൪. പോതലിയസുത്തം

൩൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ അങ്ഗുത്തരാപേസു വിഹരതി ആപണം നാമ അങ്ഗുത്തരാപാനം നിഗമോ. അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ ആപണം പിണ്ഡായ പാവിസി. ആപണേ പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്തോ യേനഞ്ഞതരോ വനസണ്ഡോ തേനുപസങ്കമി ദിവാവിഹാരായ. തം വനസണ്ഡം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ [അജ്ഝോഗഹേത്വാ (സീ. സ്യാ. കം.), അജ്ഝോഗാഹിത്വാ (പീ. ക.)] അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ ദിവാവിഹാരം നിസീദി. പോതലിയോപി ഖോ ഗഹപതി സമ്പന്നനിവാസനപാവുരണോ [പാപുരണോ (സീ. സ്യാ. കം.)] ഛത്തുപാഹനാഹി [ഛത്തുപാഹനോ (ക.)] ജങ്ഘാവിഹാരം അനുചങ്കമമാനോ അനുവിചരമാനോ യേന സോ വനസണ്ഡോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ തം വനസണ്ഡം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതം ഖോ പോതലിയം ഗഹപതിം ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘സംവിജ്ജന്തി ഖോ, ഗഹപതി, ആസനാനി; സചേ ആകങ്ഖസി നിസീദാ’’തി. ഏവം വുത്തേ, പോതലിയോ ഗഹപതി ‘‘ഗഹപതിവാദേന മം സമണോ ഗോതമോ സമുദാചരതീ’’തി കുപിതോ അനത്തമനോ തുണ്ഹീ അഹോസി. ദുതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ പോതലിയം ഗഹപതിം ഏതദവോച – ‘‘സംവിജ്ജന്തി ഖോ, ഗഹപതി, ആസനാനി; സചേ ആകങ്ഖസി നിസീദാ’’തി. ‘‘ഏവം വുത്തേ, പോതലിയോ ഗഹപതി ഗഹപതിവാദേന മം സമണോ ഗോതമോ സമുദാചരതീ’’തി കുപിതോ അനത്തമനോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘തയിദം, ഭോ ഗോതമ, നച്ഛന്നം, തയിദം നപ്പതിരൂപം, യം മം ത്വം ഗഹപതിവാദേന സമുദാചരസീ’’തി. ‘‘തേ ഹി തേ, ഗഹപതി, ആകാരാ, തേ ലിങ്ഗാ, തേ നിമിത്താ യഥാ തം ഗഹപതിസ്സാ’’തി. ‘‘തഥാ ഹി പന മേ, ഭോ ഗോതമ, സബ്ബേ കമ്മന്താ പടിക്ഖിത്താ, സബ്ബേ വോഹാരാ സമുച്ഛിന്നാ’’തി. ‘‘യഥാ കഥം പന തേ, ഗഹപതി, സബ്ബേ കമ്മന്താ പടിക്ഖിത്താ, സബ്ബേ വോഹാരാ സമുച്ഛിന്നാ’’തി? ‘‘ഇധ മേ, ഭോ ഗോതമ, യം അഹോസി ധനം വാ ധഞ്ഞം വാ രജതം വാ ജാതരൂപം വാ സബ്ബം തം പുത്താനം ദായജ്ജം നിയ്യാതം, തത്ഥാഹം അനോവാദീ അനുപവാദീ ഘാസച്ഛാദനപരമോ വിഹരാമി. ഏവം ഖോ മേ [ഏവഞ്ച മേ (സ്യാ.), ഏവം മേ (ക.)], ഭോ ഗോതമ, സബ്ബേ കമ്മന്താ പടിക്ഖിത്താ, സബ്ബേ വോഹാരാ സമുച്ഛിന്നാ’’തി. ‘‘അഞ്ഞഥാ ഖോ ത്വം, ഗഹപതി, വോഹാരസമുച്ഛേദം വദസി, അഞ്ഞഥാ ച പന അരിയസ്സ വിനയേ വോഹാരസമുച്ഛേദോ ഹോതീ’’തി. ‘‘യഥാ കഥം പന, ഭന്തേ, അരിയസ്സ വിനയേ വോഹാരസമുച്ഛേദോ ഹോതി? സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ തഥാ ധമ്മം ദേസേതു യഥാ അരിയസ്സ വിനയേ വോഹാരസമുച്ഛേദോ ഹോതീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഗഹപതി, സുണാഹി, സാധുകം മനസി കരോഹി, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ പോതലിയോ ഗഹപതി ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി.

