൭. മഹാസകുലുദായിസുത്തം

൨൩൭. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ അഭിഞ്ഞാതാ അഭിഞ്ഞാതാ പരിബ്ബാജകാ മോരനിവാപേ പരിബ്ബാജകാരാമേ പടിവസന്തി, സേയ്യഥിദം – അന്നഭാരോ വരധരോ സകുലുദായീ ച പരിബ്ബാജകോ അഞ്ഞേ ച അഭിഞ്ഞാതാ അഭിഞ്ഞാതാ പരിബ്ബാജകാ. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ രാജഗഹം പിണ്ഡായ പാവിസി. അഥ ഖോ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി – ‘‘അതിപ്പഗോ ഖോ താവ രാജഗഹേ പിണ്ഡായ ചരിതും. യംനൂനാഹം യേന മോരനിവാപോ പരിബ്ബാജകാരാമോ യേന സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ തേനുപസങ്കമേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ യേന മോരനിവാപോ പരിബ്ബാജകാരാമോ തേനുപസങ്കമി. തേന ഖോ പന സമയേന സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ മഹതിയാ പരിബ്ബാജകപരിസായ സദ്ധിം നിസിന്നോ ഹോതി ഉന്നാദിനിയാ ഉച്ചാസദ്ദമഹാസദ്ദായ അനേകവിഹിതം തിരച്ഛാനകഥം കഥേന്തിയാ, സേയ്യഥിദം – രാജകഥം ചോരകഥം മഹാമത്തകഥം സേനാകഥം ഭയകഥം യുദ്ധകഥം അന്നകഥം പാനകഥം വത്ഥകഥം സയനകഥം മാലാകഥം ഗന്ധകഥം ഞാതികഥം യാനകഥം ഗാമകഥം നിഗമകഥം നഗരകഥം ജനപദകഥം ഇത്ഥികഥം സൂരകഥം വിസിഖാകഥം കുമ്ഭട്ഠാനകഥം പുബ്ബപേതകഥം നാനത്തകഥം ലോകക്ഖായികം സമുദ്ദക്ഖായികം ഇതിഭവാഭവകഥം ഇതി വാ. അദ്ദസാ ഖോ സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന സകം പരിസം സണ്ഠാപേതി – ‘‘അപ്പസദ്ദാ ഭോന്തോ ഹോന്തു; മാ ഭോന്തോ സദ്ദമകത്ഥ. അയം സമണോ ഗോതമോ ആഗച്ഛതി; അപ്പസദ്ദകാമോ ഖോ പന സോ ആയസ്മാ അപ്പസദ്ദസ്സ വണ്ണവാദീ. അപ്പേവ നാമ അപ്പസദ്ദം പരിസം വിദിത്വാ ഉപസങ്കമിതബ്ബം മഞ്ഞേയ്യാ’’തി. അഥ ഖോ തേ പരിബ്ബാജകാ തുണ്ഹീ അഹേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ യേന സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏതു ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ. സ്വാഗതം, ഭന്തേ, ഭഗവതോ. ചിരസ്സം ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഇമം പരിയായമകാസി യദിദം ഇധാഗമനായ. നിസീദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ; ഇദമാസനം പഞ്ഞത്ത’’ന്തി. നിസീദി ഭഗവാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ. സകുലുദായീപി ഖോ പരിബ്ബാജകോ അഞ്ഞതരം നീചം ആസനം ഗഹേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ സകുലുദായിം പരിബ്ബാജകം ഭഗവാ ഏതദവോച –

൨൩൮. ‘‘കായനുത്ഥ, ഉദായി, ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ, കാ ച പന വോ അന്തരാകഥാ വിപ്പകതാ’’തി? ‘‘തിട്ഠതേസാ, ഭന്തേ, കഥാ യായ മയം ഏതരഹി കഥായ സന്നിസിന്നാ. നേസാ, ഭന്തേ, കഥാ ഭഗവതോ ദുല്ലഭാ ഭവിസ്സതി പച്ഛാപി സവനായ. പുരിമാനി, ഭന്തേ, ദിവസാനി പുരിമതരാനി നാനാതിത്ഥിയാനം സമണബ്രാഹ്മണാനം കുതൂഹലസാലായം സന്നിസിന്നാനം സന്നിപതിതാനം അയമന്തരാകഥാ ഉദപാദി – ‘ലാഭാ വത, ഭോ, അങ്ഗമഗധാനം, സുലദ്ധലാഭാ വത, ഭോ, അങ്ഗമഗധാനം! തത്രിമേ [യത്ഥിമേ (സീ.)] സമണബ്രാഹ്മണാ സങ്ഘിനോ ഗണിനോ ഗണാചരിയാ ഞാതാ യസസ്സിനോ തിത്ഥകരാ സാധുസമ്മതാ ബഹുജനസ്സ രാജഗഹം വസ്സാവാസം ഓസടാ. അയമ്പി ഖോ പൂരണോ കസ്സപോ സങ്ഘീ ചേവ ഗണീ ച ഗണാചരിയോ ച ഞാതോ യസസ്സീ തിത്ഥകരോ സാധുസമ്മതോ ബഹുജനസ്സ; സോപി രാജഗഹം വസ്സാവാസം ഓസടോ. അയമ്പി ഖോ മക്ഖലി ഗോസാലോ…പേ… അജിതോ കേസകമ്ബലോ… പകുധോ കച്ചായനോ… സഞ്ജയോ ബേലട്ഠപുത്തോ… നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ സങ്ഘീ ചേവ ഗണീ ച ഗണാചരിയോ ച ഞാതോ യസസ്സീ തിത്ഥകരോ സാധുസമ്മതോ ബഹുജനസ്സ; സോപി രാജഗഹം വസ്സാവാസം ഓസടോ. അയമ്പി ഖോ സമണോ ഗോതമോ സങ്ഘീ ചേവ ഗണീ ച ഗണാചരിയോ ച ഞാതോ യസസ്സീ തിത്ഥകരോ സാധുസമ്മതോ ബഹുജനസ്സ; സോപി രാജഗഹം വസ്സാവാസം ഓസടോ. കോ നു ഖോ ഇമേസം ഭവതം സമണബ്രാഹ്മണാനം സങ്ഘീനം ഗണീനം ഗണാചരിയാനം ഞാതാനം യസസ്സീനം തിത്ഥകരാനം സാധുസമ്മതാനം ബഹുജനസ്സ സാവകാനം സക്കതോ ഗരുകതോ മാനിതോ പൂജിതോ, കഞ്ച പന സാവകാ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ [ഗരുകത്വാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തീ’’’തി?

൨൩൯. ‘‘തത്രേകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘അയം ഖോ പൂരണോ കസ്സപോ സങ്ഘീ ചേവ ഗണീ ച ഗണാചരിയോ ച ഞാതോ യസസ്സീ തിത്ഥകരോ സാധുസമ്മതോ ബഹുജനസ്സ; സോ ച ഖോ സാവകാനം ന സക്കതോ ന ഗരുകതോ ന മാനിതോ ന പൂജിതോ, ന ച പന പൂരണം കസ്സപം സാവകാ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി. ഭൂതപുബ്ബം പൂരണോ കസ്സപോ അനേകസതായ പരിസായ ധമ്മം ദേസേതി. തത്രഞ്ഞതരോ പൂരണസ്സ കസ്സപസ്സ സാവകോ സദ്ദമകാസി – ‘‘മാ ഭോന്തോ പൂരണം കസ്സപം ഏതമത്ഥം പുച്ഛിത്ഥ; നേസോ ഏതം ജാനാതി; മയമേതം ജാനാമ, അമ്ഹേ ഏതമത്ഥം പുച്ഛഥ; മയമേതം ഭവന്താനം ബ്യാകരിസ്സാമാ’’തി. ഭൂതപുബ്ബം പൂരണോ കസ്സപോ ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ കന്ദന്തോ ന ലഭതി – ‘‘അപ്പസദ്ദാ ഭോന്തോ ഹോന്തു, മാ ഭോന്തോ സദ്ദമകത്ഥ. നേതേ, ഭവന്തേ, പുച്ഛന്തി, അമ്ഹേ ഏതേ പുച്ഛന്തി; മയമേതേസം ബ്യാകരിസ്സാമാ’’തി. ബഹൂ ഖോ പന പൂരണസ്സ കസ്സപസ്സ സാവകാ വാദം ആരോപേത്വാ അപക്കന്താ – ‘‘ന ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാസി, അഹം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാമി, കിം ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനിസ്സസി? മിച്ഛാപടിപന്നോ ത്വമസി, അഹമസ്മി സമ്മാപടിപന്നോ, സഹിതം മേ, അസഹിതം തേ, പുരേവചനീയം പച്ഛാ അവച, പച്ഛാവചനീയം പുരേ അവച, അധിചിണ്ണം തേ വിപരാവത്തം, ആരോപിതോ തേ വാദോ, നിഗ്ഗഹിതോസി, ചര വാദപ്പമോക്ഖായ, നിബ്ബേഠേഹി വാ സചേ പഹോസീ’’തി. ഇതി പൂരണോ കസ്സപോ സാവകാനം ന സക്കതോ ന ഗരുകതോ ന മാനിതോ ന പൂജിതോ, ന ച പന പൂരണം കസ്സപം സാവകാ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി. അക്കുട്ഠോ ച പന പൂരണോ കസ്സപോ ധമ്മക്കോസേനാ’’’തി.

