൭. ചാതുമസുത്തം

൧൫൭. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ ചാതുമായം വിഹരതി ആമലകീവനേ. തേന ഖോ പന സമയേന സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനപ്പമുഖാനി പഞ്ചമത്താനി ഭിക്ഖുസതാനി ചാതുമം അനുപ്പത്താനി ഹോന്തി ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. തേ ച ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ നേവാസികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പടിസമ്മോദമാനാ സേനാസനാനി പഞ്ഞാപയമാനാ പത്തചീവരാനി പടിസാമയമാനാ ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ അഹേസും. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘കേ പനേതേ, ആനന്ദ, ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ, കേവട്ടാ മഞ്ഞേ മച്ഛവിലോപേ’’തി? ‘‘ഏതാനി, ഭന്തേ, സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനപ്പമുഖാനി പഞ്ചമത്താനി ഭിക്ഖുസതാനി ചാതുമം അനുപ്പത്താനി ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. തേ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ നേവാസികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പടിസമ്മോദമാനാ സേനാസനാനി പഞ്ഞാപയമാനാ പത്തചീവരാനി പടിസാമയമാനാ ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ’’തി. ‘‘തേനഹാനന്ദ, മമ വചനേന തേ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേഹി – ‘സത്ഥാ ആയസ്മന്തേ ആമന്തേതീ’’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ യേന തേ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോച – ‘‘സത്ഥാ ആയസ്മന്തേ ആമന്തേതീ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നേ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കിം നു തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ, കേവട്ടാ മഞ്ഞേ മച്ഛവിലോപേ’’തി? ‘‘ഇമാനി, ഭന്തേ, സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനപ്പമുഖാനി പഞ്ചമത്താനി ഭിക്ഖുസതാനി ചാതുമം അനുപ്പത്താനി ഭഗവന്തം ദസ്സനായ. തേമേ ആഗന്തുകാ ഭിക്ഖൂ നേവാസികേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം പടിസമ്മോദമാനാ സേനാസനാനി പഞ്ഞാപയമാനാ പത്തചീവരാനി പടിസാമയമാനാ ഉച്ചാസദ്ദാ മഹാസദ്ദാ’’തി. ‘‘ഗച്ഛഥ, ഭിക്ഖവേ, പണാമേമി വോ, ന വോ മമ സന്തികേ വത്ഥബ്ബ’’ന്തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ ഉട്ഠായാസനാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ സേനാസനം സംസാമേത്വാ പത്തചീവരമാദായ പക്കമിംസു.

