൫. ഭദ്ദാലിസുത്തം

൧൩൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘അഹം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഏകാസനഭോജനം ഭുഞ്ജാമി; ഏകാസനഭോജനം ഖോ, അഹം, ഭിക്ഖവേ, ഭുഞ്ജമാനോ അപ്പാബാധതഞ്ച സഞ്ജാനാമി അപ്പാതങ്കതഞ്ച ലഹുട്ഠാനഞ്ച ബലഞ്ച ഫാസുവിഹാരഞ്ച. ഏഥ, തുമ്ഹേപി, ഭിക്ഖവേ, ഏകാസനഭോജനം ഭുഞ്ജഥ; ഏകാസനഭോജനം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തുമ്ഹേപി ഭുഞ്ജമാനാ അപ്പാബാധതഞ്ച സഞ്ജാനിസ്സഥ അപ്പാതങ്കതഞ്ച ലഹുട്ഠാനഞ്ച ബലഞ്ച ഫാസുവിഹാരഞ്ചാ’’തി. ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ ഭദ്ദാലി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഹം ഖോ, ഭന്തേ, ന ഉസ്സഹാമി ഏകാസനഭോജനം ഭുഞ്ജിതും; ഏകാസനഭോജനഞ്ഹി മേ, ഭന്തേ, ഭുഞ്ജതോ സിയാ കുക്കുച്ചം, സിയാ വിപ്പടിസാരോ’’തി. ‘‘തേന ഹി ത്വം, ഭദ്ദാലി, യത്ഥ നിമന്തിതോ അസ്സസി തത്ഥ ഏകദേസം ഭുഞ്ജിത്വാ ഏകദേസം നീഹരിത്വാപി ഭുഞ്ജേയ്യാസി. ഏവമ്പി ഖോ ത്വം, ഭദ്ദാലി, ഭുഞ്ജമാനോ ഏകാസനോ യാപേസ്സസീ’’തി [ഭുഞ്ജമാനോ യാപേസ്സസീതി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. ‘‘ഏവമ്പി ഖോ അഹം, ഭന്തേ, ന ഉസ്സഹാമി ഭുഞ്ജിതും; ഏവമ്പി ഹി മേ, ഭന്തേ, ഭുഞ്ജതോ സിയാ കുക്കുച്ചം, സിയാ വിപ്പടിസാരോ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഭദ്ദാലി ഭഗവതാ സിക്ഖാപദേ പഞ്ഞാപിയമാനേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ സിക്ഖം സമാദിയമാനേ അനുസ്സാഹം പവേദേസി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഭദ്ദാലി സബ്ബം തം തേമാസം ന ഭഗവതോ സമ്മുഖീഭാവം അദാസി, യഥാ തം സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ അപരിപൂരകാരീ.

൧൩൫. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ചീവരകമ്മം കരോന്തി – നിട്ഠിതചീവരോ ഭഗവാ തേമാസച്ചയേന ചാരികം പക്കമിസ്സതീതി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ഭദ്ദാലി യേന തേ ഭിക്ഖൂ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തേഹി ഭിക്ഖൂഹി സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം ഭദ്ദാലിം തേ ഭിക്ഖൂ ഏതദവോചും – ‘‘ഇദം ഖോ, ആവുസോ ഭദ്ദാലി, ഭഗവതോ ചീവരകമ്മം കരീയതി [കരണീയം (ക.)]. നിട്ഠിതചീവരോ ഭഗവാ തേമാസച്ചയേന ചാരികം പക്കമിസ്സതി. ഇങ്ഘാവുസോ ഭദ്ദാലി, ഏതം ദോസകം സാധുകം മനസി കരോഹി, മാ തേ പച്ഛാ ദുക്കരതരം അഹോസീ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ഭദ്ദാലി തേസം ഭിക്ഖൂനം പടിസ്സുത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ ഭദ്ദാലി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അച്ചയോ മം, ഭന്തേ, അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം, യോഹം ഭഗവതാ സിക്ഖാപദേ പഞ്ഞാപിയമാനേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ സിക്ഖം സമാദിയമാനേ അനുസ്സാഹം പവേദേസിം. തസ്സ മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അച്ചയം അച്ചയതോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയതിം സംവരായാ’’തി.

