൧൦. വേഖനസസുത്തം

൨൭൮. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ വേഖനസോ [വേഖനസ്സോ (സീ. പീ.)] പരിബ്ബാജകോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ വേഖനസോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവതോ സന്തികേ ഉദാനം ഉദാനേസി – ‘‘അയം പരമോ വണ്ണോ, അയം പരമോ വണ്ണോ’’തി.

‘‘കിം പന ത്വം, കച്ചാന, ഏവം വദേസി – ‘അയം പരമോ വണ്ണോ, അയം പരമോ വണ്ണോ’തി? കതമോ, കച്ചാന, സോ പരമോ വണ്ണോ’’തി?

‘‘യസ്മാ, ഭോ ഗോതമ, വണ്ണാ അഞ്ഞോ വണ്ണോ ഉത്തരിതരോ വാ പണീതതരോ വാ നത്ഥി സോ പരമോ വണ്ണോ’’തി.

‘‘കതമോ പന സോ, കച്ചാന, വണ്ണോ യസ്മാ വണ്ണാ അഞ്ഞോ വണ്ണോ ഉത്തരിതരോ വാ പണീതതരോ വാ നത്ഥീ’’തി?

‘‘യസ്മാ, ഭോ ഗോതമ, വണ്ണാ അഞ്ഞോ വണ്ണോ ഉത്തരിതരോ വാ പണീതതരോ വാ നത്ഥി സോ പരമോ വണ്ണോ’’തി.

‘‘ദീഘാപി ഖോ തേ ഏസാ, കച്ചാന, ഫരേയ്യ – ‘യസ്മാ, ഭോ ഗോതമ, വണ്ണാ അഞ്ഞോ വണ്ണോ ഉത്തരിതരോ വാ പണീതതരോ വാ നത്ഥി സോ പരമോ വണ്ണോ’തി വദേസി, തഞ്ച വണ്ണം ന പഞ്ഞപേസി. സേയ്യഥാപി, കച്ചാന, പുരിസോ ഏവം വദേയ്യ – ‘അഹം യാ ഇമസ്മിം ജനപദേ ജനപദകല്യാണീ, തം ഇച്ഛാമി തം കാമേമീ’തി. തമേനം ഏവം വദേയ്യും – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, യം ത്വം ജനപദകല്യാണിം ഇച്ഛസി കാമേസി, ജാനാസി തം ജനപദകല്യാണിം – ഖത്തിയീ വാ ബ്രാഹ്മണീ വാ വേസ്സീ വാ സുദ്ദീ വാ’തി? ഇതി പുട്ഠോ ‘നോ’തി വദേയ്യ. തമേനം ഏവം വദേയ്യും – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, യം ത്വം ജനപദകല്യാണിം ഇച്ഛസി കാമേസി, ജാനാസി തം ജനപദകല്യാണിം ‘ഏവംനാമാ ഏവംഗോത്താതി വാതി…പേ… ദീഘാ വാ രസ്സാ വാ മജ്ഝിമാ വാ കാളീ വാ സാമാ വാ മങ്ഗുരച്ഛവീ വാതി… അമുകസ്മിം ഗാമേ വാ നിഗമേ വാ നഗരേ വാ’തി? ഇതി പുട്ഠോ ‘നോ’തി വദേയ്യ. തമേനം ഏവം വദേയ്യും – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, യം ത്വം ന ജാനാസി ന പസ്സസി, തം ത്വം ഇച്ഛസി കാമേസീ’’’തി? ഇതി പുട്ഠോ ‘ആമാ’തി വദേയ്യ.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, കച്ചാന, നനു ഏവം സന്തേ തസ്സ പുരിസസ്സ അപ്പാടിഹീരകതം ഭാസിതം സമ്പജ്ജതീ’’തി? ‘‘അദ്ധാ ഖോ, ഭോ ഗോതമ, ഏവം സന്തേ തസ്സ പുരിസസ്സ അപ്പാടിഹീരകതം ഭാസിതം സമ്പജ്ജതീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ ത്വം, കച്ചാന, ‘യസ്മാ, ഭോ ഗോതമ, വണ്ണാ അഞ്ഞോ വണ്ണോ ഉത്തരിതരോ വാ പണീതതരോ വാ നത്ഥി സോ പരമോ വണ്ണോ’തി വദേസി; തഞ്ച വണ്ണം ന പഞ്ഞപേസീ’’തി. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭോ ഗോതമ, മണി വേളുരിയോ സുഭോ ജാതിമാ അട്ഠംസോ സുപരികമ്മകതോ പണ്ഡുകമ്ബലേ നിക്ഖിത്തോ ഭാസതേ ച തപതേ ച വിരോചതി ച, ഏവം വണ്ണോ അത്താ ഹോതി അരോഗോ പരം മരണാ’’തി.

