൧. മൂലപരിയായവഗ്ഗോ

൧. മൂലപരിയായസുത്തം

൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ ഉക്കട്ഠായം വിഹരതി സുഭഗവനേ സാലരാജമൂലേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘സബ്ബധമ്മമൂലപരിയായം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

൨. ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ – പഥവിം [പഠവിം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പഥവിതോ സഞ്ജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ സഞ്ഞത്വാ പഥവിം മഞ്ഞതി, പഥവിയാ മഞ്ഞതി, പഥവിതോ മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി മഞ്ഞതി, പഥവിം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ആപം ആപതോ സഞ്ജാനാതി; ആപം ആപതോ സഞ്ഞത്വാ ആപം മഞ്ഞതി, ആപസ്മിം മഞ്ഞതി, ആപതോ മഞ്ഞതി, ആപം മേതി മഞ്ഞതി, ആപം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘തേജം തേജതോ സഞ്ജാനാതി; തേജം തേജതോ സഞ്ഞത്വാ തേജം മഞ്ഞതി, തേജസ്മിം മഞ്ഞതി, തേജതോ മഞ്ഞതി, തേജം മേതി മഞ്ഞതി, തേജം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘വായം വായതോ സഞ്ജാനാതി; വായം വായതോ സഞ്ഞത്വാ വായം മഞ്ഞതി, വായസ്മിം മഞ്ഞതി, വായതോ മഞ്ഞതി, വായം മേതി മഞ്ഞതി, വായം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

൩. ‘‘ഭൂതേ ഭൂതതോ സഞ്ജാനാതി; ഭൂതേ ഭൂതതോ സഞ്ഞത്വാ ഭൂതേ മഞ്ഞതി, ഭൂതേസു മഞ്ഞതി, ഭൂതതോ മഞ്ഞതി, ഭൂതേ മേതി മഞ്ഞതി, ഭൂതേ അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ദേവേ ദേവതോ സഞ്ജാനാതി; ദേവേ ദേവതോ സഞ്ഞത്വാ ദേവേ മഞ്ഞതി, ദേവേസു മഞ്ഞതി, ദേവതോ മഞ്ഞതി, ദേവേ മേതി മഞ്ഞതി, ദേവേ അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘പജാപതിം പജാപതിതോ സഞ്ജാനാതി; പജാപതിം പജാപതിതോ സഞ്ഞത്വാ പജാപതിം മഞ്ഞതി, പജാപതിസ്മിം മഞ്ഞതി, പജാപതിതോ മഞ്ഞതി, പജാപതിം മേതി മഞ്ഞതി, പജാപതിം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ബ്രഹ്മം ബ്രഹ്മതോ സഞ്ജാനാതി; ബ്രഹ്മം ബ്രഹ്മതോ സഞ്ഞത്വാ ബ്രഹ്മം മഞ്ഞതി, ബ്രഹ്മസ്മിം മഞ്ഞതി, ബ്രഹ്മതോ മഞ്ഞതി, ബ്രഹ്മം മേതി മഞ്ഞതി, ബ്രഹ്മം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ആഭസ്സരേ ആഭസ്സരതോ സഞ്ജാനാതി; ആഭസ്സരേ ആഭസ്സരതോ സഞ്ഞത്വാ ആഭസ്സരേ മഞ്ഞതി, ആഭസ്സരേസു മഞ്ഞതി, ആഭസ്സരതോ മഞ്ഞതി, ആഭസ്സരേ മേതി മഞ്ഞതി, ആഭസ്സരേ അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘സുഭകിണ്ഹേ സുഭകിണ്ഹതോ സഞ്ജാനാതി; സുഭകിണ്ഹേ സുഭകിണ്ഹതോ സഞ്ഞത്വാ സുഭകിണ്ഹേ മഞ്ഞതി, സുഭകിണ്ഹേസു മഞ്ഞതി, സുഭകിണ്ഹതോ മഞ്ഞതി, സുഭകിണ്ഹേ മേതി മഞ്ഞതി, സുഭകിണ്ഹേ അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘വേഹപ്ഫലേ വേഹപ്ഫലതോ സഞ്ജാനാതി; വേഹപ്ഫലേ വേഹപ്ഫലതോ സഞ്ഞത്വാ വേഹപ്ഫലേ മഞ്ഞതി, വേഹപ്ഫലേസു മഞ്ഞതി, വേഹപ്ഫലതോ മഞ്ഞതി, വേഹപ്ഫലേ മേതി മഞ്ഞതി, വേഹപ്ഫലേ അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘അഭിഭും അഭിഭൂതോ സഞ്ജാനാതി; അഭിഭും അഭിഭൂതോ സഞ്ഞത്വാ അഭിഭും മഞ്ഞതി, അഭിഭുസ്മിം മഞ്ഞതി, അഭിഭൂതോ മഞ്ഞതി, അഭിഭും മേതി മഞ്ഞതി, അഭിഭും അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