൧൫൮. തേന ഖോ പന സമയേന ചാതുമേയ്യകാ സക്യാ സന്ഥാഗാരേ [സന്ധാഗാരേ (ക.)] സന്നിപതിതാ ഹോന്തി കേനചിദേവ കരണീയേന. അദ്ദസംസു ഖോ ചാതുമേയ്യകാ സക്യാ തേ ഭിക്ഖൂ ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തേ; ദിസ്വാന യേന തേ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ തേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘ഹന്ദ, കഹം പന തുമ്ഹേ ആയസ്മന്തോ ഗച്ഛഥാ’’തി? ‘‘ഭഗവതാ ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖുസങ്ഘോ പണാമിതോ’’തി. ‘‘തേനഹായസ്മന്തോ മുഹുത്തം നിസീദഥ, അപ്പേവ നാമ മയം സക്കുണേയ്യാമ ഭഗവന്തം പസാദേതു’’ന്തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ചാതുമേയ്യകാനം സക്യാനം പച്ചസ്സോസും. അഥ ഖോ ചാതുമേയ്യകാ സക്യാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ ചാതുമേയ്യകാ സക്യാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘അഭിനന്ദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം; അഭിവദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം. സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, ഭഗവതാ പുബ്ബേ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അനുഗ്ഗഹിതോ, ഏവമേവ ഭഗവാ ഏതരഹി അനുഗ്ഗണ്ഹാതു ഭിക്ഖുസങ്ഘം. സന്തേത്ഥ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ നവാ അചിരപബ്ബജിതാ അധുനാഗതാ ഇമം ധമ്മവിനയം. തേസം ഭഗവന്തം ദസ്സനായ അലഭന്താനം സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, സിയാ വിപരിണാമോ. സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, ബീജാനം തരുണാനം ഉദകം അലഭന്താനം സിയാ അഞ്ഞഥത്തം സിയാ വിപരിണാമോ; ഏവമേവ ഖോ, ഭന്തേ, സന്തേത്ഥ ഭിക്ഖൂ നവാ അചിരപബ്ബജിതാ അധുനാഗതാ ഇമം ധമ്മവിനയം, തേസം ഭഗവന്തം ദസ്സനായ അലഭന്താനം സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, സിയാ വിപരിണാമോ. സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, വച്ഛസ്സ തരുണസ്സ മാതരം അപസ്സന്തസ്സ സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, സിയാ വിപരിണാമോ; ഏവമേവ ഖോ, ഭന്തേ, സന്തേത്ഥ ഭിക്ഖൂ നവാ അചിരപബ്ബജിതാ അധുനാഗതാ ഇമം ധമ്മവിനയം, തേസം ഭഗവന്തം അപസ്സന്താനം സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, സിയാ വിപരിണാമോ. അഭിനന്ദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം; അഭിവദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം. സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, ഭഗവതാ പുബ്ബേ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അനുഗ്ഗഹിതോ; ഏവമേവ ഭഗവാ ഏതരഹി അനുഗ്ഗണ്ഹാതു ഭിക്ഖുസങ്ഘ’’ന്തി.

൧൫൯. അഥ ഖോ ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതി ഭഗവതോ ചേതസാ ചേതോപരിവിതക്കമഞ്ഞായ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം [സമ്മിഞ്ജിതം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവ – ബ്രഹ്മലോകേ അന്തരഹിതോ ഭഗവതോ പുരതോ പാതുരഹോസി. അഥ ഖോ ബ്രഹ്മാ സഹമ്പതി ഏകംസം ഉത്തരാസങ്ഗം കരിത്വാ യേന ഭഗവാ തേനഞ്ജലിം പണാമേത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിനന്ദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം; അഭിവദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം. സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, ഭഗവതാ പുബ്ബേ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അനുഗ്ഗഹിതോ; ഏവമേവ ഭഗവാ ഏതരഹി അനുഗ്ഗണ്ഹാതു ഭിക്ഖുസങ്ഘം. സന്തേത്ഥ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ നവാ അചിരപബ്ബജിതാ അധുനാഗതാ ഇമം ധമ്മവിനയം, തേസം ഭഗവന്തം ദസ്സനായ അലഭന്താനം സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, സിയാ വിപരിണാമോ. സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, ബീജാനം തരുണാനം ഉദകം അലഭന്താനം സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, സിയാ വിപരിണാമോ; ഏവമേവ ഖോ, ഭന്തേ, സന്തേത്ഥ ഭിക്ഖൂ നവാ അചിരപബ്ബജിതാ അധുനാഗതാ ഇമം ധമ്മവിനയം, തേസം ഭഗവന്തം ദസ്സനായ അലഭന്താനം സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, സിയാ വിപരിണാമോ. സേയ്യഥാപി ഭന്തേ, വച്ഛസ്സ തരുണസ്സ മാതരം അപസ്സന്തസ്സ സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, സിയാ വിപരിണാമോ; ഏവമേവ ഖോ, ഭന്തേ, സന്തേത്ഥ ഭിക്ഖൂ നവാ അചിരപബ്ബജിതാ അധുനാഗതാ ഇമം ധമ്മവിനയം, തേസം ഭഗവന്തം അപസ്സന്താനം സിയാ അഞ്ഞഥത്തം, സിയാ വിപരിണാമോ. അഭിനന്ദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം; അഭിവദതു, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഭിക്ഖുസങ്ഘം. സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, ഭഗവതാ പുബ്ബേ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ അനുഗ്ഗഹിതോ; ഏവമേവ ഭഗവാ ഏതരഹി അനുഗ്ഗണ്ഹാതു ഭിക്ഖുസങ്ഘ’’ന്തി.