൨൭൯. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, കച്ചാന, യോ വാ മണി വേളുരിയോ സുഭോ ജാതിമാ അട്ഠംസോ സുപരികമ്മകതോ പണ്ഡുകമ്ബലേ നിക്ഖിത്തോ ഭാസതേ ച തപതേ ച വിരോചതി ച, യോ വാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ കിമി ഖജ്ജോപനകോ ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം കതമോ വണ്ണോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി? ‘‘യ്വായം, ഭോ ഗോതമ, രത്തന്ധകാരതിമിസായ കിമി ഖജ്ജോപനകോ, അയം ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, കച്ചാന, യോ വാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ കിമി ഖജ്ജോപനകോ, യോ വാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ തേലപ്പദീപോ, ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം കതമോ വണ്ണോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി? ‘‘യ്വായം, ഭോ ഗോതമ, രത്തന്ധകാരതിമിസായ തേലപ്പദീപോ, അയം ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, കച്ചാന, യോ വാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ തേലപ്പദീപോ, യോ വാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ മഹാഅഗ്ഗിക്ഖന്ധോ, ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം കതമോ വണ്ണോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി? ‘‘യ്വായം, ഭോ ഗോതമ, രത്തന്ധകാരതിമിസായ മഹാഅഗ്ഗിക്ഖന്ധോ, അയം ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, കച്ചാന, യോ വാ രത്തന്ധകാരതിമിസായ മഹാഅഗ്ഗിക്ഖന്ധോ, യാ വാ രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ ഓസധിതാരകാ, ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം കതമോ വണ്ണോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി? ‘‘യ്വായം, ഭോ ഗോതമ, രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ ഓസധിതാരകാ, അയം ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, കച്ചാന, യാ വാ രത്തിയാ പച്ചൂസസമയം വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ ഓസധിതാരകാ, യോ വാ തദഹുപോസഥേ പന്നരസേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ അഭിദോ അഡ്ഢരത്തസമയം ചന്ദോ, ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം കതമോ വണ്ണോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി? ‘‘യ്വായം, ഭോ ഗോതമ, തദഹുപോസഥേ പന്നരസേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ അഭിദോ അഡ്ഢരത്തസമയം ചന്ദോ, അയം ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, കച്ചാന, യോ വാ തദഹുപോസഥേ പന്നരസേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ അഭിദോ അഡ്ഢരത്തസമയം ചന്ദോ, യോ വാ വസ്സാനം പച്ഛിമേ മാസേ സരദസമയേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ അഭിദോ മജ്ഝന്ഹികസമയം സൂരിയോ, ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം കതമോ വണ്ണോ അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി? ‘‘യ്വായം, ഭോ ഗോതമ, വസ്സാനം പച്ഛിമേ മാസേ സരദസമയേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ അഭിദോ മജ്ഝന്ഹികസമയം സൂരിയോ – അയം ഇമേസം ഉഭിന്നം വണ്ണാനം അഭിക്കന്തതരോ ച പണീതതരോ ചാ’’തി. ‘‘അതോ ഖോ തേ, കച്ചാന, ബഹൂ ഹി ബഹുതരാ ദേവാ യേ ഇമേസം ചന്ദിമസൂരിയാനം ആഭാ നാനുഭോന്തി, ത്യാഹം പജാനാമി. അഥ ച പനാഹം ന വദാമി – ‘യസ്മാ വണ്ണാ അഞ്ഞോ വണ്ണോ ഉത്തരിതരോ ച പണീതതരോ ച നത്ഥീ’തി. അഥ ച പന ത്വം, കച്ചാന, ‘യ്വായം വണ്ണോ കിമിനാ ഖജ്ജോപനകേന നിഹീനതരോ ച പതികിട്ഠതരോ ച സോ പരമോ വണ്ണോ’തി വദേസി; തഞ്ച വണ്ണം ന പഞ്ഞപേസി’’.

