൬. മഹാധമ്മസമാദാനസുത്തം

൪൭൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘യേഭുയ്യേന, ഭിക്ഖവേ, സത്താ ഏവംകാമാ ഏവംഛന്ദാ ഏവംഅധിപ്പായാ – ‘അഹോ വത അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ ധമ്മാ പരിഹായേയ്യും, ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢേയ്യു’ന്തി. തേസം, ഭിക്ഖവേ, സത്താനം ഏവംകാമാനം ഏവംഛന്ദാനം ഏവംഅധിപ്പായാനം അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി. തത്ര തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, കം ഹേതും പച്ചേഥാ’’തി? ‘‘ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ, ഭഗവംനേത്തികാ, ഭഗവംപടിസരണാ. സാധു വത, ഭന്തേ, ഭഗവന്തഞ്ഞേവ പടിഭാതു ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ; ഭഗവതോ സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ധാരേസ്സന്തീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

൪൭൪. ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ, അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ, സേവിതബ്ബേ ധമ്മേ ന ജാനാതി അസേവിതബ്ബേ ധമ്മേ ന ജാനാതി, ഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ന ജാനാതി അഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ന ജാനാതി. സോ സേവിതബ്ബേ ധമ്മേ അജാനന്തോ അസേവിതബ്ബേ ധമ്മേ അജാനന്തോ, ഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ അജാനന്തോ അഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ അജാനന്തോ, അസേവിതബ്ബേ ധമ്മേ സേവതി സേവിതബ്ബേ ധമ്മേ ന സേവതി, അഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ഭജതി ഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ന ഭജതി. തസ്സ അസേവിതബ്ബേ ധമ്മേ സേവതോ സേവിതബ്ബേ ധമ്മേ അസേവതോ, അഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ഭജതോ ഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ അഭജതോ അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഹോതി യഥാ തം അവിദ്ദസുനോ.

‘‘സുതവാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ, അരിയാനം ദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ കോവിദോ അരിയധമ്മേ സുവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം ദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ കോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ സുവിനീതോ, സേവിതബ്ബേ ധമ്മേ ജാനാതി അസേവിതബ്ബേ ധമ്മേ ജാനാതി, ഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ജാനാതി അഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ജാനാതി. സോ സേവിതബ്ബേ ധമ്മേ ജാനന്തോ അസേവിതബ്ബേ ധമ്മേ ജാനന്തോ, ഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ജാനന്തോ അഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ജാനന്തോ, അസേവിതബ്ബേ ധമ്മേ ന സേവതി സേവിതബ്ബേ ധമ്മേ സേവതി, അഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ന ഭജതി ഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ഭജതി. തസ്സ അസേവിതബ്ബേ ധമ്മേ അസേവതോ സേവിതബ്ബേ ധമ്മേ സേവതോ, അഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ അഭജതോ ഭജിതബ്ബേ ധമ്മേ ഭജതോ, അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഹോതി യഥാ തം വിദ്ദസുനോ.

൪൭൫. ‘‘ചത്താരിമാനി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനാനി. കതമാനി ചത്താരി? അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച ദുക്ഖവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖം ആയതിം ദുക്ഖവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖം ആയതിം സുഖവിപാകം; അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച സുഖവിപാകം.

൪൭൬. ‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം [യദിദം (സീ.)] ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച ദുക്ഖവിപാകം, തം അവിദ്വാ അവിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി – ‘ഇദം ഖോ ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച ദുക്ഖവിപാക’ന്തി. തം അവിദ്വാ അവിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം അപ്പജാനന്തോ തം സേവതി, തം ന പരിവജ്ജേതി. തസ്സ തം സേവതോ, തം അപരിവജ്ജയതോ, അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഹോതി യഥാ തം അവിദ്ദസുനോ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖം ആയതിം ദുക്ഖവിപാകം തം അവിദ്വാ അവിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി – ‘ഇദം ഖോ ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖം ആയതിം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി. തം അവിദ്വാ അവിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം അപ്പജാനന്തോ തം സേവതി, തം ന പരിവജ്ജേതി. തസ്സ തം സേവതോ, തം അപരിവജ്ജയതോ, അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഹോതി യഥാ തം അവിദ്ദസുനോ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖം ആയതിം സുഖവിപാകം, തം അവിദ്വാ അവിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി – ‘ഇദം ഖോ ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖം ആയതിം സുഖവിപാക’ന്തി. തം അവിദ്വാ അവിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം അപ്പജാനന്തോ തം ന സേവതി, തം പരിവജ്ജേതി. തസ്സ തം അസേവതോ, തം പരിവജ്ജയതോ, അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഹോതി യഥാ തം അവിദ്ദസുനോ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച സുഖവിപാകം, തം അവിദ്വാ അവിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി – ‘ഇദം ഖോ ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച സുഖവിപാക’ന്തി. തം അവിദ്വാ അവിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം അപ്പജാനന്തോ തം ന സേവതി, തം പരിവജ്ജേതി. തസ്സ തം അസേവതോ, തം പരിവജ്ജയതോ, അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി, ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഹോതി യഥാ തം അവിദ്ദസുനോ.

