൭. ചൂളതണ്ഹാസങ്ഖയസുത്തം

൩൯൦. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി പുബ്ബാരാമേ മിഗാരമാതുപാസാദേ. അഥ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു സംഖിത്തേന തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തോ ഹോതി അച്ചന്തനിട്ഠോ അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തപരിയോസാനോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി?

‘‘ഇധ, ദേവാനമിന്ദ, ഭിക്ഖുനോ സുതം ഹോതി – ‘സബ്ബേ ധമ്മാ നാലം അഭിനിവേസായാ’തി. ഏവഞ്ചേതം, ദേവാനമിന്ദ, ഭിക്ഖുനോ സുതം ഹോതി – ‘സബ്ബേ ധമ്മാ നാലം അഭിനിവേസായാ’തി. സോ സബ്ബം ധമ്മം അഭിജാനാതി; സബ്ബം ധമ്മം അഭിഞ്ഞായ സബ്ബം ധമ്മം പരിജാനാതി; സബ്ബം ധമ്മം പരിഞ്ഞായ യം കിഞ്ചി വേദനം വേദേതി – സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ, സോ താസു വേദനാസു അനിച്ചാനുപസ്സീ വിഹരതി, വിരാഗാനുപസ്സീ വിഹരതി, നിരോധാനുപസ്സീ വിഹരതി, പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ വിഹരതി. സോ താസു വേദനാസു അനിച്ചാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ, വിരാഗാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ, നിരോധാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ, പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ ന കിഞ്ചി ലോകേ ഉപാദിയതി. അനുപാദിയം ന പരിതസ്സതി, അപരിതസ്സം പച്ചത്തഞ്ഞേവ പരിനിബ്ബായതി – ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതി. ഏത്താവതാ ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, ഭിക്ഖു സംഖിത്തേന തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തോ ഹോതി അച്ചന്തനിട്ഠോ അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തപരിയോസാനോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി.

അഥ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ പദക്ഖിണം കത്വാ തത്ഥേവന്തരധായി.

൩൯൧. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഭഗവതോ അവിദൂരേ നിസിന്നോ ഹോതി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘കിം നു ഖോ സോ യക്ഖോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിസമേച്ച അനുമോദി ഉദാഹു നോ; യംനൂനാഹം തം യക്ഖം ജാനേയ്യം – യദി വാ സോ യക്ഖോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിസമേച്ച അനുമോദി യദി വാ നോ’’തി? അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ, ഏവമേവ – പുബ്ബാരാമേ മിഗാരമാതുപാസാദേ അന്തരഹിതോ ദേവേസു താവതിംസേസു പാതുരഹോസി. തേന ഖോ പന സമയേന സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ഏകപുണ്ഡരീകേ ഉയ്യാനേ ദിബ്ബേഹി പഞ്ചഹി തൂരിയസതേഹി [തുരിയസതേഹി (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] സമപ്പിതോ സമങ്ഗീഭൂതോ പരിചാരേതി. അദ്ദസാ ഖോ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന താനി ദിബ്ബാനി പഞ്ച തൂരിയസതാനി പടിപ്പണാമേത്വാ യേനായസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ഏതദവോച – ‘‘ഏഹി ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, സ്വാഗതം, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന! ചിരസ്സം ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ഇമം പരിയായം അകാസി യദിദം ഇധാഗമനായ. നിസീദ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ഇദമാസനം പഞ്ഞത്ത’’ന്തി. നിസീദി ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ. സക്കോപി ഖോ ദേവാനമിന്ദോ അഞ്ഞതരം നീചം ആസനം ഗഹേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ സക്കം ദേവാനമിന്ദം ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഏതദവോച – ‘‘യഥാ കഥം പന ഖോ, കോസിയ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തിം അഭാസി? സാധു മയമ്പി ഏതിസ്സാ കഥായ ഭാഗിനോ അസ്സാമ സവനായാ’’തി.