൨൮൦. ‘‘പഞ്ച ഖോ ഇമേ, കച്ചാന, കാമഗുണാ. കതമേ പഞ്ച? ചക്ഖുവിഞ്ഞേയ്യാ രൂപാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ, സോതവിഞ്ഞേയ്യാ സദ്ദാ…പേ… ഘാനവിഞ്ഞേയ്യാ ഗന്ധാ… ജിവ്ഹാവിഞ്ഞേയ്യാ രസാ… കായവിഞ്ഞേയ്യാ ഫോട്ഠബ്ബാ ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ പിയരൂപാ കാമൂപസംഹിതാ രജനീയാ – ഇമേ ഖോ, കച്ചാന, പഞ്ച കാമഗുണാ. യം ഖോ, കച്ചാന, ഇമേ പഞ്ച കാമഗുണേ പടിച്ച ഉപ്പജ്ജതി സുഖം സോമനസ്സം ഇദം വുച്ചതി കാമസുഖം. ഇതി കാമേഹി കാമസുഖം, കാമസുഖാ കാമഗ്ഗസുഖം തത്ഥ അഗ്ഗമക്ഖായതീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, വേഖനസോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അച്ഛരിയം, ഭോ ഗോതമ, അബ്ഭുതം, ഭോ ഗോതമ! യാവ സുഭാസിതം ചിദം ഭോതാ ഗോതമേന – ‘കാമേഹി കാമസുഖം, കാമസുഖാ കാമഗ്ഗസുഖം തത്ഥ അഗ്ഗമക്ഖായതീ’തി. (‘കാമേഹി, ഭോ ഗോതമ, കാമസുഖം, കാമസുഖാ കാമഗ്ഗസുഖം, തത്ഥ അഗ്ഗമക്ഖായതീ’തി) [( ) സീ. സ്യാ. കം. പീ. പോത്ഥകേസു നത്ഥി] – ‘‘ദുജ്ജാനം ഖോ ഏതം, കച്ചാന, തയാ അഞ്ഞദിട്ഠികേന അഞ്ഞഖന്തികേന അഞ്ഞരുചികേന അഞ്ഞത്രയോഗേന അഞ്ഞത്രാചരിയകേന – കാമാ [കാമം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വാ കാമസുഖം വാ കാമഗ്ഗസുഖം വാ. യേ ഖോ തേ, കച്ചാന, ഭിക്ഖൂ അരഹന്തോ ഖീണാസവാ വുസിതവന്തോ കതകരണീയാ ഓഹിതഭാരാ അനുപ്പത്തസദത്ഥാ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനാ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്താ തേ ഖോ ഏതം ജാനേയ്യും – കാമാ വാ കാമസുഖം വാ കാമഗ്ഗസുഖം വാ’’തി.

