൫. ജീവകസുത്തം

൫൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ രാജഗഹേ വിഹരതി ജീവകസ്സ കോമാരഭച്ചസ്സ അമ്ബവനേ. അഥ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘സമണം ഗോതമം ഉദ്ദിസ്സ പാണം ആരഭന്തി [ആരമ്ഭന്തി (ക.)], തം സമണോ ഗോതമോ ജാനം ഉദ്ദിസ്സകതം [ഉദ്ദിസ്സകടം (സീ. പീ.)] മംസം പരിഭുഞ്ജതി പടിച്ചകമ്മ’ന്തി. യേ തേ, ഭന്തേ, ഏവമാഹംസു – ‘സമണം ഗോതമം ഉദ്ദിസ്സ പാണം ആരഭന്തി, തം സമണോ ഗോതമോ ജാനം ഉദ്ദിസ്സകതം മംസം പരിഭുഞ്ജതി പടിച്ചകമ്മ’ന്തി, കച്ചി തേ, ഭന്തേ, ഭഗവതോ വുത്തവാദിനോ, ന ച ഭഗവന്തം അഭൂതേന അബ്ഭാചിക്ഖന്തി, ധമ്മസ്സ ചാനുധമ്മം ബ്യാകരോന്തി, ന ച കോചി സഹധമ്മികോ വാദാനുവാദോ ഗാരയ്ഹം ഠാനം ആഗച്ഛതീ’’തി?

൫൨. ‘‘യേ തേ, ജീവക, ഏവമാഹംസു – ‘സമണം ഗോതമം ഉദ്ദിസ്സ പാണം ആരഭന്തി, തം സമണോ ഗോതമോ ജാനം ഉദ്ദിസ്സകതം മംസം പരിഭുഞ്ജതി പടിച്ചകമ്മ’ന്തി ന മേ തേ വുത്തവാദിനോ, അബ്ഭാചിക്ഖന്തി ച മം തേ അസതാ അഭൂതേന. തീഹി ഖോ അഹം, ജീവക, ഠാനേഹി മംസം അപരിഭോഗന്തി വദാമി. ദിട്ഠം, സുതം, പരിസങ്കിതം – ഇമേഹി ഖോ അഹം, ജീവക, തീഹി ഠാനേഹി മംസം അപരിഭോഗന്തി വദാമി. തീഹി ഖോ അഹം, ജീവക, ഠാനേഹി മംസം പരിഭോഗന്തി വദാമി. അദിട്ഠം, അസുതം, അപരിസങ്കിതം – ഇമേഹി ഖോ അഹം, ജീവക, തീഹി ഠാനേഹി മംസം പരിഭോഗന്തി വദാമി.

൫൩. ‘‘ഇധ, ജീവക, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം ഗാമം വാ നിഗമം വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. സോ മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം. ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം മേത്താസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാബജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. തമേനം ഗഹപതി വാ ഗഹപതിപുത്തോ വാ ഉപസങ്കമിത്വാ സ്വാതനായ ഭത്തേന നിമന്തേതി. ആകങ്ഖമാനോവ [ആകങ്ഖമാനോ (സ്യാ. കം.)], ജീവക, ഭിക്ഖു അധിവാസേതി. സോ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന തസ്സ ഗഹപതിസ്സ വാ ഗഹപതിപുത്തസ്സ വാ നിവേസനം തേനുപസങ്കമതി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദതി. തമേനം സോ ഗഹപതി വാ ഗഹപതിപുത്തോ വാ പണീതേന പിണ്ഡപാതേന പരിവിസതി. തസ്സ ന ഏവം ഹോതി – ‘സാധു വത മായം [മം + അയം = മായം] ഗഹപതി വാ ഗഹപതിപുത്തോ വാ പണീതേന പിണ്ഡപാതേന പരിവിസേയ്യാതി! അഹോ വത മായം ഗഹപതി വാ ഗഹപതിപുത്തോ വാ ആയതിമ്പി ഏവരൂപേന പണീതേന പിണ്ഡപാതേന പരിവിസേയ്യാ’തി – ഏവമ്പിസ്സ ന ഹോതി. സോ തം പിണ്ഡപാതം അഗഥിതോ [അഗധിതോ (സ്യാ. കം. ക.)] അമുച്ഛിതോ അനജ്ഝോപന്നോ [അനജ്ഝാപന്നോ (സ്യാ. കം. ക.)] ആദീനവദസ്സാവീ നിസ്സരണപഞ്ഞോ പരിഭുഞ്ജതി. തം കിം മഞ്ഞസി, ജീവക, അപി നു സോ ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ അത്തബ്യാബാധായ വാ ചേതേതി, പരബ്യാബാധായ വാ ചേതേതി, ഉഭയബ്യാബാധായ വാ ചേതേതീ’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘നനു സോ, ജീവക, ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ അനവജ്ജംയേവ ആഹാരം ആഹാരേതീ’’തി?