൩൨. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘അട്ഠ ഖോ ഇമേ, ഗഹപതി, ധമ്മാ അരിയസ്സ വിനയേ വോഹാരസമുച്ഛേദായ സംവത്തന്തി. കതമേ അട്ഠ? അപാണാതിപാതം നിസ്സായ പാണാതിപാതോ പഹാതബ്ബോ; ദിന്നാദാനം നിസ്സായ അദിന്നാദാനം പഹാതബ്ബം; സച്ചവാചം [സച്ചം വാചം (സ്യാ.)] നിസ്സായ മുസാവാദോ പഹാതബ്ബോ; അപിസുണം വാചം നിസ്സായ പിസുണാ വാചാ പഹാതബ്ബാ; അഗിദ്ധിലോഭം നിസ്സായ ഗിദ്ധിലോഭോ പഹാതബ്ബോ; അനിന്ദാരോസം നിസ്സായ നിന്ദാരോസോ പഹാതബ്ബോ; അക്കോധൂപായാസം നിസ്സായ കോധൂപായാസോ പഹാതബ്ബോ; അനതിമാനം നിസ്സായ അതിമാനോ പഹാതബ്ബോ. ഇമേ ഖോ, ഗഹപതി, അട്ഠ ധമ്മാ സംഖിത്തേന വുത്താ, വിത്ഥാരേന അവിഭത്താ, അരിയസ്സ വിനയേ വോഹാരസമുച്ഛേദായ സംവത്തന്തീ’’തി. ‘‘യേ മേ [യേ മേ പന (സ്യാ. ക.)], ഭന്തേ, ഭഗവതാ അട്ഠ ധമ്മാ സംഖിത്തേന വുത്താ, വിത്ഥാരേന അവിഭത്താ, അരിയസ്സ വിനയേ വോഹാരസമുച്ഛേദായ സംവത്തന്തി, സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ ഇമേ അട്ഠ ധമ്മേ വിത്ഥാരേന [വിത്ഥാരേത്വാ (ക.)] വിഭജതു അനുകമ്പം ഉപാദായാ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഗഹപതി, സുണാഹി, സാധുകം മനസി കരോഹി, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ പോതലിയോ ഗഹപതി ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. ഭഗവാ ഏതദവോച –

