൩. മഘദേവസുത്തം

൩൦൮. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ മിഥിലായം വിഹരതി മഘദേവഅമ്ബവനേ [മഖാദേവഅമ്ബവനേ (സീ. പീ.), മഗ്ഘദേവഅമ്ബവനേ (ക.)]. അഥ ഖോ ഭഗവാ അഞ്ഞതരസ്മിം പദേസേ സിതം പാത്വാകാസി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘കോ നു ഖോ ഹേതു, കോ പച്ചയോ ഭഗവതോ സിതസ്സ പാതുകമ്മായ? ന അകാരണേന തഥാഗതാ സിതം പാതുകരോന്തീ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഏകംസം ചീവരം കത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ ഭഗവതോ സിതസ്സ പാതുകമ്മായ? ന അകാരണേന തഥാഗതാ സിതം പാതുകരോന്തീ’’തി. ‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ആനന്ദ, ഇമിസ്സായേവ മിഥിലായം രാജാ അഹോസി മഘദേവോ നാമ ധമ്മികോ ധമ്മരാജാ ധമ്മേ ഠിതോ മഹാരാജാ; ധമ്മം ചരതി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേസു നേഗമേസു ചേവ ജാനപദേസു ച; ഉപോസഥഞ്ച ഉപവസതി ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിം അട്ഠമിഞ്ച പക്ഖസ്സ. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, രാജാ മഘദേവോ ബഹൂനം വസ്സാനം ബഹൂനം വസ്സസതാനം ബഹൂനം വസ്സസഹസ്സാനം അച്ചയേന കപ്പകം ആമന്തേസി – ‘യദാ മേ, സമ്മ കപ്പക, പസ്സേയ്യാസി സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനി, അഥ മേ ആരോചേയ്യാസീ’തി. ‘ഏവം, ദേവാ’തി ഖോ, ആനന്ദ, കപ്പകോ രഞ്ഞോ മഘദേവസ്സ പച്ചസ്സോസി. അദ്ദസാ ഖോ, ആനന്ദ, കപ്പകോ ബഹൂനം വസ്സാനം ബഹൂനം വസ്സസതാനം ബഹൂനം വസ്സസഹസ്സാനം അച്ചയേന രഞ്ഞോ മഘദേവസ്സ സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനി. ദിസ്വാന രാജാനം മഘദേവം ഏതദവോച – ‘പാതുഭൂതാ ഖോ ദേവസ്സ ദേവദൂതാ, ദിസ്സന്തി സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനീ’തി. ‘തേന ഹി, സമ്മ കപ്പക, താനി പലിതാനി സാധുകം സണ്ഡാസേന ഉദ്ധരിത്വാ മമ അഞ്ജലിസ്മിം പതിട്ഠാപേഹീ’തി. ‘ഏവം, ദേവാ’തി ഖോ, ആനന്ദ, കപ്പകോ രഞ്ഞോ മഘദേവസ്സ പടിസ്സുത്വാ താനി പലിതാനി സാധുകം സണ്ഡാസേന ഉദ്ധരിത്വാ രഞ്ഞോ മഘദേവസ്സ അഞ്ജലിസ്മിം പതിട്ഠാപേസി.