൪൭൭. ‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച ദുക്ഖവിപാകം തം വിദ്വാ വിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം പജാനാതി – ‘ഇദം ഖോ ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച ദുക്ഖവിപാക’ന്തി. തം വിദ്വാ വിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം പജാനന്തോ തം ന സേവതി, തം പരിവജ്ജേതി. തസ്സ തം അസേവതോ, തം പരിവജ്ജയതോ, അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഹോതി യഥാ തം വിദ്ദസുനോ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖം ആയതിം ദുക്ഖവിപാകം തം വിദ്വാ വിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം പജാനാതി – ‘ഇദം ഖോ ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖം ആയതിം ദുക്ഖവിപാക’ന്തി. തം വിദ്വാ വിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം പജാനന്തോ തം ന സേവതി, തം പരിവജ്ജേതി. തസ്സ തം അസേവതോ, തം പരിവജ്ജയതോ, അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഹോതി യഥാ തം വിദ്ദസുനോ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖം ആയതിം സുഖവിപാകം തം വിദ്വാ വിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം പജാനാതി – ‘ഇദം ഖോ ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖം ആയതിം സുഖവിപാക’ന്തി. തം വിദ്വാ വിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം പജാനന്തോ തം സേവതി, തം ന പരിവജ്ജേതി. തസ്സ തം സേവതോ, തം അപരിവജ്ജയതോ, അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഹോതി യഥാ തം വിദ്ദസുനോ.

‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, യമിദം ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച സുഖവിപാകം തം വിദ്വാ വിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം പജാനാതി – ‘ഇദം ഖോ ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച സുഖവിപാക’ന്തി. തം വിദ്വാ വിജ്ജാഗതോ യഥാഭൂതം പജാനന്തോ തം സേവതി, തം ന പരിവജ്ജേതി. തസ്സ തം സേവതോ, തം അപരിവജ്ജയതോ, അനിട്ഠാ അകന്താ അമനാപാ ധമ്മാ പരിഹായന്തി, ഇട്ഠാ കന്താ മനാപാ ധമ്മാ അഭിവഡ്ഢന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഏവഞ്ഹേതം, ഭിക്ഖവേ, ഹോതി യഥാ തം വിദ്ദസുനോ.

൪൭൮. ‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച ദുക്ഖവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന പാണാതിപാതീ ഹോതി, പാണാതിപാതപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന അദിന്നാദായീ ഹോതി, അദിന്നാദാനപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന കാമേസു മിച്ഛാചാരീ ഹോതി, കാമേസു മിച്ഛാചാരപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന മുസാവാദീ ഹോതി, മുസാവാദപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന പിസുണവാചോ ഹോതി, പിസുണവാചാപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന ഫരുസവാചോ ഹോതി, ഫരുസവാചാപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന സമ്ഫപ്പലാപീ ഹോതി, സമ്ഫപ്പലാപപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന അഭിജ്ഝാലു ഹോതി, അഭിജ്ഝാപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന ബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി, ബ്യാപാദപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന മിച്ഛാദിട്ഠി ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠിപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി. സോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച ദുക്ഖവിപാകം.