‘‘തഗ്ഘ ത്വം, ഭദ്ദാലി, അച്ചയോ അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം, യം ത്വം മയാ സിക്ഖാപദേ പഞ്ഞാപിയമാനേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ സിക്ഖം സമാദിയമാനേ അനുസ്സാഹം പവേദേസി. സമയോപി ഖോ തേ, ഭദ്ദാലി, അപ്പടിവിദ്ധോ അഹോസി – ‘ഭഗവാ ഖോ സാവത്ഥിയം വിഹരതി, ഭഗവാപി മം ജാനിസ്സതി – ഭദ്ദാലി നാമ ഭിക്ഖു സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ അപരിപൂരകാരീ’തി. അയമ്പി ഖോ തേ, ഭദ്ദാലി, സമയോ അപ്പടിവിദ്ധോ അഹോസി. സമയോപി ഖോ തേ, ഭദ്ദാലി, അപ്പടിവിദ്ധോ അഹോസി – ‘സമ്ബഹുലാ ഖോ ഭിക്ഖു സാവത്ഥിയം വസ്സം ഉപഗതാ, തേപി മം ജാനിസ്സന്തി – ഭദ്ദാലി നാമ ഭിക്ഖു സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ അപരിപൂരകാരീ’തി. അയമ്പി ഖോ തേ, ഭദ്ദാലി, സമയോ അപ്പടിവിദ്ധോ അഹോസി. സമയോപി ഖോ തേ, ഭദ്ദാലി, അപ്പടിവിദ്ധോ അഹോസി – ‘സമ്ബഹുലാ ഖോ ഭിക്ഖുനിയോ സാവത്ഥിയം വസ്സം ഉപഗതാ, താപി മം ജാനിസ്സന്തി – ഭദ്ദാലി നാമ ഭിക്ഖു സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ അപരിപൂരകാരീ’തി. അയമ്പി ഖോ തേ, ഭദ്ദാലി, സമയോ അപ്പടിവിദ്ധോ അഹോസി. സമയോപി ഖോ തേ, ഭദ്ദാലി, അപ്പടിവിദ്ധോ അഹോസി – ‘സമ്ബഹുലാ ഖോ ഉപാസകാ സാവത്ഥിയം പടിവസന്തി, തേപി മം ജാനിസ്സന്തി – ഭദ്ദാലി നാമ ഭിക്ഖു സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ അപരിപൂരകാരീ’തി. അയമ്പി ഖോ തേ, ഭദ്ദാലി, സമയോ അപ്പടിവിദ്ധോ അഹോസി. സമയോപി ഖോ തേ, ഭദ്ദാലി, അപ്പടിവിദ്ധോ അഹോസി – ‘സമ്ബഹുലാ ഖോ ഉപാസികാ സാവത്ഥിയം പടിവസന്തി, താപി മം ജാനിസ്സന്തി – ഭദ്ദാലി നാമ ഭിക്ഖു സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ അപരിപൂരകാരീ’തി. അയമ്പി ഖോ തേ, ഭദ്ദാലി, സമയോ അപ്പടിവിദ്ധോ അഹോസി. സമയോപി ഖോ തേ, ഭദ്ദാലി, അപ്പടിവിദ്ധോ അഹോസി – ‘സമ്ബഹുലാ ഖോ നാനാതിത്ഥിയാ സമണബ്രാഹ്മണാ സാവത്ഥിയം വസ്സം ഉപഗതാ, തേപി മം ജാനിസ്സന്തി – ഭദ്ദാലി നാമ ഭിക്ഖു സമണസ്സ ഗോതമസ്സ സാവകോ ഥേരഞ്ഞതരോ ഭിക്ഖു സാസനേ സിക്ഖായ അപരിപൂരകാരീ’തി. അയമ്പി ഖോ തേ, ഭദ്ദാലി, സമയോ അപ്പടിവിദ്ധോ അഹോസീ’’തി.

‘‘അച്ചയോ മം, ഭന്തേ, അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം, യോഹം ഭഗവതാ സിക്ഖാപദേ പഞ്ഞാപിയമാനേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ സിക്ഖം സമാദിയമാനേ അനുസ്സാഹം പവേദേസിം. തസ്സ മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അച്ചയം അച്ചയതോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയതിം സംവരായാ’’തി. ‘‘തഗ്ഘ ത്വം, ഭദ്ദാലി, അച്ചയോ അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം, യം ത്വം മയാ സിക്ഖാപദേ പഞ്ഞാപിയമാനേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ സിക്ഖം സമാദിയമാനേ അനുസ്സാഹം പവേദേസി’’.

