൧. ചൂളഗോസിങ്ഗസുത്തം

൩൨൫. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ നാതികേ [നാദികേ (സീ. സ്യാ. പീ.), ഞാതികേ (ക.)] വിഹരതി ഗിഞ്ജകാവസഥേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ച അനുരുദ്ധോ ആയസ്മാ ച നന്ദിയോ ആയസ്മാ ച കിമിലോ [കിമ്ബിലോ (സീ. പീ. ക.)] ഗോസിങ്ഗസാലവനദായേ വിഹരന്തി. അഥ ഖോ ഭഗവാ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന ഗോസിങ്ഗസാലവനദായോ തേനുപസങ്കമി. അദ്ദസാ ഖോ ദായപാലോ ഭഗവന്തം ദൂരതോവ ആഗച്ഛന്തം. ദിസ്വാന ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘മാ, സമണ, ഏതം ദായം പാവിസി. സന്തേത്ഥ തയോ കുലപുത്താ അത്തകാമരൂപാ വിഹരന്തി. മാ തേസം അഫാസുമകാസീ’’തി.

അസ്സോസി ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ ദായപാലസ്സ ഭഗവതാ സദ്ധിം മന്തയമാനസ്സ. സുത്വാന ദായപാലം ഏതദവോച – ‘‘മാ, ആവുസോ ദായപാല, ഭഗവന്തം വാരേസി. സത്ഥാ നോ ഭഗവാ അനുപ്പത്തോ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ യേനായസ്മാ ച നന്ദിയോ ആയസ്മാ ച കിമിലോ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ആയസ്മന്തഞ്ച നന്ദിയം ആയസ്മന്തഞ്ച കിമിലം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കമഥായസ്മന്തോ, അഭിക്കമഥായസ്മന്തോ, സത്ഥാ നോ ഭഗവാ അനുപ്പത്തോ’’തി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ച അനുരുദ്ധോ ആയസ്മാ ച നന്ദിയോ ആയസ്മാ ച കിമിലോ ഭഗവന്തം പച്ചുഗ്ഗന്ത്വാ – ഏകോ ഭഗവതോ പത്തചീവരം പടിഗ്ഗഹേസി, ഏകോ ആസനം പഞ്ഞപേസി, ഏകോ പാദോദകം ഉപട്ഠാപേസി. നിസീദി ഭഗവാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ പാദേ പക്ഖാലേസി. തേപി ഖോ ആയസ്മന്തോ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നം ഖോ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഭഗവാ ഏതദവോച –

൩൨൬. ‘‘കച്ചി വോ, അനുരുദ്ധാ, ഖമനീയം, കച്ചി യാപനീയം, കച്ചി പിണ്ഡകേന ന കിലമഥാ’’തി? ‘‘ഖമനീയം, ഭഗവാ, യാപനീയം, ഭഗവാ; ന ച മയം, ഭന്തേ, പിണ്ഡകേന കിലമാമാ’’തി. ‘‘കച്ചി പന വോ, അനുരുദ്ധാ, സമഗ്ഗാ സമ്മോദമാനാ അവിവദമാനാ ഖീരോദകീഭൂതാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയചക്ഖൂഹി സമ്പസ്സന്താ വിഹരഥാ’’തി? ‘‘തഗ്ഘ മയം, ഭന്തേ, സമഗ്ഗാ സമ്മോദമാനാ അവിവദമാനാ ഖീരോദകീഭൂതാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയചക്ഖൂഹി സമ്പസ്സന്താ വിഹരാമാ’’തി. ‘‘യഥാ കഥം പന തുമ്ഹേ, അനുരുദ്ധാ, സമഗ്ഗാ സമ്മോദമാനാ അവിവദമാനാ ഖീരോദകീഭൂതാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയചക്ഖൂഹി സമ്പസ്സന്താ വിഹരഥാ’’തി? ‘‘ഇധ മയ്ഹം, ഭന്തേ, ഏവം ഹോതി – ‘ലാഭാ വത മേ, സുലദ്ധം വത മേ, യോഹം ഏവരൂപേഹി സബ്രഹ്മചാരീഹി സദ്ധിം വിഹരാമീ’തി. തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, ഇമേസു ആയസ്മന്തേസു മേത്തം കായകമ്മം പച്ചുപട്ഠിതം ആവി ചേവ രഹോ ച; മേത്തം വചീകമ്മം പച്ചുപട്ഠിതം ആവി ചേവ രഹോ ച; മേത്തം മനോകമ്മം പച്ചുപട്ഠിതം ആവി ചേവ രഹോ ച. തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, ഏവം ഹോതി – ‘യംനൂനാഹം സകം ചിത്തം നിക്ഖിപിത്വാ ഇമേസംയേവ ആയസ്മന്താനം ചിത്തസ്സ വസേന വത്തേയ്യ’ന്തി. സോ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, സകം ചിത്തം നിക്ഖിപിത്വാ ഇമേസംയേവ ആയസ്മന്താനം ചിത്തസ്സ വസേന വത്താമി. നാനാ ഹി ഖോ നോ, ഭന്തേ, കായാ ഏകഞ്ച പന മഞ്ഞേ ചിത്ത’’ന്തി.

