൧. അമ്ബലട്ഠികരാഹുലോവാദസുത്തം

൧൦൭. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി വേളുവനേ കലന്ദകനിവാപേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ രാഹുലോ അമ്ബലട്ഠികായം വിഹരതി. അഥ ഖോ ഭഗവാ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന അമ്ബലട്ഠികാ യേനായസ്മാ രാഹുലോ തേനുപസങ്കമി. അദ്ദസാ ഖോ ആയസ്മാ രാഹുലോ ഭഗവന്തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന ആസനം പഞ്ഞാപേസി, ഉദകഞ്ച പാദാനം. നിസീദി ഭഗവാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ. നിസജ്ജ പാദേ പക്ഖാലേസി. ആയസ്മാപി ഖോ രാഹുലോ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി.

൧൦൮. അഥ ഖോ ഭഗവാ പരിത്തം ഉദകാവസേസം ഉദകാധാനേ ഠപേത്വാ ആയസ്മന്തം രാഹുലം ആമന്തേസി – ‘‘പസ്സസി നോ ത്വം, രാഹുല, ഇമം പരിത്തം ഉദകാവസേസം ഉദകാധാനേ ഠപിത’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവം പരിത്തകം ഖോ, രാഹുല, തേസം സാമഞ്ഞം യേസം നത്ഥി സമ്പജാനമുസാവാദേ ലജ്ജാ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ പരിത്തം ഉദകാവസേസം ഛഡ്ഡേത്വാ ആയസ്മന്തം രാഹുലം ആമന്തേസി – ‘‘പസ്സസി നോ ത്വം, രാഹുല, പരിത്തം ഉദകാവസേസം ഛഡ്ഡിത’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവം ഛഡ്ഡിതം ഖോ, രാഹുല, തേസം സാമഞ്ഞം യേസം നത്ഥി സമ്പജാനമുസാവാദേ ലജ്ജാ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ തം ഉദകാധാനം നിക്കുജ്ജിത്വാ ആയസ്മന്തം രാഹുലം ആമന്തേസി – ‘‘പസ്സസി നോ ത്വം, രാഹുല, ഇമം ഉദകാധാനം നിക്കുജ്ജിത’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവം നിക്കുജ്ജിതം ഖോ, രാഹുല, തേസം സാമഞ്ഞം യേസം നത്ഥി സമ്പജാനമുസാവാദേ ലജ്ജാ’’തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ തം ഉദകാധാനം ഉക്കുജ്ജിത്വാ ആയസ്മന്തം രാഹുലം ആമന്തേസി – ‘‘പസ്സസി നോ ത്വം, രാഹുല, ഇമം ഉദകാധാനം രിത്തം തുച്ഛ’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’. ‘‘ഏവം രിത്തം തുച്ഛം ഖോ, രാഹുല, തേസം സാമഞ്ഞം യേസം നത്ഥി സമ്പജാനമുസാവാദേ ലജ്ജാതി. സേയ്യഥാപി, രാഹുല, രഞ്ഞോ നാഗോ ഈസാദന്തോ ഉരൂള്ഹവാ [ഉബ്ബൂള്ഹവാ (സീ. പീ.)] അഭിജാതോ സങ്ഗാമാവചരോ സങ്ഗാമഗതോ പുരിമേഹിപി പാദേഹി കമ്മം കരോതി, പച്ഛിമേഹിപി പാദേഹി കമ്മം കരോതി, പുരിമേനപി കായേന കമ്മം കരോതി, പച്ഛിമേനപി കായേന കമ്മം കരോതി, സീസേനപി കമ്മം കരോതി, കണ്ണേഹിപി കമ്മം കരോതി, ദന്തേഹിപി കമ്മം കരോതി, നങ്ഗുട്ഠേനപി കമ്മം കരോതി; രക്ഖതേവ സോണ്ഡം. തത്ഥ ഹത്ഥാരോഹസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘അയം ഖോ രഞ്ഞോ നാഗോ ഈസാദന്തോ ഉരൂള്ഹവാ അഭിജാതോ സങ്ഗാമാവചരോ സങ്ഗാമഗതോ പുരിമേഹിപി പാദേഹി കമ്മം കരോതി, പച്ഛിമേഹിപി പാദേഹി കമ്മം കരോതി…പേ… നങ്ഗുട്ഠേനപി കമ്മം കരോതി; രക്ഖതേവ സോണ്ഡം. അപരിച്ചത്തം ഖോ രഞ്ഞോ നാഗസ്സ ജീവിത’ന്തി. യതോ ഖോ, രാഹുല, രഞ്ഞോ നാഗോ ഈസാദന്തോ ഉരൂള്ഹവാ അഭിജാതോ സങ്ഗാമാവചരോ സങ്ഗാമഗതോ പുരിമേഹിപി പാദേഹി കമ്മം കരോതി, പച്ഛിമേഹിപി പാദേഹി കമ്മം കരോതി…പേ… നങ്ഗുട്ഠേനപി കമ്മം കരോതി, സോണ്ഡായപി കമ്മം കരോതി, തത്ഥ ഹത്ഥാരോഹസ്സ ഏവം ഹോതി – ‘അയം ഖോ രഞ്ഞോ നാഗോ ഈസാദന്തോ ഉരൂള്ഹവാ അഭിജാതോ സങ്ഗാമാവചരോ സങ്ഗാമഗതോ പുരിമേഹിപി പാദേഹി കമ്മം കരോതി, പച്ഛിമേഹിപി പാദേഹി കമ്മം കരോതി, പുരിമേനപി കായേന കമ്മം കരോതി, പച്ഛിമേനപി കായേന കമ്മം കരോതി, സീസേനപി കമ്മം കരോതി, കണ്ണേഹിപി കമ്മം കരോതി, ദന്തേഹിപി കമ്മം കരോതി, നങ്ഗുട്ഠേനപി കമ്മം കരോതി, സോണ്ഡായപി കമ്മം കരോതി. പരിച്ചത്തം ഖോ രഞ്ഞോ നാഗസ്സ ജീവിതം. നത്ഥി ദാനി കിഞ്ചി രഞ്ഞോ നാഗസ്സ അകരണീയ’ന്തി. ഏവമേവ ഖോ, രാഹുല, യസ്സ കസ്സചി സമ്പജാനമുസാവാദേ നത്ഥി ലജ്ജാ, നാഹം തസ്സ കിഞ്ചി പാപം അകരണീയന്തി വദാമി. തസ്മാതിഹ തേ, രാഹുല, ‘ഹസ്സാപി ന മുസാ ഭണിസ്സാമീ’തി – ഏവഞ്ഹി തേ, രാഹുല, സിക്ഖിതബ്ബം.