൪. ‘‘ആകാസാനഞ്ചായതനം ആകാസാനഞ്ചായതനതോ സഞ്ജാനാതി; ആകാസാനഞ്ചായതനം ആകാസാനഞ്ചായതനതോ സഞ്ഞത്വാ ആകാസാനഞ്ചായതനം മഞ്ഞതി, ആകാസാനഞ്ചായതനസ്മിം മഞ്ഞതി, ആകാസാനഞ്ചായതനതോ മഞ്ഞതി, ആകാസാനഞ്ചായതനം മേതി മഞ്ഞതി, ആകാസാനഞ്ചായതനം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനതോ സഞ്ജാനാതി; വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനതോ സഞ്ഞത്വാ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസ്മിം മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനതോ മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം മേതി മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനതോ സഞ്ജാനാതി; ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനതോ സഞ്ഞത്വാ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം മഞ്ഞതി, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസ്മിം മഞ്ഞതി, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനതോ മഞ്ഞതി, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം മേതി മഞ്ഞതി, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനതോ സഞ്ജാനാതി; നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനതോ സഞ്ഞത്വാ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം മഞ്ഞതി, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസ്മിം മഞ്ഞതി, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനതോ മഞ്ഞതി, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം മേതി മഞ്ഞതി, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

൫. ‘‘ദിട്ഠം ദിട്ഠതോ സഞ്ജാനാതി; ദിട്ഠം ദിട്ഠതോ സഞ്ഞത്വാ ദിട്ഠം മഞ്ഞതി, ദിട്ഠസ്മിം മഞ്ഞതി, ദിട്ഠതോ മഞ്ഞതി, ദിട്ഠം മേതി മഞ്ഞതി, ദിട്ഠം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘സുതം സുതതോ സഞ്ജാനാതി; സുതം സുതതോ സഞ്ഞത്വാ സുതം മഞ്ഞതി, സുതസ്മിം മഞ്ഞതി, സുതതോ മഞ്ഞതി, സുതം മേതി മഞ്ഞതി, സുതം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘മുതം മുതതോ സഞ്ജാനാതി; മുതം മുതതോ സഞ്ഞത്വാ മുതം മഞ്ഞതി, മുതസ്മിം മഞ്ഞതി, മുതതോ മഞ്ഞതി, മുതം മേതി മഞ്ഞതി, മുതം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘വിഞ്ഞാതം വിഞ്ഞാതതോ സഞ്ജാനാതി; വിഞ്ഞാതം വിഞ്ഞാതതോ സഞ്ഞത്വാ വിഞ്ഞാതം മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാതസ്മിം മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാതതോ മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാതം മേതി മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാതം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

൬. ‘‘ഏകത്തം ഏകത്തതോ സഞ്ജാനാതി; ഏകത്തം ഏകത്തതോ സഞ്ഞത്വാ ഏകത്തം മഞ്ഞതി, ഏകത്തസ്മിം മഞ്ഞതി, ഏകത്തതോ മഞ്ഞതി, ഏകത്തം മേതി മഞ്ഞതി, ഏകത്തം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘നാനത്തം നാനത്തതോ സഞ്ജാനാതി; നാനത്തം നാനത്തതോ സഞ്ഞത്വാ നാനത്തം മഞ്ഞതി, നാനത്തസ്മിം മഞ്ഞതി, നാനത്തതോ മഞ്ഞതി, നാനത്തം മേതി മഞ്ഞതി, നാനത്തം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘സബ്ബം സബ്ബതോ സഞ്ജാനാതി; സബ്ബം സബ്ബതോ സഞ്ഞത്വാ സബ്ബം മഞ്ഞതി, സബ്ബസ്മിം മഞ്ഞതി, സബ്ബതോ മഞ്ഞതി, സബ്ബം മേതി മഞ്ഞതി, സബ്ബം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ സഞ്ജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ സഞ്ഞത്വാ നിബ്ബാനം മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

