൮. സല്ലേഖസുത്തം

൮൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ആയസ്മാ മഹാചുന്ദോ സായന്ഹസമയം പടിസല്ലാനാ വുട്ഠിതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ആയസ്മാ മഹാചുന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘യാ ഇമാ, ഭന്തേ, അനേകവിഹിതാ ദിട്ഠിയോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജന്തി – അത്തവാദപടിസംയുത്താ വാ ലോകവാദപടിസംയുത്താ വാ – ആദിമേവ നു ഖോ, ഭന്തേ, ഭിക്ഖുനോ മനസികരോതോ ഏവമേതാസം ദിട്ഠീനം പഹാനം ഹോതി, ഏവമേതാസം ദിട്ഠീനം പടിനിസ്സഗ്ഗോ ഹോതീ’’തി?

൮൨. ‘‘യാ ഇമാ, ചുന്ദ, അനേകവിഹിതാ ദിട്ഠിയോ ലോകേ ഉപ്പജ്ജന്തി – അത്തവാദപടിസംയുത്താ വാ ലോകവാദപടിസംയുത്താ വാ – യത്ഥ ചേതാ ദിട്ഠിയോ ഉപ്പജ്ജന്തി യത്ഥ ച അനുസേന്തി യത്ഥ ച സമുദാചരന്തി തം ‘നേതം മമ, നേസോഹമസ്മി, ന മേ സോ അത്താ’തി – ഏവമേതം യഥാഭൂതം സമ്മപ്പഞ്ഞാ പസ്സതോ ഏവമേതാസം ദിട്ഠീനം പഹാനം ഹോതി, ഏവമേതാസം ദിട്ഠീനം പടിനിസ്സഗ്ഗോ ഹോതി.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ചുന്ദ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘സല്ലേഖേന വിഹരാമീ’തി. ന ഖോ പനേതേ, ചുന്ദ, അരിയസ്സ വിനയേ സല്ലേഖാ വുച്ചന്തി. ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാ ഏതേ അരിയസ്സ വിനയേ വുച്ചന്തി.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ചുന്ദ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘സല്ലേഖേന വിഹരാമീ’തി. ന ഖോ പനേതേ, ചുന്ദ, അരിയസ്സ വിനയേ സല്ലേഖാ വുച്ചന്തി. ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാ ഏതേ അരിയസ്സ വിനയേ വുച്ചന്തി.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ചുന്ദ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖകോ ച വിഹരേയ്യ, സതോ ച സമ്പജാനോ സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേയ്യ, യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി – ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘സല്ലേഖേന വിഹരാമീ’തി. ന ഖോ പനേതേ, ചുന്ദ, അരിയസ്സ വിനയേ സല്ലേഖാ വുച്ചന്തി. ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാ ഏതേ അരിയസ്സ വിനയേ വുച്ചന്തി.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ചുന്ദ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ അദുക്ഖമസും ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘സല്ലേഖേന വിഹരാമീ’തി. ന ഖോ പനേതേ, ചുന്ദ, അരിയസ്സ വിനയേ സല്ലേഖാ വുച്ചന്തി. ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരാ ഏതേ അരിയസ്സ വിനയേ വുച്ചന്തി.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ചുന്ദ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു സബ്ബസോ രൂപസഞ്ഞാനം സമതിക്കമാ, പടിഘസഞ്ഞാനം അത്ഥങ്ഗമാ, നാനത്തസഞ്ഞാനം അമനസികാരാ, ‘അനന്തോ ആകാസോ’തി ആകാസാനഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘സല്ലേഖേന വിഹരാമീ’തി. ന ഖോ പനേതേ, ചുന്ദ, അരിയസ്സ വിനയേ സല്ലേഖാ വുച്ചന്തി. സന്താ ഏതേ വിഹാരാ അരിയസ്സ വിനയേ വുച്ചന്തി.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ചുന്ദ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു സബ്ബസോ ആകാസാനഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘അനന്തം വിഞ്ഞാണ’ന്തി വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘സല്ലേഖേന വിഹരാമീ’തി. ന ഖോ പനേതേ, ചുന്ദ, അരിയസ്സ വിനയേ സല്ലേഖാ വുച്ചന്തി. സന്താ ഏതേ വിഹാരാ അരിയസ്സ വിനയേ വുച്ചന്തി.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ചുന്ദ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു സബ്ബസോ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം സമതിക്കമ്മ ‘നത്ഥി കിഞ്ചീ’തി ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘സല്ലേഖേന വിഹരാമീ’തി. ന ഖോ പനേതേ, ചുന്ദ, അരിയസ്സ വിനയേ സല്ലേഖാ വുച്ചന്തി. സന്താ ഏതേ വിഹാരാ അരിയസ്സ വിനയേ വുച്ചന്തി.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ചുന്ദ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചോ ഭിക്ഖു സബ്ബസോ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം സമതിക്കമ്മ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരേയ്യ. തസ്സ ഏവമസ്സ – ‘സല്ലേഖേന വിഹരാമീ’തി. ന ഖോ പനേതേ, ചുന്ദ, അരിയസ്സ വിനയേ സല്ലേഖാ വുച്ചന്തി. സന്താ ഏതേ വിഹാരാ അരിയസ്സ വിനയേ വുച്ചന്തി.