൧൦൯. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, രാഹുല, കിമത്ഥിയോ ആദാസോ’’തി? ‘‘പച്ചവേക്ഖണത്ഥോ, ഭന്തേ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ കായേന കമ്മം കത്തബ്ബം, പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ വാചായ കമ്മം കത്തബ്ബം, പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ മനസാ കമ്മം കത്തബ്ബം. യദേവ ത്വം, രാഹുല, കായേന കമ്മം കത്തുകാമോ അഹോസി, തദേവ തേ കായകമ്മം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘യം നു ഖോ അഹം ഇദം കായേന കമ്മം കത്തുകാമോ ഇദം മേ കായകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ – അകുസലം ഇദം കായകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം [ദുക്ഖുന്ദ്രയം, ദുക്ഖുദയം (ക.)] ദുക്ഖവിപാക’ന്തി? സചേ ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം കായേന കമ്മം കത്തുകാമോ ഇദം മേ കായകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ – അകുസലം ഇദം കായകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി, ഏവരൂപം തേ, രാഹുല, കായേന കമ്മം സസക്കം ന കരണീയം [സംസക്കം ന ച കരണീയം (ക.)]. സചേ പന ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം കായേന കമ്മം കത്തുകാമോ ഇദം മേ കായകമ്മം നേവത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, ന പരബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, ന ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ – കുസലം ഇദം കായകമ്മം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാക’ന്തി, ഏവരൂപം തേ, രാഹുല, കായേന കമ്മം കരണീയം.