൩൦൯. ‘‘അഥ ഖോ, ആനന്ദ, രാജാ മഘദേവോ കപ്പകസ്സ ഗാമവരം ദത്വാ ജേട്ഠപുത്തം കുമാരം ആമന്താപേത്വാ ഏതദവോച – ‘പാതുഭൂതാ ഖോ മേ, താത കുമാര, ദേവദൂതാ; ദിസ്സന്തി സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനി; ഭുത്താ ഖോ പന മേ മാനുസകാ കാമാ; സമയോ ദിബ്ബേ കാമേ പരിയേസിതും. ഏഹി ത്വം, താത കുമാര, ഇമം രജ്ജം പടിപജ്ജ. അഹം പന കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിസ്സാമി. തേന ഹി, താത കുമാര, യദാ ത്വമ്പി പസ്സേയ്യാസി സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനി, അഥ കപ്പകസ്സ ഗാമവരം ദത്വാ ജേട്ഠപുത്തം കുമാരം സാധുകം രജ്ജേ സമനുസാസിത്വാ കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജേയ്യാസി. യേന മേ ഇദം കല്യാണം വത്തം നിഹിതം അനുപ്പവത്തേയ്യാസി, മാ ഖോ മേ ത്വം അന്തിമപുരിസോ അഹോസി. യസ്മിം ഖോ, താത കുമാര, പുരിസയുഗേ വത്തമാനേ ഏവരൂപസ്സ കല്യാണസ്സ വത്തസ്സ സമുച്ഛേദോ ഹോതി സോ തേസം അന്തിമപുരിസോ ഹോതി. തം താഹം, താത കുമാര, ഏവം വദാമി – യേന മേ ഇദം കല്യാണം വത്തം നിഹിതം അനുപ്പവത്തേയ്യാസി, മാ ഖോ മേ ത്വം അന്തിമപുരിസോ അഹോസീ’തി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, രാജാ മഘദേവോ കപ്പകസ്സ ഗാമവരം ദത്വാ ജേട്ഠപുത്തം കുമാരം സാധുകം രജ്ജേ സമനുസാസിത്വാ ഇമസ്മിംയേവ മഘദേവഅമ്ബവനേ കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജി. സോ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹാസി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം; ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാബജ്ഝേന [അബ്യാപജ്ഝേന (സീ. സ്യാ. കം. പീ.), അബ്യാപജ്ജേന (ക.)] ഫരിത്വാ വിഹാസി. കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ… മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ… ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹാസി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം; ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാബജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹാസി.

‘‘രാജാ ഖോ പനാനന്ദ, മഘദേവോ ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി കുമാരകീളിതം കീളി, ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി ഓപരജ്ജം കാരേസി, ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി രജ്ജം കാരേസി, ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി ഇമസ്മിംയേവ മഘദേവഅമ്ബവനേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ ബ്രഹ്മചരിയമചരി. സോ ചത്താരോ ബ്രഹ്മവിഹാരേ ഭാവേത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ബ്രഹ്മലോകൂപഗോ അഹോസി.

൩൧൦. ‘‘അഥ ഖോ രഞ്ഞോ, ആനന്ദ, മഘദേവസ്സ പുത്തോ ബഹൂനം വസ്സാനം ബഹൂനം വസ്സസതാനം ബഹൂനം വസ്സസഹസ്സാനം അച്ചയേന കപ്പകം ആമന്തേസി – ‘യദാ മേ, സമ്മ കപ്പക, പസ്സേയ്യാസി സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനി, അഥ ഖോ ആരോചേയ്യാസീ’തി. ‘ഏവം, ദേവാ’തി ഖോ, ആനന്ദ, കപ്പകോ രഞ്ഞോ മഘദേവസ്സ പുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസി. അദ്ദസാ ഖോ, ആനന്ദ, കപ്പകോ ബഹൂനം വസ്സാനം ബഹൂനം വസ്സസതാനം ബഹൂനം വസ്സസഹസ്സാനം അച്ചയേന രഞ്ഞോ മഘദേവസ്സ പുത്തസ്സ സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനി. ദിസ്വാന രഞ്ഞോ മഘദേവസ്സ പുത്തം ഏതദവോച – ‘പാതുഭൂതാ ഖോ ദേവസ്സ ദേവദൂതാ; ദിസ്സന്തി സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനീ’തി. ‘തേന ഹി, സമ്മ കപ്പക, താനി പലിതാനി സാധുകം സണ്ഡാസേന ഉദ്ധരിത്വാ മമ അഞ്ജലിസ്മിം പതിട്ഠാപേഹീ’തി. ‘ഏവം, ദേവാ’തി ഖോ, ആനന്ദ, കപ്പകോ രഞ്ഞോ മഘദേവസ്സ പുത്തസ്സ പടിസ്സുത്വാ താനി പലിതാനി സാധുകം സണ്ഡാസേന ഉദ്ധരിത്വാ രഞ്ഞോ മഘദേവസ്സ പുത്തസ്സ അഞ്ജലിസ്മിം പതിട്ഠാപേസി.