൮൩. ‘‘ഇധ ഖോ പന വോ, ചുന്ദ, സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ വിഹിംസകാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അവിഹിംസകാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ പാണാതിപാതീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ പാണാതിപാതാ പടിവിരതാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ അദിന്നാദായീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അദിന്നാദാനാ പടിവിരതാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ അബ്രഹ്മചാരീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ ബ്രഹ്മചാരീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മുസാവാദീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ മുസാവാദാ പടിവിരതാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ പിസുണവാചാ [പിസുണാ വാചാ (സീ. പീ.)] ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ പിസുണായ വാചായ പടിവിരതാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ ഫരുസവാചാ [ഫരുസാ വാചാ (സീ. പീ.)] ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ ഫരുസായ വാചായ പടിവിരതാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ സമ്ഫപ്പലാപീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സമ്ഫപ്പലാപാ പടിവിരതാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ അഭിജ്ഝാലൂ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അനഭിജ്ഝാലൂ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ ബ്യാപന്നചിത്താ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അബ്യാപന്നചിത്താ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മിച്ഛാദിട്ഠീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സമ്മാദിട്ഠീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മിച്ഛാസങ്കപ്പാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സമ്മാസങ്കപ്പാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മിച്ഛാവാചാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സമ്മാവാചാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മിച്ഛാകമ്മന്താ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സമ്മാകമ്മന്താ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മിച്ഛാആജീവാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സമ്മാആജീവാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മിച്ഛാവായാമാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സമ്മാവായാമാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മിച്ഛാസതീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സമ്മാസതീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മിച്ഛാസമാധി ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സമ്മാസമാധീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മിച്ഛാഞാണീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സമ്മാഞാണീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മിച്ഛാവിമുത്തീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സമ്മാവിമുത്തീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ.

‘‘‘പരേ ഥീനമിദ്ധപരിയുട്ഠിതാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ വിഗതഥീനമിദ്ധാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ ഉദ്ധതാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അനുദ്ധതാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ വിചികിച്ഛീ [വേചികിച്ഛീ (സീ. പീ. ക.)] ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ തിണ്ണവിചികിച്ഛാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ കോധനാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അക്കോധനാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ ഉപനാഹീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അനുപനാഹീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മക്ഖീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അമക്ഖീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ പളാസീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അപളാസീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ ഇസ്സുകീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അനിസ്സുകീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മച്ഛരീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അമച്ഛരീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ സഠാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അസഠാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മായാവീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അമായാവീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ ഥദ്ധാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അത്ഥദ്ധാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ അതിമാനീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അനതിമാനീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ ദുബ്ബചാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സുവചാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ പാപമിത്താ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ കല്യാണമിത്താ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ പമത്താ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അപ്പമത്താ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ അസ്സദ്ധാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ സദ്ധാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ അഹിരികാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ ഹിരിമനാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ അനോത്താപീ [അനോത്തപ്പീ (ക.)] ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ ഓത്താപീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ അപ്പസ്സുതാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ ബഹുസ്സുതാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ കുസീതാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ ആരദ്ധവീരിയാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ മുട്ഠസ്സതീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ ഉപട്ഠിതസ്സതീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ ദുപ്പഞ്ഞാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ പഞ്ഞാസമ്പന്നാ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ. ‘പരേ സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ആധാനഗ്ഗാഹീ ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അസന്ദിട്ഠിപരാമാസീ അനാധാനഗ്ഗാഹീ സുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ ഭവിസ്സാമാ’തി സല്ലേഖോ കരണീയോ.