‘‘ഏകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘അയമ്പി ഖോ മക്ഖലി ഗോസാലോ…പേ… അജിതോ കേസകമ്ബലോ… പകുധോ കച്ചായനോ… സഞ്ജയോ ബേലട്ഠപുത്തോ… നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ സങ്ഘീ ചേവ ഗണീ ച ഗണാചരിയോ ച ഞാതോ യസസ്സീ തിത്ഥകരോ സാധുസമ്മതോ ബഹുജനസ്സ; സോ ച ഖോ സാവകാനം ന സക്കതോ ന ഗരുകതോ ന മാനിതോ ന പൂജിതോ, ന ച പന നിഗണ്ഠം നാടപുത്തം സാവകാ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി. ഭൂതപുബ്ബം നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ അനേകസതായ പരിസായ ധമ്മം ദേസേതി. തത്രഞ്ഞതരോ നിഗണ്ഠസ്സ നാടപുത്തസ്സ സാവകോ സദ്ദമകാസി – മാ ഭോന്തോ നിഗണ്ഠം നാടപുത്തം ഏതമത്ഥം പുച്ഛിത്ഥ; നേസോ ഏതം ജാനാതി; മയമേതം ജാനാമ, അമ്ഹേ ഏതമത്ഥം പുച്ഛഥ; മയമേതം ഭവന്താനം ബ്യാകരിസ്സാമാതി. ഭൂതപുബ്ബം നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ ബാഹാ പഗ്ഗയ്ഹ കന്ദന്തോ ന ലഭതി – ‘‘അപ്പസദ്ദാ ഭോന്തോ ഹോന്തു, മാ ഭോന്തോ സദ്ദമകത്ഥ. നേതേ ഭവന്തേ പുച്ഛന്തി, അമ്ഹേ ഏതേ പുച്ഛന്തി; മയമേതേസം ബ്യാകരിസ്സാമാ’’തി. ബഹൂ ഖോ പന നിഗണ്ഠസ്സ നാടപുത്തസ്സ സാവകാ വാദം ആരോപേത്വാ അപക്കന്താ – ‘‘ന ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാസി, അഹം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനാമി. കിം ത്വം ഇമം ധമ്മവിനയം ആജാനിസ്സസി? മിച്ഛാപടിപന്നോ ത്വമസി. അഹമസ്മി സമ്മാപടിപന്നോ. സഹിതം മേ അസഹിതം തേ, പുരേവചനീയം പച്ഛാ അവച, പച്ഛാവചനീയം പുരേ അവച, അധിചിണ്ണം തേ വിപരാവത്തം, ആരോപിതോ തേ വാദോ, നിഗ്ഗഹിതോസി, ചര വാദപ്പമോക്ഖായ, നിബ്ബേഠേഹി വാ സചേ പഹോസീ’’തി. ഇതി നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ സാവകാനം ന സക്കതോ ന ഗരുകതോ ന മാനിതോ ന പൂജിതോ, ന ച പന നിഗണ്ഠം നാടപുത്തം സാവകാ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി. അക്കുട്ഠോ ച പന നിഗണ്ഠോ നാടപുത്തോ ധമ്മക്കോസേനാ’’’തി.

൨൪൦. ‘‘ഏകച്ചേ ഏവമാഹംസു – ‘അയമ്പി ഖോ സമണോ ഗോതമോ സങ്ഘീ ചേവ ഗണീ ച ഗണാചരിയോ ച ഞാതോ യസസ്സീ തിത്ഥകരോ സാധുസമ്മതോ ബഹുജനസ്സ; സോ ച ഖോ സാവകാനം സക്കതോ ഗരുകതോ മാനിതോ പൂജിതോ, സമണഞ്ച പന ഗോതമം സാവകാ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി. ഭൂതപുബ്ബം സമണോ ഗോതമോ അനേകസതായ പരിസായ ധമ്മം ദേസേസി. തത്രഞ്ഞതരോ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സാവകോ ഉക്കാസി. തമേനാഞ്ഞതരോ സബ്രഹ്മചാരീ ജണ്ണുകേന [ജണ്ണുകേ (സീ.)] ഘട്ടേസി – ‘‘അപ്പസദ്ദോ ആയസ്മാ ഹോതു, മായസ്മാ സദ്ദമകാസി, സത്ഥാ നോ ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേസീ’’തി. യസ്മിം സമയേ സമണോ ഗോതമോ അനേകസതായ പരിസായ ധമ്മം ദേസേതി, നേവ തസ്മിം സമയേ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സാവകാനം ഖിപിതസദ്ദോ വാ ഹോതി ഉക്കാസിതസദ്ദോ വാ. തമേനം മഹാജനകായോ പച്ചാസീസമാനരൂപോ [പച്ചാസിം സമാനരൂപോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പച്ചുപട്ഠിതോ ഹോതി – ‘‘യം നോ ഭഗവാ ധമ്മം ഭാസിസ്സതി തം നോ സോസ്സാമാ’’തി. സേയ്യഥാപി നാമ പുരിസോ ചാതുമ്മഹാപഥേ ഖുദ്ദമധും [ഖുദ്ദം മധും (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അനേലകം പീളേയ്യ [ഉപ്പീളേയ്യ (സീ.)]. തമേനം മഹാജനകായോ പച്ചാസീസമാനരൂപോ പച്ചുപട്ഠിതോ അസ്സ. ഏവമേവ യസ്മിം സമയേ സമണോ ഗോതമോ അനേകസതായ പരിസായ ധമ്മം ദേസേതി, നേവ തസ്മിം സമയേ സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സാവകാനം ഖിപിതസദ്ദോ വാ ഹോതി ഉക്കാസിതസദ്ദോ വാ. തമേനം മഹാജനകായോ പച്ചാസീസമാനരൂപോ പച്ചുപട്ഠിതോ ഹോതി – ‘‘യം നോ ഭഗവാ ധമ്മം ഭാസിസ്സതി തം നോ സോസ്സാമാ’’തി. യേപി സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സാവകാ സബ്രഹ്മചാരീഹി സമ്പയോജേത്വാ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തന്തി തേപി സത്ഥു ചേവ വണ്ണവാദിനോ ഹോന്തി, ധമ്മസ്സ ച വണ്ണവാദിനോ ഹോന്തി, സങ്ഘസ്സ ച വണ്ണവാദിനോ ഹോന്തി, അത്തഗരഹിനോയേവ ഹോന്തി അനഞ്ഞഗരഹിനോ, ‘‘മയമേവമ്ഹാ അലക്ഖികാ മയം അപ്പപുഞ്ഞാ തേ മയം ഏവം സ്വാക്ഖാതേ ധമ്മവിനയേ പബ്ബജിത്വാ നാസക്ഖിമ്ഹാ യാവജീവം പരിപുണ്ണം പരിസുദ്ധം ബ്രഹ്മചരിയം ചരിതു’’ന്തി. തേ ആരാമികഭൂതാ വാ ഉപാസകഭൂതാ വാ പഞ്ചസിക്ഖാപദേ സമാദായ വത്തന്തി. ഇതി സമണോ ഗോതമോ സാവകാനം സക്കതോ ഗരുകതോ മാനിതോ പൂജിതോ, സമണഞ്ച പന ഗോതമം സാവകാ സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തീ’’’തി.