‘‘അഥ ഖോ, ആനന്ദ, രഞ്ഞോ മഘദേവസ്സ പുത്തോ കപ്പകസ്സ ഗാമവരം ദത്വാ ജേട്ഠപുത്തം കുമാരം ആമന്താപേത്വാ ഏതദവോച – ‘പാതുഭൂതാ ഖോ, മേ, താത കുമാര, ദേവദൂതാ; ദിസ്സന്തി സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനി; ഭുത്താ ഖോ പന മേ മാനുസകാ കാമാ; സമയോ ദിബ്ബേ കാമേ പരിയേസിതും. ഏഹി ത്വം, താത കുമാര, ഇമം രജ്ജം പടിപജ്ജ. അഹം പന കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിസ്സാമി. തേന ഹി, താത കുമാര, യദാ ത്വമ്പി പസ്സേയ്യാസി സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനി, അഥ കപ്പകസ്സ ഗാമവരം ദത്വാ ജേട്ഠപുത്തം കുമാരം സാധുകം രജ്ജേ സമനുസാസിത്വാ കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജേയ്യാസി. യേന മേ ഇദം കല്യാണം വത്തം നിഹിതം അനുപ്പവത്തേയ്യാസി, മാ ഖോ മേ ത്വം അന്തിമപുരിസോ അഹോസി. യസ്മിം ഖോ, താത കുമാര, പുരിസയുഗേ വത്തമാനേ ഏവരൂപസ്സ കല്യാണസ്സ വത്തസ്സ സമുച്ഛേദോ ഹോതി സോ തേസം അന്തിമപുരിസോ ഹോതി. തം താഹം, താത കുമാര, ഏവം വദാമി – യേന മേ ഇദം കല്യാണം വത്തം നിഹിതം അനുപ്പവത്തേയ്യാസി, മാ ഖോ മേ ത്വം അന്തിമപുരിസോ അഹോസീ’തി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, രഞ്ഞോ മഘദേവസ്സ പുത്തോ കപ്പകസ്സ ഗാമവരം ദത്വാ ജേട്ഠപുത്തം കുമാരം സാധുകം രജ്ജേ സമനുസാസിത്വാ ഇമസ്മിംയേവ മഘദേവഅമ്ബവനേ കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജി. സോ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹാസി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം; ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാബജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹാസി. കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ… മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ… ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹാസി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം; ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാബജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹാസി. രഞ്ഞോ ഖോ പനാനന്ദ, മഘദേവസ്സ പുത്തോ ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി കുമാരകീളിതം കീളി, ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി ഓപരജ്ജം കാരേസി, ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി രജ്ജം കാരേസി, ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി ഇമസ്മിംയേവ മഘദേവഅമ്ബവനേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ ബ്രഹ്മചരിയമചരി. സോ ചത്താരോ ബ്രഹ്മവിഹാരേ ഭാവേത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ബ്രഹ്മലോകൂപഗോ അഹോസി.

൩൧൧. ‘‘രഞ്ഞോ ഖോ പനാനന്ദ, മഘദേവസ്സ പുത്തപപുത്തകാ തസ്സ പരമ്പരാ ചതുരാസീതിരാജസഹസ്സാനി [ചതുരാസീതിഖത്തിയസഹസ്സാനി (സീ. പീ.), ചതുരാസീതിസഹസ്സാനി (സ്യാ. കം.)] ഇമസ്മിംയേവ മഘദേവഅമ്ബവനേ കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിംസു. തേ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരിംസു, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം; ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാബജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹരിംസു. കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ… മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ… ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരിംസു, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം; ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാബജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹരിംസു. ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി കുമാരകീളിതം കീളിംസു, ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി ഓപരജ്ജം കാരേസും, ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി രജ്ജം കാരേസും, ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി ഇമസ്മിംയേവ മഘദേവഅമ്ബവനേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ ബ്രഹ്മചരിയമചരിംസു. തേ ചത്താരോ ബ്രഹ്മവിഹാരേ ഭാവേത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ബ്രഹ്മലോകൂപഗാ അഹേസും. നിമി തേസം രാജാ [രാജാനം (സീ. പീ.)] പച്ഛിമകോ അഹോസി ധമ്മികോ ധമ്മരാജാ ധമ്മേ ഠിതോ മഹാരാജാ; ധമ്മം ചരതി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേസു നേഗമേസു ചേവ ജാനപദേസു ച; ഉപോസഥഞ്ച ഉപവസതി ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിം അട്ഠമിഞ്ച പക്ഖസ്സ.