‘‘കരോന്തേനപി തേ, രാഹുല, കായേന കമ്മം തദേവ തേ കായകമ്മം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘യം നു ഖോ അഹം ഇദം കായേന കമ്മം കരോമി ഇദം മേ കായകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – അകുസലം ഇദം കായകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി? സചേ പന ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം കായേന കമ്മം കരോമി ഇദം മേ കായകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – അകുസലം ഇദം കായകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി, പടിസംഹരേയ്യാസി ത്വം, രാഹുല, ഏവരൂപം കായകമ്മം. സചേ പന ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം കായേന കമ്മം കരോമി ഇദം മേ കായകമ്മം നേവത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ന പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ന ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – കുസലം ഇദം കായകമ്മം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാക’ന്തി, അനുപദജ്ജേയ്യാസി ത്വം, രാഹുല, ഏവരൂപം കായകമ്മം.

‘‘കത്വാപി തേ, രാഹുല, കായേന കമ്മം തദേവ തേ കായകമ്മം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘യം നു ഖോ അഹം ഇദം കായേന കമ്മം അകാസിം ഇദം മേ കായകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി [സംവത്തി (പീ.)], പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – അകുസലം ഇദം കായകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി? സചേ ഖോ ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം കായേന കമ്മം അകാസിം, ഇദം മേ കായകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – അകുസലം ഇദം കായകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി, ഏവരൂപം തേ, രാഹുല, കായകമ്മം സത്ഥരി വാ വിഞ്ഞൂസു വാ സബ്രഹ്മചാരീസു ദേസേതബ്ബം, വിവരിതബ്ബം, ഉത്താനീകാതബ്ബം; ദേസേത്വാ വിവരിത്വാ ഉത്താനീകത്വാ ആയതിം സംവരം ആപജ്ജിതബ്ബം. സചേ പന ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം കായേന കമ്മം അകാസിം ഇദം മേ കായകമ്മം നേവത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ന പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ന ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – കുസലം ഇദം കായകമ്മം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാക’ന്തി, തേനേവ ത്വം, രാഹുല, പീതിപാമോജ്ജേന വിഹരേയ്യാസി അഹോരത്താനുസിക്ഖീ കുസലേസു ധമ്മേസു.

൧൧൦. ‘‘യദേവ ത്വം, രാഹുല, വാചായ കമ്മം കത്തുകാമോ അഹോസി, തദേവ തേ വചീകമ്മം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘യം നു ഖോ അഹം ഇദം വാചായ കമ്മം കത്തുകാമോ ഇദം മേ വചീകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ – അകുസലം ഇദം വചീകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി? സചേ ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം വാചായ കമ്മം കത്തുകാമോ ഇദം മേ വചീകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ – അകുസലം ഇദം വചീകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി, ഏവരൂപം തേ, രാഹുല, വാചായ കമ്മം സസക്കം ന കരണീയം. സചേ പന ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം വാചായ കമ്മം കത്തുകാമോ ഇദം മേ വചീകമ്മം നേവത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, ന പരബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ – കുസലം ഇദം വചീകമ്മം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാക’ന്തി, ഏവരൂപം തേ, രാഹുല, വാചായ കമ്മം കരണീയം.