൩൯൨. ‘‘മയം ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ബഹുകിച്ചാ ബഹുകരണീയാ – അപ്പേവ സകേന കരണീയേന, അപി ച ദേവാനംയേവ താവതിംസാനം കരണീയേന. അപി ച, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, സുസ്സുതംയേവ ഹോതി സുഗ്ഗഹിതം സുമനസികതം സൂപധാരിതം, യം നോ ഖിപ്പമേവ അന്തരധായതി. ഭൂതപുബ്ബം, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ദേവാസുരസങ്ഗാമോ സമുപബ്യൂള്ഹോ [സമൂപബ്യുള്ഹോ (സ്യാ. കം.), സമൂപബ്ബൂള്ഹോ (സീ.)] അഹോസി. തസ്മിം ഖോ പന, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, സങ്ഗാമേ ദേവാ ജിനിംസു, അസുരാ പരാജിനിംസു. സോ ഖോ അഹം, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, തം സങ്ഗാമം അഭിവിജിനിത്വാ വിജിതസങ്ഗാമോ തതോ പടിനിവത്തിത്വാ വേജയന്തം നാമ പാസാദം മാപേസിം. വേജയന്തസ്സ ഖോ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, പാസാദസ്സ ഏകസതം നിയ്യൂഹം. ഏകേകസ്മിം നിയ്യൂഹേ സത്ത സത്ത കൂടാഗാരസതാനി. ഏകമേകസ്മിം കൂടാഗാരേ സത്ത സത്ത അച്ഛരായോ. ഏകമേകിസ്സാ അച്ഛരായ സത്ത സത്ത പരിചാരികായോ. ഇച്ഛേയ്യാസി നോ ത്വം, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, വേജയന്തസ്സ പാസാദസ്സ രാമണേയ്യകം ദട്ഠു’’ന്തി? അധിവാസേസി ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ തുണ്ഹീഭാവേന.

൩൯൩. അഥ ഖോ സക്കോ ച ദേവാനമിന്ദോ വേസ്സവണോ ച മഹാരാജാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം പുരക്ഖത്വാ യേന വേജയന്തോ പാസാദോ തേനുപസങ്കമിംസു. അദ്ദസംസു ഖോ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പരിചാരികായോ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം; ദിസ്വാ ഓത്തപ്പമാനാ ഹിരീയമാനാ സകം സകം ഓവരകം പവിസിംസു. സേയ്യഥാപി നാമ സുണിസാ സസുരം ദിസ്വാ ഓത്തപ്പതി ഹിരീയതി, ഏവമേവ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പരിചാരികായോ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം ദിസ്വാ ഓത്തപ്പമാനാ ഹിരീയമാനാ സകം സകം ഓവരകം പവിസിംസു. അഥ ഖോ സക്കോ ച ദേവാനമിന്ദോ വേസ്സവണോ ച മഹാരാജാ ആയസ്മന്തം മഹാമോഗ്ഗല്ലാനം വേജയന്തേ പാസാദേ അനുചങ്കമാപേന്തി അനുവിചരാപേന്തി – ‘‘ഇദമ്പി, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, പസ്സ വേജയന്തസ്സ പാസാദസ്സ രാമണേയ്യകം; ഇദമ്പി, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, പസ്സ വേജയന്തസ്സ പാസാദസ്സ രാമണേയ്യക’’ന്തി. ‘‘സോഭതി ഇദം ആയസ്മതോ കോസിയസ്സ, യഥാ തം പുബ്ബേ കതപുഞ്ഞസ്സ. മനുസ്സാപി കിഞ്ചിദേവ രാമണേയ്യകം ദിസ്വാ [ദിട്ഠാ (സീ. പീ. ക.)] ഏവമാഹംസു – ‘സോഭതി വത ഭോ യഥാ ദേവാനം താവതിംസാന’ന്തി. തയിദം ആയസ്മതോ കോസിയസ്സ സോഭതി, യഥാ തം പുബ്ബേ കതപുഞ്ഞസ്സാ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മതോ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അതിബാള്ഹം ഖോ അയം യക്ഖോ പമത്തോ വിഹരതി. യംനൂനാഹം ഇമം യക്ഖം സംവേജേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ തഥാരൂപം ഇദ്ധാഭിസങ്ഖാരം അഭിസങ്ഖാസി [അഭിസങ്ഖാരേസി (ക.), അഭിസങ്ഖാരേതി (സ്യാ. കം.)] യഥാ വേജയന്തം പാസാദം പാദങ്ഗുട്ഠകേന സങ്കമ്പേസി സമ്പകമ്പേസി സമ്പവേധേസി. അഥ ഖോ സക്കോ ച ദേവാനമിന്ദോ, വേസ്സവണോ ച മഹാരാജാ, ദേവാ ച താവതിംസാ അച്ഛരിയബ്ഭുതചിത്തജാതാ അഹേസും – ‘‘അച്ഛരിയം വത, ഭോ, അബ്ഭുതം വത, ഭോ, സമണസ്സ മഹിദ്ധികതാ മഹാനുഭാവതാ, യത്ര ഹി നാമ ദിബ്ബഭവനം പാദങ്ഗുട്ഠകേന സങ്കമ്പേസ്സതി സമ്പകമ്പേസ്സതി സമ്പവേധേസ്സതീ’’തി! അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ സക്കം ദേവാനമിന്ദം സംവിഗ്ഗം ലോമഹട്ഠജാതം വിദിത്വാ സക്കം ദേവാനമിന്ദം ഏതദവോച – ‘‘യഥാ കഥം പന ഖോ, കോസിയ, ഭഗവാ സംഖിത്തേന തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തിം അഭാസി? സാധു മയമ്പി ഏതിസ്സാ കഥായ ഭാഗിനോ അസ്സാമ സവനായാ’’തി.