൩൧൨. ‘‘ഭൂതപുബ്ബം, ആനന്ദ, ദേവാനം താവതിംസാനം സുധമ്മായം സഭായം സന്നിസിന്നാനം സന്നിപതിതാനം അയമന്തരാകഥാ ഉദപാദി – ‘ലാഭാ വത, ഭോ, വിദേഹാനം, സുലദ്ധം വത, ഭോ, വിദേഹാനം, യേസം നിമി രാജാ ധമ്മികോ ധമ്മരാജാ ധമ്മേ ഠിതോ മഹാരാജാ; ധമ്മം ചരതി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേസു നേഗമേസു ചേവ ജാനപദേസു ച; ഉപോസഥഞ്ച ഉപവസതി ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിം അട്ഠമിഞ്ച പക്ഖസ്സാ’തി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ദേവേ താവതിംസേ ആമന്തേസി – ‘ഇച്ഛേയ്യാഥ നോ തുമ്ഹേ, മാരിസാ, നിമിം രാജാനം ദട്ഠു’ന്തി? ‘ഇച്ഛാമ മയം, മാരിസ, നിമിം രാജാനം ദട്ഠു’ന്തി. തേന ഖോ പന, ആനന്ദ, സമയേന നിമി രാജാ തദഹുപോസഥേ പന്നരസേ സീസംന്ഹാതോ [സസീസം നഹാതോ (സീ.), സീസന്ഹാതോ (സ്യാ. കം.)] ഉപോസഥികോ ഉപരിപാസാദവരഗതോ നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവ – ദേവേസു താവതിംസേസു അന്തരഹിതോ നിമിസ്സ രഞ്ഞോ പമുഖേ പാതുരഹോസി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ നിമിം രാജാനം ഏതദവോച – ‘ലാഭാ തേ, മഹാരാജ, സുലദ്ധം തേ, മഹാരാജ. ദേവാ, മഹാരാജ, താവതിംസാ സുധമ്മായം സഭായം കിത്തയമാനരൂപാ സന്നിസിന്നാ – ‘‘ലാഭാ വത, ഭോ, വിദേഹാനം, സുലദ്ധം വത, ഭോ, വിദേഹാനം, യേസം നിമി രാജാ ധമ്മികോ ധമ്മരാജാ ധമ്മേ ഠിതോ മഹാരാജാ; ധമ്മം ചരതി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേസു നേഗമേസു ചേവ ജാനപദേസു ച; ഉപോസഥഞ്ച ഉപവസതി ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിം അട്ഠമിഞ്ച പക്ഖസ്സാ’’തി. ദേവാ തേ, മഹാരാജ, താവതിംസാ ദസ്സനകാമാ. തസ്സ തേ അഹം, മഹാരാജ, സഹസ്സയുത്തം ആജഞ്ഞരഥം പഹിണിസ്സാമി; അഭിരുഹേയ്യാസി, മഹാരാജ, ദിബ്ബം യാനം അവികമ്പമാനോ’തി. അധിവാസേസി ഖോ, ആനന്ദ, നിമി രാജാ തുണ്ഹീഭാവേന.

