൯. ചൂളസകുലുദായിസുത്തം

൨൬൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ മോരനിവാപേ പരിബ്ബാജകാരാമേ പടിവസതി മഹതിയാ പരിബ്ബാജകപരിസായ സദ്ധിം. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ രാജഗഹം പിണ്ഡായ പാവിസി. അഥ ഖോ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി – ‘‘അതിപ്പഗോ ഖോ താവ രാജഗഹേ പിണ്ഡായ ചരിതും. യംനൂനാഹം യേന മോരനിവാപോ പരിബ്ബാജകാരാമോ യേന സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ തേനുപസങ്കമേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ യേന മോരനിവാപോ പരിബ്ബാജകാരാമോ തേനുപസങ്കമി.

തേന ഖോ പന സമയേന സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ മഹതിയാ പരിബ്ബാജകപരിസായ സദ്ധിം നിസിന്നോ ഹോതി ഉന്നാദിനിയാ ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദായ അനേകവിഹിതം തിരച്ഛാനകഥം കഥേന്തിയാ, സേയ്യഥിദം – രാജകഥം ചോരകഥം മഹാമത്തകഥം സേനാകഥം ഭയകഥം യുദ്ധകഥം അന്നകഥം പാനകഥം വത്ഥകഥം സയനകഥം മാലാകഥം ഗന്ധകഥം ഞാതികഥം യാനകഥം ഗാമകഥം നിഗമകഥം നഗരകഥം ജനപദകഥം ഇത്ഥികഥം സൂരകഥം വിസിഖാകഥം കുമ്ഭട്ഠാനകഥം പുബ്ബപേതകഥം നാനത്തകഥം ലോകക്ഖായികം സമുദ്ദക്ഖായികം ഇതിഭവാഭവകഥം ഇതി വാ. അദ്ദസാ ഖോ സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന സകം പരിസം സണ്ഠാപേസി – ‘‘അപ്പസദ്ദാ ഭോന്തോ ഹോന്തു, മാ ഭോന്തോ സദ്ദമകത്ഥ. അയം സമണോ ഗോതമോ ആഗച്ഛതി; അപ്പസദ്ദകാമോ ഖോ പന സോ ആയസ്മാ അപ്പസദ്ദസ്സ വണ്ണവാദീ. അപ്പേവ നാമ അപ്പസദ്ദം പരിസം വിദിത്വാ ഉപസങ്കമിതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യാ’’തി. അഥ ഖോ തേ പരിബ്ബാജകാ തുണ്ഹീ അഹേസും.

൨൭൦. അഥ ഖോ ഭഗവാ യേന സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏതു ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ. സ്വാഗതം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ. ചിരസ്സം ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഇമം പരിയായമകാസി യദിദം ഇധാഗമനായ. നിസീദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ; ഇദമാസനം പഞ്ഞത്ത’’ന്തി. നിസീദി ഭഗവാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ. സകുലുദായീപി ഖോ പരിബ്ബാജകോ അഞ്ഞതരം നീചം ആസനം ഗഹേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ സകുലുദായിം പരിബ്ബാജകം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കായ നുത്ഥ, ഉദായി, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ, കാ ച പന വോ അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ’’തി? ‘‘തിട്ഠതേസാ, ഭന്തേ, കഥാ യായ മയം ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ. നേസാ, ഭന്തേ, കഥാ ഭഗവതോ ദുല്ലഭാ ഭവിസ്സതി പച്ഛാപി സവനായ. യദാഹം, ഭന്തേ, ഇമം പരിസം അനുപസങ്കന്തോ ഹോമി അഥായം പരിസാ അനേകവിഹിതം തിരച്ഛാനകഥം കഥേന്തീ നിസിന്നാ ഹോതി; യദാ ച ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഇമം പരിസം ഉപസങ്കന്തോ ഹോമി അഥായം പരിസാ മമഞ്ഞേവ മുഖം ഉല്ലോകേന്തീ നിസിന്നാ ഹോതി – ‘യം നോ സമണോ ഉദായീ ധമ്മം ഭാസിസ്സതി തം [തം നോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സോസ്സാമാ’തി; യദാ പന, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഇമം പരിസം ഉപസങ്കന്തോ ഹോതി അഥാഹഞ്ചേവ അയഞ്ച പരിസാ ഭഗവതോ മുഖം ഉല്ലോകേന്താ [ഓലോകേന്തീ (സ്യാ. കം. ക.)] നിസിന്നാ ഹോമ – ‘യം നോ ഭഗവാ ധമ്മം ഭാസിസ്സതി തം സോസ്സാമാ’’’തി.