൧൬൦. അസക്ഖിംസു ഖോ ചാതുമേയ്യകാ ച സക്യാ ബ്രഹ്മാ ച സഹമ്പതി ഭഗവന്തം പസാദേതും ബീജൂപമേന ച തരുണൂപമേന ച. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഉട്ഠേഥാവുസോ, ഗണ്ഹഥ പത്തചീവരം. പസാദിതോ ഭഗവാ ചാതുമേയ്യകേഹി ച സക്യേഹി ബ്രഹ്മുനാ ച സഹമ്പതിനാ ബീജൂപമേന ച തരുണൂപമേന ചാ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസ്സ പടിസ്സുത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പത്തചീവരമാദായ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘കിന്തി തേ, സാരിപുത്ത, അഹോസി മയാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ പണാമിതേ’’തി? ‘‘ഏവം ഖോ മേ, ഭന്തേ, അഹോസി – ‘ഭഗവതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ പണാമിതോ. അപ്പോസ്സുക്കോ ദാനി ഭഗവാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരം അനുയുത്തോ വിഹരിസ്സതി, മയമ്പി ദാനി അപ്പോസ്സുക്കാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരമനുയുത്താ വിഹരിസ്സാമാ’’’തി. ‘‘ആഗമേഹി ത്വം, സാരിപുത്ത, ആഗമേഹി ത്വം, സാരിപുത്ത, ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാര’’ന്തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ആമന്തേസി – ‘‘കിന്തി തേ, മോഗ്ഗല്ലാന, അഹോസി മയാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ പണാമിതേ’’തി? ‘‘ഏവം ഖോ മേ, ഭന്തേ, അഹോസി – ‘ഭഗവതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘോ പണാമിതോ. അപ്പോസ്സുക്കോ ദാനി ഭഗവാ ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരം അനുയുത്തോ വിഹരിസ്സതി, അഹഞ്ച ദാനി ആയസ്മാ ച സാരിപുത്തോ ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരിസ്സാമാ’’’തി. ‘‘സാധു സാധു, മോഗ്ഗല്ലാന! അഹം വാ ഹി, മോഗ്ഗല്ലാന, ഭിക്ഖുസങ്ഘം പരിഹരേയ്യം സാരിപുത്തമോഗ്ഗല്ലാനാ വാ’’തി.

൧൬൧. അഥ ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ഭയാനി ഉദകോരോഹന്തേ പാടികങ്ഖിതബ്ബാനി. കതമാനി ചത്താരി? ഊമിഭയം [ഉമ്മീഭയം (സ്യാ. കം.)], കുമ്ഭീലഭയം, ആവട്ടഭയം, സുസുകാഭയം – ഇമാനി, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി ഭയാനി ഉദകോരോഹന്തേ പാടികങ്ഖിതബ്ബാനി. ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരിമാനി ഭയാനി ഇധേകച്ചേ പുഗ്ഗലേ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതേ പാടികങ്ഖിതബ്ബാനി. കതമാനി ചത്താരി? ഊമിഭയം, കുമ്ഭീലഭയം, ആവട്ടഭയം, സുസുകാഭയം.