‘‘കരോന്തേനപി, രാഹുല, വാചായ കമ്മം തദേവ തേ വചീകമ്മം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘യം നു ഖോ അഹം ഇദം വാചായ കമ്മം കരോമി ഇദം മേ വചീകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – അകുസലം ഇദം വചീകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി? സചേ പന ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം വാചായ കമ്മം കരോമി ഇദം മേ വചീകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – അകുസലം ഇദം വചീകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി, പടിസംഹരേയ്യാസി ത്വം, രാഹുല, ഏവരൂപം വചീകമ്മം. സചേ പന ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം വാചായ കമ്മം കരോമി ഇദം മേ വചീകമ്മം നേവത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ന പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ന ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – കുസലം ഇദം വചീകമ്മം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാക’ന്തി, അനുപദജ്ജേയ്യാസി, ത്വം രാഹുല, ഏവരൂപം വചീകമ്മം.

‘‘കത്വാപി തേ, രാഹുല, വാചായ കമ്മം തദേവ തേ വചീകമ്മം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘യം നു ഖോ അഹം ഇദം വാചായ കമ്മം അകാസിം ഇദം മേ വചീകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി [സംവത്തി (സീ. പീ.)], പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – അകുസലം ഇദം വചീകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി? സചേ ഖോ ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം വാചായ കമ്മം അകാസിം ഇദം മേ വചീകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – അകുസലം ഇദം വചീകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി, ഏവരൂപം തേ, രാഹുല, വചീകമ്മം സത്ഥരി വാ വിഞ്ഞൂസു വാ സബ്രഹ്മചാരീസു ദേസേതബ്ബം, വിവരിതബ്ബം, ഉത്താനീകത്തബ്ബം; ദേസേത്വാ വിവരിത്വാ ഉത്താനീകത്വാ ആയതിം സംവരം ആപജ്ജിതബ്ബം. സചേ പന ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം വാചായ കമ്മം അകാസിം ഇദം മേ വചീകമ്മം നേവത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ന പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ന ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – കുസലം ഇദം വചീകമ്മം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാക’ന്തി, തേനേവ ത്വം, രാഹുല, പീതിപാമോജ്ജേന വിഹരേയ്യാസി അഹോരത്താനുസിക്ഖീ കുസലേസു ധമ്മേസു.

൧൧൧. ‘‘യദേവ ത്വം, രാഹുല, മനസാ കമ്മം കത്തുകാമോ അഹോസി, തദേവ തേ മനോകമ്മം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘യം നു ഖോ അഹം ഇദം മനസാ കമ്മം കത്തുകാമോ ഇദം മേ മനോകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ – അകുസലം ഇദം മനോകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി? സചേ ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം മനസാ കമ്മം കത്തുകാമോ ഇദം മേ മനോകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ – അകുസലം ഇദം മനോകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി, ഏവരൂപം തേ, രാഹുല, മനസാ കമ്മം സസക്കം ന കരണീയം. സചേ പന ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം മനസാ കമ്മം കത്തുകാമോ ഇദം മേ മനോകമ്മം നേവത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, ന പരബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ, ന ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തേയ്യ – കുസലം ഇദം മനോകമ്മം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാക’ന്തി, ഏവരൂപം തേ, രാഹുല, മനസാ കമ്മം കരണീയം.

‘‘കരോന്തേനപി തേ, രാഹുല, മനസാ കമ്മം തദേവ തേ മനോകമ്മം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘യം നു ഖോ അഹം ഇദം മനസാ കമ്മം കരോമി ഇദം മേ മനോകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – അകുസലം ഇദം മനോകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി? സചേ പന ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം മനസാ കമ്മം കരോമി ഇദം മേ മനോകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – അകുസലം ഇദം മനോകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി, പടിസംഹരേയ്യാസി ത്വം, രാഹുല, ഏവരൂപം മനോകമ്മം. സചേ പന ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം മനസാ കമ്മം കരോമി ഇദം മേ മനോകമ്മം നേവത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ന പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ന ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – കുസലം ഇദം മനോകമ്മം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാക’ന്തി, അനുപദജ്ജേയ്യാസി ത്വം, രാഹുല, ഏവരൂപം മനോകമ്മം.