൨൭൧. ‘‘തേനഹുദായി, തംയേവേത്ഥ പടിഭാതു യഥാ മം പടിഭാസേയ്യാ’’സി. ‘‘പുരിമാനി, ഭന്തേ, ദിവസാനി പുരിമതരാനി സബ്ബഞ്ഞൂ സബ്ബദസ്സാവീ അപരിസേസം ഞാണദസ്സനം പടിജാനമാനോ ‘ചരതോ ച മേ തിട്ഠതോ ച സുത്തസ്സ ച ജാഗരസ്സ ച സതതം സമിതം ഞാണദസ്സനം പച്ചുപട്ഠിത’ന്തി. സോ മയാ [പച്ചുപട്ഠിത’’ന്തി മയാ (?)] പുബ്ബന്തം ആരബ്ഭ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരി, ബഹിദ്ധാ കഥം അപനാമേസി, കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാത്വാകാസി. തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തംയേവ ആരബ്ഭ സതി ഉദപാദി – ‘അഹോ നൂന ഭഗവാ, അഹോ നൂന സുഗതോ! യോ ഇമേസം ധമ്മാനം സുകുസലോ’’’തി. ‘‘കോ പന സോ, ഉദായി, സബ്ബഞ്ഞൂ സബ്ബദസ്സാവീ അപരിസേസം ഞാണദസ്സനം പടിജാനമാനോ ‘ചരതോ ച മേ തിട്ഠതോ ച സുത്തസ്സ ച ജാഗരസ്സ ച സതതം സമിതം ഞാണദസ്സനം പച്ചുപട്ഠിത’ന്തി, യോ തയാ പുബ്ബന്തം ആരബ്ഭ പഞ്ഹം പുട്ഠോ സമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരി, ബഹിദ്ധാ കഥം അപനാമേസി കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാത്വാകാസീ’’തി? ‘നിഗണ്ഠോ, ഭന്തേ, നാടപുത്തോ’തി.

‘‘യോ ഖോ, ഉദായി, അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരേയ്യ, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ…പേ… ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരേയ്യ, സോ വാ മം പുബ്ബന്തം ആരബ്ഭ പഞ്ഹം പുച്ഛേയ്യ, തം വാഹം പുബ്ബന്തം ആരബ്ഭ പഞ്ഹം പുച്ഛേയ്യം; സോ വാ മേ പുബ്ബന്തം ആരബ്ഭ പഞ്ഹസ്സ വേയ്യാകരണേന ചിത്തം ആരാധേയ്യ, തസ്സ വാഹം പുബ്ബന്തം ആരബ്ഭ പഞ്ഹസ്സ വേയ്യാകരണേന ചിത്തം ആരാധേയ്യം.

‘‘യോ [സോ (സീ. പീ.)] ഖോ, ഉദായി, ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സേയ്യ ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനേയ്യ, സോ വാ മം അപരന്തം ആരബ്ഭ പഞ്ഹം പുച്ഛേയ്യ, തം വാഹം അപരന്തം ആരബ്ഭ പഞ്ഹം പുച്ഛേയ്യം; സോ വാ മേ അപരന്തം ആരബ്ഭ പഞ്ഹസ്സ വേയ്യാകരണേന ചിത്തം ആരാധേയ്യ, തസ്സ വാഹം അപരന്തം ആരബ്ഭ പഞ്ഹസ്സ വേയ്യാകരണേന ചിത്തം ആരാധേയ്യം.