ആയസ്മാപി ഖോ നന്ദിയോ…പേ… ആയസ്മാപി ഖോ കിമിലോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘മയ്ഹമ്പി, ഭന്തേ, ഏവം ഹോതി – ‘ലാഭാ വത മേ, സുലദ്ധം വത മേ, യോഹം ഏവരൂപേഹി സബ്രഹ്മചാരീഹി സദ്ധിം വിഹരാമീ’തി. തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, ഇമേസു ആയസ്മന്തേസു മേത്തം കായകമ്മം പച്ചുപട്ഠിതം ആവി ചേവ രഹോ ച, മേത്തം വചീകമ്മം പച്ചുപട്ഠിതം ആവി ചേവ രഹോ ച, മേത്തം മനോകമ്മം പച്ചുപട്ഠിതം ആവി ചേവ രഹോ ച. തസ്സ മയ്ഹം, ഭന്തേ, ഏവം ഹോതി – ‘യംനൂനാഹം സകം ചിത്തം നിക്ഖിപിത്വാ ഇമേസംയേവ ആയസ്മന്താനം ചിത്തസ്സ വസേന വത്തേയ്യ’ന്തി. സോ ഖോ അഹം, ഭന്തേ, സകം ചിത്തം നിക്ഖിപിത്വാ ഇമേസംയേവ ആയസ്മന്താനം ചിത്തസ്സ വസേന വത്താമി. നാനാ ഹി ഖോ നോ, ഭന്തേ, കായാ ഏകഞ്ച പന മഞ്ഞേ ചിത്തന്തി.

‘‘ഏവം ഖോ മയം, ഭന്തേ, സമഗ്ഗാ സമ്മോദമാനാ അവിവദമാനാ ഖീരോദകീഭൂതാ അഞ്ഞമഞ്ഞം പിയചക്ഖൂഹി സമ്പസ്സന്താ വിഹരാമാ’’തി.

