൭. വീമംസകസുത്തം

൪൮൭. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘വീമംസകേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ പരസ്സ ചേതോപരിയായം അജാനന്തേന [ആജാനന്തേന (പീ. ക.), അജാനന്തേന കിന്തി (?)] തഥാഗതേ സമന്നേസനാ കാതബ്ബാ ‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ വാ നോ വാ’ ഇതി വിഞ്ഞാണായാ’’തി. ‘‘ഭഗവംമൂലകാ നോ, ഭന്തേ, ധമ്മാ, ഭഗവംനേത്തികാ ഭഗവംപടിസരണാ; സാധു വത, ഭന്തേ, ഭഗവന്തംയേവ പടിഭാതു ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ; ഭഗവതോ സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ധാരേസ്സന്തീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ഭിക്ഖവേ, സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

൪൮൮. ‘‘വീമംസകേന, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനാ പരസ്സ ചേതോപരിയായം അജാനന്തേന ദ്വീസു ധമ്മേസു തഥാഗതോ സമന്നേസിതബ്ബോ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യേസു ധമ്മേസു – ‘യേ സംകിലിട്ഠാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, സംവിജ്ജന്തി വാ തേ തഥാഗതസ്സ നോ വാ’തി? തമേനം സമന്നേസമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘യേ സംകിലിട്ഠാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, ന തേ തഥാഗതസ്സ സംവിജ്ജന്തീ’തി.

‘‘യതോ നം സമന്നേസമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘യേ സംകിലിട്ഠാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, ന തേ തഥാഗതസ്സ സംവിജ്ജന്തീ’തി, തതോ നം ഉത്തരിം സമന്നേസതി – ‘യേ വീതിമിസ്സാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, സംവിജ്ജന്തി വാ തേ തഥാഗതസ്സ നോ വാ’തി? തമേനം സമന്നേസമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘യേ വീതിമിസ്സാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, ന തേ തഥാഗതസ്സ സംവിജ്ജന്തീ’തി.

‘‘യതോ നം സമന്നേസമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘യേ വീതിമിസ്സാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, ന തേ തഥാഗതസ്സ സംവിജ്ജന്തീ’തി, തതോ നം ഉത്തരിം സമന്നേസതി – ‘യേ വോദാതാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, സംവിജ്ജന്തി വാ തേ തഥാഗതസ്സ നോ വാ’തി? തമേനം സമന്നേസമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘യേ വോദാതാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, സംവിജ്ജന്തി തേ തഥാഗതസ്സാ’തി.

‘‘യതോ നം സമന്നേസമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘യേ വോദാതാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, സംവിജ്ജന്തി തേ തഥാഗതസ്സാ’തി, തതോ നം ഉത്തരിം സമന്നേസതി – ‘ദീഘരത്തം സമാപന്നോ അയമായസ്മാ ഇമം കുസലം ധമ്മം, ഉദാഹു ഇത്തരസമാപന്നോ’തി? തമേനം സമന്നേസമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘ദീഘരത്തം സമാപന്നോ അയമായസ്മാ ഇമം കുസലം ധമ്മം, നായമായസ്മാ ഇത്തരസമാപന്നോ’തി.

‘‘യതോ നം സമന്നേസമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘ദീഘരത്തം സമാപന്നോ അയമായസ്മാ ഇമം കുസലം ധമ്മം, നായമായസ്മാ ഇത്തരസമാപന്നോ’തി, തതോ നം ഉത്തരിം സമന്നേസതി – ‘ഞത്തജ്ഝാപന്നോ അയമായസ്മാ ഭിക്ഖു യസപ്പത്തോ, സംവിജ്ജന്തസ്സ ഇധേകച്ചേ ആദീനവാ’തി? ന താവ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ഇധേകച്ചേ ആദീനവാ സംവിജ്ജന്തി യാവ ന ഞത്തജ്ഝാപന്നോ ഹോതി യസപ്പത്തോ. യതോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഞത്തജ്ഝാപന്നോ ഹോതി യസപ്പത്തോ, അഥസ്സ ഇധേകച്ചേ ആദീനവാ സംവിജ്ജന്തി. തമേനം സമന്നേസമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘ഞത്തജ്ഝാപന്നോ അയമായസ്മാ ഭിക്ഖു യസപ്പത്തോ, നാസ്സ ഇധേകച്ചേ ആദീനവാ സംവിജ്ജന്തീ’തി.