പുഥുജ്ജനവസേന പഠമനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൭. ‘‘യോപി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സേക്ഖോ [സേഖോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അപ്പത്തമാനസോ അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം പത്ഥയമാനോ വിഹരതി, സോപി പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ [അഭിഞ്ഞത്വാ (ക.)] പഥവിം മാ മഞ്ഞി [വാ മഞ്ഞതി], പഥവിയാ മാ മഞ്ഞി, പഥവിതോ മാ മഞ്ഞി, പഥവിം മേതി മാ മഞ്ഞി, പഥവിം മാഭിനന്ദി [വാ അഭിനന്ദതി (സീ.) ടീകാ ഓലോകേതബ്ബാ]. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘പരിഞ്ഞേയ്യം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ആപം…പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം… ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം മാ മഞ്ഞി, നിബ്ബാനസ്മിം മാ മഞ്ഞി, നിബ്ബാനതോ മാ മഞ്ഞി, നിബ്ബാനം മേതി മാ മഞ്ഞി, നിബ്ബാനം മാഭിനന്ദി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘പരിഞ്ഞേയ്യം തസ്സാ’തി വദാമി.

സേക്ഖവസേന [സത്ഥാരവസേന (സീ.), സത്ഥുവസേന (സ്യാ. ക.)] ദുതിയനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൮. ‘‘യോപി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഹം ഖീണാസവോ വുസിതവാ കതകരണീയോ ഓഹിതഭാരോ അനുപ്പത്തസദത്ഥോ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനോ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തോ, സോപി പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ പഥവിം ന മഞ്ഞതി, പഥവിയാ ന മഞ്ഞതി, പഥവിതോ ന മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി ന മഞ്ഞതി, പഥവിം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘പരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ആപം…പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം… ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘പരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

ഖീണാസവവസേന തതിയനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൯. ‘‘യോപി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഹം ഖീണാസവോ വുസിതവാ കതകരണീയോ ഓഹിതഭാരോ അനുപ്പത്തസദത്ഥോ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനോ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തോ, സോപി പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ പഥവിം ന മഞ്ഞതി, പഥവിയാ ന മഞ്ഞതി, പഥവിതോ ന മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി ന മഞ്ഞതി, പഥവിം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഖയാ രാഗസ്സ, വീതരാഗത്താ.

‘‘ആപം…പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം … നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം … ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഖയാ രാഗസ്സ, വീതരാഗത്താ.

ഖീണാസവവസേന ചതുത്ഥനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൧൦. ‘‘യോപി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഹം ഖീണാസവോ വുസിതവാ കതകരണീയോ ഓഹിതഭാരോ അനുപ്പത്തസദത്ഥോ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനോ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തോ, സോപി പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ പഥവിം ന മഞ്ഞതി, പഥവിയാ ന മഞ്ഞതി, പഥവിതോ ന മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി ന മഞ്ഞതി, പഥവിം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഖയാ ദോസസ്സ, വീതദോസത്താ.

‘‘ആപം…പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം… ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഖയാ ദോസസ്സ, വീതദോസത്താ.

ഖീണാസവവസേന പഞ്ചമനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൧൧. ‘‘യോപി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഹം ഖീണാസവോ വുസിതവാ കതകരണീയോ ഓഹിതഭാരോ അനുപ്പത്തസദത്ഥോ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനോ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തോ, സോപി പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ പഥവിം ന മഞ്ഞതി, പഥവിയാ ന മഞ്ഞതി, പഥവിതോ ന മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി ന മഞ്ഞതി, പഥവിം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഖയാ മോഹസ്സ, വീതമോഹത്താ.

‘‘ആപം…പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം … നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം… ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഖയാ മോഹസ്സ, വീതമോഹത്താ.

ഖീണാസവവസേന ഛട്ഠനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൧൨. ‘‘തഥാഗതോപി, ഭിക്ഖവേ, അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ പഥവിം ന മഞ്ഞതി, പഥവിയാ ന മഞ്ഞതി, പഥവിതോ ന മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി ന മഞ്ഞതി, പഥവിം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘പരിഞ്ഞാതന്തം തഥാഗതസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ആപം…പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം … ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം… ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘പരിഞ്ഞാതന്തം തഥാഗതസ്സാ’തി വദാമി.