൮൪. ‘‘ചിത്തുപ്പാദമ്പി ഖോ അഹം, ചുന്ദ, കുസലേസു ധമ്മേസു ബഹുകാരം [ബഹൂപകാരം (ക.)] വദാമി, കോ പന വാദോ കായേന വാചായ അനുവിധീയനാസു! തസ്മാതിഹ, ചുന്ദ, ‘പരേ വിഹിംസകാ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അവിഹിംസകാ ഭവിസ്സാമാ’തി ചിത്തം ഉപ്പാദേതബ്ബം. ‘പരേ പാണാതിപാതീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ പാണാതിപാതാ പടിവിരതാ ഭവിസ്സാമാ’തി ചിത്തം ഉപ്പാദേതബ്ബം…‘പരേ സന്ദിട്ഠിപരാമാസീ ആധാനഗ്ഗാഹീ ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ ഭവിസ്സന്തി, മയമേത്ഥ അസന്ദിട്ഠിപരാമാസീ അനാധാനഗ്ഗാഹീ സുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗീ ഭവിസ്സാമാ’തി ചിത്തം ഉപ്പാദേതബ്ബം.

൮൫. ‘‘സേയ്യഥാപി, ചുന്ദ, വിസമോ മഗ്ഗോ അസ്സ, തസ്സ [മഗ്ഗോ തസ്സാസ്സ (സീ. സ്യാ. പീ.)] അഞ്ഞോ സമോ മഗ്ഗോ പരിക്കമനായ; സേയ്യഥാ വാ പന, ചുന്ദ, വിസമം തിത്ഥം അസ്സ, തസ്സ അഞ്ഞം സമം തിത്ഥം പരിക്കമനായ; ഏവമേവ ഖോ, ചുന്ദ, വിഹിംസകസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അവിഹിംസാ ഹോതി പരിക്കമനായ, പാണാതിപാതിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ പാണാതിപാതാ വേരമണീ ഹോതി പരിക്കമനായ, അദിന്നാദായിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അദിന്നാദാനാ വേരമണീ ഹോതി പരിക്കമനായ, അബ്രഹ്മചാരിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അബ്രഹ്മചരിയാ വേരമണീ ഹോതി പരിക്കമനായ, മുസാവാദിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ മുസാവാദാ വേരമണീ ഹോതി പരിക്കമനായ, പിസുണവാചസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ പിസുണായ വാചായ വേരമണീ ഹോതി പരിക്കമനായ, ഫരുസവാചസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ഫരുസായ വാചായ വേരമണീ ഹോതി പരിക്കമനായ, സമ്ഫപ്പലാപിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീ ഹോതി പരിക്കമനായ, അഭിജ്ഝാലുസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അനഭിജ്ഝാ ഹോതി പരിക്കമനായ, ബ്യാപന്നചിത്തസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അബ്യാപാദോ ഹോതി പരിക്കമനായ, മിച്ഛാദിട്ഠിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി പരിക്കമനായ, മിച്ഛാസങ്കപ്പസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാസങ്കപ്പോ ഹോതി പരിക്കമനായ, മിച്ഛാവാചസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാവാചാ ഹോതി പരിക്കമനായ, മിച്ഛാകമ്മന്തസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാകമ്മന്തോ ഹോതി പരിക്കമനായ, മിച്ഛാആജീവസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാആജീവോ ഹോതി പരിക്കമനായ, മിച്ഛാവായാമസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാവായാമോ ഹോതി പരിക്കമനായ, മിച്ഛാസതിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാസതി ഹോതി പരിക്കമനായ, മിച്ഛാസമാധിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാസമാധി ഹോതി പരിക്കമനായ, മിച്ഛാഞാണിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാഞാണം ഹോതി പരിക്കമനായ, മിച്ഛാവിമുത്തിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാവിമുത്തി ഹോതി പരിക്കമനായ.