൩൩. ‘‘‘അപാണാതിപാതം നിസ്സായ പാണാതിപാതോ പഹാതബ്ബോ’തി ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യേസം ഖോ അഹം സംയോജനാനം ഹേതു പാണാതിപാതീ അസ്സം, തേസാഹം സംയോജനാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ പടിപന്നോ. അഹഞ്ചേവ [അഹഞ്ചേ (?)] ഖോ പന പാണാതിപാതീ അസ്സം, അത്താപി മം ഉപവദേയ്യ പാണാതിപാതപച്ചയാ, അനുവിച്ചാപി മം വിഞ്ഞൂ [അനുവിച്ച വിഞ്ഞൂ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ഗരഹേയ്യും പാണാതിപാതപച്ചയാ, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ പാണാതിപാതപച്ചയാ. ഏതദേവ ഖോ പന സംയോജനം ഏതം നീവരണം യദിദം പാണാതിപാതോ. യേ ച പാണാതിപാതപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, പാണാതിപാതാ പടിവിരതസ്സ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി’. ‘അപാണാതിപാതം നിസ്സായ പാണാതിപാതോ പഹാതബ്ബോ’തി – ഇതി യന്തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൩൪. ‘‘‘ദിന്നാദാനം നിസ്സായ അദിന്നാദാനം പഹാതബ്ബ’ന്തി ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം, കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യേസം ഖോ അഹം സംയോജനാനം ഹേതു അദിന്നാദായീ അസ്സം, തേസാഹം സംയോജനാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ പടിപന്നോ. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന അദിന്നാദായീ അസ്സം, അത്താപി മം ഉപവദേയ്യ അദിന്നാദാനപച്ചയാ, അനുവിച്ചാപി മം വിഞ്ഞൂ ഗരഹേയ്യും അദിന്നാദാനപച്ചയാ, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ അദിന്നാദാനപച്ചയാ. ഏതദേവ ഖോ പന സംയോജനം ഏതം നീവരണം യദിദം അദിന്നാദാനം. യേ ച അദിന്നാദാനപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതസ്സ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി’. ‘ദിന്നാദാനം നിസ്സായ അദിന്നാദാനം പഹാതബ്ബ’ന്തി – ഇതി യന്തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൩൫. ‘‘‘സച്ചവാചം നിസ്സായ മുസാവാദോ പഹാതബ്ബോ’തി ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യേസം ഖോ അഹം സംയോജനാനം ഹേതു മുസാവാദീ അസ്സം, തേസാഹം സംയോജനാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ പടിപന്നോ. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന മുസാവാദീ അസ്സം, അത്താപി മം ഉപവദേയ്യ മുസാവാദപച്ചയാ, അനുവിച്ചാപി മം വിഞ്ഞൂ ഗരഹേയ്യും മുസാവാദപച്ചയാ, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ മുസാവാദപച്ചയാ. ഏതദേവ ഖോ പന സംയോജനം ഏതം നീവരണം യദിദം മുസാവാദോ. യേ ച മുസാവാദപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, മുസാവാദാ പടിവിരതസ്സ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി’. ‘സച്ചവാചം നിസ്സായ മുസാവാദോ പഹാതബ്ബോ’തി – ഇതി യന്തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൩൬. ‘‘‘അപിസുണം വാചം നിസ്സായ പിസുണാ വാചാ പഹാതബ്ബാ’തി ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യേസം ഖോ അഹം സംയോജനാനം ഹേതു പിസുണവാചോ അസ്സം, തേസാഹം സംയോജനാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ പടിപന്നോ. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന പിസുണവാചോ അസ്സം, അത്താപി മം ഉപവദേയ്യ പിസുണവാചാപച്ചയാ, അനുവിച്ചാപി മം വിഞ്ഞൂ ഗരഹേയ്യും പിസുണവാചാപച്ചയാ, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ പിസുണവാചാപച്ചയാ. ഏതദേവ ഖോ പന സംയോജനം ഏതം നീവരണം യദിദം പിസുണാ വാചാ. യേ ച പിസുണവാചാപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, പിസുണായ വാചായ പടിവിരതസ്സ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി’. ‘അപിസുണം വാചം നിസ്സായ പിസുണാ വാചാ പഹാതബ്ബാ’തി – ഇതി യന്തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൩൭. ‘‘‘അഗിദ്ധിലോഭം നിസ്സായ ഗിദ്ധിലോഭോ പഹാതബ്ബോ’തി ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം, കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യേസം ഖോ അഹം സംയോജനാനം ഹേതു ഗിദ്ധിലോഭീ അസ്സം, തേസാഹം സംയോജനാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ പടിപന്നോ. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന ഗിദ്ധിലോഭീ അസ്സം, അത്താപി മം ഉപവദേയ്യ ഗിദ്ധിലോഭപച്ചയാ, അനുവിച്ചാപി മം വിഞ്ഞൂ ഗരഹേയ്യും ഗിദ്ധിലോഭപച്ചയാ, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ ഗിദ്ധിലോഭപച്ചയാ. ഏതദേവ ഖോ പന സംയോജനം ഏതം നീവരണം യദിദം ഗിദ്ധിലോഭോ. യേ ച ഗിദ്ധിലോഭപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, ഗിദ്ധിലോഭാ പടിവിരതസ്സ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി’. ‘അഗിദ്ധിലോഭം നിസ്സായ ഗിദ്ധിലോഭോ പഹാതബ്ബോ’തി – ഇതി യന്തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൩൮. ‘‘‘അനിന്ദാരോസം നിസ്സായ നിന്ദാരോസോ പഹാതബ്ബോ’തി ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം, കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യേസം ഖോ അഹം സംയോജനാനം ഹേതു നിന്ദാരോസീ അസ്സം, തേസാഹം സംയോജനാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ പടിപന്നോ. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന നിന്ദാരോസീ അസ്സം, അത്താപി മം ഉപവദേയ്യ നിന്ദാരോസപച്ചയാ, അനുവിച്ചാപി മം വിഞ്ഞൂ ഗരഹേയ്യും നിന്ദാരോസപച്ചയാ, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ നിന്ദാരോസപച്ചയാ. ഏതദേവ ഖോ പന സംയോജനം ഏതം നീവരണം യദിദം നിന്ദാരോസോ. യേ ച നിന്ദാരോസപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, അനിന്ദാരോസിസ്സ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി’. ‘അനിന്ദാരോസം നിസ്സായ നിന്ദാരോസോ പഹാതബ്ബോ’തി – ഇതി യന്തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൩൯. ‘‘‘അക്കോധൂപായാസം നിസ്സായ കോധൂപായാസോ പഹാതബ്ബോ’തി ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം, കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യേസം ഖോ അഹം സംയോജനാനം ഹേതു കോധൂപായാസീ അസ്സം, തേസാഹം സംയോജനാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ പടിപന്നോ. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന കോധൂപായാസീ അസ്സം, അത്താപി മം ഉപവദേയ്യ കോധൂപായാസപച്ചയാ, അനുവിച്ചാപി മം വിഞ്ഞൂ ഗരഹേയ്യും കോധൂപായാസപച്ചയാ, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ കോധൂപായാസപച്ചയാ. ഏതദേവ ഖോ പന സംയോജനം ഏതം നീവരണം യദിദം കോധൂപായാസോ. യേ ച കോധൂപായാസപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, അക്കോധൂപായാസിസ്സ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി’. ‘അക്കോധൂപായാസം നിസ്സായ കോധൂപായാസോ പഹാതബ്ബോ’തി – ഇതി യന്തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൪൦. ‘‘‘അനതിമാനം നിസ്സായ അതിമാനോ പഹാതബ്ബോ’തി ഇതി ഖോ പനേതം വുത്തം, കിഞ്ചേതം പടിച്ച വുത്തം? ഇധ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യേസം ഖോ അഹം സംയോജനാനം ഹേതു അതിമാനീ അസ്സം, തേസാഹം സംയോജനാനം പഹാനായ സമുച്ഛേദായ പടിപന്നോ. അഹഞ്ചേവ ഖോ പന അതിമാനീ അസ്സം, അത്താപി മം ഉപവദേയ്യ അതിമാനപച്ചയാ, അനുവിച്ചാപി മം വിഞ്ഞൂ ഗരഹേയ്യും അതിമാനപച്ചയാ, കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ ദുഗ്ഗതി പാടികങ്ഖാ അതിമാനപച്ചയാ. ഏതദേവ ഖോ പന സംയോജനം ഏതം നീവരണം യദിദം അതിമാനോ. യേ ച അതിമാനപച്ചയാ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, അനതിമാനിസ്സ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി’. ‘അനതിമാനം നിസ്സായ അതിമാനോ പഹാതബ്ബോ’തി – ഇതി യന്തം വുത്തം ഇദമേതം പടിച്ച വുത്തം.