൧൩൬. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഭദ്ദാലി, ഇധസ്സ ഭിക്ഖു ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ, തമഹം ഏവം വദേയ്യം – ‘ഏഹി മേ ത്വം, ഭിക്ഖു, പങ്കേ സങ്കമോ ഹോഹീ’തി, അപി നു ഖോ സോ സങ്കമേയ്യ വാ അഞ്ഞേന വാ കായം സന്നാമേയ്യ, ‘നോ’തി വാ വദേയ്യാ’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഭദ്ദാലി, ഇധസ്സ ഭിക്ഖു പഞ്ഞാവിമുത്തോ… കായസക്ഖി… ദിട്ഠിപ്പത്തോ… സദ്ധാവിമുത്തോ… ധമ്മാനുസാരീ… സദ്ധാനുസാരീ, തമഹം ഏവം വദേയ്യം – ‘ഏഹി മേ ത്വം, ഭിക്ഖു, പങ്കേ സങ്കമോ ഹോഹീ’തി, അപി നു ഖോ സോ സങ്കമേയ്യ വാ അഞ്ഞേന വാ കായം സന്നാമേയ്യ, ‘നോ’തി വാ വദേയ്യാ’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഭദ്ദാലി, അപി നു ത്വം, ഭദ്ദാലി, തസ്മിം സമയേ ഉഭതോഭാഗവിമുത്തോ വാ ഹോസി പഞ്ഞാവിമുത്തോ വാ കായസക്ഖി വാ ദിട്ഠിപ്പത്തോ വാ സദ്ധാവിമുത്തോ വാ ധമ്മാനുസാരീ വാ സദ്ധാനുസാരീ വാ’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘നനു ത്വം, ഭദ്ദാലി, തസ്മിം സമയേ രിത്തോ തുച്ഛോ അപരദ്ധോ’’തി?

‘‘ഏവം, ഭന്തേ. അച്ചയോ മം, ഭന്തേ, അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം, യോഹം ഭഗവതാ സിക്ഖാപദേ പഞ്ഞാപിയമാനേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ സിക്ഖം സമാദിയമാനേ അനുസ്സാഹം പവേദേസിം. തസ്സ മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അച്ചയം അച്ചയതോ പടിഗ്ഗണ്ഹാതു ആയതിം സംവരായാ’’തി. ‘‘തഗ്ഘ ത്വം, ഭദ്ദാലി, അച്ചയോ അച്ചഗമാ യഥാബാലം യഥാമൂള്ഹം യഥാഅകുസലം, യം ത്വം മയാ സിക്ഖാപദേ പഞ്ഞാപിയമാനേ ഭിക്ഖുസങ്ഘേ സിക്ഖം സമാദിയമാനേ അനുസ്സാഹം പവേദേസി. യതോ ച ഖോ ത്വം, ഭദ്ദാലി, അച്ചയം അച്ചയതോ ദിസ്വാ യഥാധമ്മം പടികരോസി, തം തേ മയം പടിഗ്ഗണ്ഹാമ. വുദ്ധിഹേസാ, ഭദ്ദാലി, അരിയസ്സ വിനയേ യോ അച്ചയം അച്ചയതോ ദിസ്വാ യഥാധമ്മം പടികരോതി, ആയതിം സംവരം ആപജ്ജതി’’.

൧൩൭. ‘‘ഇധ, ഭദ്ദാലി, ഏകച്ചോ ഭിക്ഖു സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ അപരിപൂരകാരീ ഹോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘യംനൂനാഹം വിവിത്തം സേനാസനം ഭജേയ്യം അരഞ്ഞം രുക്ഖമൂലം പബ്ബതം കന്ദരം ഗിരിഗുഹം സുസാനം വനപത്ഥം അബ്ഭോകാസം പലാലപുഞ്ജം. അപ്പേവ നാമാഹം ഉത്തരി [ഉത്തരിം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] മനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസം സച്ഛികരേയ്യ’ന്തി. സോ വിവിത്തം സേനാസനം ഭജതി അരഞ്ഞം രുക്ഖമൂലം പബ്ബതം കന്ദരം ഗിരിഗുഹം സുസാനം വനപത്ഥം അബ്ഭോകാസം പലാലപുഞ്ജം. തസ്സ തഥാവൂപകട്ഠസ്സ വിഹരതോ സത്ഥാപി ഉപവദതി, അനുവിച്ചപി വിഞ്ഞൂ സബ്രഹ്മചാരീ ഉപവദന്തി, ദേവതാപി ഉപവദന്തി, അത്താപി അത്താനം ഉപവദതി. സോ സത്ഥാരാപി ഉപവദിതോ, അനുവിച്ചപി വിഞ്ഞൂഹി സബ്രഹ്മചാരീഹി ഉപവദിതോ, ദേവതാഹിപി ഉപവദിതോ, അത്തനാപി അത്താനം ഉപവദിതോ ന ഉത്തരി മനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസം സച്ഛികരോതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹി തം, ഭദ്ദാലി, ഹോതി യഥാ തം സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ അപരിപൂരകാരിസ്സ.