൩൨൭. ‘‘സാധു സാധു, അനുരുദ്ധാ! കച്ചി പന വോ, അനുരുദ്ധാ, അപ്പമത്താ ആതാപിനോ പഹിതത്താ വിഹരഥാ’’തി? ‘‘തഗ്ഘ മയം, ഭന്തേ, അപ്പമത്താ ആതാപിനോ പഹിതത്താ വിഹരാമാ’’തി. ‘‘യഥാ കഥം പന തുമ്ഹേ, അനുരുദ്ധാ, അപ്പമത്താ ആതാപിനോ പഹിതത്താ വിഹരഥാ’’തി? ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം യോ പഠമം ഗാമതോ പിണ്ഡായ പടിക്കമതി സോ ആസനാനി പഞ്ഞപേതി, പാനീയം പരിഭോജനീയം ഉപട്ഠാപേതി, അവക്കാരപാതിം ഉപട്ഠാപേതി. യോ പച്ഛാ ഗാമതോ പിണ്ഡായ പടിക്കമതി, സചേ ഹോതി ഭുത്താവസേസോ സചേ ആകങ്ഖതി ഭുഞ്ജതി, നോ ചേ ആകങ്ഖതി അപ്പഹരിതേ വാ ഛഡ്ഡേതി, അപ്പാണകേ വാ ഉദകേ ഓപിലാപേതി. സോ ആസനാനി പടിസാമേതി, പാനീയം പരിഭോജനീയം പടിസാമേതി, അവക്കാരപാതിം പടിസാമേതി, ഭത്തഗ്ഗം സമ്മജ്ജതി. യോ പസ്സതി പാനീയഘടം വാ പരിഭോജനീയഘടം വാ വച്ചഘടം വാ രിത്തം തുച്ഛം സോ ഉപട്ഠാപേതി. സചസ്സ ഹോതി അവിസയ്ഹം, ഹത്ഥവികാരേന ദുതിയം ആമന്തേത്വാ ഹത്ഥവിലങ്ഘകേന ഉപട്ഠാപേമ, ന ത്വേവ മയം, ഭന്തേ, തപ്പച്ചയാ വാചം ഭിന്ദാമ. പഞ്ചാഹികം ഖോ പന മയം, ഭന്തേ, സബ്ബരത്തികം ധമ്മിയാ കഥായ സന്നിസീദാമ. ഏവം ഖോ മയം, ഭന്തേ, അപ്പമത്താ ആതാപിനോ പഹിതത്താ വിഹരാമാ’’തി.

൩൨൮. ‘‘സാധു സാധു, അനുരുദ്ധാ! അത്ഥി പന വോ, അനുരുദ്ധാ, ഏവം അപ്പമത്താനം ആതാപീനം പഹിതത്താനം വിഹരന്താനം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി? ‘‘കിഞ്ഹി നോ സിയാ, ഭന്തേ! ഇധ മയം, ഭന്തേ, യാവദേവ ആകങ്ഖാമ വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമ. അയം ഖോ നോ, ഭന്തേ, അമ്ഹാകം അപ്പമത്താനം ആതാപീനം പഹിതത്താനം വിഹരന്താനം ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, അനുരുദ്ധാ! ഏതസ്സ പന വോ, അനുരുദ്ധാ, വിഹാരസ്സ സമതിക്കമായ ഏതസ്സ വിഹാരസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ അത്ഥഞ്ഞോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി? ‘‘കിഞ്ഹി നോ സിയാ, ഭന്തേ! ഇധ മയം, ഭന്തേ, യാവദേവ ആകങ്ഖാമ വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമ. ഏതസ്സ, ഭന്തേ, വിഹാരസ്സ സമതിക്കമായ ഏതസ്സ വിഹാരസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ അയമഞ്ഞോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, അനുരുദ്ധാ! ഏതസ്സ പന വോ, അനുരുദ്ധാ, വിഹാരസ്സ സമതിക്കമായ ഏതസ്സ വിഹാരസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ അത്ഥഞ്ഞോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി? ‘‘കിഞ്ഹി നോ സിയാ, ഭന്തേ! ഇധ മയം, ഭന്തേ, യാവദേവ ആകങ്ഖാമ പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖകാ ച വിഹരാമ, സതാ ച സമ്പജാനാ, സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേമ, യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി – ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമ. ഏതസ്സ, ഭന്തേ, വിഹാരസ്സ സമതിക്കമായ ഏതസ്സ വിഹാരസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ അയമഞ്ഞോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, അനുരുദ്ധാ! ഏതസ്സ പന വോ, അനുരുദ്ധാ, വിഹാരസ്സ സമതിക്കമായ ഏതസ്സ വിഹാരസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ അത്ഥഞ്ഞോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി? ‘‘കിഞ്ഹി നോ സിയാ, ഭന്തേ! ഇധ മയം, ഭന്തേ, യാവദേവ ആകങ്ഖാമ സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ, പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ, അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമ. ഏതസ്സ, ഭന്തേ, വിഹാരസ്സ സമതിക്കമായ ഏതസ്സ വിഹാരസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ അയമഞ്ഞോ ഉത്തരി മനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, അനുരുദ്ധാ! ഏതസ്സ പന വോ, അനുരുദ്ധാ, വിഹാരസ്സ സമതിക്കമായ ഏതസ്സ വിഹാരസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ അത്ഥഞ്ഞോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി? ‘‘കിഞ്ഹി നോ സിയാ, ഭന്തേ! ഇധ മയം, ഭന്തേ, യാവദേവ ആകങ്ഖാമ സബ്ബസോ രൂപസഞ്ഞാനം സമതിക്കമാ പടിഘസഞ്ഞാനം അത്ഥങ്ഗമാ നാനത്തസഞ്ഞാനം അമനസികാരാ ‘അനന്തോ ആകാസോ’തി ആകാസാനഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമ. ഏതസ്സ, ഭന്തേ, വിഹാരസ്സ സമതിക്കമായ ഏതസ്സ വിഹാരസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ അയമഞ്ഞോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി.