൧൬൨. ‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ഊമിഭയം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ കുലപുത്തോ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ ഹോതി – ‘ഓതിണ്ണോമ്ഹി ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി ദുക്ഖോതിണ്ണോ ദുക്ഖപരേതോ; അപ്പേവ നാമ ഇമസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ അന്തകിരിയാ പഞ്ഞായേഥാ’തി. തമേനം തഥാ പബ്ബജിതം സമാനം സബ്രഹ്മചാരീ ഓവദന്തി, അനുസാസന്തി – ‘ഏവം തേ അഭിക്കമിതബ്ബം, ഏവം തേ പടിക്കമിതബ്ബം, ഏവം തേ ആലോകിതബ്ബം, ഏവം തേ വിലോകിതബ്ബം, ഏവം തേ സമിഞ്ജിതബ്ബം, ഏവം തേ പസാരിതബ്ബം, ഏവം തേ സങ്ഘാടിപത്തചീവരം ധാരേതബ്ബ’ന്തി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘മയം ഖോ പുബ്ബേ അഗാരിയഭൂതാ സമാനാ അഞ്ഞേ ഓവദാമ, അനുസാസാമ [ഓവദാമപി അനുസാസാമപി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. ഇമേ പനമ്ഹാകം പുത്തമത്താ മഞ്ഞേ, നത്തമത്താ മഞ്ഞേ, അമ്ഹേ [ഏവം (ക.)] ഓവദിതബ്ബം അനുസാസിതബ്ബം മഞ്ഞന്തീ’തി. സോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ഊമിഭയസ്സ ഭീതോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തോ. ‘ഊമിഭയ’ന്തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, കോധുപായാസസ്സേതം അധിവചനം.

൧൬൩. ‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, കുമ്ഭീലഭയം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ കുലപുത്തോ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ ഹോതി – ‘ഓതിണ്ണോമ്ഹി ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി ദുക്ഖോതിണ്ണോ ദുക്ഖപരേതോ; അപ്പേവ നാമ ഇമസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ അന്തകിരിയാ പഞ്ഞായേഥാ’തി. തമേനം തഥാ പബ്ബജിതം സമാനം സബ്രഹ്മചാരീ ഓവദന്തി അനുസാസന്തി – ‘ഇദം തേ ഖാദിതബ്ബം, ഇദം തേ ന ഖാദിതബ്ബം; ഇദം തേ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, ഇദം തേ ന ഭുഞ്ജിതബ്ബം; ഇദം തേ സായിതബ്ബം, ഇദം തേ ന സായിതബ്ബം; ഇദം തേ പാതബ്ബം, ഇദം തേ ന പാതബ്ബം; കപ്പിയം തേ ഖാദിതബ്ബം, അകപ്പിയം തേ ന ഖാദിതബ്ബം; കപ്പിയം തേ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, അകപ്പിയം തേ ന ഭുഞ്ജിതബ്ബം; കപ്പിയം തേ സായിതബ്ബം, അകപ്പിയം തേ ന സായിതബ്ബം; കപ്പിയം തേ പാതബ്ബം, അകപ്പിയം തേ ന പാതബ്ബം; കാലേ തേ ഖാദിതബ്ബം, വികാലേ തേ ന ഖാദിതബ്ബം; കാലേ തേ ഭുഞ്ജിതബ്ബം, വികാലേ തേ ന ഭുഞ്ജിതബ്ബം; കാലേ തേ സായിതബ്ബം, വികാലേ തേ ന സായിതബ്ബം; കാലേ തേ പാതബ്ബം, വികാലേ തേ ന പാതബ്ബ’ന്തി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘മയം ഖോ പുബ്ബേ അഗാരിയഭൂതാ സമാനാ യം ഇച്ഛാമ തം ഖാദാമ, യം ന ഇച്ഛാമ ന തം ഖാദാമ; യം ഇച്ഛാമ തം ഭുഞ്ജാമ, യം ന ഇച്ഛാമ ന തം ഭുഞ്ജാമ; യം ഇച്ഛാമ തം സായാമ, യം ന ഇച്ഛാമ ന തം സായാമ; യം ഇച്ഛാമ തം പിവാമ [പിപാമ (സീ. പീ.)], യം ന ഇച്ഛാമ ന തം പിവാമ; കപ്പിയമ്പി ഖാദാമ, അകപ്പിയമ്പി ഖാദാമ; കപ്പിയമ്പി ഭുഞ്ജാമ, അകപ്പിയമ്പി ഭുഞ്ജാമ; കപ്പിയമ്പി സായാമ, അകപ്പിയമ്പി സായാമ; കപ്പിയമ്പി പിവാമ, അകപ്പിയമ്പി പിവാമ; കാലേപി ഖാദാമ, വികാലേപി ഖാദാമ; കാലേപി ഭുഞ്ജാമ വികാലേപി ഭുഞ്ജാമ; കാലേപി സായാമ, വികാലേപി സായാമ; കാലേപി പിവാമ, വികാലേപി പിവാമ. യമ്പി നോ സദ്ധാ ഗഹപതികാ ദിവാ വികാലേ പണീതം ഖാദനീയം ഭോജനീയം ദേന്തി തത്ഥപിമേ മുഖാവരണം മഞ്ഞേ കരോന്തീ’തി. സോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, കുമ്ഭീലഭയസ്സ ഭീതോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തോ. ‘കുമ്ഭീലഭയ’ന്തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഓദരികത്തസ്സേതം അധിവചനം.