൧൩൮. ‘‘ഇധ പന, ഭദ്ദാലി, ഏകച്ചോ ഭിക്ഖു സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ പരിപൂരകാരീ ഹോതി. തസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘യംനൂനാഹം വിവിത്തം സേനാസനം ഭജേയ്യം അരഞ്ഞം രുക്ഖമൂലം പബ്ബതം കന്ദരം ഗിരിഗുഹം സുസാനം വനപത്ഥം അബ്ഭോകാസം പലാലപുഞ്ജം. അപ്പേവ നാമാഹം ഉത്തരി മനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസം സച്ഛികരേയ്യ’ന്തി. സോ വിവിത്തം സേനാസനം ഭജതി അരഞ്ഞം രുക്ഖമൂലം പബ്ബതം കന്ദരം ഗിരിഗുഹം സുസാനം വനപത്ഥം അബ്ഭോകാസം പലാലപുഞ്ജം. തസ്സ തഥാവൂപകട്ഠസ്സ വിഹരതോ സത്ഥാപി ന ഉപവദതി, അനുവിച്ചപി വിഞ്ഞൂ സബ്രഹ്മചാരീ ന ഉപവദന്തി, ദേവതാപി ന ഉപവദന്തി, അത്താപി അത്താനം ന ഉപവദതി. സോ സത്ഥാരാപി അനുപവദിതോ, അനുവിച്ചപി വിഞ്ഞൂഹി സബ്രഹ്മചാരീഹി അനുപവദിതോ, ദേവതാഹിപി അനുപവദിതോ, അത്തനാപി അത്താനം അനുപവദിതോ ഉത്തരി മനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസം സച്ഛികരോതി. സോ വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹി തം, ഭദ്ദാലി, ഹോതി യഥാ തം സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ പരിപൂരകാരിസ്സ.

൧൩൯. ‘‘പുന ചപരം, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖു വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹി തം, ഭദ്ദാലി, ഹോതി യഥാ തം സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ പരിപൂരകാരിസ്സ.

‘‘പുന ചപരം, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖു പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖകോ ച വിഹരതി, സതോ ച സമ്പജാനോ സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേതി, യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി – ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹി തം, ഭദ്ദാലി, ഹോതി യഥാ തം സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ പരിപൂരകാരിസ്സ.

‘‘പുന ചപരം, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖു സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹി തം, ഭദ്ദാലി, ഹോതി യഥാ തം സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ പരിപൂരകാരിസ്സ.

‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി. സോ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ…പേ… ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹി തം, ഭദ്ദാലി, ഹോതി യഥാ തം സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ പരിപൂരകാരിസ്സ.

‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ സത്താനം ചുതൂപപാതഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി. സോ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി – ‘ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ…പേ… വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ; ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ…പേ… സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ’തി ഇതി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന…പേ… യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹി തം, ഭദ്ദാലി, ഹോതി യഥാ തം സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ പരിപൂരകാരിസ്സ.

‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ ആസവാനം ഖയഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേതി. സോ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി; ‘ഇമേ ആസവാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ആസവസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ആസവനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, ‘അയം ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. തസ്സ ഏവം ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ കാമാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി, ഭവാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി, അവിജ്ജാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചതി. വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം ഹോതി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹി തം, ഭദ്ദാലി, ഹോതി യഥാ തം സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ പരിപൂരകാരിസ്സാ’’തി.