തഥാഗതവസേന സത്തമനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൧൩. ‘‘തഥാഗതോപി, ഭിക്ഖവേ, അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ പഥവിം ന മഞ്ഞതി, പഥവിയാ ന മഞ്ഞതി, പഥവിതോ ന മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി ന മഞ്ഞതി, പഥവിം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘നന്ദീ [നന്ദി (സീ. സ്യാ.)] ദുക്ഖസ്സ മൂല’ന്തി – ഇതി വിദിത്വാ ‘ഭവാ ജാതി ഭൂതസ്സ ജരാമരണ’ന്തി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘തഥാഗതോ സബ്ബസോ തണ്ഹാനം ഖയാ വിരാഗാ നിരോധാ ചാഗാ പടിനിസ്സഗ്ഗാ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി വദാമി.

‘‘ആപം …പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം… ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘നന്ദീ ദുക്ഖസ്സ മൂല’ന്തി – ഇതി വിദിത്വാ ‘ഭവാ ജാതി ഭൂതസ്സ ജരാമരണ’ന്തി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘തഥാഗതോ സബ്ബസോ തണ്ഹാനം ഖയാ വിരാഗാ നിരോധാ ചാഗാ പടിനിസ്സഗ്ഗാ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി വദാമീ’’തി.

തഥാഗതവസേന അട്ഠമനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

ഇദമവോച ഭഗവാ. ന തേ ഭിക്ഖൂ [ന അത്തമനാ തേഭിക്ഖൂ (സ്യാ.), തേ ഭിക്ഖൂ (പീ. ക.)] ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

മൂലപരിയായസുത്തം നിട്ഠിതം പഠമം.

൨. സബ്ബാസവസുത്തം

൧൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘സബ്ബാസവസംവരപരിയായം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

൧൫. ‘‘ജാനതോ അഹം, ഭിക്ഖവേ, പസ്സതോ ആസവാനം ഖയം വദാമി, നോ അജാനതോ നോ അപസ്സതോ. കിഞ്ച, ഭിക്ഖവേ, ജാനതോ കിഞ്ച പസ്സതോ ആസവാനം ഖയം വദാമി? യോനിസോ ച മനസികാരം അയോനിസോ ച മനസികാരം. അയോനിസോ, ഭിക്ഖവേ, മനസികരോതോ അനുപ്പന്നാ ചേവ ആസവാ ഉപ്പജ്ജന്തി, ഉപ്പന്നാ ച ആസവാ പവഡ്ഢന്തി; യോനിസോ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, മനസികരോതോ അനുപ്പന്നാ ചേവ ആസവാ ന ഉപ്പജ്ജന്തി, ഉപ്പന്നാ ച ആസവാ പഹീയന്തി.

൧൬. ‘‘അത്ഥി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ ദസ്സനാ പഹാതബ്ബാ, അത്ഥി ആസവാ സംവരാ പഹാതബ്ബാ, അത്ഥി ആസവാ പടിസേവനാ പഹാതബ്ബാ, അത്ഥി ആസവാ അധിവാസനാ പഹാതബ്ബാ, അത്ഥി ആസവാ പരിവജ്ജനാ പഹാതബ്ബാ, അത്ഥി ആസവാ വിനോദനാ പഹാതബ്ബാ, അത്ഥി ആസവാ ഭാവനാ പഹാതബ്ബാ.