൪൭൯. ‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖം ആയതിം ദുക്ഖവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന പാണാതിപാതീ ഹോതി, പാണാതിപാതപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന അദിന്നാദായീ ഹോതി, അദിന്നാദാനപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന കാമേസുമിച്ഛാചാരീ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന മുസാവാദീ ഹോതി, മുസാവാദപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന പിസുണവാചോ ഹോതി, പിസുണവാചാപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന ഫരുസവാചോ ഹോതി, ഫരുസവാചാപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന സമ്ഫപ്പലാപീ ഹോതി, സമ്ഫപ്പലാപപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന അഭിജ്ഝാലു ഹോതി, അഭിജ്ഝാപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന ബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി, ബ്യാപാദപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന മിച്ഛാദിട്ഠി ഹോതി, മിച്ഛാദിട്ഠിപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി. സോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപജ്ജതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖം ആയതിം ദുക്ഖവിപാകം.

൪൮൦. ‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖം ആയതിം സുഖവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, പാണാതിപാതാ വേരമണീപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ വേരമണീപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ വേരമണീപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, പിസുണായ വാചായ വേരമണീപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, ഫരുസായ വാചായ വേരമണീപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി, സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി, അനഭിജ്ഝാപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന അബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി, അബ്യാപാദപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി ദുക്ഖേന സഹാപി ദോമനസ്സേന സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, സമ്മാദിട്ഠിപച്ചയാ ച ദുക്ഖം ദോമനസ്സം പടിസംവേദേതി. സോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖം ആയതിം സുഖവിപാകം.

൪൮൧. ‘‘കതമഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച സുഖവിപാകം? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഏകച്ചോ സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന പാണാതിപാതാ പടിവിരതോ ഹോതി, പാണാതിപാതാ വേരമണീപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന അദിന്നാദാനാ പടിവിരതോ ഹോതി, അദിന്നാദാനാ വേരമണീപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന കാമേസുമിച്ഛാചാരാ പടിവിരതോ ഹോതി, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന മുസാവാദാ പടിവിരതോ ഹോതി, മുസാവാദാ വേരമണീപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന പിസുണായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, പിസുണായ വാചായ വേരമണീപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതോ ഹോതി, ഫരുസായ വാചായ വേരമണീപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതോ ഹോതി, സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന അനഭിജ്ഝാലു ഹോതി, അനഭിജ്ഝാപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന അബ്യാപന്നചിത്തോ ഹോതി, അബ്യാപാദപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി; സഹാപി സുഖേന സഹാപി സോമനസ്സേന സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, സമ്മാദിട്ഠിപച്ചയാ ച സുഖം സോമനസ്സം പടിസംവേദേതി. സോ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപജ്ജതി. ഇദം, വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച സുഖവിപാകം. ഇമാനി ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ചത്താരി ധമ്മസമാദാനാനി.

൪൮൨. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, തിത്തകാലാബു വിസേന സംസട്ഠോ. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ജീവിതുകാമോ അമരിതുകാമോ സുഖകാമോ ദുക്ഖപ്പടികൂലോ. തമേനം ഏവം വദേയ്യും – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, അയം തിത്തകാലാബു വിസേന സംസട്ഠോ, സചേ ആകങ്ഖസി പിവ [പിപ (സീ. പീ.)]. തസ്സ തേ പിവതോ [പിപതോ (സീ. പീ.)] ചേവ നച്ഛാദേസ്സതി വണ്ണേനപി ഗന്ധേനപി രസേനപി, പിവിത്വാ [പീത്വാ (സീ.)] ച പന മരണം വാ നിഗച്ഛസി മരണമത്തം വാ ദുക്ഖ’ന്തി. സോ തം അപ്പടിസങ്ഖായ പിവേയ്യ, നപ്പടിനിസ്സജ്ജേയ്യ. തസ്സ തം പിവതോ ചേവ നച്ഛാദേയ്യ വണ്ണേനപി ഗന്ധേനപി രസേനപി, പിവിത്വാ ച പന മരണം വാ നിഗച്ഛേയ്യ മരണമത്തം വാ ദുക്ഖം. തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം ധമ്മസമാദാനം വദാമി, യമിദം ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച ദുക്ഖവിപാകം.