൩൧൩. ‘‘അഥ ഖോ, ആനന്ദ, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ നിമിസ്സ രഞ്ഞോ അധിവാസനം വിദിത്വാ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവ – നിമിസ്സ രഞ്ഞോ പമുഖേ അന്തരഹിതോ ദേവേസു താവതിംസേസു പാതുരഹോസി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ മാതലിം സങ്ഗാഹകം ആമന്തേസി – ‘ഏഹി ത്വം, സമ്മ മാതലി, സഹസ്സയുത്തം ആജഞ്ഞരഥം യോജേത്വാ നിമിം രാജാനം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏവം വദേഹി – അയം തേ, മഹാരാജ, സഹസ്സയുത്തോ ആജഞ്ഞരഥോ സക്കേന ദേവാനമിന്ദേന പേസിതോ; അഭിരുഹേയ്യാസി, മഹാരാജ, ദിബ്ബം യാനം അവികമ്പമാനോ’തി. ‘ഏവം, ഭദ്ദന്തവാ’തി ഖോ, ആനന്ദ, മാതലി സങ്ഗാഹകോ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പടിസ്സുത്വാ സഹസ്സയുത്തം ആജഞ്ഞരഥം യോജേത്വാ നിമിം രാജാനം ഉപസങ്കമിത്വാ ഏതദവോച – ‘അയം തേ, മഹാരാജ, സഹസ്സയുത്തോ ആജഞ്ഞരഥോ സക്കേന ദേവാനമിന്ദേന പേസിതോ; അഭിരുഹ, മഹാരാജ, ദിബ്ബം യാനം അവികമ്പമാനോ. അപി ച, മഹാരാജ, കതമേന തം നേമി, യേന വാ പാപകമ്മാ പാപകാനം കമ്മാനം വിപാകം പടിസംവേദേന്തി, യേന വാ കല്യാണകമ്മാ കല്യാണകമ്മാനം വിപാകം പടിസംവേദേന്തീ’തി? ‘ഉഭയേനേവ മം, മാതലി, നേഹീ’തി. സമ്പവേസേസി [സമ്പാപേസി (സീ. പീ.)] ഖോ, ആനന്ദ, മാതലി, സങ്ഗാഹകോ നിമിം രാജാനം സുധമ്മം സഭം. അദ്ദസാ ഖോ, ആനന്ദ, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ നിമിം രാജാനം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന നിമിം രാജാനം ഏതദവോച – ‘ഏഹി ഖോ, മഹാരാജ. സ്വാഗതം, മഹാരാജ. ദേവാ തേ ദസ്സനകാമാ, മഹാരാജ, താവതിംസാ സുധമ്മായം സഭായം കിത്തയമാനരൂപാ സന്നിസിന്നാ – ‘‘ലാഭാ വത, ഭോ, വിദേഹാനം, സുലദ്ധം വത, ഭോ, വിദേഹാനം, യേസം നിമി രാജാ ധമ്മികോ ധമ്മരാജാ ധമ്മേ ഠിതോ മഹാരാജാ; ധമ്മം ചരതി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേസു നേഗമേസു ചേവ ജാനപദേസു ച; ഉപോസഥഞ്ച ഉപവസതി ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിം അട്ഠമിഞ്ച പക്ഖസ്സാ’’തി. ദേവാ തേ, മഹാരാജ, താവതിംസാ ദസ്സനകാമാ. അഭിരമ, മഹാരാജ, ദേവേസു ദേവാനുഭാവേനാ’തി. ‘അലം, മാരിസ, തത്ഥേവ മം മിഥിലം പടിനേതു. തഥാഹം ധമ്മം ചരിസ്സാമി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേസു നേഗമേസു ചേവ ജാനപദേസു ച; ഉപോസഥഞ്ച ഉപവസാമി ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിം അട്ഠമിഞ്ച പക്ഖസ്സാ’തി.