‘‘അപി ച, ഉദായി, തിട്ഠതു പുബ്ബന്തോ, തിട്ഠതു അപരന്തോ. ധമ്മം തേ ദേസേസ്സാമി – ഇമസ്മിം സതി ഇദം ഹോതി, ഇമസ്സുപ്പാദാ ഇദം ഉപ്പജ്ജതി; ഇമസ്മിം അസതി ഇദം ന ഹോതി, ഇമസ്സ നിരോധാ ഇദം നിരുജ്ഝതീ’’തി.

‘‘അഹഞ്ഹി, ഭന്തേ, യാവതകമ്പി മേ ഇമിനാ അത്തഭാവേന പച്ചനുഭൂതം തമ്പി നപ്പഹോമി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനുസ്സരിതും, കുതോ പനാഹം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരിസ്സാമി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ…പേ… ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരിസ്സാമി, സേയ്യഥാപി ഭഗവാ? അഹഞ്ഹി, ഭന്തേ, ഏതരഹി പംസുപിസാചകമ്പി ന പസ്സാമി, കുതോ പനാഹം ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സിസ്സാമി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനിസ്സാമി, സേയ്യഥാപി ഭഗവാ? യം പന മം, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഏവമാഹ – ‘അപി ച, ഉദായി, തിട്ഠതു പുബ്ബന്തോ, തിട്ഠതു അപരന്തോ; ധമ്മം തേ ദേസേസ്സാമി – ഇമസ്മിം സതി ഇദം ഹോതി, ഇമസ്സുപ്പാദാ ഇദം ഉപ്പജ്ജതി; ഇമസ്മിം അസതി ഇദം ന ഹോതി, ഇമസ്സ നിരോധാ ഇദം നിരുജ്ഝതീ’തി തഞ്ച പന മേ ഭിയ്യോസോമത്തായ ന പക്ഖായതി. അപ്പേവ നാമാഹം, ഭന്തേ, സകേ ആചരിയകേ ഭഗവതോ ചിത്തം ആരാധേയ്യം പഞ്ഹസ്സ വേയ്യാകരണേനാ’’തി.

൨൭൨. ‘‘കിന്തി പന തേ, ഉദായി, സകേ ആചരിയകേ ഹോതീ’’തി? ‘‘അമ്ഹാകം, ഭന്തേ, സകേ ആചരിയകേ ഏവം ഹോതി – ‘അയം പരമോ വണ്ണോ, അയം പരമോ വണ്ണോ’’’തി.

‘‘യം പന തേ ഏതം, ഉദായി, സകേ ആചരിയകേ ഏവം ഹോതി – ‘അയം പരമോ വണ്ണോ, അയം പരമോ വണ്ണോ’തി, കതമോ സോ പരമോ വണ്ണോ’’തി? ‘‘യസ്മാ, ഭന്തേ, വണ്ണാ അഞ്ഞോ വണ്ണോ ഉത്തരിതരോ വാ പണീതതരോ വാ നത്ഥി സോ പരമോ വണ്ണോ’’തി.

‘‘കതമോ പന സോ പരമോ വണ്ണോ യസ്മാ വണ്ണാ അഞ്ഞോ വണ്ണോ ഉത്തരിതരോ വാ പണീതതരോ വാ നത്ഥീ’’തി? ‘‘യസ്മാ, ഭന്തേ, വണ്ണാ അഞ്ഞോ വണ്ണോ ഉത്തരിതരോ വാ പണീതതരോ വാ നത്ഥി സോ പരമോ വണ്ണോ’’തി.