‘‘ഏവം, ഭന്തേ. സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘ബ്രഹ്മാ മേത്താവിഹാരീ’തി. തം മേ ഇദം, ഭന്തേ, ഭഗവാ സക്ഖിദിട്ഠോ; ഭഗവാ ഹി, ഭന്തേ, മേത്താവിഹാരീ’’തി. ‘‘യേന ഖോ, ജീവക, രാഗേന യേന ദോസേന യേന മോഹേന ബ്യാപാദവാ അസ്സ സോ രാഗോ സോ ദോസോ സോ മോഹോ തഥാഗതസ്സ പഹീനോ ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവംകതോ [അനഭാവകതോ (സീ. പീ.), അനഭാവംഗതോ (സ്യാ. കം.)] ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ. സചേ ഖോ തേ, ജീവക, ഇദം സന്ധായ ഭാസിതം അനുജാനാമി തേ ഏത’’ന്തി. ‘‘ഏതദേവ ഖോ പന മേ, ഭന്തേ, സന്ധായ ഭാസിതം’’ [ഭാസിതന്തി (സ്യാ.)].

൫൪. ‘‘ഇധ, ജീവക, ഭിക്ഖു അഞ്ഞതരം ഗാമം വാ നിഗമം വാ ഉപനിസ്സായ വിഹരതി. സോ കരുണാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… മുദിതാസഹഗതേന ചേതസാ…പേ… ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ ഏകം ദിസം ഫരിത്വാ വിഹരതി, തഥാ ദുതിയം, തഥാ തതിയം, തഥാ ചതുത്ഥം. ഇതി ഉദ്ധമധോ തിരിയം സബ്ബധി സബ്ബത്തതായ സബ്ബാവന്തം ലോകം ഉപേക്ഖാസഹഗതേന ചേതസാ വിപുലേന മഹഗ്ഗതേന അപ്പമാണേന അവേരേന അബ്യാബജ്ഝേന ഫരിത്വാ വിഹരതി. തമേനം ഗഹപതി വാ ഗഹപതിപുത്തോ വാ ഉപസങ്കമിത്വാ സ്വാതനായ ഭത്തേന നിമന്തേതി. ആകങ്ഖമാനോവ, ജീവക, ഭിക്ഖു അധിവാസേതി. സോ തസ്സാ രത്തിയാ അച്ചയേന പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ യേന ഗഹപതിസ്സ വാ ഗഹപതിപുത്തസ്സ വാ നിവേസനം തേനുപസങ്കമതി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദതി. തമേനം സോ ഗഹപതി വാ ഗഹപതിപുത്തോ വാ പണീതേന പിണ്ഡപാതേന പരിവിസതി. തസ്സ ന ഏവം ഹോതി – ‘സാധു വത മായം ഗഹപതി വാ ഗഹപതിപുത്തോ വാ പണീതേന പിണ്ഡപാതേന പരിവിസേയ്യാതി! അഹോ വത മായം ഗഹപതി വാ ഗഹപതിപുത്തോ വാ ആയതിമ്പി ഏവരൂപേന പണീതേന പിണ്ഡപാതേന പരിവിസേയ്യാ’തി – ഏവമ്പിസ്സ ന ഹോതി. സോ തം പിണ്ഡപാതം അഗഥിതോ അമുച്ഛിതോ അനജ്ഝോപന്നോ ആദീനവദസ്സാവീ നിസ്സരണപഞ്ഞോ പരിഭുഞ്ജതി. തം കിം മഞ്ഞസി, ജീവക, അപി നു സോ ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ അത്തബ്യാബാധായ വാ ചേതേതി, പരബ്യാബാധായ വാ ചേതേതി, ഉഭയബ്യാബാധായ വാ ചേതേതീ’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘നനു സോ, ജീവക, ഭിക്ഖു തസ്മിം സമയേ അനവജ്ജംയേവ ആഹാരം ആഹാരേതീ’’തി?