൨൪൧. ‘‘കതി പന ത്വം, ഉദായി, മയി ധമ്മേ സമനുപസ്സസി, യേഹി മമം [മമ (സബ്ബത്ഥ)] സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി [ഗരുകരോന്തി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തീ’’തി? ‘‘പഞ്ച ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതി ധമ്മേ സമനുപസ്സാമി യേഹി ഭഗവന്തം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി. കതമേ പഞ്ച? ഭഗവാ ഹി, ഭന്തേ, അപ്പാഹാരോ, അപ്പാഹാരതായ ച വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ അപ്പാഹാരോ, അപ്പാഹാരതായ ച വണ്ണവാദീ ഇമം ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതി പഠമം ധമ്മം സമനുപസ്സാമി യേന ഭഗവന്തം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ സന്തുട്ഠോ ഇതരീതരേന ചീവരേന, ഇതരീതരചീവരസന്തുട്ഠിയാ ച വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ സന്തുട്ഠോ ഇതരീതരേന ചീവരേന, ഇതരീതരചീവരസന്തുട്ഠിയാ ച വണ്ണവാദീ, ഇമം ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതി ദുതിയം ധമ്മം സമനുപസ്സാമി യേന ഭഗവന്തം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ സന്തുട്ഠോ ഇതരീതരേന പിണ്ഡപാതേന, ഇതരീതരപിണ്ഡപാതസന്തുട്ഠിയാ ച വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ സന്തുട്ഠോ ഇതരീതരേന പിണ്ഡപാതേന, ഇതരീതരപിണ്ഡപാതസന്തുട്ഠിയാ ച വണ്ണവാദീ, ഇമം ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതി തതിയം ധമ്മം സമനുപസ്സാമി യേന ഭഗവന്തം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ സന്തുട്ഠോ ഇതരീതരേന സേനാസനേന, ഇതരീതരസേനാസനസന്തുട്ഠിയാ ച വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ സന്തുട്ഠോ ഇതരീതരേന സേനാസനേന, ഇതരീതരസേനാസനസന്തുട്ഠിയാ ച വണ്ണവാദീ, ഇമം ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതി ചതുത്ഥം ധമ്മം സമനുപസ്സാമി യേന ഭഗവന്തം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഭന്തേ, ഭഗവാ പവിവിത്തോ, പവിവേകസ്സ ച വണ്ണവാദീ. യമ്പി, ഭന്തേ, ഭഗവാ പവിവിത്തോ, പവിവേകസ്സ ച വണ്ണവാദീ, ഇമം ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതി പഞ്ചമം ധമ്മം സമനുപസ്സാമി യേന ഭഗവന്തം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി.

‘‘ഇമേ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ഭഗവതി പഞ്ച ധമ്മേ സമനുപസ്സാമി യേഹി ഭഗവന്തം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തീ’’തി.

൨൪൨. ‘‘‘അപ്പാഹാരോ സമണോ ഗോതമോ, അപ്പാഹാരതായ ച വണ്ണവാദീ’തി, ഇതി ചേ മം, ഉദായി, സാവകാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും, സന്തി ഖോ പന മേ, ഉദായി, സാവകാ കോസകാഹാരാപി അഡ്ഢകോസകാഹാരാപി ബേലുവാഹാരാപി അഡ്ഢബേലുവാഹാരാപി. അഹം ഖോ പന, ഉദായി, അപ്പേകദാ ഇമിനാ പത്തേന സമതിത്തികമ്പി ഭുഞ്ജാമി ഭിയ്യോപി ഭുഞ്ജാമി. ‘അപ്പാഹാരോ സമണോ ഗോതമോ, അപ്പാഹാരതായ ച വണ്ണവാദീ’തി, ഇതി ചേ മം, ഉദായി, സാവകാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും, യേ തേ, ഉദായി, മമ സാവകാ കോസകാഹാരാപി അഡ്ഢകോസകാഹാരാപി ബേലുവാഹാരാപി അഡ്ഢബേലുവാഹാരാപി ന മം തേ ഇമിനാ ധമ്മേന സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും.

‘‘‘സന്തുട്ഠോ സമണോ ഗോതമോ ഇതരീതരേന ചീവരേന, ഇതരീതരചീവരസന്തുട്ഠിയാ ച വണ്ണവാദീ’തി, ഇതി ചേ മം, ഉദായി, സാവകാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും, സന്തി ഖോ പന മേ, ഉദായി, സാവകാ പംസുകൂലികാ ലൂഖചീവരധരാ തേ സുസാനാ വാ സങ്കാരകൂടാ വാ പാപണികാ വാ നന്തകാനി [പാപണികാനി വാ നന്തകാനി വാ (സീ.)] ഉച്ചിനിത്വാ [ഉച്ഛിന്ദിത്വാ (ക.)] സങ്ഘാടിം കരിത്വാ ധാരേന്തി. അഹം ഖോ പനുദായി, അപ്പേകദാ ഗഹപതിചീവരാനി ധാരേമി ദള്ഹാനി സത്ഥലൂഖാനി അലാബുലോമസാനി. ‘സന്തുട്ഠോ സമണോ ഗോതമോ ഇതരീതരേന ചീവരേന, ഇതരീതരചീവരസന്തുട്ഠിയാ ച വണ്ണവാദീ’തി, ഇതി ചേ മം, ഉദായി, സാവകാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും, യേ തേ, ഉദായി, മമ സാവകാ പംസുകൂലികാ ലൂഖചീവരധരാ തേ സുസാനാ വാ സങ്കാരകൂടാ വാ പാപണികാ വാ നന്തകാനി ഉച്ചിനിത്വാ സങ്ഘാടിം കരിത്വാ ധാരേന്തി, ന മം തേ ഇമിനാ ധമ്മേന സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും.

‘‘‘സന്തുട്ഠോ സമണോ ഗോതമോ ഇതരീതരേന പിണ്ഡപാതേന, ഇതരീതരപിണ്ഡപാതസന്തുട്ഠിയാ ച വണ്ണവാദീ’തി, ഇതി ചേ മം, ഉദായി, സാവകാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും, സന്തി ഖോ പന മേ, ഉദായി, സാവകാ പിണ്ഡപാതികാ സപദാനചാരിനോ ഉഞ്ഛാസകേ വതേ രതാ, തേ അന്തരഘരം പവിട്ഠാ സമാനാ ആസനേനപി നിമന്തിയമാനാ ന സാദിയന്തി. അഹം ഖോ പനുദായി, അപ്പേകദാ നിമന്തനേപി [നിമന്തനസ്സാപി (ക.)] ഭുഞ്ജാമി സാലീനം ഓദനം വിചിതകാളകം അനേകസൂപം അനേകബ്യഞ്ജനം. ‘സന്തുട്ഠോ സമണോ ഗോതമോ ഇതരീതരേന പിണ്ഡപാതേന, ഇതരീതരപിണ്ഡപാതസന്തുട്ഠിയാ ച വണ്ണവാദീ’തി, ഇതി ചേ മം, ഉദായി, സാവകാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും, യേ തേ, ഉദായി, മമ സാവകാ പിണ്ഡപാതികാ സപദാനചാരിനോ ഉഞ്ഛാസകേ വതേ രതാ തേ അന്തരഘരം പവിട്ഠാ സമാനാ ആസനേനപി നിമന്തിയമാനാ ന സാദിയന്തി, ന മം തേ ഇമിനാ ധമ്മേന സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും.