‘‘ദീഘാപി ഖോ തേ ഏസാ, ഉദായി, ഫരേയ്യ – ‘യസ്മാ, ഭന്തേ, വണ്ണാ അഞ്ഞോ വണ്ണോ ഉത്തരിതരോ വാ പണീതതരോ വാ നത്ഥി സോ പരമോ വണ്ണോ’തി വദേസി, തഞ്ച വണ്ണം ന പഞ്ഞപേസി. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം യാ ഇമസ്മിം ജനപദേ ജനപദകല്യാണീ തം ഇച്ഛാമി, തം കാമേമീ’തി. തമേനം ഏവം വദേയ്യും – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, യം ത്വം ജനപദകല്യാണിം ഇച്ഛസി കാമേസി, ജാനാസി തം ജനപദകല്യാണിം – ഖത്തിയീ വാ ബ്രാഹ്മണീ വാ വേസ്സീ വാ സുദ്ദീ വാ’’തി? ഇതി പുട്ഠോ ‘നോ’തി വദേയ്യ. തമേനം ഏവം വദേയ്യും – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, യം ത്വം ജനപദകല്യാണിം ഇച്ഛസി കാമേസി, ജാനാസി തം ജനപദകല്യാണിം – ഏവംനാമാ ഏവംഗോത്താതി വാതി…പേ… ദീഘാ വാ രസ്സാ വാ മജ്ഝിമാ വാ കാളീ വാ സാമാ വാ മങ്ഗുരച്ഛവീ വാതി… അമുകസ്മിം ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ നഗരേ വാ’തി? ഇതി പുട്ഠോ ‘നോ’തി വദേയ്യ. തമേനം ഏവം വദേയ്യും – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, യം ത്വം ന ജാനാസി ന പസ്സസി, തം ത്വം ഇച്ഛസി കാമേസീ’’’തി? ഇതി പുട്ഠോ ‘ആമാ’തി വദേയ്യ.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി – നനു ഏവം സന്തേ, തസ്സ പുരിസസ്സ അപ്പാടിഹീരകതം ഭാസിതം സമ്പജ്ജതീ’’തി? ‘‘അദ്ധാ ഖോ, ഭന്തേ, ഏവം സന്തേ തസ്സ പുരിസസ്സ അപ്പാടിഹീരകതം ഭാസിതം സമ്പജ്ജതീ’’തി.

‘‘ഏവമേവ ഖോ ത്വം, ഉദായി, ‘യസ്മാ, ഭന്തേ, വണ്ണാ അഞ്ഞോ വണ്ണോ ഉത്തരിതരോ വാ പണീതതരോ വാ നത്ഥി സോ പരമോ വണ്ണോ’തി വദേസി, തഞ്ച വണ്ണം ന പഞ്ഞപേസീ’’തി.

‘‘സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, മണി വേളുരിയോ സുഭോ ജാതിമാ അട്ഠംസോ സുപരികമ്മകതോ പണ്ഡുകമ്ബലേ നിക്ഖിത്തോ ഭാസതേ ച തപതേ ച വിരോചതി ച, ഏവം വണ്ണോ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി.