‘‘യതോ നം സമന്നേസമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘ഞത്തജ്ഝാപന്നോ അയമായസ്മാ ഭിക്ഖു യസപ്പത്തോ, നാസ്സ ഇധേകച്ചേ ആദീനവാ സംവിജ്ജന്തീ’തി, തതോ നം ഉത്തരിം സമന്നേസതി – ‘അഭയൂപരതോ അയമായസ്മാ, നായമായസ്മാ ഭയൂപരതോ; വീതരാഗത്താ കാമേ ന സേവതി ഖയാ രാഗസ്സാ’തി? തമേനം സമന്നേസമാനോ ഏവം ജാനാതി – ‘അഭയൂപരതോ അയമായസ്മാ, നായമായസ്മാ ഭയൂപരതോ; വീതരാഗത്താ കാമേ ന സേവതി ഖയാ രാഗസ്സാ’തി. തഞ്ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖും പരേ ഏവം പുച്ഛേയ്യും – ‘കേ പനായസ്മതോ ആകാരാ, കേ അന്വയാ, യേനായസ്മാ ഏവം വദേസി – അഭയൂപരതോ അയമായസ്മാ, നായമായസ്മാ ഭയൂപരതോ; വീതരാഗത്താ കാമേ ന സേവതി ഖയാ രാഗസ്സാ’തി. സമ്മാ ബ്യാകരമാനോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവം ബ്യാകരേയ്യ – ‘തഥാ ഹി പന അയമായസ്മാ സങ്ഘേ വാ വിഹരന്തോ ഏകോ വാ വിഹരന്തോ, യേ ച തത്ഥ സുഗതാ യേ ച തത്ഥ ദുഗ്ഗതാ, യേ ച തത്ഥ ഗണമനുസാസന്തി, യേ ച ഇധേകച്ചേ ആമിസേസു സംദിസ്സന്തി, യേ ച ഇധേകച്ചേ ആമിസേന അനുപലിത്താ, നായമായസ്മാ തം തേന അവജാനാതി. സമ്മുഖാ ഖോ പന മേതം ഭഗവതോ സുതം സമ്മുഖാ പടിഗ്ഗഹിതം – അഭയൂപരതോഹമസ്മി, നാഹമസ്മി ഭയൂപരതോ, വീതരാഗത്താ കാമേ ന സേവാമി ഖയാ രാഗസ്സാ’തി.

൪൮൯. ‘‘തത്ര, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോവ ഉത്തരിം പടിപുച്ഛിതബ്ബോ – ‘യേ സംകിലിട്ഠാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, സംവിജ്ജന്തി വാ തേ തഥാഗതസ്സ നോ വാ’തി? ബ്യാകരമാനോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ ഏവം ബ്യാകരേയ്യ – ‘യേ സംകിലിട്ഠാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, ന തേ തഥാഗതസ്സ സംവിജ്ജന്തീ’’’തി.

‘‘യേ വീതിമിസ്സാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, സംവിജ്ജന്തി വാ തേ തഥാഗതസ്സ നോ വാതി? ബ്യാകരമാനോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ ഏവം ബ്യാകരേയ്യ – ‘യേ വീതിമിസ്സാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, ന തേ തഥാഗതസ്സ സംവിജ്ജന്തീ’തി.