൪൧. ‘‘ഇമേ ഖോ, ഗഹപതി, അട്ഠ ധമ്മാ സംഖിത്തേന വുത്താ, വിത്ഥാരേന വിഭത്താ [അവിഭത്താ (സ്യാ. ക.)], യേ അരിയസ്സ വിനയേ വോഹാരസമുച്ഛേദായ സംവത്തന്തി; ന ത്വേവ താവ അരിയസ്സ വിനയേ സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം വോഹാരസമുച്ഛേദോ ഹോതീ’’തി.

‘‘യഥാ കഥം പന, ഭന്തേ, അരിയസ്സ വിനയേ സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം വോഹാരസമുച്ഛേദോ ഹോതി? സാധു മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ തഥാ ധമ്മം ദേസേതു യഥാ അരിയസ്സ വിനയേ സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം വോഹാരസമുച്ഛേദോ ഹോതീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഗഹപതി, സുണാഹി, സാധുകം മനസി കരോഹി, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ പോതലിയോ ഗഹപതി ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസി. ഭഗവാ ഏതദവോച –

കാമാദീനവകഥാ

൪൨. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഗഹപതി, കുക്കുരോ ജിഘച്ഛാദുബ്ബല്യപരേതോ ഗോഘാതകസൂനം പച്ചുപട്ഠിതോ അസ്സ. തമേനം ദക്ഖോ ഗോഘാതകോ വാ ഗോഘാതകന്തേവാസീ വാ അട്ഠികങ്കലം സുനിക്കന്തം നിക്കന്തം നിമ്മംസം ലോഹിതമക്ഖിതം ഉപസുമ്ഭേയ്യ [ഉപച്ഛുഭേയ്യ (സീ. പീ.), ഉപച്ഛൂഭേയ്യ (സ്യാ. കം.), ഉപച്ചുമ്ഭേയ്യ (ക.)]. തം കിം മഞ്ഞസി, ഗഹപതി, അപി നു ഖോ സോ കുക്കുരോ അമും അട്ഠികങ്കലം സുനിക്കന്തം നിക്കന്തം നിമ്മംസം ലോഹിതമക്ഖിതം പലേഹന്തോ ജിഘച്ഛാദുബ്ബല്യം പടിവിനേയ്യാ’’തി?

‘‘നോ ഹേതം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിസ്സ ഹേതു’’?

‘‘അദുഞ്ഹി, ഭന്തേ, അട്ഠികങ്കലം സുനിക്കന്തം നിക്കന്തം നിമ്മംസം ലോഹിതമക്ഖിതം. യാവദേവ പന സോ കുക്കുരോ കിലമഥസ്സ വിഘാതസ്സ ഭാഗീ അസ്സാതി. ഏവമേവ ഖോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘അട്ഠികങ്കലൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ [ബഹൂപായാസാ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ’തി. ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ യായം ഉപേക്ഖാ നാനത്താ നാനത്തസിതാ തം അഭിനിവജ്ജേത്വാ, യായം ഉപേക്ഖാ ഏകത്താ ഏകത്തസിതാ യത്ഥ സബ്ബസോ ലോകാമിസൂപാദാനാ അപരിസേസാ നിരുജ്ഝന്തി തമേവൂപേക്ഖം ഭാവേതി.

൪൩. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഗഹപതി, ഗിജ്ഝോ വാ കങ്കോ വാ കുലലോ വാ മംസപേസിം ആദായ ഉഡ്ഡീയേയ്യ [ഉഡ്ഡയേയ്യ (സ്യാ. പീ.)]. തമേനം ഗിജ്ഝാപി കങ്കാപി കുലലാപി അനുപതിത്വാ അനുപതിത്വാ വിതച്ഛേയ്യും വിസ്സജ്ജേയ്യും [വിരാജേയ്യും (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. തം കിം മഞ്ഞസി, ഗഹപതി, സചേ സോ ഗിജ്ഝോ വാ കങ്കോ വാ കുലലോ വാ തം മംസപേസിം ന ഖിപ്പമേവ പടിനിസ്സജ്ജേയ്യ, സോ തതോനിദാനം മരണം വാ നിഗച്ഛേയ്യ മരണമത്തം വാ ദുക്ഖ’’ന്തി?

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘മംസപേസൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ’തി. ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ യായം ഉപേക്ഖാ നാനത്താ നാനത്തസിതാ തം അഭിനിവജ്ജേത്വാ യായം ഉപേക്ഖാ ഏകത്താ ഏകത്തസിതാ യത്ഥ സബ്ബസോ ലോകാമിസൂപാദാനാ അപരിസേസാ നിരുജ്ഝന്തി തമേവൂപേക്ഖം ഭാവേതി.