൨൭൩. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, യോ വാ മണി വേളുരിയോ സുഭോ ജാതിമാ അട്ഠംസോ സുപരികമ്മകതോ പണ്ഡുകമ്ബലേ നിക്ഖിത്തോ ഭാസതേ ച തപതേ ച വിരോചതി ച, യോ വാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ കിമി ഖജ്ജോപനകോ – ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം കതമോ വണ്ണോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി? ‘‘യ്വായം, ഭന്തേ, രത്തന്ധകാരതിമിസായ കിമി ഖജ്ജോപനകോ – അയം ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, യോ വാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ കിമി ഖജ്ജോപനകോ, യോ വാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ തേലപ്പദീപോ – ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം കതമോ വണ്ണോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി? ‘‘യ്വായം, ഭന്തേ, രത്തന്ധകാരതിമിസായ തേലപ്പദീപോ – അയം ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, യോ വാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ തേലപ്പദീപോ, യോ വാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ മഹാഅഗ്ഗിക്ഖന്ധോ – ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം കതമോ വണ്ണോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി? ‘‘യ്വായം, ഭന്തേ, രത്തന്ധകാരതിമിസായ മഹാഅഗ്ഗിക്ഖന്ധോ – അയം ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, യോ വാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ മഹാഅഗ്ഗിക്ഖന്ധോ, യാ വാ രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ ഓസധിതാരകാ – ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം കതമോ വണ്ണോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി? ‘‘യ്വായം, ഭന്തേ, രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ ഓസധിതാരകാ – അയം ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, യാ വാ രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ ഓസധിതാരകാ, യോ വാ തദഹുപോസഥേ പന്നരസേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ അഭിദോ [അഭിദേ (ക. സീ.), അഭിദോസം (ക.) അഭിദോതി അഭിസദ്ദേന സമാനത്ഥനിപാതപദം (ഛക്കങ്ഗുത്തരടീകാ മഹാവഗ്ഗ അട്ഠമസുത്തവണ്ണനാ)] അഡ്ഢരത്തസമയം ചന്ദോ – ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം കതമോ വണ്ണോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി? ‘‘യ്വായം, ഭന്തേ, തദഹുപോസഥേ പന്നരസേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ അഭിദോ അഡ്ഢരത്തസമയം ചന്ദോ – അയം ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, യോ വാ തദഹുപോസഥേ പന്നരസേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ അഭിദോ അഡ്ഢരത്തസമയം ചന്ദോ, യോ വാ വസ്സാനം പച്ഛിമേ മാസേ സരദസമയേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ അഭിദോ മജ്ഝന്ഹികസമയം സൂരിയോ – ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം കതമോ വണ്ണോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി? ‘‘യ്വായം, ഭന്തേ, വസ്സാനം പച്ഛിമേ മാസേ സരദസമയേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ അഭിദോ മജ്ഝന്ഹികസമയം സൂരിയോ – അയം ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി.

‘‘അതോ ഖോ തേ, ഉദായി, ബഹൂ ഹി ബഹുതരാ ദേവാ യേ ഇമേസം ചന്ദിമസൂരിയാനം ആഭാ നാനുഭോന്തി, ത്യാഹം പജാനാമി. അഥ ച പനാഹം ന വദാമി – ‘യസ്മാ വണ്ണാ അഞ്ഞോ വണ്ണോ ഉത്തരിതരോ വാ പണീതതരോ വാ നത്ഥീ’തി. അഥ ച പന ത്വം, ഉദായി, ‘യ്വായം വണ്ണോ കിമിനാ ഖജ്ജോപനകേന നിഹീനതരോ [ഹീനതരോ (സീ. പീ.)] ച പതികിട്ഠതരോ ച സോ പരമോ വണ്ണോ’തി വദേസി, തഞ്ച വണ്ണം ന പഞ്ഞപേസീ’’തി. ‘‘അച്ഛിദം [അച്ഛിര (ക.), അച്ഛിദ (?)] ഭഗവാ കഥം, അച്ഛിദം സുഗതോ കഥ’’ന്തി!

‘‘കിം പന ത്വം, ഉദായി, ഏവം വദേസി – ‘അച്ഛിദം ഭഗവാ കഥം, അച്ഛിദം സുഗതോ കഥം’’’തി? ‘‘അമ്ഹാകം, ഭന്തേ, സകേ ആചരിയകേ ഏവം ഹോതി – ‘അയം പരമോ വണ്ണോ, അയം പരമോ വണ്ണോ’തി. തേ മയം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സകേ ആചരിയകേ സമനുയുഞ്ജിയമാനാ സമനുഗ്ഗാഹിയമാനാ സമനുഭാസിയമാനാ രിത്താ തുച്ഛാ അപരദ്ധാ’’തി.