൧൪൦. ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ ഭദ്ദാലി ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന മിധേകച്ചം ഭിക്ഖും പസയ്ഹ പസയ്ഹ [പവയ്ഹ പവയ്ഹ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] കാരണം കരോന്തി? കോ പന, ഭന്തേ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന മിധേകച്ചം ഭിക്ഖും നോ തഥാ പസയ്ഹ പസയ്ഹ കാരണം കരോന്തീ’’തി? ‘‘ഇധ, ഭദ്ദാലി, ഏകച്ചോ ഭിക്ഖു അഭിണ്ഹാപത്തികോ ഹോതി ആപത്തിബഹുലോ. സോ ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, ബഹിദ്ധാ കഥം അപനാമേതി, കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി, ന സമ്മാ വത്തതി, ന ലോമം പാതേതി, ന നേത്ഥാരം വത്തതി, ‘യേന സങ്ഘോ അത്തമനോ ഹോതി തം കരോമീ’തി നാഹ. തത്ര, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖൂനം ഏവം ഹോതി – അയം ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു അഭിണ്ഹാപത്തികോ ആപത്തിബഹുലോ. സോ ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, ബഹിദ്ധാ കഥം അപനാമേതി, കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി, ന സമ്മാ വത്തതി, ന ലോമം പാതേതി, ന നേത്ഥാരം വത്തതി, ‘യേന സങ്ഘോ അത്തമനോ ഹോതി തം കരോമീ’തി നാഹ. സാധു വതായസ്മന്തോ ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ തഥാ തഥാ ഉപപരിക്ഖഥ യഥാസ്സിദം [യഥയിദം (സ്യാ. കം. ക.)] അധികരണം ന ഖിപ്പമേവ വൂപസമേയ്യാതി. തസ്സ ഖോ ഏവം, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖൂ തഥാ തഥാ ഉപപരിക്ഖന്തി യഥാസ്സിദം അധികരണം ന ഖിപ്പമേവ വൂപസമ്മതി.

൧൪൧. ‘‘ഇധ പന, ഭദ്ദാലി, ഏകച്ചോ ഭിക്ഖു അഭിണ്ഹാപത്തികോ ഹോതി ആപത്തിബഹുലോ. സോ ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ നാഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, ബഹിദ്ധാ കഥം ന അപനാമേതി, ന കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി, സമ്മാ വത്തതി, ലോമം പാതേതി, നേത്ഥാരം വത്തതി, ‘യേന സങ്ഘോ അത്തമനോ ഹോതി തം കരോമീ’തി ആഹ. തത്ര, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖൂനം ഏവം ഹോതി – അയം ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു അഭിണ്ഹാപത്തികോ ആപത്തിബഹുലോ. സോ ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ നാഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, ബഹിദ്ധാ കഥം ന അപനാമേതി, ന കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി, സമ്മാ വത്തതി, ലോമം പാതേതി, നേത്ഥാരം വത്തതി, ‘യേന സങ്ഘോ അത്തമനോ ഹോതി തം കരോമീ’തി ആഹ. സാധു വതായസ്മന്തോ, ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ തഥാ തഥാ ഉപപരിക്ഖഥ യഥാസ്സിദം അധികരണം ഖിപ്പമേവ വൂപസമേയ്യാതി. തസ്സ ഖോ ഏവം, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖൂ തഥാ തഥാ ഉപപരിക്ഖന്തി യഥാസ്സിദം അധികരണം ഖിപ്പമേവ വൂപസമ്മതി.

൧൪൨. ‘‘ഇധ, ഭദ്ദാലി, ഏകച്ചോ ഭിക്ഖു അധിച്ചാപത്തികോ ഹോതി അനാപത്തിബഹുലോ. സോ ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, ബഹിദ്ധാ കഥം അപനാമേതി, കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി, ന സമ്മാ വത്തതി, ന ലോമം പാതേതി, ന നേത്ഥാരം വത്തതി, ‘യേന സങ്ഘോ അത്തമനോ ഹോതി തം കരോമീ’തി നാഹ. തത്ര, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖൂനം ഏവം ഹോതി – അയം ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു അധിച്ചാപത്തികോ അനാപത്തിബഹുലോ. സോ ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ അഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, ബഹിദ്ധാ കഥം അപനാമേതി, കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി, ന സമ്മാ വത്തതി, ന ലോമം പാതേതി, ന നേത്ഥാരം വത്തതി, ‘യേന സങ്ഘോ അത്തമനോ ഹോതി തം കരോമീ’തി നാഹ. സാധു വതായസ്മന്തോ, ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ തഥാ തഥാ ഉപപരിക്ഖഥ യഥാസ്സിദം അധികരണം ന ഖിപ്പമേവ വൂപസമേയ്യാതി. തസ്സ ഖോ ഏവം, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖൂ തഥാ തഥാ ഉപപരിക്ഖന്തി യഥാസ്സിദം അധികരണം ന ഖിപ്പമേവ വൂപസമ്മതി.