‘‘‘സന്തുട്ഠോ സമണോ ഗോതമോ ഇതരീതരേന സേനാസനേന, ഇതരീതരസേനാസനസന്തുട്ഠിയാ ച വണ്ണവാദീ’തി, ഇതി ചേ മം, ഉദായി, സാവകാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും, സന്തി ഖോ പന മേ, ഉദായി, സാവകാ രുക്ഖമൂലികാ അബ്ഭോകാസികാ, തേ അട്ഠമാസേ ഛന്നം ന ഉപേന്തി. അഹം ഖോ പനുദായി, അപ്പേകദാ കൂടാഗാരേസുപി വിഹരാമി ഉല്ലിത്താവലിത്തേസു നിവാതേസു ഫുസിതഗ്ഗളേസു [ഫുസ്സിതഗ്ഗളേസു (സീ. പീ.)] പിഹിതവാതപാനേസു. ‘സന്തുട്ഠോ സമണോ ഗോതമോ ഇതരീതരേന സേനാസനേന, ഇതരീതരസേനാസനസന്തുട്ഠിയാ ച വണ്ണവാദീ’തി, ഇതി ചേ മം, ഉദായി, സാവകാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും, യേ തേ, ഉദായി, മമ സാവകാ രുക്ഖമൂലികാ അബ്ഭോകാസികാ തേ അട്ഠമാസേ ഛന്നം ന ഉപേന്തി, ന മം തേ ഇമിനാ ധമ്മേന സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും.

‘‘‘പവിവിത്തോ സമണോ ഗോതമോ, പവിവേകസ്സ ച വണ്ണവാദീ’തി, ഇതി ചേ മം, ഉദായി, സാവകാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും, സന്തി ഖോ പന മേ, ഉദായി, സാവകാ ആരഞ്ഞികാ പന്തസേനാസനാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി അജ്ഝോഗാഹേത്വാ വിഹരന്തി, തേ അന്വദ്ധമാസം സങ്ഘമജ്ഝേ ഓസരന്തി പാതിമോക്ഖുദ്ദേസായ. അഹം ഖോ പനുദായി, അപ്പേകദാ ആകിണ്ണോ വിഹരാമി ഭിക്ഖൂഹി ഭിക്ഖുനീഹി ഉപാസകേഹി ഉപാസികാഹി രഞ്ഞാ രാജമഹാമത്തേഹി തിത്ഥിയേഹി തിത്ഥിയസാവകേഹി. ‘പവിവിത്തോ സമണോ ഗോതമോ, പവിവേകസ്സ ച വണ്ണവാദീ’തി, ഇതി ചേ മം, ഉദായി, സാവകാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും, യേ തേ, ഉദായി, മമ സാവകാ ആരഞ്ഞകാ പന്തസേനാസനാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി അജ്ഝോഗാഹേത്വാ വിഹരന്തി തേ അന്വദ്ധമാസം സങ്ഘമജ്ഝേ ഓസരന്തി പാതിമോക്ഖുദ്ദേസായ, ന മം തേ ഇമിനാ ധമ്മേന സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരേയ്യും.

‘‘ഇതി ഖോ, ഉദായി, ന മമം സാവകാ ഇമേഹി പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി.

൨൪൩. ‘‘അത്ഥി ഖോ, ഉദായി, അഞ്ഞേ ച പഞ്ച ധമ്മാ യേഹി പഞ്ചഹി ധമ്മേഹി മമം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി. കതമേ പഞ്ച? ഇധുദായി, മമം സാവകാ അധിസീലേ സമ്ഭാവേന്തി – ‘സീലവാ സമണോ ഗോതമോ പരമേന സീലക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ’തി. യമ്പുദായി [യമുദായി (സ്യാ. ക.)], മമം സാവകാ അധിസീലേ സമ്ഭാവേന്തി – ‘സീലവാ സമണോ ഗോതമോ പരമേന സീലക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ’തി, അയം ഖോ, ഉദായി, പഠമോ ധമ്മോ യേന മമം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി.

൨൪൪. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, മമം സാവകാ അഭിക്കന്തേ ഞാണദസ്സനേ സമ്ഭാവേന്തി – ‘ജാനംയേവാഹ സമണോ ഗോതമോ – ജാനാമീതി, പസ്സംയേവാഹ സമണോ ഗോതമോ – പസ്സാമീതി; അഭിഞ്ഞായ സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി നോ അനഭിഞ്ഞായ; സനിദാനം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി നോ അനിദാനം; സപ്പാടിഹാരിയം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി നോ അപ്പാടിഹാരിയ’ന്തി. യമ്പുദായി, മമം സാവകാ അഭിക്കന്തേ ഞാണദസ്സനേ സമ്ഭാവേന്തി – ‘ജാനംയേവാഹ സമണോ ഗോതമോ – ജാനാമീതി, പസ്സംയേവാഹ സമണോ ഗോതമോ – പസ്സാമീതി; അഭിഞ്ഞായ സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി നോ അനഭിഞ്ഞായ; സനിദാനം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി നോ അനിദാനം; സപ്പാടിഹാരിയം സമണോ ഗോതമോ ധമ്മം ദേസേതി നോ അപ്പാടിഹാരിയ’ന്തി, അയം ഖോ, ഉദായി, ദുതിയോ ധമ്മോ യേന മമം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി.

൨൪൫. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, മമം സാവകാ അധിപഞ്ഞായ സമ്ഭാവേന്തി – ‘പഞ്ഞവാ സമണോ ഗോതമോ പരമേന പഞ്ഞാക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ; തം വത അനാഗതം വാദപഥം ന ദക്ഖതി, ഉപ്പന്നം വാ പരപ്പവാദം ന സഹധമ്മേന സുനിഗ്ഗഹിതം നിഗ്ഗണ്ഹിസ്സതീതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി’. തം കിം മഞ്ഞസി, ഉദായി, അപി നു മേ സാവകാ ഏവം ജാനന്താ ഏവം പസ്സന്താ അന്തരന്തരാ കഥം ഓപാതേയ്യു’’ന്തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘ന ഖോ പനാഹം, ഉദായി, സാവകേസു അനുസാസനിം പച്ചാസീസാമി [പച്ചാസിംസാമി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]; അഞ്ഞദത്ഥു മമയേവ സാവകാ അനുസാസനിം പച്ചാസീസന്തി.

‘‘യമ്പുദായി, മമം സാവകാ അധിപഞ്ഞായ സമ്ഭാവേന്തി – ‘പഞ്ഞവാ സമണോ ഗോതമോ പരമേന പഞ്ഞാക്ഖന്ധേന സമന്നാഗതോ; തം വത അനാഗതം വാദപഥം ന ദക്ഖതി, ഉപ്പന്നം വാ പരപ്പവാദം ന സഹധമ്മേന നിഗ്ഗഹിതം നിഗ്ഗണ്ഹിസ്സതീതി – നേതം ഠാനം വിജ്ജതി’. അയം ഖോ, ഉദായി, തതിയോ ധമ്മോ യേന മമം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി.

൨൪൬. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, മമ സാവകാ യേന ദുക്ഖേന ദുക്ഖോതിണ്ണാ ദുക്ഖപരേതാ തേ മം ഉപസങ്കമിത്വാ ദുക്ഖം അരിയസച്ചം പുച്ഛന്തി, തേസാഹം ദുക്ഖം അരിയസച്ചം പുട്ഠോ ബ്യാകരോമി, തേസാഹം ചിത്തം ആരാധേമി പഞ്ഹസ്സ വേയ്യാകരണേന; തേ മം ദുക്ഖസമുദയം… ദുക്ഖനിരോധം… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അരിയസച്ചം പുച്ഛന്തി, തേസാഹം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അരിയസച്ചം പുട്ഠോ ബ്യാകരോമി, തേസാഹം ചിത്തം ആരാധേമി പഞ്ഹസ്സ വേയ്യാകരണേന. യമ്പുദായി, മമ സാവകാ യേന ദുക്ഖേന ദുക്ഖോതിണ്ണാ ദുക്ഖപരേതാ തേ മം ഉപസങ്കമിത്വാ ദുക്ഖം അരിയസച്ചം പുച്ഛന്തി, തേസാഹം ദുക്ഖം അരിയസച്ചം പുട്ഠോ ബ്യാകരോമി, തേസാഹം ചിത്തം ആരാധേമി പഞ്ഹസ്സ വേയ്യാകരണേന. തേ മം ദുക്ഖസമുദയം … ദുക്ഖനിരോധം… ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അരിയസച്ചം പുച്ഛന്തി. തേസാഹം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം അരിയസച്ചം പുട്ഠോ ബ്യാകരോമി. തേസാഹം ചിത്തം ആരാധേമി പഞ്ഹസ്സ വേയ്യാകരണേന. അയം ഖോ, ഉദായി, ചതുത്ഥോ ധമ്മോ യേന മമം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി.