‘‘സാധു സാധു, അനുരുദ്ധാ! ഏതസ്സ പന വോ, അനുരുദ്ധാ, വിഹാരസ്സ സമതിക്കമായ ഏതസ്സ വിഹാരസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ അത്ഥഞ്ഞോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി? ‘‘കിഞ്ഹി നോ സിയാ, ഭന്തേ! ഇധ മയം, ഭന്തേ, യാവദേവ ആകങ്ഖാമ സബ്ബസോ ആകാസാനഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘അനന്തം വിഞ്ഞാണ’ന്തി വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമ…പേ… സബ്ബസോ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘നത്ഥി കിഞ്ചീ’തി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമ…പേ… സബ്ബസോ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമ. ഏതസ്സ, ഭന്തേ, വിഹാരസ്സ സമതിക്കമായ ഏതസ്സ വിഹാരസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ അയമഞ്ഞോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി.

൩൨൯. ‘‘സാധു സാധു, അനുരുദ്ധാ! ഏതസ്സ പന വോ, അനുരുദ്ധാ, വിഹാരസ്സ സമതിക്കമായ ഏതസ്സ വിഹാരസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ അത്ഥഞ്ഞോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ’’തി? ‘‘കിഞ്ഹി നോ സിയാ, ഭന്തേ! ഇധ മയം, ഭന്തേ, യാവദേവ ആകങ്ഖാമ സബ്ബസോ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ സഞ്ഞാവേദയിതനിരോധം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരാമ, പഞ്ഞായ ച നോ ദിസ്വാ ആസവാ പരിക്ഖീണാ. ഏതസ്സ, ഭന്തേ, വിഹാരസ്സ സമതിക്കമായ ഏതസ്സ വിഹാരസ്സ പടിപ്പസ്സദ്ധിയാ അയമഞ്ഞോ ഉത്തരിമനുസ്സധമ്മാ അലമരിയഞാണദസ്സനവിസേസോ അധിഗതോ ഫാസുവിഹാരോ. ഇമമ്ഹാ ച മയം, ഭന്തേ, ഫാസുവിഹാരാ അഞ്ഞം ഫാസുവിഹാരം ഉത്തരിതരം വാ പണീതതരം വാ ന സമനുപസ്സാമാ’’തി. ‘‘സാധു സാധു, അനുരുദ്ധാ! ഇമമ്ഹാ ഫാസുവിഹാരാ ഉത്തരിതരോ വാ പണീതതരോ വാ ഫാസുവിഹാരോ നത്ഥീ’’തി.