ദസ്സനാ പഹാതബ്ബാസവാ

൧൭. ‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ ദസ്സനാ പഹാതബ്ബാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ – അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ – മനസികരണീയേ ധമ്മേ നപ്പജാനാതി, അമനസികരണീയേ ധമ്മേ നപ്പജാനാതി. സോ മനസികരണീയേ ധമ്മേ അപ്പജാനന്തോ അമനസികരണീയേ ധമ്മേ അപ്പജാനന്തോ, യേ ധമ്മാ ന മനസികരണീയാ, തേ ധമ്മേ മനസി കരോതി, യേ ധമ്മാ മനസികരണീയാ തേ ധമ്മേ ന മനസി കരോതി.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ന മനസികരണീയാ യേ ധമ്മേ മനസി കരോതി? യസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ മനസികരോതോ അനുപ്പന്നോ വാ കാമാസവോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉപ്പന്നോ വാ കാമാസവോ പവഡ്ഢതി; അനുപ്പന്നോ വാ ഭവാസവോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉപ്പന്നോ വാ ഭവാസവോ പവഡ്ഢതി; അനുപ്പന്നോ വാ അവിജ്ജാസവോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉപ്പന്നോ വാ അവിജ്ജാസവോ പവഡ്ഢതി – ഇമേ ധമ്മാ ന മനസികരണീയാ യേ ധമ്മേ മനസി കരോതി.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ മനസികരണീയാ യേ ധമ്മേ ന മനസി കരോതി? യസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ മനസികരോതോ അനുപ്പന്നോ വാ കാമാസവോ ന ഉപ്പജ്ജതി, ഉപ്പന്നോ വാ കാമാസവോ പഹീയതി; അനുപ്പന്നോ വാ ഭവാസവോ ന ഉപ്പജ്ജതി, ഉപ്പന്നോ വാ ഭവാസവോ പഹീയതി; അനുപ്പന്നോ വാ അവിജ്ജാസവോ ന ഉപ്പജ്ജതി, ഉപ്പന്നോ വാ അവിജ്ജാസവോ പഹീയതി – ഇമേ ധമ്മാ മനസികരണീയാ യേ ധമ്മേ ന മനസി കരോതി.

‘‘തസ്സ അമനസികരണീയാനം ധമ്മാനം മനസികാരാ മനസികരണീയാനം ധമ്മാനം അമനസികാരാ അനുപ്പന്നാ ചേവ ആസവാ ഉപ്പജ്ജന്തി ഉപ്പന്നാ ച ആസവാ പവഡ്ഢന്തി.

൧൮. ‘‘സോ ഏവം അയോനിസോ മനസി കരോതി – ‘അഹോസിം നു ഖോ അഹം അതീതമദ്ധാനം? ന നു ഖോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനം? കിം നു ഖോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനം? കഥം നു ഖോ അഹോസിം അതീതമദ്ധാനം? കിം ഹുത്വാ കിം അഹോസിം നു ഖോ അഹം അതീതമദ്ധാനം? ഭവിസ്സാമി നു ഖോ അഹം അനാഗതമദ്ധാനം? ന നു ഖോ ഭവിസ്സാമി അനാഗതമദ്ധാനം? കിം നു ഖോ ഭവിസ്സാമി അനാഗതമദ്ധാനം? കഥം നു ഖോ ഭവിസ്സാമി അനാഗതമദ്ധാനം? കിം ഹുത്വാ കിം ഭവിസ്സാമി നു ഖോ അഹം അനാഗതമദ്ധാന’ന്തി? ഏതരഹി വാ പച്ചുപ്പന്നമദ്ധാനം [പച്ചുപ്പന്നമദ്ധാനം ആരബ്ഭ (സ്യാ.)] അജ്ഝത്തം കഥംകഥീ ഹോതി – ‘അഹം നു ഖോസ്മി? നോ നു ഖോസ്മി? കിം നു ഖോസ്മി? കഥം നു ഖോസ്മി? അയം നു ഖോ സത്തോ കുതോ ആഗതോ? സോ കുഹിം ഗാമീ ഭവിസ്സതീ’തി?