൧൬൪. ‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ആവട്ടഭയം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ കുലപുത്തോ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ ഹോതി – ‘ഓതിണ്ണോമ്ഹി ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി ദുക്ഖോതിണ്ണോ ദുക്ഖപരേതോ; അപ്പേവ നാമ ഇമസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ അന്തകിരിയാ പഞ്ഞായേഥാ’തി. സോ ഏവം പബ്ബജിതോ സമാനോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ പവിസതി. അരക്ഖിതേനേവ കായേന അരക്ഖിതായ വാചായ അനുപട്ഠിതായ സതിയാ അസംവുതേഹി ഇന്ദ്രിയേഹി സോ തത്ഥ പസ്സതി ഗഹപതിം വാ ഗഹപതിപുത്തം വാ പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി സമപ്പിതം സമങ്ഗീഭൂതം പരിചാരയമാനം [പരിചാരിയമാനം (സ്യാ. കം. ക.)]. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘മയം ഖോ പുബ്ബേ അഗാരിയഭൂതാ സമാനാ പഞ്ചഹി കാമഗുണേഹി സമപ്പിതാ സമങ്ഗീഭൂതാ പരിചാരിമ്ഹാ. സംവിജ്ജന്തി ഖോ പന മേ കുലേ [സംവിജ്ജന്തി ഖോ കുലേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] ഭോഗാ. സക്കാ ഭോഗേ ച ഭുഞ്ജിതും പുഞ്ഞാനി ച കാതു’ന്തി. സോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ആവട്ടഭയസ്സ ഭീതോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തോ. ‘ആവട്ടഭയ’ന്തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, പഞ്ചന്നേതം കാമഗുണാനം അധിവചനം.

൧൬൫. ‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, സുസുകാഭയം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ കുലപുത്തോ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതോ ഹോതി – ‘ഓതിണ്ണോമ്ഹി ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി ദുക്ഖോതിണ്ണോ ദുക്ഖപരേതോ; അപ്പേവ നാമ ഇമസ്സ കേവലസ്സ ദുക്ഖക്ഖന്ധസ്സ അന്തകിരിയാ പഞ്ഞായേഥാ’തി. സോ ഏവം പബ്ബജിതോ സമാനോ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ ഗാമം വാ നിഗമം വാ പിണ്ഡായ പവിസതി. അരക്ഖിതേനേവ കായേന അരക്ഖിതായ വാചായ അനുപട്ഠിതായ സതിയാ അസംവുതേഹി ഇന്ദ്രിയേഹി സോ തത്ഥ പസ്സതി മാതുഗാമം ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ. തസ്സ മാതുഗാമം ദിസ്വാ ദുന്നിവത്ഥം വാ ദുപ്പാരുതം വാ രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേതി. സോ രാഗാനുദ്ധംസേന [അനുദ്ധസ്തേന (സീ. പീ.)] ചിത്തേന സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തതി. അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, സുസുകാഭയസ്സ ഭീതോ സിക്ഖം പച്ചക്ഖായ ഹീനായാവത്തോ. ‘സുസുകാഭയ’ന്തി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മാതുഗാമസ്സേതം അധിവചനം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി ഭയാനി, ഇധേകച്ചേ പുഗ്ഗലേ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതേ പാടികങ്ഖിതബ്ബാനീ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

ചാതുമസുത്തം നിട്ഠിതം സത്തമം.