൪൪. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഗഹപതി, പുരിസോ ആദിത്തം തിണുക്കം ആദായ പടിവാതം ഗച്ഛേയ്യ. തം കിം മഞ്ഞസി, ഗഹപതി, സചേ സോ പുരിസോ തം ആദിത്തം തിണുക്കം ന ഖിപ്പമേവ പടിനിസ്സജ്ജേയ്യ തസ്സ സാ ആദിത്താ തിണുക്കാ ഹത്ഥം വാ ദഹേയ്യ ബാഹും വാ ദഹേയ്യ അഞ്ഞതരം വാ അഞ്ഞതരം വാ അങ്ഗപച്ചങ്ഗം [ദഹേയ്യ. അഞ്ഞതരം വാ അങ്ഗപച്ചങ്ഗ (സീ. പീ.)] ദഹേയ്യ, സോ തതോനിദാനം മരണം വാ നിഗച്ഛേയ്യ മരണമത്തം വാ ദുക്ഖ’’ന്തി?

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘തിണുക്കൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ’തി. ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ…പേ… തമേവൂപേക്ഖം ഭാവേതി.

൪൫. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഗഹപതി, അങ്ഗാരകാസു സാധികപോരിസാ, പൂരാ അങ്ഗാരാനം വീതച്ചികാനം വീതധൂമാനം. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ജീവിതുകാമോ അമരിതുകാമോ സുഖകാമോ ദുക്ഖപ്പടിക്കൂലോ. തമേനം ദ്വേ ബലവന്തോ പുരിസാ നാനാബാഹാസു ഗഹേത്വാ അങ്ഗാരകാസും ഉപകഡ്ഢേയ്യും. തം കിം മഞ്ഞസി, ഗഹപതി, അപി നു സോ പുരിസോ ഇതിചിതിചേവ കായം സന്നാമേയ്യാ’’തി?

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിസ്സ ഹേതു’’?

‘‘വിദിതഞ്ഹി, ഭന്തേ, തസ്സ പുരിസസ്സ ഇമഞ്ചാഹം അങ്ഗാരകാസും പപതിസ്സാമി, തതോനിദാനം മരണം വാ നിഗച്ഛിസ്സാമി മരണമത്തം വാ ദുക്ഖ’’ന്തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘അങ്ഗാരകാസൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ’തി. ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ…പേ… തമേവൂപേക്ഖം ഭാവേതി.

൪൬. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഗഹപതി, പുരിസോ സുപിനകം പസ്സേയ്യ ആരാമരാമണേയ്യകം വനരാമണേയ്യകം ഭൂമിരാമണേയ്യകം പോക്ഖരണിരാമണേയ്യകം. സോ പടിബുദ്ധോ ന കിഞ്ചി പടിപസ്സേയ്യ [പസ്സേയ്യ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)]. ഏവമേവ ഖോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘സുപിനകൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ’തി…പേ… തമേവൂപേക്ഖം ഭാവേതി.

൪൭. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഗഹപതി, പുരിസോ യാചിതകം ഭോഗം യാചിത്വാ യാനം വാ [യാനം (സ്യാ. കം. പീ.)] പോരിസേയ്യം [പോരോസേയ്യം (സീ. പീ. ക.), ഓരോപേയ്യ (സ്യാ. കം.)] പവരമണികുണ്ഡലം. സോ തേഹി യാചിതകേഹി ഭോഗേഹി പുരക്ഖതോ പരിവുതോ അന്തരാപണം പടിപജ്ജേയ്യ. തമേനം ജനോ ദിസ്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘ഭോഗീ വത, ഭോ, പുരിസോ, ഏവം കിര ഭോഗിനോ ഭോഗാനി ഭുഞ്ജന്തീ’തി. തമേനം സാമികാ യത്ഥ യത്ഥേവ പസ്സേയ്യും തത്ഥ തത്ഥേവ സാനി ഹരേയ്യും. തം കിം മഞ്ഞസി, ഗഹപതി, അലം നു ഖോ തസ്സ പുരിസസ്സ അഞ്ഞഥത്തായാ’’തി?

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘തം കിസ്സ ഹേതു’’?