൩൯൪. ‘‘ഇധാഹം, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിം; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസിം. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ അഹം, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ഭഗവന്തം ഏതദവോചം – ‘കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു സംഖിത്തേന തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തോ ഹോതി അച്ചന്തനിട്ഠോ അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തപരിയോസാനോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാന’’’ന്തി?

‘‘ഏവം വുത്തേ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ഭഗവാ മം ഏതദവോച – ‘ഇധ, ദേവാനമിന്ദ, ഭിക്ഖുനോ സുതം ഹോതി – സബ്ബേ ധമ്മാ നാലം അഭിനിവേസായാ’തി. ഏവം ചേതം ദേവാനമിന്ദ ഭിക്ഖുനോ സുതം ഹോതി ‘സബ്ബേ ധമ്മാ നാലം അഭിനിവേസായാ’തി. സോ സബ്ബം ധമ്മം അഭിജാനാതി, സബ്ബം ധമ്മം അഭിഞ്ഞായ സബ്ബം ധമ്മം പരിജാനാതി, സബ്ബം ധമ്മം പരിഞ്ഞായ യം കിഞ്ചി വേദനം വേദേതി സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ. സോ താസു വേദനാസു അനിച്ചാനുപസ്സീ വിഹരതി, വിരാഗാനുപസ്സീ വിഹരതി, നിരോധാനുപസ്സീ വിഹരതി, പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ വിഹരതി. സോ താസു വേദനാസു അനിച്ചാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ, വിരാഗാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ, നിരോധാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ, പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ ന കിഞ്ചി ലോകേ ഉപാദിയതി, അനുപാദിയം ന പരിതസ്സതി, അപരിതസ്സം പച്ചത്തഞ്ഞേവ പരിനിബ്ബായതി – ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതി. ഏത്താവതാ ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, ഭിക്ഖു സംഖിത്തേന തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തോ ഹോതി അച്ചന്തനിട്ഠോ അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തപരിയോസാനോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാനന്തി. ഏവം ഖോ മേ, മാരിസ മോഗ്ഗല്ലാന, ഭഗവാ സംഖിത്തേന തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തിം അഭാസീ’’തി.

അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ – സേയ്യഥാപി നാമ ബലവാ പുരിസോ സമിഞ്ജിതം വാ ബാഹം പസാരേയ്യ, പസാരിതം വാ ബാഹം സമിഞ്ജേയ്യ ഏവമേവ – ദേവേസു താവതിംസേസു അന്തരഹിതോ പുബ്ബാരാമേ മിഗാരമാതുപാസാദേ പാതുരഹോസി. അഥ ഖോ സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ പരിചാരികായോ അചിരപക്കന്തേ ആയസ്മന്തേ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനേ സക്കം ദേവാനമിന്ദം ഏതദവോചും – ‘‘ഏസോ നു തേ, മാരിസ, സോ ഭഗവാ സത്ഥാ’’തി? ‘‘ന ഖോ മേ, മാരിസ, സോ ഭഗവാ സത്ഥാ. സബ്രഹ്മചാരീ മേ ഏസോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ’’തി. ‘‘ലാഭാ തേ, മാരിസ, (സുലദ്ധം തേ, മാരിസ) [( ) നത്ഥി (സീ. പീ.)] യസ്സ തേ സബ്രഹ്മചാരീ ഏവംമഹിദ്ധികോ ഏവംമഹാനുഭാവോ! അഹോ നൂന തേ സോ ഭഗവാ സത്ഥാ’’തി.

൩൯൫. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിജാനാതി നോ, ഭന്തേ, ഭഗവാ അഹു [അഹുനഞ്ഞേവ (സീ. സ്യാ. കം.)] ഞാതഞ്ഞതരസ്സ മഹേസക്ഖസ്സ യക്ഖസ്സ സംഖിത്തേന തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തിം ഭാസിതാ’’തി [അഭാസിത്ഥാതി (ക.)]? ‘‘അഭിജാനാമഹം, മോഗ്ഗല്ലാന, ഇധ സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ യേനാഹം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ മം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ, മോഗ്ഗല്ലാന, സക്കോ ദേവാനമിന്ദോ മം ഏതദവോച – ‘കിത്താവതാ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖു സംഖിത്തേന തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തോ ഹോതി അച്ചന്തനിട്ഠോ അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തപരിയോസാനോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി.

ഏവം വുത്തേ അഹം, മോഗ്ഗല്ലാന, സക്കം ദേവാനമിന്ദം ഏതദവോചം ‘‘ഇധ ദേവാനമിന്ദ ഭിക്ഖുനോ സുതം ഹോതി ‘സബ്ബേ ധമ്മാ നാലം അഭിനിവേസായാ’തി. ഏവം ചേതം ദേവാനമിന്ദ ഭിക്ഖുനോ സുതം ഹോതി ‘സബ്ബേ ധമ്മാ നാലം അഭിനിവേസായാ’തി. സോ സബ്ബം ധമ്മം അഭിജാനാതി, സബ്ബം ധമ്മം അഭിഞ്ഞായ സബ്ബം ധമ്മം പരിജാനാതി, സബ്ബം ധമ്മം പരിഞ്ഞായ യം കിഞ്ചി വേദനം വേദേതി സുഖം വാ ദുക്ഖം വാ അദുക്ഖമസുഖം വാ. സോ താസു വേദനാസു അനിച്ചാനുപസ്സീ വിഹരതി, വിരാഗാനുപസ്സീ വിഹരതി, നിരോധാനുപസ്സീ വിഹരതി, പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ വിഹരതി. സോ താസു വേദനാസു അനിച്ചാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ, വിരാഗാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ, നിരോധാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ, പടിനിസ്സഗ്ഗാനുപസ്സീ വിഹരന്തോ ന കിഞ്ചി ലോകേ ഉപാദിയതി, അനുപാദിയം ന പരിതസ്സതി, അപരിതസ്സം പച്ചത്തഞ്ഞേവ പരിനിബ്ബായതി – ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി പജാനാതി. ഏത്താവതാ ഖോ, ദേവാനമിന്ദ, ഭിക്ഖു സംഖിത്തേന തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തോ ഹോതി അച്ചന്തനിട്ഠോ അച്ചന്തയോഗക്ഖേമീ അച്ചന്തബ്രഹ്മചാരീ അച്ചന്തപരിയോസാനോ സേട്ഠോ ദേവമനുസ്സാനന്തി. ഏവം ഖോ അഹം, മോഗ്ഗല്ലാന, അഭിജാനാമി സക്കസ്സ ദേവാനമിന്ദസ്സ സംഖിത്തേന തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തിം ഭാസിതാ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

ചൂളതണ്ഹാസങ്ഖയസുത്തം നിട്ഠിതം സത്തമം.