൨൪൭. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ചത്താരോ സതിപട്ഠാനേ ഭാവേന്തി. ഇധുദായി, ഭിക്ഖു കായേ കായാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം; വേദനാസു വേദനാനുപസ്സീ വിഹരതി… ചിത്തേ ചിത്താനുപസ്സീ വിഹരതി… ധമ്മേസു ധമ്മാനുപസ്സീ വിഹരതി ആതാപീ സമ്പജാനോ സതിമാ വിനേയ്യ ലോകേ അഭിജ്ഝാദോമനസ്സം. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ചത്താരോ സമ്മപ്പധാനേ ഭാവേന്തി. ഇധുദായി, ഭിക്ഖു അനുപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം അനുപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി, വായമതി, വീരിയം ആരഭതി, ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി, പദഹതി; ഉപ്പന്നാനം പാപകാനം അകുസലാനം ധമ്മാനം പഹാനായ ഛന്ദം ജനേതി, വായമതി, വീരിയം ആരഭതി, ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി, പദഹതി; അനുപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഉപ്പാദായ ഛന്ദം ജനേതി, വായമതി, വീരിയം ആരഭതി, ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി, പദഹതി; ഉപ്പന്നാനം കുസലാനം ധമ്മാനം ഠിതിയാ അസമ്മോസായ ഭിയ്യോഭാവായ വേപുല്ലായ ഭാവനായ പാരിപൂരിയാ ഛന്ദം ജനേതി, വായമതി, വീരിയം ആരഭതി, ചിത്തം പഗ്ഗണ്ഹാതി, പദഹതി. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ചത്താരോ ഇദ്ധിപാദേ ഭാവേന്തി. ഇധുദായി, ഭിക്ഖു ഛന്ദസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, വീരിയസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, ചിത്തസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി, വീമംസാസമാധിപധാനസങ്ഖാരസമന്നാഗതം ഇദ്ധിപാദം ഭാവേതി. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ പഞ്ചിന്ദ്രിയാനി ഭാവേന്തി. ഇധുദായി, ഭിക്ഖു സദ്ധിന്ദ്രിയം ഭാവേതി ഉപസമഗാമിം സമ്ബോധഗാമിം; വീരിയിന്ദ്രിയം ഭാവേതി…പേ… സതിന്ദ്രിയം ഭാവേതി… സമാധിന്ദ്രിയം ഭാവേതി… പഞ്ഞിന്ദ്രിയം ഭാവേതി ഉപസമഗാമിം സമ്ബോധഗാമിം. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ പഞ്ച ബലാനി ഭാവേന്തി. ഇധുദായി, ഭിക്ഖു സദ്ധാബലം ഭാവേതി ഉപസമഗാമിം സമ്ബോധഗാമിം; വീരിയബലം ഭാവേതി…പേ… സതിബലം ഭാവേതി… സമാധിബലം ഭാവേതി… പഞ്ഞാബലം ഭാവേതി ഉപസമഗാമിം സമ്ബോധഗാമിം. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ സത്തബോജ്ഝങ്ഗേ ഭാവേന്തി. ഇധുദായി, ഭിക്ഖു സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം; ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി…പേ… വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ അരിയം അട്ഠങ്ഗികം മഗ്ഗം ഭാവേന്തി. ഇധുദായി, ഭിക്ഖു സമ്മാദിട്ഠിം ഭാവേതി, സമ്മാസങ്കപ്പം ഭാവേതി, സമ്മാവാചം ഭാവേതി, സമ്മാകമ്മന്തം ഭാവേതി, സമ്മാആജീവം ഭാവേതി, സമ്മാവായാമം ഭാവേതി, സമ്മാസതിം ഭാവേതി, സമ്മാസമാധിം ഭാവേതി. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

൨൪൮. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ അട്ഠ വിമോക്ഖേ ഭാവേന്തി. രൂപീ രൂപാനി പസ്സതി, അയം പഠമോ വിമോക്ഖോ; അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി, അയം ദുതിയോ വിമോക്ഖോ; സുഭന്തേവ അധിമുത്തോ ഹോതി, അയം തതിയോ വിമോക്ഖോ; സബ്ബസോ രൂപസഞ്ഞാനം സമതിക്കമാ പടിഘസഞ്ഞാനം അത്ഥങ്ഗമാ നാനത്തസഞ്ഞാനം അമനസികാരാ ‘അനന്തോ ആകാസോ’തി ആകാസാനഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, അയം ചതുത്ഥോ വിമോക്ഖോ; സബ്ബസോ ആകാസാനഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘അനന്തം വിഞ്ഞാണ’ന്തി വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, അയം പഞ്ചമോ വിമോക്ഖോ; സബ്ബസോ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘നത്ഥി കിഞ്ചീ’തി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, അയം ഛട്ഠോ വിമോക്ഖോ; സബ്ബസോ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, അയം സത്തമോ വിമോക്ഖോ; സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി, അയം അട്ഠമോ വിമോക്ഖോ. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

൨൪൯. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ അട്ഠ അഭിഭായതനാനി ഭാവേന്തി. അജ്ഝത്തം രൂപസഞ്ഞീ ഏകോ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി പരിത്താനി സുവണ്ണദുബ്ബണ്ണാനി. ‘താനി അഭിഭുയ്യ ജാനാമി, പസ്സാമീ’തി ഏവം സഞ്ഞീ ഹോതി. ഇദം പഠമം അഭിഭായതനം.

‘‘അജ്ഝത്തം രൂപസഞ്ഞീ ഏകോ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി അപ്പമാണാനി സുവണ്ണദുബ്ബണ്ണാനി. ‘താനി അഭിഭുയ്യ ജാനാമി, പസ്സാമീ’തി ഏവം സഞ്ഞീ ഹോതി. ഇദം ദുതിയം അഭിഭായതനം.

‘‘അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ഏകോ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി പരിത്താനി സുവണ്ണദുബ്ബണ്ണാനി. ‘താനി അഭിഭുയ്യ ജാനാമി, പസ്സാമീ’തി ഏവം സഞ്ഞീ ഹോതി. ഇദം തതിയം അഭിഭായതനം.

‘‘അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ഏകോ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി അപ്പമാണാനി സുവണ്ണദുബ്ബണ്ണാനി. ‘താനി അഭിഭുയ്യ ജാനാമി, പസ്സാമീ’തി ഏവം സഞ്ഞീ ഹോതി. ഇദം ചതുത്ഥം അഭിഭായതനം.

‘‘അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ഏകോ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി നീലാനി നീലവണ്ണാനി നീലനിദസ്സനാനി നീലനിഭാസാനി. സേയ്യഥാപി നാമ ഉമാപുപ്ഫം നീലം നീലവണ്ണം നീലനിദസ്സനം നീലനിഭാസം, സേയ്യഥാപി വാ പന തം വത്ഥം ബാരാണസേയ്യകം ഉഭതോഭാഗവിമട്ഠം നീലം നീലവണ്ണം നീലനിദസ്സനം നീലനിഭാസം; ഏവമേവ അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ഏകോ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി നീലാനി നീലവണ്ണാനി നീലനിദസ്സനാനി നീലനിഭാസാനി. ‘താനി അഭിഭുയ്യ ജാനാമി, പസ്സാമീ’തി ഏവം സഞ്ഞീ ഹോതി. ഇദം പഞ്ചമം അഭിഭായതനം.