൩൧൪. ‘‘അഥ ഖോ, ആനന്ദ, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ മാതലിം സങ്ഗാഹകം ആമന്തേസി – ‘ഏഹി ത്വം, സമ്മ മാതലി, സഹസ്സയുത്തം ആജഞ്ഞരഥം യോജേത്വാ നിമിം രാജാനം തത്ഥേവ മിഥിലം പടിനേഹീ’തി. ‘ഏവം, ഭദ്ദന്തവാ’തി ഖോ, ആനന്ദ, മാതലി സങ്ഗാഹകോ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പടിസ്സുത്വാ സഹസ്സയുത്തം ആജഞ്ഞരഥം യോജേത്വാ നിമിം രാജാനം തത്ഥേവ മിഥിലം പടിനേസി. തത്ര സുദം, ആനന്ദ, നിമി രാജാ ധമ്മം ചരതി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേസു നേഗമേസു ചേവ ജാനപദേസു ച, ഉപോസഥഞ്ച ഉപവസതി ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിം അട്ഠമിഞ്ച പക്ഖസ്സാതി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, നിമി രാജാ ബഹൂനം വസ്സാനം ബഹൂനം വസ്സസതാനം ബഹൂനം വസ്സസഹസ്സാനം അച്ചയേന കപ്പകം ആമന്തേസി – ‘യദാ മേ, സമ്മ കപ്പക, പസ്സേയ്യാസി സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനി, അഥ മേ ആരോചേയ്യാസീ’തി. ‘ഏവം, ദേവാ’തി ഖോ, ആനന്ദ, കപ്പകോ നിമിസ്സ രഞ്ഞോ പച്ചസ്സോസി. അദ്ദസാ ഖോ, ആനന്ദ, കപ്പകോ ബഹൂനം വസ്സാനം ബഹൂനം വസ്സസതാനം ബഹൂനം വസ്സസഹസ്സാനം അച്ചയേന നിമിസ്സ രഞ്ഞോ സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനി. ദിസ്വാന നിമിം രാജാനം ഏതദവോച – ‘പാതുഭൂതാ ഖോ ദേവസ്സ ദേവദൂതാ; ദിസ്സന്തി സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനീ’തി. ‘തേന ഹി, സമ്മ കപ്പക, താനി പലിതാനി സാധുകം സണ്ഡാസേന ഉദ്ധരിത്വാ മമ അഞ്ജലിസ്മിം പതിട്ഠാപേഹീ’തി. ‘ഏവം, ദേവാ’തി ഖോ, ആനന്ദ, കപ്പകോ നിമിസ്സ രഞ്ഞോ പടിസ്സുത്വാ താനി പലിതാനി സാധുകം സണ്ഡാസേന ഉദ്ധരിത്വാ നിമിസ്സ രഞ്ഞോ അഞ്ജലിസ്മിം പതിട്ഠാപേസി. അഥ ഖോ, ആനന്ദ, നിമി രാജാ കപ്പകസ്സ ഗാമവരം ദത്വാ ജേട്ഠപുത്തം കുമാരം ആമന്താപേത്വാ ഏതദവോച – ‘പാതുഭൂതാ ഖോ മേ, താത കുമാര, ദേവദൂതാ; ദിസ്സന്തി സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനി; ഭുത്താ ഖോ പന മേ മാനുസകാ കാമാ; സമയോ ദിബ്ബേ കാമേ പരിയേസിതും. ഏഹി ത്വം, താത കുമാര, ഇമം രജ്ജം പടിപജ്ജ. അഹം പന കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിസ്സാമി. തേന ഹി, താത കുമാര, യദാ ത്വമ്പി പസ്സേയ്യാസി സിരസ്മിം പലിതാനി ജാതാനി, അഥ കപ്പകസ്സ ഗാമവരം ദത്വാ ജേട്ഠപുത്തം കുമാരം സാധുകം രജ്ജേ സമനുസാസിത്വാ കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജേയ്യാസി. യേന മേ ഇദം കല്യാണം വത്തം നിഹിതം അനുപ്പവത്തേയ്യാസി, മാ ഖോ മേ ത്വം അന്തിമപുരിസോ അഹോസി. യസ്മിം ഖോ, താത കുമാര, പുരിസയുഗേ വത്തമാനേ ഏവരൂപസ്സ കല്യാണസ്സ വത്തസ്സ സമുച്ഛേദോ ഹോതി സോ തേസം അന്തിമപുരിസോ ഹോതി. തം താഹം, താത കുമാര, ഏവം വദാമി – ‘യേന മേ ഇദം കല്യാണം വത്തം നിഹിതം അനുപ്പവത്തേയ്യാസി, മാ ഖോ മേ ത്വം അന്തിമപുരിസോ അഹോസീ’തി.