൩൩൦. അഥ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തഞ്ച അനുരുദ്ധം ആയസ്മന്തഞ്ച നന്ദിയം ആയസ്മന്തഞ്ച കിമിലം ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേത്വാ സമാദപേത്വാ സമുത്തേജേത്വാ സമ്പഹംസേത്വാ ഉട്ഠായാസനാ പക്കാമി. അഥ ഖോ ആയസ്മാ ച അനുരുദ്ധോ ആയസ്മാ ച നന്ദിയോ ആയസ്മാ ച കിമിലോ ഭഗവന്തം അനുസംയായിത്വാ [അനുസംസാവേത്വാ (സീ.), അനുസാവേത്വാ (ടീകാ)] തതോ പടിനിവത്തിത്വാ ആയസ്മാ ച നന്ദിയോ ആയസ്മാ ച കിമിലോ ആയസ്മന്തം അനുരുദ്ധം ഏതദവോചും – ‘‘കിം നു ഖോ മയം ആയസ്മതോ അനുരുദ്ധസ്സ ഏവമാരോചിമ്ഹ – ‘ഇമാസഞ്ച ഇമാസഞ്ച വിഹാരസമാപത്തീനം മയം ലാഭിനോ’തി, യം നോ ആയസ്മാ അനുരുദ്ധോ ഭഗവതോ സമ്മുഖാ യാവ ആസവാനം ഖയാ പകാസേതീ’’തി? ‘‘ന ഖോ മേ ആയസ്മന്തോ ഏവമാരോചേസും – ‘ഇമാസഞ്ച ഇമാസഞ്ച വിഹാരസമാപത്തീനം മയം ലാഭിനോ’തി, അപി ച മേ ആയസ്മന്താനം ചേതസാ ചേതോ പരിച്ച വിദിതോ – ‘ഇമാസഞ്ച ഇമാസഞ്ച വിഹാരസമാപത്തീനം ഇമേ ആയസ്മന്തോ ലാഭിനോ’തി. ദേവതാപി മേ ഏതമത്ഥം ആരോചേസും – ‘ഇമാസഞ്ച ഇമാസഞ്ച വിഹാരസമാപത്തീനം ഇമേ ആയസ്മന്തോ ലാഭിനോ’തി. തമേനം ഭഗവതാ പഞ്ഹാഭിപുട്ഠേന ബ്യാകത’’ന്തി.

൩൩൧. അഥ ഖോ ദീഘോ പരജനോ യക്ഖോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം അട്ഠാസി. ഏകമന്തം ഠിതോ ഖോ ദീഘോ പരജനോ യക്ഖോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ലാഭാ വത, ഭന്തേ, വജ്ജീനം, സുലദ്ധലാഭാ വജ്ജിപജായ, യത്ഥ തഥാഗതോ വിഹരതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, ഇമേ ച തയോ കുലപുത്താ – ആയസ്മാ ച അനുരുദ്ധോ, ആയസ്മാ ച നന്ദിയോ, ആയസ്മാ ച കിമിലോ’’തി. ദീഘസ്സ പരജനസ്സ യക്ഖസ്സ സദ്ദം സുത്വാ ഭുമ്മാ ദേവാ സദ്ദമനുസ്സാവേസും – ‘ലാഭാ വത, ഭോ, വജ്ജീനം, സുലദ്ധലാഭാ വജ്ജിപജായ, യത്ഥ തഥാഗതോ വിഹരതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, ഇമേ ച തയോ കുലപുത്താ – ആയസ്മാ ച അനുരുദ്ധോ, ആയസ്മാ ച നന്ദിയോ, ആയസ്മാ ച കിമിലോ’തി. ഭുമ്മാനം ദേവാനം സദ്ദം സുത്വാ ചാതുമഹാരാജികാ ദേവാ…പേ… താവതിംസാ ദേവാ…പേ… യാമാ ദേവാ…പേ… തുസിതാ ദേവാ…പേ… നിമ്മാനരതീ ദേവാ…പേ… പരനിമ്മിതവസവത്തീ ദേവാ…പേ… ബ്രഹ്മകായികാ ദേവാ സദ്ദമനുസ്സാവേസും – ‘‘ലാഭാ വത, ഭോ, വജ്ജീനം, സുലദ്ധലാഭാ വജ്ജിപജായ, യത്ഥ തഥാഗതോ വിഹരതി അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ, ഇമേ ച തയോ കുലപുത്താ – ആയസ്മാ ച അനുരുദ്ധോ, ആയസ്മാ ച നന്ദിയോ, ആയസ്മാ ച കിമിലോ’’തി. ഇതിഹ തേ ആയസ്മന്തോ തേന ഖണേന (തേന ലയേന) [( ) സീ. സ്യാ. പീ. പോത്ഥകേസു നത്ഥി] തേന മുഹുത്തേന യാവബ്രഹ്മലോകാ വിദിതാ [സംവിദിതാ (ക.)] അഹേസും.