‘‘ഏവം, ഭന്തേ. സുതം മേതം, ഭന്തേ – ‘ബ്രഹ്മാ ഉപേക്ഖാവിഹാരീ’തി. തം മേ ഇദം, ഭന്തേ, ഭഗവാ സക്ഖിദിട്ഠോ; ഭഗവാ ഹി, ഭന്തേ, ഉപേക്ഖാവിഹാരീ’’തി. ‘‘യേന ഖോ, ജീവക, രാഗേന യേന ദോസേന യേന മോഹേന വിഹേസവാ അസ്സ അരതിവാ അസ്സ പടിഘവാ അസ്സ സോ രാഗോ സോ ദോസോ സോ മോഹോ തഥാഗതസ്സ പഹീനോ ഉച്ഛിന്നമൂലോ താലാവത്ഥുകതോ അനഭാവംകതോ ആയതിം അനുപ്പാദധമ്മോ. സചേ ഖോ തേ, ജീവക, ഇദം സന്ധായ ഭാസിതം, അനുജാനാമി തേ ഏത’’ന്തി. ‘‘ഏതദേവ ഖോ പന മേ, ഭന്തേ, സന്ധായ ഭാസിതം’’.

൫൫. ‘‘യോ ഖോ, ജീവക, തഥാഗതം വാ തഥാഗതസാവകം വാ ഉദ്ദിസ്സ പാണം ആരഭതി സോ പഞ്ചഹി ഠാനേഹി ബഹും അപുഞ്ഞം പസവതി. യമ്പി സോ, ഗഹപതി, ഏവമാഹ – ‘ഗച്ഛഥ, അമുകം നാമ പാണം ആനേഥാ’തി, ഇമിനാ പഠമേന ഠാനേന ബഹും അപുഞ്ഞം പസവതി. യമ്പി സോ പാണോ ഗലപ്പവേഠകേന [ഗലപ്പവേധകേന (ബഹൂസു)] ആനീയമാനോ ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി, ഇമിനാ ദുതിയേന ഠാനേന ബഹും അപുഞ്ഞം പസവതി. യമ്പി സോ ഏവമാഹ – ‘ഗച്ഛഥ ഇമം പാണം ആരഭഥാ’തി, ഇമിനാ തതിയേന ഠാനേന ബഹും അപുഞ്ഞം പസവതി. യമ്പി സോ പാണോ ആരഭിയമാനോ ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി, ഇമിനാ ചതുത്ഥേന ഠാനേന ബഹും അപുഞ്ഞം പസവതി. യമ്പി സോ തഥാഗതം വാ തഥാഗതസാവകം വാ അകപ്പിയേന ആസാദേതി, ഇമിനാ പഞ്ചമേന ഠാനേന ബഹും അപുഞ്ഞം പസവതി. യോ ഖോ, ജീവക, തഥാഗതം വാ തഥാഗതസാവകം വാ ഉദ്ദിസ്സ പാണം ആരഭതി സോ ഇമേഹി പഞ്ചഹി ഠാനേഹി ബഹും അപുഞ്ഞം പസവതീ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, ജീവകോ കോമാരഭച്ചോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ! കപ്പിയം വത, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ ആഹാരം ആഹാരേന്തി; അനവജ്ജം വത, ഭന്തേ, ഭിക്ഖൂ ആഹാരം ആഹാരേന്തി. അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ…പേ… ഉപാസകം മം ഭഗവാ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി.

ജീവകസുത്തം നിട്ഠിതം പഞ്ചമം.