൧൪൩. ‘‘ഇധ പന, ഭദ്ദാലി, ഏകച്ചോ ഭിക്ഖു അധിച്ചാപത്തികോ ഹോതി അനാപത്തിബഹുലോ. സോ ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ നാഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, ന ബഹിദ്ധാ കഥം അപനാമേതി, ന കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി, സമ്മാ വത്തതി, ലോമം പാതേതി, നേത്ഥാരം വത്തതി, ‘യേന സങ്ഘോ അത്തമനോ ഹോതി തം കരോമീ’തി ആഹ. തത്ര, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖൂനം ഏവം ഹോതി – അയം ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു അധിച്ചാപത്തികോ അനാപത്തിബഹുലോ. സോ ഭിക്ഖൂഹി വുച്ചമാനോ നാഞ്ഞേനഞ്ഞം പടിചരതി, ന ബഹിദ്ധാ കഥം അപനാമേതി, ന കോപഞ്ച ദോസഞ്ച അപ്പച്ചയഞ്ച പാതുകരോതി, സമ്മാ വത്തതി, ലോമം പാതേതി, നേത്ഥാരം വത്തതി, ‘യേന സങ്ഘോ അത്തമനോ ഹോതി തം കരോമീ’തി ആഹ. സാധു വതായസ്മന്തോ, ഇമസ്സ ഭിക്ഖുനോ തഥാ തഥാ ഉപപരിക്ഖഥ യഥാസ്സിദം അധികരണം ഖിപ്പമേവ വൂപസമേയ്യാതി. തസ്സ ഖോ ഏവം, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖുനോ ഭിക്ഖൂ തഥാ തഥാ ഉപപരിക്ഖന്തി യഥാസ്സിദം അധികരണം ഖിപ്പമേവ വൂപസമ്മതി.

൧൪൪. ‘‘ഇധ, ഭദ്ദാലി, ഏകച്ചോ ഭിക്ഖു സദ്ധാമത്തകേന വഹതി പേമമത്തകേന. തത്ര, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖൂനം ഏവം ഹോതി – ‘അയം ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സദ്ധാമത്തകേന വഹതി പേമമത്തകേന. സചേ മയം ഇമം ഭിക്ഖും പസയ്ഹ പസയ്ഹ കാരണം കരിസ്സാമ – മാ യമ്പിസ്സ തം സദ്ധാമത്തകം പേമമത്തകം തമ്ഹാപി പരിഹായീ’തി. സേയ്യഥാപി, ഭദ്ദാലി, പുരിസസ്സ ഏകം ചക്ഖും, തസ്സ മിത്താമച്ചാ ഞാതിസാലോഹിതാ തം ഏകം ചക്ഖും രക്ഖേയ്യും – ‘മാ യമ്പിസ്സ തം ഏകം ചക്ഖും തമ്ഹാപി പരിഹായീ’തി; ഏവമേവ ഖോ, ഭദ്ദാലി, ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു സദ്ധാമത്തകേന വഹതി പേമമത്തകേന. തത്ര, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖൂനം ഏവം ഹോതി – ‘അയം ഖോ, ആവുസോ, ഭിക്ഖു സദ്ധാമത്തകേന വഹതി പേമമത്തകേന. സചേ മയം ഇമം ഭിക്ഖും പസയ്ഹ പസയ്ഹ കാരണം കരിസ്സാമ – മാ യമ്പിസ്സ തം സദ്ധാമത്തകം പേമമത്തകം തമ്ഹാപി പരിഹായീ’തി. അയം ഖോ, ഭദ്ദാലി, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേന മിധേകച്ചം ഭിക്ഖും പസയ്ഹ പസയ്ഹ കാരണം കരോന്തി. അയം പന, ഭദ്ദാലി, ഹേതു അയം പച്ചയോ, യേന മിധേകച്ചം ഭിക്ഖും നോ തഥാ പസയ്ഹ പസയ്ഹ കാരണം കരോന്തീ’’തി.