൧൯. ‘‘തസ്സ ഏവം അയോനിസോ മനസികരോതോ ഛന്നം ദിട്ഠീനം അഞ്ഞതരാ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി. ‘അത്ഥി മേ അത്താ’തി വാ അസ്സ [വാസ്സ (സീ. സ്യാ. പീ.)] സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി; ‘നത്ഥി മേ അത്താ’തി വാ അസ്സ സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി; ‘അത്തനാവ അത്താനം സഞ്ജാനാമീ’തി വാ അസ്സ സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി; ‘അത്തനാവ അനത്താനം സഞ്ജാനാമീ’തി വാ അസ്സ സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി; ‘അനത്തനാവ അത്താനം സഞ്ജാനാമീ’തി വാ അസ്സ സച്ചതോ ഥേതതോ ദിട്ഠി ഉപ്പജ്ജതി; അഥ വാ പനസ്സ ഏവം ദിട്ഠി ഹോതി – ‘യോ മേ അയം അത്താ വദോ വേദേയ്യോ തത്ര തത്ര കല്യാണപാപകാനം കമ്മാനം വിപാകം പടിസംവേദേതി സോ ഖോ പന മേ അയം അത്താ നിച്ചോ ധുവോ സസ്സതോ അവിപരിണാമധമ്മോ സസ്സതിസമം തഥേവ ഠസ്സതീ’തി. ഇദം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ, ദിട്ഠിഗതം ദിട്ഠിഗഹനം ദിട്ഠികന്താരം ദിട്ഠിവിസൂകം ദിട്ഠിവിപ്ഫന്ദിതം ദിട്ഠിസംയോജനം. ദിട്ഠിസംയോജനസംയുത്തോ, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ ന പരിമുച്ചതി ജാതിയാ ജരായ മരണേന സോകേഹി പരിദേവേഹി ദുക്ഖേഹി ദോമനസ്സേഹി ഉപായാസേഹി; ‘ന പരിമുച്ചതി ദുക്ഖസ്മാ’തി വദാമി.

൨൦. ‘‘സുതവാ ച ഖോ, ഭിക്ഖവേ, അരിയസാവകോ – അരിയാനം ദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ കോവിദോ അരിയധമ്മേ സുവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം ദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ കോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ സുവിനീതോ – മനസികരണീയേ ധമ്മേ പജാനാതി അമനസികരണീയേ ധമ്മേ പജാനാതി. സോ മനസികരണീയേ ധമ്മേ പജാനന്തോ അമനസികരണീയേ ധമ്മേ പജാനന്തോ യേ ധമ്മാ ന മനസികരണീയാ തേ ധമ്മേ ന മനസി കരോതി, യേ ധമ്മാ മനസികരണീയാ തേ ധമ്മേ മനസി കരോതി.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ ന മനസികരണീയാ യേ ധമ്മേ ന മനസി കരോതി? യസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ മനസികരോതോ അനുപ്പന്നോ വാ കാമാസവോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉപ്പന്നോ വാ കാമാസവോ പവഡ്ഢതി; അനുപ്പന്നോ വാ ഭവാസവോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉപ്പന്നോ വാ ഭവാസവോ പവഡ്ഢതി; അനുപ്പന്നോ വാ അവിജ്ജാസവോ ഉപ്പജ്ജതി, ഉപ്പന്നോ വാ അവിജ്ജാസവോ പവഡ്ഢതി – ഇമേ ധമ്മാ ന മനസികരണീയാ, യേ ധമ്മേ ന മനസി കരോതി.

‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മാ മനസികരണീയാ യേ ധമ്മേ മനസി കരോതി? യസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മേ മനസികരോതോ അനുപ്പന്നോ വാ കാമാസവോ ന ഉപ്പജ്ജതി, ഉപ്പന്നോ വാ കാമാസവോ പഹീയതി; അനുപ്പന്നോ വാ ഭവാസവോ ന ഉപ്പജ്ജതി, ഉപ്പന്നോ വാ ഭവാസവോ പഹീയതി; അനുപ്പന്നോ വാ അവിജ്ജാസവോ ന ഉപ്പജ്ജതി, ഉപ്പന്നോ വാ അവിജ്ജാസവോ പഹീയതി – ഇമേ ധമ്മാ മനസികരണീയാ യേ ധമ്മേ മനസി കരോതി.

‘‘തസ്സ അമനസികരണീയാനം ധമ്മാനം അമനസികാരാ മനസികരണീയാനം ധമ്മാനം മനസികാരാ അനുപ്പന്നാ ചേവ ആസവാ ന ഉപ്പജ്ജന്തി, ഉപ്പന്നാ ച ആസവാ പഹീയന്തി.

൨൧. ‘‘സോ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യോനിസോ മനസി കരോതി, ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി യോനിസോ മനസി കരോതി, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി യോനിസോ മനസി കരോതി, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യോനിസോ മനസി കരോതി. തസ്സ ഏവം യോനിസോ മനസികരോതോ തീണി സംയോജനാനി പഹീയന്തി – സക്കായദിട്ഠി, വിചികിച്ഛാ, സീലബ്ബതപരാമാസോ. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ ദസ്സനാ പഹാതബ്ബാ.

