബ്ഭസ്സ.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ ഏകോ വൂപകട്ഠോ അപ്പമത്തോ ആതാപീ പഹിതത്തോ വിഹരന്തോ നചിരസ്സേവ – യസ്സത്ഥായ കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി തദനുത്തരം – ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസി. ‘ഖീണാ ജാതി വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി അബ്ഭഞ്ഞാസി. അഞ്ഞതരോ ഖോ പനായസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ അരഹതം അഹോസി.

൩൫൨. അഥ ഖോ ആയസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പാവിസി. തേന ഖോ പന സമയേന അഞ്ഞേനപി ലേഡ്ഡു ഖിത്തോ ആയസ്മതോ അങ്ഗുലിമാലസ്സ കായേ നിപതതി, അഞ്ഞേനപി ദണ്ഡോ ഖിത്തോ ആയസ്മതോ അങ്ഗുലിമാലസ്സ കായേ നിപതതി, അഞ്ഞേനപി സക്ഖരാ ഖിത്താ ആയസ്മതോ അങ്ഗുലിമാലസ്സ കായേ നിപതതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ ഭിന്നേന സീസേന, ലോഹിതേന ഗളന്തേന, ഭിന്നേന പത്തേന, വിപ്ഫാലിതായ സങ്ഘാടിയാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം അങ്ഗുലിമാലം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന ആയസ്മന്തം അങ്ഗുലിമാലം ഏതദവോച – ‘‘അധിവാസേഹി ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, അധിവാസേഹി ത്വം, ബ്രാഹ്മണ. യസ്സ ഖോ ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മസ്സ വിപാകേന ബഹൂനി വസ്സാനി ബഹൂനി വസ്സസതാനി ബഹൂനി വസ്സസഹസ്സാനി നിരയേ പച്ചേയ്യാസി തസ്സ ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, കമ്മസ്സ വിപാകം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ പടിസംവേദേസീ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ അങ്ഗുലിമാലോ രഹോഗതോ പടിസല്ലീനോ വിമുത്തിസുഖം പടിസംവേദി; തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘യോ പുബ്ബേവ [യോ ച പുബ്ബേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പമജ്ജിത്വാ, പച്ഛാ സോ നപ്പമജ്ജതി;

സോമം [സോ ഇമം (സീ.)] ലോകം പഭാസേതി, അബ്ഭാ മുത്തോവ ചന്ദിമാ.

‘‘യസ്സ പാപം കതം കമ്മം, കുസലേന പിധീയതി [പിഥീയതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)];

സോമം ലോകം പഭാസേതി, അബ്ഭാ മുത്തോവ ചന്ദിമാ.

‘‘യോ ഹവേ ദഹരോ ഭിക്ഖു, യുഞ്ജതി ബുദ്ധസാസനേ;

സോമം ലോകം പഭാസേതി, അബ്ഭാ മുത്തോവ ചന്ദിമാ.

‘‘ദിസാ ഹി മേ ധമ്മകഥം സുണന്തു,

ദിസാ ഹി മേ യുഞ്ജന്തു ബുദ്ധസാസനേ;

ദിസാ ഹി മേ തേ മനുജാ ഭജന്തു,

യേ ധമ്മമേവാദപയന്തി സന്തോ.

‘‘ദിസാ ഹി മേ ഖന്തിവാദാനം, അവിരോധപ്പസംസീനം;

സുണന്തു ധമ്മം കാലേന, തഞ്ച അനുവിധീയന്തു.

‘‘ന ഹി ജാതു സോ മമം ഹിംസേ, അഞ്ഞം വാ പന കിഞ്ചി നം [കഞ്ചി നം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), കഞ്ചനം (?)];

പപ്പുയ്യ പരമം സന്തിം, രക്ഖേയ്യ തസഥാവരേ.

‘‘ഉദകഞ്ഹി നയന്തി നേത്തികാ, ഉസുകാരാ നമയന്തി [ദമയന്തി (ക.)] തേജനം;

ദാരും നമയന്തി തച്ഛകാ, അത്താനം ദമയന്തി പണ്ഡിതാ.

‘‘ദണ്ഡേനേകേ ദമയന്തി, അങ്കുസേഹി കസാഹി ച;

അദണ്ഡേന അസത്ഥേന, അഹം ദന്തോമ്ഹി താദിനാ.

‘‘അഹിംസകോതി മേ നാമം, ഹിംസകസ്സ പുരേ സതോ;

അജ്ജാഹം സച്ചനാമോമ്ഹി, ന നം ഹിംസാമി കിഞ്ചി നം [കഞ്ചി നം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), കഞ്ചനം (?)].

‘‘ചോരോ അഹം പുരേ ആസിം, അങ്ഗുലിമാലോതി വിസ്സുതോ;

വുയ്ഹമാനോ മഹോഘേന, ബുദ്ധം സരണമാഗമം.

‘‘ലോഹിതപാണി പുരേ ആസിം, അങ്ഗുലിമാലോതി വിസ്സുതോ;

സരണഗമനം പസ്സ, ഭവനേത്തി സമൂഹതാ.

‘‘താദിസം കമ്മം കത്വാന, ബഹും ദുഗ്ഗതിഗാമിനം;

ഫുട്ഠോ കമ്മവിപാകേന, അണണോ ഭുഞ്ജാമി ഭോജനം.

‘‘പമാദമനുയുഞ്ജന്തി, ബാലാ ദുമ്മേധിനോ ജനാ;

അപ്പമാദഞ്ച മേധാവീ, ധനം സേട്ഠംവ രക്ഖതി.

‘‘മാ പമാദമനുയുഞ്ജേഥ, മാ കാമരതി സന്ഥവം;

അപ്പമത്തോ ഹി ഝായന്തോ, പപ്പോതി വിപുലം [പരമം (ക.)] സുഖം.

‘‘സ്വാഗതം [സാഗതം (സീ. പീ.)] നാപഗതം [നാമ സഗതം (ക.)], നയിദം ദുമ്മന്തിതം മമ;

സംവിഭത്തേസു [സുവിഭത്തേസു (സ്യാ. കം.), സവിഭത്തേസു (സീ. ക.), പടിഭത്തേസു (പീ.)] ധമ്മേസു, യം സേട്ഠം തദുപാഗമം.

‘‘സ്വാഗതം നാപഗതം, നയിദം ദുമ്മന്തിതം മമ;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

അങ്ഗുലിമാലസുത്തം നിട്ഠിതം ഛട്ഠം.