‘‘സാമിനോ ഹി, ഭന്തേ, സാനി ഹരന്തീ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘യാചിതകൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ’തി…പേ… തമേവൂപേക്ഖം ഭാവേതി.

൪൮. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഗഹപതി, ഗാമസ്സ വാ നിഗമസ്സ വാ അവിദൂരേ തിബ്ബോ വനസണ്ഡോ. തത്രസ്സ രുക്ഖോ സമ്പന്നഫലോ ച ഉപപന്നഫലോ [ഉപ്പന്നഫലോ (സ്യാ.)] ച, ന ചസ്സു കാനിചി ഫലാനി ഭൂമിയം പതിതാനി. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഫലത്ഥികോ ഫലഗവേസീ ഫലപരിയേസനം ചരമാനോ. സോ തം വനസണ്ഡം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ തം രുക്ഖം പസ്സേയ്യ സമ്പന്നഫലഞ്ച ഉപപന്നഫലഞ്ച. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘അയം ഖോ രുക്ഖോ സമ്പന്നഫലോ ച ഉപപന്നഫലോ ച, നത്ഥി ച കാനിചി ഫലാനി ഭൂമിയം പതിതാനി. ജാനാമി ഖോ പനാഹം രുക്ഖം ആരോഹിതും [ആരുഹിതും (സീ.)]. യംനൂനാഹം ഇമം രുക്ഖം ആരോഹിത്വാ യാവദത്ഥഞ്ച ഖാദേയ്യം ഉച്ഛങ്ഗഞ്ച പൂരേയ്യ’ന്തി. സോ തം രുക്ഖം ആരോഹിത്വാ യാവദത്ഥഞ്ച ഖാദേയ്യ ഉച്ഛങ്ഗഞ്ച പൂരേയ്യ. അഥ ദുതിയോ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ഫലത്ഥികോ ഫലഗവേസീ ഫലപരിയേസനം ചരമാനോ തിണ്ഹം കുഠാരിം [കുധാരിം (സ്യാ. കം. ക.)] ആദായ. സോ തം വനസണ്ഡം അജ്ഝോഗാഹേത്വാ തം രുക്ഖം പസ്സേയ്യ സമ്പന്നഫലഞ്ച ഉപപന്നഫലഞ്ച. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘അയം ഖോ രുക്ഖോ സമ്പന്നഫലോ ച ഉപപന്നഫലോ ച, നത്ഥി ച കാനിചി ഫലാനി ഭൂമിയം പതിതാനി. ന ഖോ പനാഹം ജാനാമി രുക്ഖം ആരോഹിതും. യംനൂനാഹം ഇമം രുക്ഖം മൂലതോ ഛേത്വാ യാവദത്ഥഞ്ച ഖാദേയ്യം ഉച്ഛങ്ഗഞ്ച പൂരേയ്യ’ന്തി. സോ തം രുക്ഖം മൂലതോവ ഛിന്ദേയ്യ. തം കിം മഞ്ഞസി, ഗഹപതി, അമുകോ [അസു (സീ. പീ.)] യോ സോ പുരിസോ പഠമം രുക്ഖം ആരൂള്ഹോ സചേ സോ ന ഖിപ്പമേവ ഓരോഹേയ്യ തസ്സ സോ രുക്ഖോ പപതന്തോ ഹത്ഥം വാ ഭഞ്ജേയ്യ പാദം വാ ഭഞ്ജേയ്യ അഞ്ഞതരം വാ അഞ്ഞതരം വാ അങ്ഗപച്ചങ്ഗം ഭഞ്ജേയ്യ, സോ തതോനിദാനം മരണം വാ നിഗച്ഛേയ്യ മരണമത്തം വാ ദുക്ഖ’’ന്തി?

‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇതി പടിസഞ്ചിക്ഖതി – ‘രുക്ഖഫലൂപമാ കാമാ വുത്താ ഭഗവതാ ബഹുദുക്ഖാ ബഹുപായാസാ, ആദീനവോ ഏത്ഥ ഭിയ്യോ’തി. ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞായ ദിസ്വാ യായം ഉപേക്ഖാ നാനത്താ നാനത്തസിതാ തം അഭിനിവജ്ജേത്വാ യായം ഉപേക്ഖാ ഏകത്താ ഏകത്തസിതാ യത്ഥ സബ്ബസോ ലോകാമിസൂപാദാനാ അപരിസേസാ നിരുജ്ഝന്തി തമേവൂപേക്ഖം ഭാവേതി.