൧൪൫. ‘‘‘കോ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന പുബ്ബേ അപ്പതരാനി ചേവ സിക്ഖാപദാനി അഹേസും ബഹുതരാ ച ഭിക്ഖൂ അഞ്ഞായ സണ്ഠഹിംസു? കോ പന, ഭന്തേ, ഹേതു, കോ പച്ചയോ യേന ഏതരഹി ബഹുതരാനി ചേവ സിക്ഖാപദാനി ഹോന്തി അപ്പതരാ ച ഭിക്ഖൂ അഞ്ഞായ സണ്ഠഹന്തീ’തി? ‘‘ഏവമേതം, ഭദ്ദാലി, ഹോതി സത്തേസു ഹായമാനേസു, സദ്ധമ്മേ അന്തരധായമാനേ, ബഹുതരാനി ചേവ സിക്ഖാപദാനി ഹോന്തി അപ്പതരാ ച ഭിക്ഖൂ അഞ്ഞായ സണ്ഠഹന്തീതി. ന താവ, ഭദ്ദാലി, സത്ഥാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞാപേതി യാവ ന ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി. യതോ ച ഖോ, ഭദ്ദാലി, ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി, അഥ സത്ഥാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞാപേതി തേസംയേവ ആസവട്ഠാനീയാനം ധമ്മാനം പടിഘാതായ. ന താവ, ഭദ്ദാലി, ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി യാവ ന സങ്ഘോ മഹത്തം പത്തോ ഹോതി. യതോ ച ഖോ, ഭദ്ദാലി, സങ്ഘോ മഹത്തം പത്തോ ഹോതി, അഥ ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി. അഥ സത്ഥാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞാപേതി തേസംയേവ ആസവട്ഠാനീയാനം ധമ്മാനം പടിഘാതായ. ന താവ, ഭദ്ദാലി, ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി യാവ ന സങ്ഘോ ലാഭഗ്ഗം പത്തോ ഹോതി, യസഗ്ഗം പത്തോ ഹോതി, ബാഹുസച്ചം പത്തോ ഹോതി, രത്തഞ്ഞുതം പത്തോ ഹോതി. യതോ ച ഖോ, ഭദ്ദാലി, സങ്ഘോ രത്തഞ്ഞുതം പത്തോ ഹോതി, അഥ ഇധേകച്ചേ ആസവട്ഠാനീയാ ധമ്മാ സങ്ഘേ പാതുഭവന്തി, അഥ സത്ഥാ സാവകാനം സിക്ഖാപദം പഞ്ഞാപേതി തേസംയേവ ആസവട്ഠാനീയാനം ധമ്മാനം പടിഘാതായ.

൧൪൬. ‘‘അപ്പകാ ഖോ തുമ്ഹേ, ഭദ്ദാലി, തേന സമയേന അഹുവത്ഥ യദാ വോ അഹം ആജാനീയസുസൂപമം ധമ്മപരിയായം ദേസേസിം. തം സരസി [സരസി ത്വം (സീ. പീ.), സരസി തം (?)] ഭദ്ദാലീ’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘തത്ര, ഭദ്ദാലി, കം ഹേതും പച്ചേസീ’’തി?

‘‘സോ ഹി നൂനാഹം, ഭന്തേ, ദീഘരത്തം സത്ഥുസാസനേ സിക്ഖായ അപരിപൂരകാരീ അഹോസി’’ന്തി.

‘‘ന ഖോ, ഭദ്ദാലി, ഏസേവ ഹേതു, ഏസ പച്ചയോ. അപി ച മേ ത്വം, ഭദ്ദാലി, ദീഘരത്തം ചേതസാ ചേതോപരിച്ച വിദിതോ – ‘ന ചായം മോഘപുരിസോ മയാ ധമ്മേ ദേസിയമാനേ അട്ഠിം കത്വാ മനസി കത്വാ സബ്ബചേതസോ [സബ്ബം ചേതസോ (ക.)] സമന്നാഹരിത്വാ ഓഹിതസോതോ ധമ്മം സുണാതീ’തി. അപി ച തേ അഹം, ഭദ്ദാലി, ആജാനീയസുസൂപമം ധമ്മപരിയായം ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഹി, സാധുകം മനസി കരോഹി; ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ഭദ്ദാലി ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. ഭഗവാ ഏതദവോച –