സംവരാ പഹാതബ്ബാസവാ

൨൨. ‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ സംവരാ പഹാതബ്ബാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരസംവുതോ വിഹരതി. യഞ്ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരം അസംവുതസ്സ വിഹരതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, ചക്ഖുന്ദ്രിയസംവരം സംവുതസ്സ വിഹരതോ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. പടിസങ്ഖാ യോനിസോ സോതിന്ദ്രിയസംവരസംവുതോ വിഹരതി…പേ… ഘാനിന്ദ്രിയസംവരസംവുതോ വിഹരതി…പേ… ജിവ്ഹിന്ദ്രിയസംവരസംവുതോ വിഹരതി…പേ… കായിന്ദ്രിയസംവരസംവുതോ വിഹരതി…പേ… മനിന്ദ്രിയസംവരസംവുതോ വിഹരതി. യഞ്ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, മനിന്ദ്രിയസംവരം അസംവുതസ്സ വിഹരതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, മനിന്ദ്രിയസംവരം സംവുതസ്സ വിഹരതോ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി.

‘‘യഞ്ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, സംവരം അസംവുതസ്സ വിഹരതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, സംവരം സംവുതസ്സ വിഹരതോ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ സംവരാ പഹാതബ്ബാ.

പടിസേവനാ പഹാതബ്ബാസവാ

൨൩. ‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ പടിസേവനാ പഹാതബ്ബാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ചീവരം പടിസേവതി – ‘യാവദേവ സീതസ്സ പടിഘാതായ, ഉണ്ഹസ്സ പടിഘാതായ, ഡംസമകസവാതാതപസരീംസപ- [സിരിംസപ (സീ. സ്യാ. പീ.)] സമ്ഫസ്സാനം പടിഘാതായ, യാവദേവ ഹിരികോപീനപ്പടിച്ഛാദനത്ഥം’.

‘‘പടിസങ്ഖാ യോനിസോ പിണ്ഡപാതം പടിസേവതി – ‘നേവ ദവായ, ന മദായ, ന മണ്ഡനായ, ന വിഭൂസനായ, യാവദേവ ഇമസ്സ കായസ്സ ഠിതിയാ യാപനായ, വിഹിംസൂപരതിയാ, ബ്രഹ്മചരിയാനുഗ്ഗഹായ, ഇതി പുരാണഞ്ച വേദനം പടിഹങ്ഖാമി നവഞ്ച വേദനം ന ഉപ്പാദേസ്സാമി, യാത്രാ ച മേ ഭവിസ്സതി അനവജ്ജതാ ച ഫാസുവിഹാരോ ച’ [ചാതി (സീ.)].

‘‘പടിസങ്ഖാ യോനിസോ സേനാസനം പടിസേവതി – ‘യാവദേവ സീതസ്സ പടിഘാതായ, ഉണ്ഹസ്സ പടിഘാതായ, ഡംസമകസവാതാതപസരീംസപസമ്ഫസ്സാനം പടിഘാതായ, യാവദേവ ഉതുപരിസ്സയവിനോദനപടിസല്ലാനാരാമത്ഥം’.

‘‘പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരം പടിസേവതി – ‘യാവദേവ ഉപ്പന്നാനം വേയ്യാബാധികാനം വേദനാനം പടിഘാതായ, അബ്യാബജ്ഝപരമതായ’ [അബ്യാപജ്ഝപരമതായ (സീ. സ്യാ. പീ.), അബ്യാപജ്ജപരമതായ (ക.)].

‘‘യഞ്ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അപ്പടിസേവതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, പടിസേവതോ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ പടിസേവനാ പഹാതബ്ബാ.

അധിവാസനാ പഹാതബ്ബാസവാ

൨൪. ‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ അധിവാസനാ പഹാതബ്ബാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ഖമോ ഹോതി സീതസ്സ ഉണ്ഹസ്സ, ജിഘച്ഛായ പിപാസായ. ഡംസമകസവാതാതപസരീംസപസമ്ഫസ്സാനം, ദുരുത്താനം ദുരാഗതാനം വചനപഥാനം, ഉപ്പന്നാനം സാരീരികാനം വേദനാനം ദുക്ഖാനം തിബ്ബാനം [തിപ്പാനം (സീ. സ്യാ. പീ.)] ഖരാനം കടുകാനം അസാതാനം അമനാപാനം പാണഹരാനം അധിവാസകജാതികോ ഹോതി.