‘‘ഥീനമിദ്ധപരിയുട്ഠിതസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ വിഗതഥിനമിദ്ധതാ ഹോതി പരിക്കമനായ, ഉദ്ധതസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അനുദ്ധച്ചം ഹോതി പരിക്കമനായ, വിചികിച്ഛിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ തിണ്ണവിചികിച്ഛതാ ഹോതി പരിക്കമനായ, കോധനസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അക്കോധോ ഹോതി പരിക്കമനായ, ഉപനാഹിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അനുപനാഹോ ഹോതി പരിക്കമനായ, മക്ഖിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അമക്ഖോ ഹോതി പരിക്കമനായ, പളാസിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അപളാസോ ഹോതി പരിക്കമനായ, ഇസ്സുകിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അനിസ്സുകിതാ ഹോതി പരിക്കമനായ, മച്ഛരിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അമച്ഛരിയം ഹോതി പരിക്കമനായ, സഠസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അസാഠേയ്യം ഹോതി പരിക്കമനായ, മായാവിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അമായാ [അമായാവിതാ (ക.)] ഹോതി പരിക്കമനായ, ഥദ്ധസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അത്ഥദ്ധിയം ഹോതി പരിക്കമനായ, അതിമാനിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അനതിമാനോ ഹോതി പരിക്കമനായ, ദുബ്ബചസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സോവചസ്സതാ ഹോതി പരിക്കമനായ, പാപമിത്തസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ കല്യാണമിത്തതാ ഹോതി പരിക്കമനായ, പമത്തസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അപ്പമാദോ ഹോതി പരിക്കമനായ, അസ്സദ്ധസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സദ്ധാ ഹോതി പരിക്കമനായ, അഹിരികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ഹിരീ ഹോതി പരിക്കമനായ, അനോത്താപിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ഓത്തപ്പം ഹോതി പരിക്കമനായ, അപ്പസ്സുതസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ബാഹുസച്ചം ഹോതി പരിക്കമനായ, കുസീതസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ വീരിയാരമ്ഭോ ഹോതി പരിക്കമനായ, മുട്ഠസ്സതിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ഉപട്ഠിതസ്സതിതാ ഹോതി പരിക്കമനായ, ദുപ്പഞ്ഞസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞാസമ്പദാ ഹോതി പരിക്കമനായ, സന്ദിട്ഠിപരാമാസി-ആധാനഗ്ഗാഹി-ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അസന്ദിട്ഠിപരാമാസിഅനാധാനഗ്ഗാഹി-സുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗിതാ ഹോതി പരിക്കമനായ.

൮൬. ‘‘സേയ്യഥാപി, ചുന്ദ, യേ കേചി അകുസലാ ധമ്മാ സബ്ബേ തേ അധോഭാഗങ്ഗമനീയാ [അധോഭാവങ്ഗമനീയാ (സീ. സ്യാ. പീ.)], യേ കേചി കുസലാ ധമ്മാ സബ്ബേ തേ ഉപരിഭാഗങ്ഗമനീയാ [ഉപരിഭാവങ്ഗമനീയാ (സീ. സ്യാ. പീ.)], ഏവമേവ ഖോ, ചുന്ദ, വിഹിംസകസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അവിഹിംസാ ഹോതി ഉപരിഭാഗായ [ഉപരിഭാവായ (സീ. സ്യാ. ക.)], പാണാതിപാതിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ പാണാതിപാതാ വേരമണീ ഹോതി ഉപരിഭാഗായ…പേ… സന്ദിട്ഠിപരാമാസി-ആധാനഗ്ഗാഹി-ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അസന്ദിട്ഠിപരാമാസി-അനാധാനഗ്ഗാഹി-സുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗിതാ ഹോതി ഉപരിഭാഗായ.

൮൭. ‘‘സോ വത, ചുന്ദ, അത്തനാ പലിപപലിപന്നോ പരം പലിപപലിപന്നം ഉദ്ധരിസ്സതീതി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. സോ വത, ചുന്ദ, അത്തനാ അപലിപപലിപന്നോ പരം പലിപപലിപന്നം ഉദ്ധരിസ്സതീതി ഠാനമേതം വിജ്ജതി. സോ വത, ചുന്ദ, അത്തനാ അദന്തോ അവിനീതോ അപരിനിബ്ബുതോ പരം ദമേസ്സതി വിനേസ്സതി പരിനിബ്ബാപേസ്സതീതി നേതം ഠാനം വിജ്ജതി. സോ വത, ചുന്ദ, അത്തനാ ദന്തോ വിനീതോ പരിനിബ്ബുതോ പരം ദമേസ്സതി വിനേസ്സതി പരിനിബ്ബാപേസ്സതീതി ഠാനമേതം വിജ്ജതി. ഏവമേവ ഖോ, ചുന്ദ, വിഹിംസകസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അവിഹിംസാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ, പാണാതിപാതിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ പാണാതിപാതാ വേരമണീ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. അദിന്നാദായിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അദിന്നാദാനാ വേരമണീ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. അബ്രഹ്മചാരിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അബ്രഹ്മചരിയാ വേരമണീ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മുസാവാദിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ മുസാവാദാ വേരമണീ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. പിസുണവാചസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ പിസുണായ വാചായ വേരമണീ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. ഫരുസവാചസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ഫരുസായ വാചായ വേരമണീ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. സമ്ഫപ്പലാപിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. അഭിജ്ഝാലുസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അനഭിജ്ഝാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. ബ്യാപന്നചിത്തസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അബ്യാപാദോ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മിച്ഛാദിട്ഠിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മിച്ഛാസങ്കപ്പസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാസങ്കപ്പോ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മിച്ഛാവാചസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാവാചാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മിച്ഛാകമ്മന്തസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാകമ്മന്തോ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മിച്ഛാആജീവസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാആജീവോ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മിച്ഛാവായാമസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാവായാമോ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മിച്ഛാസതിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാസതി ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മിച്ഛാസമാധിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാസമാധി ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മിച്ഛാഞാണിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാഞാണം ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മിച്ഛാവിമുത്തിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സമ്മാവിമുത്തി ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ.