൪൮൩. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ആപാനീയകംസോ വണ്ണസമ്പന്നോ ഗന്ധസമ്പന്നോ രസസമ്പന്നോ. സോ ച ഖോ വിസേന സംസട്ഠോ. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ജീവിതുകാമോ അമരിതുകാമോ സുഖകാമോ ദുക്ഖപ്പടികൂലോ. തമേനം ഏവം വദേയ്യും – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, അയം ആപാനീയകംസോ വണ്ണസമ്പന്നോ ഗന്ധസമ്പന്നോ രസസമ്പന്നോ. സോ ച ഖോ വിസേന സംസട്ഠോ, സചേ ആകങ്ഖസി പിവ. തസ്സ തേ പിവതോഹി [പിവതോപി (ക.)] ഖോ ഛാദേസ്സതി വണ്ണേനപി ഗന്ധേനപി രസേനപി, പിവിത്വാ ച പന മരണം വാ നിഗച്ഛസി മരണമത്തം വാ ദുക്ഖ’ന്തി. സോ തം അപ്പടിസങ്ഖായ പിവേയ്യ, നപ്പടിനിസ്സജ്ജേയ്യ. തസ്സ തം പിവതോഹി ഖോ ഛാദേയ്യ വണ്ണേനപി ഗന്ധേനപി രസേനപി, പിവിത്വാ ച പന മരണം വാ നിഗച്ഛേയ്യ മരണമത്തം വാ ദുക്ഖം. തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം ധമ്മസമാദാനം വദാമി, യമിദം ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖം ആയതിം ദുക്ഖവിപാകം.

൪൮൪. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, പൂതിമുത്തം നാനാഭേസജ്ജേഹി സംസട്ഠം. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ പണ്ഡുകരോഗീ. തമേനം ഏവം വദേയ്യും – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ഇദം പൂതിമുത്തം നാനാഭേസജ്ജേഹി സംസട്ഠം, സചേ ആകങ്ഖസി പിവ. തസ്സ തേ പിവതോഹി ഖോ നച്ഛാദേസ്സതി വണ്ണേനപി ഗന്ധേനപി രസേനപി, പിവിത്വാ ച പന സുഖീ ഭവിസ്സസീ’തി. സോ തം പടിസങ്ഖായ പിവേയ്യ, നപ്പടിനിസ്സജ്ജേയ്യ. തസ്സ തം പിവതോഹി ഖോ നച്ഛാദേയ്യ വണ്ണേനപി ഗന്ധേനപി രസേനപി, പിവിത്വാ ച പന സുഖീ അസ്സ. തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം ധമ്മസമാദാനം വദാമി, യമിദം ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നദുക്ഖം ആയതിം സുഖവിപാകം.

൪൮൫. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, ദധി ച മധു ച സപ്പി ച ഫാണിതഞ്ച ഏകജ്ഝം സംസട്ഠം. അഥ പുരിസോ ആഗച്ഛേയ്യ ലോഹിതപക്ഖന്ദികോ. തമേനം ഏവം വദേയ്യും – ‘അമ്ഭോ പുരിസ, ഇദം ദധിം ച മധും ച സപ്പിം ച ഫാണിതഞ്ച ഏകജ്ഝം സംസട്ഠം, സചേ ആകങ്ഖസി പിവ. തസ്സ തേ പിവതോ ചേവ ഛാദേസ്സതി വണ്ണേനപി ഗന്ധേനപി രസേനപി, പിവിത്വാ ച പന സുഖീ ഭവിസ്സസീ’തി. സോ തം പടിസങ്ഖായ പിവേയ്യ, നപ്പടിനിസ്സജ്ജേയ്യ. തസ്സ തം പിവതോ ചേവ ഛാദേയ്യ വണ്ണേനപി ഗന്ധേനപി രസേനപി, പിവിത്വാ ച പന സുഖീ അസ്സ. തഥൂപമാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഇമം ധമ്മസമാദാനം വദാമി, യമിദം ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച സുഖവിപാകം.

൪൮൬. ‘‘സേയ്യഥാപി, ഭിക്ഖവേ, വസ്സാനം പച്ഛിമേ മാസേ സരദസമയേ വിദ്ധേ വിഗതവലാഹകേ ദേവേ ആദിച്ചോ നഭം അബ്ഭുസ്സക്കമാനോ സബ്ബം ആകാസഗതം തമഗതം അഭിവിഹച്ച ഭാസതേ ച തപതേ ച വിരോചതേ ച; ഏവമേവ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, യമിദം ധമ്മസമാദാനം പച്ചുപ്പന്നസുഖഞ്ചേവ ആയതിഞ്ച സുഖവിപാകം തദഞ്ഞേ പുഥുസമണബ്രാഹ്മണപരപ്പവാദേ അഭിവിഹച്ച ഭാസതേ ച തപതേ ച വിരോചതേ ചാ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

മഹാധമ്മസമാദാനസുത്തം നിട്ഠിതം ഛട്ഠം.