൧൪൭. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭദ്ദാലി, ദക്ഖോ അസ്സദമകോ ഭദ്രം അസ്സാജാനീയം ലഭിത്വാ പഠമേനേവ മുഖാധാനേ കാരണം കാരേതി. തസ്സ മുഖാധാനേ കാരണം കാരിയമാനസ്സ ഹോന്തിയേവ വിസൂകായിതാനി വിസേവിതാനി വിപ്ഫന്ദിതാനി കാനിചി കാനിചി, യഥാ തം അകാരിതപുബ്ബം കാരണം കാരിയമാനസ്സ. സോ അഭിണ്ഹകാരണാ അനുപുബ്ബകാരണാ തസ്മിം ഠാനേ പരിനിബ്ബായതി. യതോ ഖോ, ഭദ്ദാലി, ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ അഭിണ്ഹകാരണാ അനുപുബ്ബകാരണാ തസ്മിം ഠാനേ പരിനിബ്ബുതോ ഹോതി, തമേനം അസ്സദമകോ ഉത്തരി കാരണം കാരേതി യുഗാധാനേ. തസ്സ യുഗാധാനേ കാരണം കാരിയമാനസ്സ ഹോന്തിയേവ വിസൂകായിതാനി വിസേവിതാനി വിപ്ഫന്ദിതാനി കാനിചി കാനിചി, യഥാ തം അകാരിതപുബ്ബം കാരണം കാരിയമാനസ്സ. സോ അഭിണ്ഹകാരണാ അനുപുബ്ബകാരണാ തസ്മിം ഠാനേ പരിനിബ്ബായതി. യതോ ഖോ, ഭദ്ദാലി, ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ അഭിണ്ഹകാരണാ അനുപുബ്ബകാരണാ തസ്മിം ഠാനേ പരിനിബ്ബുതോ ഹോതി, തമേനം അസ്സദമകോ ഉത്തരി കാരണം കാരേതി അനുക്കമേ മണ്ഡലേ ഖുരകാസേ [ഖുരകായേ (സീ. പീ.)] ധാവേ ദവത്തേ [രവത്ഥേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] രാജഗുണേ രാജവംസേ ഉത്തമേ ജവേ ഉത്തമേ ഹയേ ഉത്തമേ സാഖല്യേ. തസ്സ ഉത്തമേ ജവേ ഉത്തമേ ഹയേ ഉത്തമേ സാഖല്യേ കാരണം കാരിയമാനസ്സ ഹോന്തിയേവ വിസൂകായിതാനി വിസേവിതാനി വിപ്ഫന്ദിതാനി കാനിചി കാനിചി, യഥാ തം അകാരിതപുബ്ബം കാരണം കാരിയമാനസ്സ. സോ അഭിണ്ഹകാരണാ അനുപുബ്ബകാരണാ തസ്മിം ഠാനേ പരിനിബ്ബായതി. യതോ ഖോ, ഭദ്ദാലി, ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ അഭിണ്ഹകാരണാ അനുപുബ്ബകാരണാ തസ്മിം ഠാനേ പരിനിബ്ബുതോ ഹോതി, തമേനം അസ്സദമകോ ഉത്തരി വണ്ണിയഞ്ച പാണിയഞ്ച [വലിയഞ്ച (സീ. പീ.), ബലിയഞ്ച (സ്യാ. കം.)] അനുപ്പവേച്ഛതി. ഇമേഹി ഖോ, ഭദ്ദാലി, ദസഹങ്ഗേഹി സമന്നാഗതോ ഭദ്രോ അസ്സാജാനീയോ രാജാരഹോ ഹോതി രാജഭോഗ്ഗോ രഞ്ഞോ അങ്ഗന്തേവ സങ്ഖ്യം ഗച്ഛതി.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഭദ്ദാലി, ദസഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സ. കതമേഹി ദസഹി? ഇധ, ഭദ്ദാലി, ഭിക്ഖു അസേഖായ സമ്മാദിട്ഠിയാ സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേഖേന സമ്മാസങ്കപ്പേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേഖായ സമ്മാവാചായ സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേഖേന സമ്മാകമ്മന്തേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേഖേന സമ്മാആജീവേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേഖേന സമ്മാവായാമേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേഖായ സമ്മാസതിയാ സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേഖേന സമ്മാസമാധിനാ സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേഖേന സമ്മാഞാണേന സമന്നാഗതോ ഹോതി, അസേഖായ സമ്മാവിമുത്തിയാ സമന്നാഗതോ ഹോതി – ഇമേഹി ഖോ, ഭദ്ദാലി, ദസഹി ധമ്മേഹി സമന്നാഗതോ ഭിക്ഖു ആഹുനേയ്യോ ഹോതി പാഹുനേയ്യോ ദക്ഖിണേയ്യോ അഞ്ജലികരണീയോ അനുത്തരം പുഞ്ഞക്ഖേത്തം ലോകസ്സാ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ ഭദ്ദാലി ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

ഭദ്ദാലിസുത്തം നിട്ഠിതം പഞ്ചമം.