‘‘ഏവമേതം, ദീഘ, ഏവമേതം, ദീഘ! യസ്മാപി, ദീഘ, കുലാ ഏതേ തയോ കുലപുത്താ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, തഞ്ചേപി കുലം ഏതേ തയോ കുലപുത്തേ പസന്നചിത്തം അനുസ്സരേയ്യ, തസ്സപാസ്സ കുലസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. യസ്മാപി, ദീഘ, കുലപരിവട്ടാ ഏതേ തയോ കുലപുത്താ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, സോ ചേപി കുലപരിവട്ടോ ഏതേ തയോ കുലപുത്തേ പസന്നചിത്തോ അനുസ്സരേയ്യ, തസ്സപാസ്സ കുലപരിവട്ടസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. യസ്മാപി, ദീഘ, ഗാമാ ഏതേ തയോ കുലപുത്താ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, സോ ചേപി ഗാമോ ഏതേ തയോ കുലപുത്തേ പസന്നചിത്തോ അനുസ്സരേയ്യ, തസ്സപാസ്സ ഗാമസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. യസ്മാപി, ദീഘ, നിഗമാ ഏതേ തയോ കുലപുത്താ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, സോ ചേപി നിഗമോ ഏതേ തയോ കുലപുത്തേ പസന്നചിത്തോ അനുസ്സരേയ്യ, തസ്സപാസ്സ നിഗമസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. യസ്മാപി, ദീഘ, നഗരാ ഏതേ തയോ കുലപുത്താ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, തഞ്ചേപി നഗരം ഏതേ തയോ കുലപുത്തേ പസന്നചിത്തം അനുസ്സരേയ്യ, തസ്സപാസ്സ നഗരസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. യസ്മാപി, ദീഘ, ജനപദാ ഏതേ തയോ കുലപുത്താ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, സോ ചേപി ജനപദോ ഏതേ തയോ കുലപുത്തേ പസന്നചിത്തോ അനുസ്സരേയ്യ, തസ്സപാസ്സ ജനപദസ്സ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. സബ്ബേ ചേപി, ദീഘ, ഖത്തിയാ ഏതേ തയോ കുലപുത്തേ പസന്നചിത്താ അനുസ്സരേയ്യും, സബ്ബേസാനംപാസ്സ ഖത്തിയാനം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. സബ്ബേ ചേപി, ദീഘ, ബ്രാഹ്മണാ…പേ… സബ്ബേ ചേപി, ദീഘ, വേസ്സാ…പേ… സബ്ബേ ചേപി, ദീഘ, സുദ്ദാ ഏതേ തയോ കുലപുത്തേ പസന്നചിത്താ അനുസ്സരേയ്യും, സബ്ബേസാനംപാസ്സ സുദ്ദാനം ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. സദേവകോ ചേപി, ദീഘ, ലോകോ സമാരകോ സബ്രഹ്മകോ സസ്സമണബ്രാഹ്മണീ പജാ സദേവമനുസ്സാ ഏതേ തയോ കുലപുത്തേ പസന്നചിത്താ അനുസ്സരേയ്യ, സദേവകസ്സപാസ്സ ലോകസ്സ സമാരകസ്സ സബ്രഹ്മകസ്സ സസ്സമണബ്രാഹ്മണിയാ പജായ സദേവമനുസ്സായ ദീഘരത്തം ഹിതായ സുഖായ. പസ്സ, ദീഘ, യാവ ഏതേ തയോ കുലപുത്താ ബഹുജനഹിതായ പടിപന്നാ ബഹുജനസുഖായ ലോകാനുകമ്പായ, അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’’ന്തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ദീഘോ പരജനോ യക്ഖോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

ചൂളഗോസിങ്ഗസുത്തം നിട്ഠിതം പഠമം.