‘‘യേ വോദാതാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, സംവിജ്ജന്തി വാ തേ തഥാഗതസ്സ നോ വാതി? ബ്യാകരമാനോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതോ ഏവം ബ്യാകരേയ്യ – ‘യേ വോദാതാ ചക്ഖുസോതവിഞ്ഞേയ്യാ ധമ്മാ, സംവിജ്ജന്തി തേ തഥാഗതസ്സ; ഏതംപഥോഹമസ്മി, ഏതംഗോചരോ [ഏതപഥോഹമസ്മി ഏതഗോചരോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)], നോ ച തേന തമ്മയോ’തി.

‘‘ഏവംവാദിം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, സത്ഥാരം അരഹതി സാവകോ ഉപസങ്കമിതും ധമ്മസ്സവനായ. തസ്സ സത്ഥാ ധമ്മം ദേസേതി ഉത്തരുത്തരിം പണീതപണീതം കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗം. യഥാ യഥാ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ സത്ഥാ ധമ്മം ദേസേതി ഉത്തരുത്തരിം പണീതപണീതം കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗം തഥാ തഥാ സോ തസ്മിം ധമ്മേ അഭിഞ്ഞായ ഇധേകച്ചം ധമ്മം ധമ്മേസു നിട്ഠം ഗച്ഛതി, സത്ഥരി പസീദതി – ‘സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഭഗവാ, സ്വാക്ഖാതോ ഭഗവതാ ധമ്മോ, സുപ്പടിപന്നോ സങ്ഘോ’തി. തഞ്ചേ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖും പരേ ഏവം പുച്ഛേയ്യും – ‘കേ പനായസ്മതോ ആകാരാ, കേ അന്വയാ, യേനായസ്മാ ഏവം വദേസി – സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഭഗവാ, സ്വാക്ഖാതോ ഭഗവതാ ധമ്മോ, സുപ്പടിപന്നോ സങ്ഘോ’തി? സമ്മാ ബ്യാകരമാനോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു ഏവം ബ്യാകരേയ്യ – ‘ഇധാഹം, ആവുസോ, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിം ധമ്മസ്സവനായ. തസ്സ മേ ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേതി ഉത്തരുത്തരിം പണീതപണീതം കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗം. യഥാ യഥാ മേ, ആവുസോ, ഭഗവാ ധമ്മം ദേസേതി ഉത്തരുത്തരിം പണീതപണീതം കണ്ഹസുക്കസപ്പടിഭാഗം തഥാ തഥാഹം തസ്മിം ധമ്മേ അഭിഞ്ഞായ ഇധേകച്ചം ധമ്മം ധമ്മേസു നിട്ഠമഗമം, സത്ഥരി പസീദിം – സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ ഭഗവാ, സ്വാക്ഖാതോ ഭഗവതാ, ധമ്മോ, സുപ്പടിപന്നോ സങ്ഘോ’തി.

൪൯൦. ‘‘യസ്സ കസ്സചി, ഭിക്ഖവേ, ഇമേഹി ആകാരേഹി ഇമേഹി പദേഹി ഇമേഹി ബ്യഞ്ജനേഹി തഥാഗതേ സദ്ധാ നിവിട്ഠാ ഹോതി മൂലജാതാ പതിട്ഠിതാ, അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ആകാരവതീ സദ്ധാ ദസ്സനമൂലികാ, ദള്ഹാ; അസംഹാരിയാ സമണേന വാ ബ്രാഹ്മണേന വാ ദേവേന വാ മാരേന വാ ബ്രഹ്മുനാ വാ കേനചി വാ ലോകസ്മിം. ഏവം ഖോ, ഭിക്ഖവേ, തഥാഗതേ ധമ്മസമന്നേസനാ ഹോതി. ഏവഞ്ച പന തഥാഗതോ ധമ്മതാസുസമന്നിട്ഠോ ഹോതീ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

വീമംസകസുത്തം നിട്ഠിതം സത്തമം.