൧. തേവിജ്ജവച്ഛസുത്തം

൧൮൫. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ വേസാലിയം വിഹരതി മഹാവനേ കൂടാഗാരസാലായം. തേന ഖോ പന സമയേന വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ ഏകപുണ്ഡരീകേ പരിബ്ബാജകാരാമേ പടിവസതി. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ വേസാലിം പിണ്ഡായ പാവിസി. അഥ ഖോ ഭഗവതോ ഏതദഹോസി – ‘‘അതിപ്പഗോ ഖോ താവ വേസാലിയം പിണ്ഡായ ചരിതും; യംനൂനാഹം യേന ഏകപുണ്ഡരീകോ പരിബ്ബാജകാരാമോ യേന വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ തേനുപസങ്കമേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ യേന ഏകപുണ്ഡരീകോ പരിബ്ബാജകാരാമോ യേന വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ തേനുപസങ്കമി. അദ്ദസാ ഖോ വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഏതു ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ. സ്വാഗതം [സാഗതം (സീ. പീ.)], ഭന്തേ, ഭഗവതോ. ചിരസ്സം ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഇമം പരിയായമകാസി യദിദം ഇധാഗമനായ. നിസീദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഇദമാസനം പഞ്ഞത്ത’’ന്തി. നിസീദി ഭഗവാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ. വച്ഛഗോത്തോപി ഖോ പരിബ്ബാജകോ അഞ്ഞതരം നീചം ആസനം ഗഹേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘സമണോ ഗോതമോ സബ്ബഞ്ഞൂ സബ്ബദസ്സാവീ, അപരിസേ+സം ഞാണദസ്സനം പടിജാനാതി, ചരതോ ച മേ തിട്ഠതോ ച സുത്തസ്സ ച ജാഗരസ്സ ച സതതം സമിതം ഞാണദസ്സനം പച്ചുപട്ഠിത’ന്തി. യേ തേ, ഭന്തേ, ഏവമാഹംസു – ‘സമണോ ഗോതമോ സബ്ബഞ്ഞൂ സബ്ബദസ്സാവീ, അപരിസേസം ഞാണദസ്സനം പടിജാനാതി, ചരതോ ച മേ തിട്ഠതോ ച സുത്തസ്സ ച ജാഗരസ്സ ച സതതം സമിതം ഞാണദസ്സനം പച്ചുപട്ഠിത’ന്തി, കച്ചി തേ, ഭന്തേ, ഭഗവതോ വുത്തവാദിനോ, ന ച ഭഗവന്തം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖന്തി, ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരോന്തി, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോ ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛതീ’’തി? ‘‘യേ തേ, വച്ഛ, ഏവമാഹംസു – ‘സമണോ ഗോതമോ സബ്ബഞ്ഞൂ സബ്ബദസ്സാവീ, അപരിസേസം ഞാണദസ്സനം പടിജാനാതി, ചരതോ ച മേ തിട്ഠതോ ച സുത്തസ്സ ച ജാഗരസ്സ ച സതതം സമിതം ഞാണദസ്സനം പച്ചുപട്ഠിത’ന്തി, ന മേ തേ വുത്തവാദിനോ, അബ്ഭാചിക്ഖന്തി ച പന മം അസതാ അഭൂതേനാ’’തി.

൧൮൬. ‘‘കഥം ബ്യാകരമാനാ പന മയം, ഭന്തേ, വുത്തവാദിനോ ചേവ ഭഗവതോ അസ്സാമ, ന ച ഭഗവന്തം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖേയ്യാമ, ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരേയ്യാമ, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോ ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛേയ്യാ’’തി?

‘‘‘തേവിജ്ജോ സമണോ ഗോതമോ’തി ഖോ, വച്ഛ, ബ്യാകരമാനോ വുത്തവാദീ ചേവ മേ അസ്സ, ന ച മം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖേയ്യ, ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരേയ്യ, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോ ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛേയ്യ. അഹഞ്ഹി, വച്ഛ, യാവദേവ ആകങ്ഖാമി അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ…പേ… ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി. അഹഞ്ഹി, വച്ഛ, യാവദേവ ആകങ്ഖാമി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സാമി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ…പേ… യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാമി. അഹഞ്ഹി, വച്ഛ, ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമി.

‘‘‘തേവിജ്ജോ സമണോ ഗോതമോ’തി ഖോ, വച്ഛ, ബ്യാകരമാനോ വുത്തവാദീ ചേവ മേ അസ്സ, ന ച മം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖേയ്യ, ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരേയ്യ, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോ ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛേയ്യാ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അത്ഥി നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, കോചി ഗിഹീ ഗിഹിസംയോജനം അപ്പഹായ കായസ്സ ഭേദാ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ’’തി? ‘‘നത്ഥി ഖോ, വച്ഛ, കോചി ഗിഹീ ഗിഹിസംയോജനം അപ്പഹായ കായസ്സ ഭേദാ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ’’തി.

‘‘അത്ഥി പന, ഭോ ഗോതമ, കോചി ഗിഹീ ഗിഹിസംയോജനം അപ്പഹായ കായസ്സ ഭേദാ സഗ്ഗൂപഗോ’’തി? ‘‘ന ഖോ, വച്ഛ, ഏകംയേവ സതം ന ദ്വേ സതാനി ന തീണി സതാനി ന ചത്താരി സതാനി ന പഞ്ച സതാനി, അഥ ഖോ ഭിയ്യോവ യേ ഗിഹീ ഗിഹിസംയോജനം അപ്പഹായ കായസ്സ ഭേദാ സഗ്ഗൂപഗാ’’തി [‘‘അത്ഥി ഖോ വച്ഛ കോചി ഗിഹീ ഗിഹിസംയോജനം അപ്പഹായ കായസ്സ ഭേദാ സഗ്ഗൂപഗോതി’’. (ക.)].

‘‘അത്ഥി നു ഖോ, ഭോ ഗോതമ, കോചി ആജീവകോ [ആജീവികോ (ക.)] കായസ്സ ഭേദാ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ’’തി? ‘‘നത്ഥി ഖോ, വച്ഛ, കോചി ആജീവകോ കായസ്സ ഭേദാ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ’’തി.

‘‘അത്ഥി പന, ഭോ ഗോതമ, കോചി ആജീവകോ കായസ്സ ഭേദാ സഗ്ഗൂപഗോ’’തി? ‘‘ഇതോ ഖോ സോ, വച്ഛ, ഏകനവുതോ കപ്പോ [ഇതോ കോ വച്ഛ ഏകനവുതേ കപ്പേ (ക.)] യമഹം അനുസ്സരാമി, നാഭിജാനാമി കഞ്ചി ആജീവകം സഗ്ഗൂപഗം അഞ്ഞത്ര ഏകേന; സോപാസി കമ്മവാദീ കിരിയവാദീ’’തി. ‘‘ഏവം സന്തേ, ഭോ ഗോതമ, സുഞ്ഞം അദും തിത്ഥായതനം അന്തമസോ സഗ്ഗൂപഗേനപീ’’തി? ‘‘ഏവം, വച്ഛ, സുഞ്ഞം അദും തിത്ഥായതനം അന്തമസോ സഗ്ഗൂപഗേനപീ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ വച്ഛഗോത്തോ പരിബ്ബാജകോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

തേവിജ്ജവച്ഛസുത്തം നിട്ഠിതം പഠമം.