‘‘അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ഏകോ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി പീതാനി പീതവണ്ണാനി പീതനിദസ്സനാനി പീതനിഭാസാനി. സേയ്യഥാപി നാമ കണികാരപുപ്ഫം പീതം പീതവണ്ണം പീതനിദസ്സനം പീതനിഭാസം, സേയ്യഥാപി വാ പന തം വത്ഥം ബാരാണസേയ്യകം ഉഭതോഭാഗവിമട്ഠം പീതം പീതവണ്ണം പീതനിദസ്സനം പീതനിഭാസം; ഏവമേവ അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ഏകോ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി പീതാനി പീതവണ്ണാനി പീതനിദസ്സനാനി പീതനിഭാസാനി. ‘താനി അഭിഭുയ്യ ജാനാമി, പസ്സാമീ’തി ഏവം സഞ്ഞീ ഹോതി. ഇദം ഛട്ഠം അഭിഭായതനം.

‘‘അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ഏകോ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി ലോഹിതകാനി ലോഹിതകവണ്ണാനി ലോഹിതകനിദസ്സനാനി ലോഹിതകനിഭാസാനി. സേയ്യഥാപി നാമ ബന്ധുജീവകപുപ്ഫം ലോഹിതകം ലോഹിതകവണ്ണം ലോഹിതകനിദസ്സനം ലോഹിതകനിഭാസം, സേയ്യഥാപി വാ പന തം വത്ഥം ബാരാണസേയ്യകം ഉഭതോഭാഗവിമട്ഠം ലോഹിതകം ലോഹിതകവണ്ണം ലോഹിതകനിദസ്സനം ലോഹിതകനിഭാസം; ഏവമേവ അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ഏകോ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി ലോഹിതകാനി ലോഹിതകവണ്ണാനി ലോഹിതകനിദസ്സനാനി ലോഹിതകനിഭാസാനി. ‘താനി അഭിഭുയ്യ ജാനാമി, പസ്സാമീ’തി ഏവം സഞ്ഞീ ഹോതി. ഇദം സത്തമം അഭിഭായതനം.

‘‘അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ഏകോ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി ഓദാതാനി ഓദാതവണ്ണാനി ഓദാതനിദസ്സനാനി ഓദാതനിഭാസാനി. സേയ്യഥാപി നാമ ഓസധിതാരകാ ഓദാതാ ഓദാതവണ്ണാ ഓദാതനിദസ്സനാ ഓദാതനിഭാസാ, സേയ്യഥാപി വാ പന തം വത്ഥം ബാരാണസേയ്യകം ഉഭതോഭാഗവിമട്ഠം ഓദാതം ഓദാതവണ്ണം ഓദാതനിദസ്സനം ഓദാതനിഭാസം; ഏവമേവ അജ്ഝത്തം അരൂപസഞ്ഞീ ഏകോ ബഹിദ്ധാ രൂപാനി പസ്സതി ഓദാതാനി ഓദാതവണ്ണാനി ഓദാതനിദസ്സനാനി ഓദാതനിഭാസാനി. ‘താനി അഭിഭുയ്യ ജാനാമി, പസ്സാമീ’തി ഏവംസഞ്ഞീ ഹോതി. ഇദം അട്ഠമം അഭിഭായതനം. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

൨൫൦. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ദസ കസിണായതനാനി ഭാവേന്തി. പഥവീകസിണമേകോ സഞ്ജാനാതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം അദ്വയം അപ്പമാണം; ആപോകസിണമേകോ സഞ്ജാനാതി…പേ… തേജോകസിണമേകോ സഞ്ജാനാതി… വായോകസിണമേകോ സഞ്ജാനാതി… നീലകസിണമേകോ സഞ്ജാനാതി… പീതകസിണമേകോ സഞ്ജാനാതി… ലോഹിതകസിണമേകോ സഞ്ജാനാതി… ഓദാതകസിണമേകോ സഞ്ജാനാതി… ആകാസകസിണമേകോ സഞ്ജാനാതി … വിഞ്ഞാണകസിണമേകോ സഞ്ജാനാതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം അദ്വയം അപ്പമാണം. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

൨൫൧. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ചത്താരി ഝാനാനി ഭാവേന്തി. ഇധുദായി, ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ ഇമമേവ കായം വിവേകജേന പീതിസുഖേന അഭിസന്ദേതി പരിസന്ദേതി പരിപൂരേതി പരിപ്ഫരതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ വിവേകജേന പീതിസുഖേന അപ്ഫുടം ഹോതി. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, ദക്ഖോ ന്ഹാപകോ [നഹാപകോ (സീ. പീ.)] വാ ന്ഹാപകന്തേവാസീ വാ കംസഥാലേ ന്ഹാനീയചുണ്ണാനി [നഹാനീയചുണ്ണാനി (സീ. പീ.)] ആകിരിത്വാ ഉദകേന പരിപ്ഫോസകം പരിപ്ഫോസകം സന്നേയ്യ, സായം ന്ഹാനീയപിണ്ഡി [സാസ്സ നഹാനീയപിണ്ഡീ (സീ. സ്യാ. കം.)] സ്നേഹാനുഗതാ സ്നേഹപരേതോ സന്തരബാഹിരാ ഫുടാ സ്നേഹേന ന ച പഗ്ഘരിണീ; ഏവമേവ ഖോ, ഉദായി, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം വിവേകജേന പീതിസുഖേന അഭിസന്ദേതി പരിസന്ദേതി പരിപൂരേതി പരിപ്ഫരതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ വിവേകജേന പീതിസുഖേന അപ്ഫുടം ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, ഭിക്ഖു വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം…പേ… ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ ഇമമേവ കായം സമാധിജേന പീതിസുഖേന അഭിസന്ദേതി പരിസന്ദേതി പരിപൂരേതി പരിപ്ഫരതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ സമാധിജേന പീതിസുഖേന അപ്ഫുടം ഹോതി. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, ഉദകരഹദോ ഗമ്ഭീരോ ഉബ്ഭിദോദകോ [ഉബ്ഭിതോദകോ (സ്യാ. കം. ക.)]. തസ്സ നേവസ്സ പുരത്ഥിമായ ദിസായ ഉദകസ്സ ആയമുഖം, ന പച്ഛിമായ ദിസായ ഉദകസ്സ ആയമുഖം, ന ഉത്തരായ ദിസായ ഉദകസ്സ ആയമുഖം, ന ദക്ഖിണായ ദിസായ ഉദകസ്സ ആയമുഖം, ദേവോ ച ന കാലേന കാലം സമ്മാ ധാരം അനുപ്പവേച്ഛേയ്യ; അഥ ഖോ തമ്ഹാവ ഉദകരഹദാ സീതാ വാരിധാരാ ഉബ്ഭിജ്ജിത്വാ തമേവ ഉദകരഹദം സീതേന വാരിനാ അഭിസന്ദേയ്യ പരിസന്ദേയ്യ പരിപൂരേയ്യ പരിപ്ഫരേയ്യ, നാസ്സ [ന നേസം (സീ.)] കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ ഉദകരഹദസ്സ സീതേന വാരിനാ അപ്ഫുടം അസ്സ. ഏവമേവ ഖോ, ഉദായി, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം സമാധിജേന പീതിസുഖേന അഭിസന്ദേതി പരിസന്ദേതി പരിപൂരേതി പരിപ്ഫരതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ സമാധിജേന പീതിസുഖേന അപ്ഫുടം ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, ഭിക്ഖു പീതിയാ ച വിരാഗാ…പേ… തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ ഇമമേവ കായം നിപ്പീതികേന സുഖേന അഭിസന്ദേതി പരിസന്ദേതി പരിപൂരേതി പരിപ്ഫരതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ നിപ്പീതികേന സുഖേന അപ്ഫുടം ഹോതി. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, ഉപ്പലിനിയം വാ പദുമിനിയം വാ പുണ്ഡരീകിനിയം വാ അപ്പേകച്ചാനി ഉപ്പലാനി വാ പദുമാനി വാ പുണ്ഡരീകാനി വാ ഉദകേ ജാതാനി ഉദകേ സംവഡ്ഢാനി ഉദകാനുഗ്ഗതാനി അന്തോ നിമുഗ്ഗപോസീനി, താനി യാവ ചഗ്ഗാ യാവ ച മൂലാ സീതേന വാരിനാ അഭിസന്നാനി പരിസന്നാനി പരിപൂരാനി പരിപ്ഫുടാനി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതം, ഉപ്പലാനം വാ പദുമാനം വാ പുണ്ഡരീകാനം വാ സീതേന വാരിനാ അപ്ഫുടം അസ്സ; ഏവമേവ ഖോ, ഉദായി, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം നിപ്പീതികേന സുഖേന അഭിസന്ദേതി പരിസന്ദേതി പരിപൂരേതി പരിപ്ഫരതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ നിപ്പീതികേന സുഖേന അപ്ഫുടം ഹോതി.

‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, ഭിക്ഖു സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. സോ ഇമമേവ കായം പരിസുദ്ധേന ചേതസാ പരിയോദാതേന ഫരിത്വാ നിസിന്നോ ഹോതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ പരിസുദ്ധേന ചേതസാ പരിയോദാതേന അപ്ഫുടം ഹോതി. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, പുരിസോ ഓദാതേന വത്ഥേന സസീസം പാരുപിത്വാ നിസിന്നോ അസ്സ, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ ഓദാതേന വത്ഥേന അപ്ഫുടം അസ്സ; ഏവമേവ ഖോ, ഉദായി, ഭിക്ഖു ഇമമേവ കായം പരിസുദ്ധേന ചേതസാ പരിയോദാതേന ഫരിത്വാ നിസിന്നോ ഹോതി, നാസ്സ കിഞ്ചി സബ്ബാവതോ കായസ്സ പരിസുദ്ധേന ചേതസാ പരിയോദാതേന അപ്ഫുടം ഹോതി. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

൨൫൨. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ഏവം പജാനന്തി – ‘അയം ഖോ മേ കായോ രൂപീ ചാതുമഹാഭൂതികോ മാതാപേത്തികസമ്ഭവോ ഓദനകുമ്മാസൂപചയോ അനിച്ചുച്ഛാദനപരിമദ്ദനഭേദനവിദ്ധംസനധമ്മോ; ഇദഞ്ച പന മേ വിഞ്ഞാണം ഏത്ഥ സിതം ഏത്ഥ പടിബദ്ധം’. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, മണി വേളുരിയോ സുഭോ ജാതിമാ അട്ഠംസോ സുപരികമ്മകതോ അച്ഛോ വിപ്പസന്നോ സബ്ബാകാരസമ്പന്നോ; തത്രിദം സുത്തം ആവുതം നീലം വാ പീതം വാ ലോഹിതം വാ ഓദാതം വാ പണ്ഡുസുത്തം വാ. തമേനം ചക്ഖുമാ പുരിസോ ഹത്ഥേ കരിത്വാ പച്ചവേക്ഖേയ്യ – ‘അയം ഖോ മണി വേളുരിയോ സുഭോ ജാതിമാ അട്ഠംസോ സുപരികമ്മകതോ അച്ഛോ വിപ്പസന്നോ സബ്ബാകാരസമ്പന്നോ; തത്രിദം സുത്തം ആവുതം നീലം വാ പീതം വാ ലോഹിതം വാ ഓദാതം വാ പണ്ഡുസുത്തം വാ’തി. ഏവമേവ ഖോ, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ഏവം പജാനന്തി – ‘അയം ഖോ മേ കായോ രൂപീ ചാതുമഹാഭൂതികോ മാതാപേത്തികസമ്ഭവോ ഓദനകുമ്മാസൂപചയോ അനിച്ചുച്ഛാദനപരിമദ്ദനഭേദനവിദ്ധംസനധമ്മോ; ഇദഞ്ച പന മേ വിഞ്ഞാണം ഏത്ഥ സിതം ഏത്ഥ പടിബദ്ധ’ന്തി. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

൨൫൩. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ഇമമ്ഹാ കായാ അഞ്ഞം കായം അഭിനിമ്മിനന്തി രൂപിം മനോമയം സബ്ബങ്ഗപച്ചങ്ഗിം അഹീനിന്ദ്രിയം. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, പുരിസോ മുഞ്ജമ്ഹാ ഈസികം പബ്ബാഹേയ്യ; തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘അയം മുഞ്ജോ, അയം ഈസികാ; അഞ്ഞോ മുഞ്ജോ, അഞ്ഞാ ഈസികാ; മുഞ്ജമ്ഹാത്വേവ ഈസികാ പബ്ബാള്ഹാ’തി. സേയ്യഥാ വാ പനുദായി, പുരിസോ അസിം കോസിയാ പബ്ബാഹേയ്യ; തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘അയം അസി, അയം കോസി; അഞ്ഞോ അസി അഞ്ഞാ കോസി; കോസിയാത്വേവ അസി പബ്ബാള്ഹോ’തി. സേയ്യഥാ വാ, പനുദായി, പുരിസോ അഹിം കരണ്ഡാ ഉദ്ധരേയ്യ; തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘അയം അഹി, അയം കരണ്ഡോ; അഞ്ഞോ അഹി, അഞ്ഞോ കരണ്ഡോ; കരണ്ഡാത്വേവ അഹി ഉബ്ഭതോ’തി. ഏവമേവ ഖോ, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ഇമമ്ഹാ കായാ അഞ്ഞം കായം അഭിനിമ്മിനന്തി രൂപിം മനോമയം സബ്ബങ്ഗപച്ചങ്ഗിം അഹീനിന്ദ്രിയം. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

൨൫൪. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോന്തി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോന്തി, ബഹുധാപി ഹുത്വാ ഏകോ ഹോതി; ആവിഭാവം, തിരോഭാവം; തിരോകുട്ടം തിരോപാകാരം തിരോപബ്ബതം അസജ്ജമാനാ ഗച്ഛന്തി, സേയ്യഥാപി ആകാസേ; പഥവിയാപി ഉമ്മുജ്ജനിമുജ്ജം കരോന്തി, സേയ്യഥാപി ഉദകേ; ഉദകേപി അഭിജ്ജമാനേ [അഭിജ്ജമാനാ (ക.)] ഗച്ഛന്തി, സേയ്യഥാപി പഥവിയം; ആകാസേപി പല്ലങ്കേന കമന്തി, സേയ്യഥാപി പക്ഖീ സകുണോ; ഇമേപി ചന്ദിമസൂരിയേ ഏവംമഹിദ്ധികേ ഏവംമഹാനുഭാവേ പാണിനാ പരിമസന്തി പരിമജ്ജന്തി, യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേന്തി. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, ദക്ഖോ കുമ്ഭകാരോ വാ കുമ്ഭകാരന്തേവാസീ വാ സുപരികമ്മകതായ മത്തികായ യം യദേവ ഭാജനവികതിം ആകങ്ഖേയ്യ തം തദേവ കരേയ്യ അഭിനിപ്ഫാദേയ്യ; സേയ്യഥാ വാ പനുദായി, ദക്ഖോ ദന്തകാരോ വാ ദന്തകാരന്തേവാസീ വാ സുപരികമ്മകതസ്മിം ദന്തസ്മിം യം യദേവ ദന്തവികതിം ആകങ്ഖേയ്യ തം തദേവ കരേയ്യ അഭിനിപ്ഫാദേയ്യ; സേയ്യഥാ വാ പനുദായി, ദക്ഖോ സുവണ്ണകാരോ വാ സുവണ്ണകാരന്തേവാസീ വാ സുപരികമ്മകതസ്മിം സുവണ്ണസ്മിം യം യദേവ സുവണ്ണവികതിം ആകങ്ഖേയ്യ തം തദേവ കരേയ്യ അഭിനിപ്ഫാദേയ്യ. ഏവമേവ ഖോ, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ അനേകവിഹിതം ഇദ്ധിവിധം പച്ചനുഭോന്തി – ഏകോപി ഹുത്വാ ബഹുധാ ഹോന്തി, ബഹുധാപി ഹുത്വാ ഏകോ ഹോതി; ആവിഭാവം, തിരോഭാവം; തിരോകുട്ടം തിരോപാകാരം തിരോപബ്ബതം അസജ്ജമാനാ ഗച്ഛന്തി, സേയ്യഥാപി ആകാസേ; പഥവിയാപി ഉമ്മുജ്ജനിമുജ്ജം കരോന്തി, സേയ്യഥാപി ഉദകേ; ഉദകേപി അഭിജ്ജമാനേ ഗച്ഛന്തി, സേയ്യഥാപി പഥവിയം; ആകാസേപി പല്ലങ്കേന കമന്തി, സേയ്യഥാപി പക്ഖീ സകുണോ; ഇമേപി ചന്ദിമസൂരിയേ ഏവംമഹിദ്ധികേ ഏവംമഹാനുഭാവേ പാണിനാ പരിമസന്തി പരിമജ്ജന്തി, യാവ ബ്രഹ്മലോകാപി കായേന വസം വത്തേന്തി. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