‘‘കത്വാപി തേ, രാഹുല, മനസാ കമ്മം തദേവ തേ മനോകമ്മം പച്ചവേക്ഖിതബ്ബം – ‘യം നു ഖോ അഹം ഇദം മനസാ കമ്മം അകാസിം ഇദം മേ മനോകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി [സംവത്തി (സീ. പീ.)], പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – അകുസലം ഇദം മനോകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി? സചേ ഖോ ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം മനസാ കമ്മം അകാസിം ഇദം മേ മനോകമ്മം അത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – അകുസലം ഇദം മനോകമ്മം ദുക്ഖുദ്രയം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി, ഏവരൂപം പന [ഏവരൂപേ (സീ. പീ.), ഏവരൂപേ പന (സ്യാ. കം.)] തേ, രാഹുല, മനോകമ്മം [മനോകമ്മേ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അട്ടീയിതബ്ബം ഹരായിതബ്ബം ജിഗുച്ഛിതബ്ബം; അട്ടീയിത്വാ ഹരായിത്വാ ജിഗുച്ഛിത്വാ ആയതിം സംവരം ആപജ്ജിതബ്ബം. സചേ പന ത്വം, രാഹുല, പച്ചവേക്ഖമാനോ ഏവം ജാനേയ്യാസി – ‘യം ഖോ അഹം ഇദം മനസാ കമ്മം അകാസിം ഇദം മേ മനോകമ്മം നേവത്തബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ന പരബ്യാബാധായപി സംവത്തതി, ന ഉഭയബ്യാബാധായപി സംവത്തതി – കുസലം ഇദം മനോകമ്മം സുഖുദ്രയം സുഖവിപാക’ന്തി, തേനേവ ത്വം, രാഹുല, പീതിപാമോജ്ജേന വിഹരേയ്യാസി അഹോരത്താനുസിക്ഖീ കുസലേസു ധമ്മേസു.

൧൧൨. ‘‘യേ ഹി കേചി, രാഹുല, അതീതമദ്ധാനം സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ കായകമ്മം പരിസോധേസും, വചീകമ്മം പരിസോധേസും, മനോകമ്മം പരിസോധേസും, സബ്ബേ തേ ഏവമേവം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ കായകമ്മം പരിസോധേസും, പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ വചീകമ്മം പരിസോധേസും, പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ മനോകമ്മം പരിസോധേസും. യേപി ഹി കേചി, രാഹുല, അനാഗതമദ്ധാനം സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ കായകമ്മം പരിസോധേസ്സന്തി, വചീകമ്മം പരിസോധേസ്സന്തി, മനോകമ്മം പരിസോധേസ്സന്തി, സബ്ബേ തേ ഏവമേവം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ കായകമ്മം പരിസോധേസ്സന്തി, പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ വചീകമ്മം പരിസോധേസ്സന്തി, പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ മനോകമ്മം പരിസോധേസ്സന്തി. യേപി ഹി കേചി, രാഹുല, ഏതരഹി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ കായകമ്മം പരിസോധേന്തി, വചീകമ്മം പരിസോധേന്തി, മനോകമ്മം പരിസോധേന്തി, സബ്ബേ തേ ഏവമേവം പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ കായകമ്മം പരിസോധേന്തി, പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ വചീകമ്മം പരിസോധേന്തി, പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ മനോകമ്മം പരിസോധേന്തി. തസ്മാതിഹ, രാഹുല, ‘പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ കായകമ്മം പരിസോധേസ്സാമി, പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ വചീകമ്മം പരിസോധേസ്സാമി, പച്ചവേക്ഖിത്വാ പച്ചവേക്ഖിത്വാ മനോകമ്മം പരിസോധേസ്സാമീ’തി – ഏവഞ്ഹി തേ, രാഹുല, സിക്ഖിതബ്ബ’’ന്തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ രാഹുലോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

അമ്ബലട്ഠികരാഹുലോവാദസുത്തം നിട്ഠിതം പഠമം.