൨൮൧. ഏവം വുത്തേ, വേഖനസോ പരിബ്ബാജകോ കുപിതോ അനത്തമനോ ഭഗവന്തംയേവ ഖുംസേന്തോ ഭഗവന്തംയേവ വമ്ഭേന്തോ ഭഗവന്തംയേവ വദമാനോ ‘‘സമണോ [സമണോ ച (സീ. പീ.)] ഗോതമോ പാപിതോ ഭവിസ്സതീ’’തി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏവമേവ പനിധേകച്ചേ [പനിധേകേ (സീ. പീ.), പനിമേകേ (ഉപരിസുഭസുത്തേ)] സമണബ്രാഹ്മണാ അജാനന്താ പുബ്ബന്തം, അപസ്സന്താ അപരന്തം അഥ ച പന ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി – പജാനാമാ’തി – പടിജാനന്തി [ഇത്ഥത്തായാതി പടിജാനന്തി (പീ.)]. തേസമിദം ഭാസിതം ഹസ്സകംയേവ സമ്പജ്ജതി, നാമകംയേവ സമ്പജ്ജതി, രിത്തകംയേവ സമ്പജ്ജതി, തുച്ഛകംയേവ സമ്പജ്ജതീ’’തി. ‘‘യേ ഖോ തേ, കച്ചാന, സമണബ്രാഹ്മണാ അജാനന്താ പുബ്ബന്തം, അപസ്സന്താ അപരന്തം, ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാതി – പജാനാമാ’തി – പടിജാനന്തി; തേസം സോയേവ [തേസം തേസായം (സീ.), തേസംയേവ സോ (?)] സഹധമ്മികോ നിഗ്ഗഹോ ഹോതി. അപി ച, കച്ചാന, തിട്ഠതു പുബ്ബന്തോ, തിട്ഠതു അപരന്തോ. ഏതു വിഞ്ഞൂ പുരിസോ അസഠോ അമായാവീ ഉജുജാതികോ, അഹമനുസാസാമി അഹം ധമ്മം ദേസേമി. യഥാനുസിട്ഠം തഥാ പടിപജ്ജമാനോ [യഥാനുസിട്ഠം പടിപജ്ജമാനോ (?)] നചിരസ്സേവ സാമഞ്ഞേവ ഞസ്സതി സാമം ദക്ഖിതി – ഏവം കിര സമ്മാ [ഏവം കിരായസ്മാ (സ്യാ. ക.)] ബന്ധനാ വിപ്പമോക്ഖോ ഹോതി, യദിദം അവിജ്ജാ ബന്ധനാ. സേയ്യഥാപി, കച്ചാന, ദഹരോ കുമാരോ മന്ദോ ഉത്താനസേയ്യകോ കണ്ഠപഞ്ചമേഹി ബന്ധനേഹി ബദ്ധോ അസ്സ സുത്തബന്ധനേഹി; തസ്സ വുദ്ധിമന്വായ ഇന്ദ്രിയാനം പരിപാകമന്വായ താനി ബന്ധനാനി മുച്ചേയ്യും; സോ മോക്ഖോമ്ഹീതി ഖോ ജാനേയ്യ നോ ച ബന്ധനം. ഏവമേവ ഖോ, കച്ചാന, ഏതു വിഞ്ഞൂ പുരിസോ അസഠോ അമായാവീ ഉജുജാതികോ, അഹമനുസാസാമി, അഹം ധമ്മം ദേസേമി; യഥാനുസിട്ഠം തഥാ പടിപജ്ജമാനോ നചിരസ്സേവ സാമഞ്ഞേ ഞസ്സതി, സാമം ദക്ഖിതി – ‘ഏവം കിര സമ്മാ ബന്ധനാ വിപ്പമോക്ഖോ ഹോതി, യദിദം അവിജ്ജാ ബന്ധനാ’’’തി.

ഏവം വുത്തേ, വേഖനസോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ…പേ… ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി.

വേഖനസസുത്തം നിട്ഠിതം ദസമം.

പരിബ്ബാജകവഗ്ഗോ നിട്ഠിതോ തതിയോ.