൩൧൫. ‘‘അഥ ഖോ, ആനന്ദ, നിമി രാജാ കപ്പകസ്സ ഗാമവരം ദത്വാ ജേട്ഠപുത്തം കുമാരം സാധുകം രജ്ജേ സമനുസാസിത്വാ ഇമസ്മിംയേവ മഘദേവഅമ്ബവനേ കേസമസ്സും ഓഹാരേത്വാ കാസായാനി വത്ഥാനി അച്ഛാദേത്വാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജി. സോ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹാസി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം; ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാബജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹാസി. കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ… മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ… ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹാസി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം; ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാബജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹാസി. നിമി ഖോ, പനാനന്ദ, രാജാ ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി കുമാരകീളിതം കീളി, ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി ഓപരജ്ജം കാരേസി, ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി രജ്ജം കാരേസി, ചതുരാസീതിവസ്സസഹസ്സാനി ഇമസ്മിംയേവ മഘദേവഅമ്ബവനേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ ബ്രഹ്മചരിയമചരി. സോ ചത്താരോ ബ്രഹ്മവിഹാരേ ഭാവേത്വാ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ബ്രഹ്മലോകൂപഗോ അഹോസി. നിമിസ്സ ഖോ പനാനനന്ദ, രഞ്ഞോ കളാരജനകോ നാമ പുത്തോ അഹോസി. ന സോ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജി. സോ തം കല്യാണം വത്തം സമുച്ഛിന്ദി. സോ തേസം അന്തിമപുരിസോ അഹോസി.

൩൧൬. ‘‘സിയാ ഖോ പന തേ, ആനന്ദ, ഏവമസ്സ – ‘അഞ്ഞോ നൂന തേന സമയേന രാജാ മഘദേവോ അഹോസി, യേന തം കല്യാണം വത്തം നിഹിത’ന്തി [യോ തം കല്യാണം വത്തം നിഹിനീതി (സീ.)]. ന ഖോ പനേതം, ആനന്ദ, ഏവം ദട്ഠബ്ബം. അഹം തേന സമയേന രാജാ മഘദേവോ അഹോസിം. (അഹം തം കല്യാണം വത്തം നിഹിനിം,) [( ) നത്ഥി (ക.)] മയാ തം കല്യാണം വത്തം നിഹിതം; പച്ഛിമാ ജനതാ അനുപ്പവത്തേസി. തം ഖോ പനാനന്ദ, കല്യാണം വത്തം ന നിബ്ബിദായ ന വിരാഗായ ന നിരോധായ ന ഉപസമായ ന അഭിഞ്ഞായ ന സമ്ബോധായ ന നിബ്ബാനായ സംവത്തതി, യാവദേവ ബ്രഹ്മലോകൂപപത്തിയാ. ഇദം ഖോ പനാനന്ദ, ഏതരഹി മയാ കല്യാണം വത്തം നിഹിതം ഏകന്തനിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. കതമഞ്ചാനന്ദ, ഏതരഹി മയാ കല്യാണം വത്തം നിഹിതം ഏകന്തനിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി? അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി, സമ്മാസങ്കപ്പോ, സമ്മാവാചാ, സമ്മാകമ്മന്തോ, സമ്മാആജീവോ, സമ്മാവായാമോ, സമ്മാസതി, സമ്മാസമാധി. ഇദം ഖോ, ആനന്ദ, ഏതരഹി മയാ കല്യാണം വത്തം നിഹിതം ഏകന്തനിബ്ബിദായ വിരാഗായ നിരോധായ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. തം വോ അഹം, ആനന്ദ, ഏവം വദാമി – ‘യേന മേ ഇദം കല്യാണം വത്തം നിഹിതം അനുപ്പവത്തേയ്യാഥ, മാ ഖോ മേ തുമ്ഹേ അന്തിമപുരിസാ അഹുവത്ഥ’. യസ്മിം ഖോ, ആനന്ദ, പുരിസയുഗേ വത്തമാനേ ഏവരൂപസ്സ കല്യാണസ്സ വത്തസ്സ സമുച്ഛേദോ ഹോതി സോ തേസം അന്തിമപുരിസോ ഹോതി. തം വോ അഹം, ആനന്ദ, ഏവം വദാമി – ‘യേന മേ ഇദം കല്യാണം വത്തം നിഹിതം അനുപ്പവത്തേയ്യാഥ, മാ ഖോ മേ തുമ്ഹേ അന്തിമപുരിസാ അഹുവത്ഥാ’’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

മഘദേവസുത്തം നിട്ഠിതം തതിയം.