൨൭൪. ‘‘കിം പനുദായി, അത്ഥി ഏകന്തസുഖോ ലോകോ, അത്ഥി ആകാരവതീ പടിപദാ ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി? ‘‘അമ്ഹാകം, ഭന്തേ, സകേ ആചരിയകേ ഏവം ഹോതി – ‘അത്ഥി ഏകന്തസുഖോ ലോകോ, അത്ഥി ആകാരവതീ പടിപദാ ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’’തി.

‘‘കതമാ പന സാ, ഉദായി, ആകാരവതീ പടിപദാ ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി? ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, ഏകച്ചോ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനം പഹായ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരം പഹായ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, അഞ്ഞതരം വാ പന തപോഗുണം സമാദായ വത്തതി. അയം ഖോ സാ, ഭന്തേ, ആകാരവതീ പടിപദാ ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, യസ്മിം സമയേ പാണാതിപാതം പഹായ പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, ഏകന്തസുഖീ വാ തസ്മിം സമയേ അത്താ ഹോതി സുഖദുക്ഖീ വാ’’തി? ‘‘സുഖദുക്ഖീ, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, യസ്മിം സമയേ അദിന്നാദാനം പഹായ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, ഏകന്തസുഖീ വാ തസ്മിം സമയേ അത്താ ഹോതി സുഖദുക്ഖീ വാ’’തി? ‘‘സുഖദുക്ഖീ, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, യസ്മിം സമയേ കാമേസുമിച്ഛാചാരം പഹായ കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, ഏകന്തസുഖീ വാ തസ്മിം സമയേ അത്താ ഹോതി സുഖദുക്ഖീ വാ’’തി? ‘‘സുഖദുക്ഖീ, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, യസ്മിം സമയേ മുസാവാദം പഹായ മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, ഏകന്തസുഖീ വാ തസ്മിം സമയേ അത്താ ഹോതി സുഖദുക്ഖീ വാ’’തി? ‘‘സുഖദുക്ഖീ, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, യസ്മിം സമയേ അഞ്ഞതരം തപോഗുണം സമാദായ വത്തതി, ഏകന്തസുഖീ വാ തസ്മിം സമയേ അത്താ ഹോതി സുഖദുക്ഖീ വാ’’തി? ‘‘സുഖദുക്ഖീ, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, അപി നു ഖോ വോകിണ്ണസുഖദുക്ഖം പടിപദം ആഗമ്മ ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയാ ഹോതീ’’തി [സച്ഛികിരിയായാതി (ക.)]? ‘‘അച്ഛിദം ഭഗവാ കഥം, അച്ഛിദം സുഗതോ കഥ’’ന്തി!

‘‘കിം പന ത്വം, ഉദായി, വദേസി – ‘അച്ഛിദം ഭഗവാ കഥം, അച്ഛിദം സുഗതോ കഥം’’’തി? ‘‘അമ്ഹാകം, ഭന്തേ, സകേ ആചരിയകേ ഏവം ഹോതി – ‘അത്ഥി ഏകന്തസുഖോ ലോകോ, അത്ഥി ആകാരവതീ പടിപദാ ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’തി. തേ മയം, ഭന്തേ, ഭഗവതാ സകേ ആചരിയകേ സമനുയുഞ്ജിയമാനാ സമനുഗ്ഗാഹിയമാനാ സമനുഭാസിയമാനാ രിത്താ തുച്ഛാ അപരദ്ധാ’’തി [അപരദ്ധാ (സീ.), അപരദ്ധാപി (സ്യാ. കം. പീ.)].

൨൭൫. ‘‘കിം പന, ഭന്തേ, അത്ഥി ഏകന്തസുഖോ ലോകോ, അത്ഥി ആകാരവതീ പടിപദാ ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി? ‘‘അത്ഥി ഖോ, ഉദായി, ഏകന്തസുഖോ ലോകോ, അത്ഥി ആകാരവതീ പടിപദാ ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി.