൪൯. ‘‘സ ഖോ സോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇമംയേവ അനുത്തരം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ആഗമ്മ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ…പേ… ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരതി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇമംയേവ അനുത്തരം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ആഗമ്മ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സതി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ…പേ… യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാതി.

‘‘സ ഖോ സോ, ഗഹപതി, അരിയസാവകോ ഇമംയേവ അനുത്തരം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ആഗമ്മ ആസവാനം ഖയാ അനാസവം ചേതോവിമുത്തിം പഞ്ഞാവിമുത്തിം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതി. ഏത്താവതാ ഖോ, ഗഹപതി, അരിയസ്സ വിനയേ സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം വോഹാരസമുച്ഛേദോ ഹോതി.

൫൦. ‘‘തം കിം മഞ്ഞസി, ഗഹപതി, യഥാ അരിയസ്സ വിനയേ സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം വോഹാരസമുച്ഛേദോ ഹോതി, അപി നു ത്വം ഏവരൂപം വോഹാരസമുച്ഛേദം അത്തനി സമനുപസ്സസീ’’തി? ‘‘കോ ചാഹം, ഭന്തേ, കോ ച അരിയസ്സ വിനയേ സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം വോഹാരസമുച്ഛേദോ! ആരകാ അഹം, ഭന്തേ, അരിയസ്സ വിനയേ സബ്ബേന സബ്ബം സബ്ബഥാ സബ്ബം വോഹാരസമുച്ഛേദാ. മയഞ്ഹി, ഭന്തേ, പുബ്ബേ അഞ്ഞതിത്ഥിയേ പരിബ്ബാജകേ അനാജാനീയേവ സമാനേ ആജാനീയാതി അമഞ്ഞിമ്ഹ, അനാജാനീയേവ സമാനേ ആജാനീയഭോജനം ഭോജിമ്ഹ, അനാജാനീയേവ സമാനേ ആജാനീയഠാനേ ഠപിമ്ഹ; ഭിക്ഖൂ പന മയം, ഭന്തേ, ആജാനീയേവ സമാനേ അനാജാനീയാതി അമഞ്ഞിമ്ഹ, ആജാനീയേവ സമാനേ അനാജാനീയഭോജനം ഭോജിമ്ഹ, ആജാനീയേവ സമാനേ അനാജാനീയഠാനേ ഠപിമ്ഹ; ഇദാനി പന മയം, ഭന്തേ, അഞ്ഞതിത്ഥിയേ പരിബ്ബാജകേ അനാജാനീയേവ സമാനേ അനാജാനീയാതി ജാനിസ്സാമ, അനാജാനീയേവ സമാനേ അനാജാനീയഭോജനം ഭോജേസ്സാമ, അനാജാനീയേവ സമാനേ അനാജാനീയഠാനേ ഠപേസ്സാമ. ഭിക്ഖൂ പന മയം, ഭന്തേ, ആജാനീയേവ സമാനേ ആജാനീയാതി ജാനിസ്സാമ ആജാനീയേവ സമാനേ ആജാനീയഭോജനം ഭോജേസ്സാമ, ആജാനീയേവ സമാനേ ആജാനീയഠാനേ ഠപേസ്സാമ. അജനേസി വത മേ, ഭന്തേ, ഭഗവാ സമണേസു സമണപ്പേമം, സമണേസു സമണപ്പസാദം, സമണേസു സമണഗാരവം. അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ, അഭിക്കന്തം, ഭന്തേ! സേയ്യഥാപി, ഭന്തേ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ, ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീതി; ഏവമേവം ഖോ, ഭന്തേ, ഭഗവതാ അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം, ഭന്തേ, ഭഗവന്തം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകം മം ഭഗവാ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി.

പോതലിയസുത്തം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.