൨൫൫. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ വിസുദ്ധായ അതിക്കന്തമാനുസികായ ഉഭോ സദ്ദേ സുണന്തി – ദിബ്ബേ ച മാനുസേ ച, യേ ദൂരേ സന്തികേ ച. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, ബലവാ സങ്ഖധമോ അപ്പകസിരേനേവ ചാതുദ്ദിസാ വിഞ്ഞാപേയ്യ; ഏവമേവ ഖോ, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ദിബ്ബായ സോതധാതുയാ വിസുദ്ധായ അതിക്കന്തമാനുസികായ ഉഭോ സദ്ദേ സുണന്തി – ദിബ്ബേ ച മാനുസേ ച, യേ ദൂരേ സന്തികേ ച. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

൨൫൬. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനന്തി – സരാഗം വാ ചിത്തം ‘സരാഗം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി, വീതരാഗം വാ ചിത്തം ‘വീതരാഗം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി; സദോസം വാ ചിത്തം ‘സദോസം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി, വീതദോസം വാ ചിത്തം ‘വീതദോസം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി; സമോഹം വാ ചിത്തം ‘സമോഹം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി, വീതമോഹം വാ ചിത്തം ‘വീതമോഹം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി; സംഖിത്തം വാ ചിത്തം ‘സങ്ഖിത്തം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി, വിക്ഖിത്തം വാ ചിത്തം ‘വിക്ഖിത്തം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി; മഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം ‘മഹഗ്ഗതം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി, അമഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം ‘അമഹഗ്ഗതം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി; സഉത്തരം വാ ചിത്തം ‘സഉത്തരം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി, അനുത്തരം വാ ചിത്തം ‘അനുത്തരം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി; സമാഹിതം വാ ചിത്തം ‘സമാഹിതം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി, അസമാഹിതം വാ ചിത്തം ‘അസമാഹിതം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി; വിമുത്തം വാ ചിത്തം ‘വിമുത്തം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി, അവിമുത്തം വാ ചിത്തം ‘അവിമുത്തം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, ഇത്ഥീ വാ പുരിസോ വാ ദഹരോ യുവാ മണ്ഡനകജാതികോ ആദാസേ വാ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അച്ഛേ വാ ഉദകപത്തേ സകം മുഖനിമിത്തം പച്ചവേക്ഖമാനോ സകണികം വാ ‘സകണിക’ന്തി [സകണികങ്ഗം വാ സകണികങ്ഗന്തി (സീ.)] ജാനേയ്യ, അകണികം വാ ‘അകണിക’ന്തി [അകണികങ്ഗം വാ അകണികങ്ഗന്തി (സീ.)] ജാനേയ്യ; ഏവമേവ ഖോ, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ പരസത്താനം പരപുഗ്ഗലാനം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച പജാനന്തി – സരാഗം വാ ചിത്തം ‘സരാഗം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി, വീതരാഗം വാ ചിത്തം…പേ… സദോസം വാ ചിത്തം… വീതദോസം വാ ചിത്തം… സമോഹം വാ ചിത്തം… വീതമോഹം വാ ചിത്തം… സങ്ഖിത്തം വാ ചിത്തം… വിക്ഖിത്തം വാ ചിത്തം… മഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം… അമഹഗ്ഗതം വാ ചിത്തം… സഉത്തരം വാ ചിത്തം… അനുത്തരം വാ ചിത്തം… സമാഹിതം വാ ചിത്തം… അസമാഹിതം വാ ചിത്തം… വിമുത്തം വാ ചിത്തം… അവിമുത്തം വാ ചിത്തം ‘അവിമുത്തം ചിത്ത’ന്തി പജാനന്തി. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

൨൫൭. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരന്തി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ ദസപി ജാതിയോ വീസമ്പി ജാതിയോ തിംസമ്പി ജാതിയോ ചത്താലീസമ്പി ജാതിയോ പഞ്ഞാസമ്പി ജാതിയോ ജാതിസതമ്പി ജാതിസഹസ്സമ്പി ജാതിസതസഹസ്സമ്പി, അനേകേപി സംവട്ടകപ്പേ അനേകേപി വിവട്ടകപ്പേ അനേകേപി സംവട്ടവിവട്ടകപ്പേ – ‘അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോ’തി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, പുരിസോ സകമ്ഹാ ഗാമാ അഞ്ഞം ഗാമം ഗച്ഛേയ്യ, തമ്ഹാപി ഗാമാ അഞ്ഞം ഗാമം ഗച്ഛേയ്യ; സോ തമ്ഹാ ഗാമാ സകംയേവ ഗാമം പച്ചാഗച്ഛേയ്യ; തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘അഹം ഖോ സകമ്ഹാ ഗാമാ അഞ്ഞം ഗാമം അഗച്ഛിം, തത്ര ഏവം അട്ഠാസിം ഏവം നിസീദിം ഏവം അഭാസിം ഏവം തുണ്ഹീ അഹോസിം; തമ്ഹാപി ഗാമാ അമും ഗാമം അഗച്ഛിം, തത്രാപി ഏവം അട്ഠാസിം ഏവം നിസീദിം ഏവം അഭാസിം ഏവം തുണ്ഹീ അഹോസിം, സോമ്ഹി തമ്ഹാ ഗാമാ സകംയേവ ഗാമം പച്ചാഗതോ’തി. ഏവമേവ ഖോ, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരന്തി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം…പേ… ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരന്തി. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

൨൫൮. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സന്തി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനന്തി – ‘ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ, തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ; ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ, തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ’തി. ഇതി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സന്തി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനന്തി. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, ദ്വേ അഗാരാ സദ്വാരാ [സന്നദ്വാരാ (ക.)]. തത്ര ചക്ഖുമാ പുരിസോ മജ്ഝേ ഠിതോ പസ്സേയ്യ മനുസ്സേ ഗേഹം പവിസന്തേപി നിക്ഖമന്തേപി അനുചങ്കമന്തേപി അനുവിചരന്തേപി; ഏവമേവ ഖോ, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സന്തി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനന്തി…പേ… തത്ര ച പ മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി.

൨൫൯. ‘‘പുന ചപരം, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തി. സേയ്യഥാപി, ഉദായി, പബ്ബതസങ്ഖേപേ ഉദകരഹദോ അച്ഛോ വിപ്പസന്നോ അനാവിലോ, തത്ഥ ചക്ഖുമാ പുരിസോ തീരേ ഠിതോ പസ്സേയ്യ സിപ്പിസമ്ബുകമ്പി [സിപ്പികസമ്ബുകമ്പി (സ്യാ. കം. ക.)] സക്ഖരകഠലമ്പി മച്ഛഗുമ്ബമ്പി ചരന്തമ്പി തിട്ഠന്തമ്പി. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘അയം ഖോ ഉദകരഹദോ അച്ഛോ വിപ്പസന്നോ അനാവിലോ, തത്രിമേ സിപ്പിസമ്ബുകാപി സക്ഖരകഠലാപി മച്ഛഗുമ്ബാപി ചരന്തിപി തിട്ഠന്തിപീ’തി. ഏവമേവ ഖോ, ഉദായി, അക്ഖാതാ മയാ സാവകാനം പടിപദാ, യഥാപടിപന്നാ മേ സാവകാ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരന്തി. തത്ര ച പന മേ സാവകാ ബഹൂ അഭിഞ്ഞാവോസാനപാരമിപ്പത്താ വിഹരന്തി. അയം ഖോ, ഉദായി, പഞ്ചമോ ധമ്മോ യേന മമ സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തി.

‘‘ഇമേ ഖോ, ഉദായി, പഞ്ച ധമ്മാ യേഹി മമം സാവകാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, സക്കത്വാ ഗരും കത്വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരന്തീ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ സകുലുദായീ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

മഹാസകുലുദായിസുത്തം നിട്ഠിതം സത്തമം.