‘‘കതമാ പന സാ, ഭന്തേ, ആകാരവതീ പടിപദാ ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി? ‘‘ഇധുദായി, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി; വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ… ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി; പീതിയാ ച വിരാഗാ… തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി – അയം ഖോ സാ, ഉദായി, ആകാരവതീ പടിപദാ ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി.

‘‘ന [കിം നു (സ്യാ. കം. ക.)] ഖോ സാ, ഭന്തേ, ആകാരവതീ പടിപദാ ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയായ, സച്ഛികതോ ഹിസ്സ, ഭന്തേ, ഏത്താവതാ ഏകന്തസുഖോ ലോകോ ഹോതീ’’തി. ‘‘ന ഖ്വാസ്സ, ഉദായി, ഏത്താവതാ ഏകന്തസുഖോ ലോകോ സച്ഛികതോ ഹോതി; ആകാരവതീത്വേവ സാ പടിപദാ ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയായാ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, സകുലുദായിസ്സ പരിബ്ബാജകസ്സ പരിസാ ഉന്നാദിനീ ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദാ അഹോസി – ‘‘ഏത്ഥ മയം അനസ്സാമ സാചരിയകാ, ഏത്ഥ മയം അനസ്സാമ [പനസ്സാമ (സീ.)] സാചരിയകാ! ന മയം ഇതോ ഭിയ്യോ ഉത്തരിതരം പജാനാമാ’’തി.

അഥ ഖോ സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ തേ പരിബ്ബാജകേ അപ്പസദ്ദേ കത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കിത്താവതാ പനാസ്സ, ഭന്തേ, ഏകന്തസുഖോ ലോകോ സച്ഛികതോ ഹോതീ’’തി? ‘‘ഇധുദായി, ഭിക്ഖു സുഖസ്സ ച പഹാനാ…പേ… ചതുത്ഥം ഝാനം… ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. യാ താ ദേവതാ ഏകന്തസുഖം ലോകം ഉപപന്നാ താഹി ദേവതാഹി സദ്ധിം സന്തിട്ഠതി സല്ലപതി സാകച്ഛം സമാപജ്ജതി. ഏത്താവതാ ഖ്വാസ്സ, ഉദായി, ഏകന്തസുഖോ ലോകോ സച്ഛികതോ ഹോതീ’’തി.

൨൭൬. ‘‘ഏതസ്സ നൂന, ഭന്തേ, ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയാഹേതു ഭിക്ഖൂ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തീ’’തി? ‘‘ന ഖോ, ഉദായി, ഏകന്തസുഖസ്സ ലോകസ്സ സച്ഛികിരിയാഹേതു ഭിക്ഖൂ മയി ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തി. അത്ഥി ഖോ, ഉദായി, അഞ്ഞേവ ധമ്മാ ഉത്തരിതരാ ച പണീതതരാ ച യേസം സച്ഛികിരിയാഹേതു ഭിക്ഖൂ മയി ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തീ’’തി.

‘‘കതമേ പന തേ, ഭന്തേ, ധമ്മാ ഉത്തരിതരാ ച പണീതതരാ ച യേസം സച്ഛികിരിയാഹേതു ഭിക്ഖൂ ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തീ’’തി? ‘‘ഇധുദായി, തഥാഗതോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വിജ്ജാചരണസമ്പന്നോ സുഗതോ ലോകവിദൂ അനുത്തരോ പുരിസദമ്മസാരഥി സത്ഥാ ദേവമനുസ്സാനം ബുദ്ധോ ഭഗവാ…പേ… സോ ഇമേ പഞ്ച നീവരണേ പഹായ ചേതസോ ഉപക്കിലേസേ പഞ്ഞായ ദുബ്ബലീകരണേ വിവിച്ചേവ കാമേഹി…പേ… പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയമ്പി ഖോ, ഉദായി, ധമ്മോ ഉത്തരിതരോ ച പണീതതരോ ച യസ്സ സച്ഛികിരിയാഹേതു ഭിക്ഖൂ മയി ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തി’’.

‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, ഭിക്ഖു വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ…പേ… ദുതിയം ഝാനം… തതിയം ഝാനം… ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. അയമ്പി ഖോ, ഉദായി, ധമ്മോ ഉത്തരിതരോ ച പണീതതരോ ച യസ്സ സച്ഛികിരിയാഹേതു ഭിക്ഖൂ മയി ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തി.

‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി. സോ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ…പേ… ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി. അയമ്പി ഖോ, ഉദായി, ധമ്മോ ഉത്തരിതരോ ച പണീതതരോ ച യസ്സ സച്ഛികിരിയാഹേതു ഭിക്ഖൂ മയി ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തി.

‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ സത്താനം ചുതൂപപാതഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി. സോ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ…പേ… യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി. അയമ്പി ഖോ, ഉദായി, ധമ്മോ ഉത്തരിതരോ ച പണീതതരോ ച യസ്സ സച്ഛികിരിയാഹേതു ഭിക്ഖൂ മയി ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തി.

‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ ആസവാനം ഖയഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി. സോ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി…പേ… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി… ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി… ‘ഇമേ ആസവാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ആസവസമുദയോ’തി… ‘അയം ആസവനിരോധോ’തി… ‘അയം ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ ഏവം ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ കാമാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി, ഭവാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി, അവിജ്ജാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി. വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതി. അയമ്പി ഖോ, ഉദായി, ധമ്മോ ഉത്തരിതരോ ച പണീതതരോ ച യസ്സ സച്ഛികിരിയാഹേതു ഭിക്ഖൂ മയി ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തി. ഇമേ ഖോ, ഉദായി, ധമ്മാ ഉത്തരിതരാ ച പണീതതരാ ച യേസം സച്ഛികിരിയാഹേതു ഭിക്ഖൂ മയി ബ്രഹ്മചരിയം ചരന്തീ’’തി.

൨൭൭. ഏവം വുത്തേ, സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ! സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ‘ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീ’തി; ഏവമേവം ഭഗവതാ അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ലഭേയ്യാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം, ലഭേയ്യം ഉപസമ്പദ’’ന്തി.

ഏവം വുത്തേ, സകുലുദായിസ്സ പരിബ്ബാജകസ്സ പരിസാ സകുലുദായിം പരിബ്ബാജകം ഏതദവോചും – ‘‘മാ ഭവം, ഉദായി, സമണേ ഗോതമേ ബ്രഹ്മചരിയം ചരി; മാ ഭവം, ഉദായി, ആചരിയോ ഹുത്വാ അന്തേവാസീവാസം വസി. സേയ്യഥാപി നാമ ഉദകമണികോ [മണികോ (സീ. പീ. ക.)] ഹുത്വാ ഉദഞ്ചനികോ [ഉദ്ദേകനികോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അസ്സ, ഏവം സമ്പദമിദം [ഏവം സമ്പദമേതം (സീ. പീ.)] ഭോതോ ഉദായിസ്സ ഭവിസ്സതി. മാ ഭവം, ഉദായി, സമണേ ഗോതമേ ബ്രഹ്മചരിയം ചരി; മാ ഭവം, ഉദായി, ആചരിയോ ഹുത്വാ അന്തേവാസീവാസം വസീ’’തി. ഇതി ഹിദം സകുലുദായിസ്സ പരിബ്ബാജകസ്സ പരിസാ സകുലുദായിം പരിബ്ബാജകം അന്തരായമകാസി ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയേതി.

ചൂളസകുലുദായിസുത്തം നിട്ഠിതം നവമം.