‘‘ഥീനമിദ്ധപരിയുട്ഠിതസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ വിഗതഥിനമിദ്ധതാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. ഉദ്ധതസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അനുദ്ധച്ചം ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. വിചികിച്ഛിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ തിണ്ണവിചികിച്ഛതാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. കോധനസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അക്കോധോ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. ഉപനാഹിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അനുപനാഹോ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മക്ഖിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അമക്ഖോ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. പളാസിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അപളാസോ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. ഇസ്സുകിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അനിസ്സുകിതാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മച്ഛരിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അമച്ഛരിയം ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. സഠസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അസാഠേയ്യം ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മായാവിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അമായാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. ഥദ്ധസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അത്ഥദ്ധിയം ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. അതിമാനിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അനതിമാനോ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. ദുബ്ബചസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സോവചസ്സതാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. പാപമിത്തസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ കല്യാണമിത്തതാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. പമത്തസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അപ്പമാദോ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. അസ്സദ്ധസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ സദ്ധാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. അഹിരികസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ഹിരീ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. അനോത്താപിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ഓത്തപ്പം ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. അപ്പസ്സുതസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ബാഹുസച്ചം ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. കുസീതസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ വീരിയാരമ്ഭോ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. മുട്ഠസ്സതിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ ഉപട്ഠിതസ്സതിതാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. ദുപ്പഞ്ഞസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ പഞ്ഞാസമ്പദാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ. സന്ദിട്ഠിപരാമാസി-ആധാനഗ്ഗാഹി-ദുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗിസ്സ പുരിസപുഗ്ഗലസ്സ അസന്ദിട്ഠിപരാമാസി-അനാധാനഗ്ഗാഹി-സുപ്പടിനിസ്സഗ്ഗിതാ ഹോതി പരിനിബ്ബാനായ.

൮൮. ‘‘ഇതി ഖോ, ചുന്ദ, ദേസിതോ മയാ സല്ലേഖപരിയായോ, ദേസിതോ ചിത്തുപ്പാദപരിയായോ, ദേസിതോ പരിക്കമനപരിയായോ, ദേസിതോ ഉപരിഭാഗപരിയായോ, ദേസിതോ പരിനിബ്ബാനപരിയായോ. യം ഖോ, ചുന്ദ, സത്ഥാരാ കരണീയം സാവകാനം ഹിതേസിനാ അനുകമ്പകേന അനുകമ്പം ഉപാദായ, കതം വോ തം മയാ. ‘ഏതാനി, ചുന്ദ, രുക്ഖമൂലാനി, ഏതാനി സുഞ്ഞാഗാരാനി, ഝായഥ, ചുന്ദ, മാ പമാദത്ഥ, മാ പച്ഛാവിപ്പടിസാരിനോ അഹുവത്ഥ’ – അയം ഖോ അമ്ഹാകം അനുസാസനീ’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനോ ആയസ്മാ മഹാചുന്ദോ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദീതി.

ചതുത്താലീസപദാ വുത്താ, സന്ധയോ പഞ്ച ദേസിതാ;

സല്ലേഖോ നാമ സുത്തന്തോ, ഗമ്ഭീരോ സാഗരൂപമോതി.

സല്ലേഖസുത്തം നിട്ഠിതം അട്ഠമം.