‘‘യഞ്ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അനധിവാസയതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, അധിവാസയതോ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ അധിവാസനാ പഹാതബ്ബാ.

പരിവജ്ജനാ പഹാതബ്ബാസവാ

൨൫. ‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ പരിവജ്ജനാ പഹാതബ്ബാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ചണ്ഡം ഹത്ഥിം പരിവജ്ജേതി, ചണ്ഡം അസ്സം പരിവജ്ജേതി, ചണ്ഡം ഗോണം പരിവജ്ജേതി, ചണ്ഡം കുക്കുരം പരിവജ്ജേതി, അഹിം ഖാണും കണ്ടകട്ഠാനം സോബ്ഭം പപാതം ചന്ദനികം ഓളിഗല്ലം. യഥാരൂപേ അനാസനേ നിസിന്നം യഥാരൂപേ അഗോചരേ ചരന്തം യഥാരൂപേ പാപകേ മിത്തേ ഭജന്തം വിഞ്ഞൂ സബ്രഹ്മചാരീ പാപകേസു ഠാനേസു ഓകപ്പേയ്യും, സോ തഞ്ച അനാസനം തഞ്ച അഗോചരം തേ ച പാപകേ മിത്തേ പടിസങ്ഖാ യോനിസോ പരിവജ്ജേതി.

‘‘യഞ്ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അപരിവജ്ജയതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, പരിവജ്ജയതോ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ പരിവജ്ജനാ പഹാതബ്ബാ.

വിനോദനാ പഹാതബ്ബാസവാ

൨൬. ‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ വിനോദനാ പഹാതബ്ബാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ഉപ്പന്നം കാമവിതക്കം നാധിവാസേതി പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി, ഉപ്പന്നം ബ്യാപാദവിതക്കം…പേ… ഉപ്പന്നം വിഹിംസാവിതക്കം…പേ… ഉപ്പന്നുപ്പന്നേ പാപകേ അകുസലേ ധമ്മേ നാധിവാസേതി പജഹതി വിനോദേതി ബ്യന്തീകരോതി അനഭാവം ഗമേതി.

‘‘യഞ്ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അവിനോദയതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, വിനോദയതോ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ വിനോദനാ പഹാതബ്ബാ.

ഭാവനാ പഹാതബ്ബാസവാ

൨൭. ‘‘കതമേ ച, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ ഭാവനാ പഹാതബ്ബാ? ഇധ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു പടിസങ്ഖാ യോനിസോ സതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം; പടിസങ്ഖാ യോനിസോ ധമ്മവിചയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി…പേ… വീരിയസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… പീതിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… പസ്സദ്ധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… സമാധിസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി… ഉപേക്ഖാസമ്ബോജ്ഝങ്ഗം ഭാവേതി വിവേകനിസ്സിതം വിരാഗനിസ്സിതം നിരോധനിസ്സിതം വോസ്സഗ്ഗപരിണാമിം.

‘‘യഞ്ഹിസ്സ, ഭിക്ഖവേ, അഭാവയതോ ഉപ്പജ്ജേയ്യും ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ, ഭാവയതോ ഏവംസ തേ ആസവാ വിഘാതപരിളാഹാ ന ഹോന്തി. ഇമേ വുച്ചന്തി, ഭിക്ഖവേ, ആസവാ ഭാവനാ പഹാതബ്ബാ.

൨൮. ‘‘യതോ ഖോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ യേ ആസവാ ദസ്സനാ പഹാതബ്ബാ തേ ദസ്സനാ പഹീനാ ഹോന്തി, യേ ആസവാ സംവരാ പഹാതബ്ബാ തേ സംവരാ പഹീനാ ഹോന്തി, യേ ആസവാ പടിസേവനാ പഹാതബ്ബാ തേ പടിസേവനാ പഹീനാ ഹോന്തി, യേ ആസവാ അധിവാസനാ പഹാതബ്ബാ തേ അധിവാസനാ പഹീനാ ഹോന്തി, യേ ആസവാ പരിവജ്ജനാ പഹാതബ്ബാ തേ പരിവജ്ജനാ പഹീനാ ഹോന്തി, യേ ആസവാ വിനോദനാ പഹാതബ്ബാ തേ വിനോദനാ പഹീനാ ഹോന്തി, യേ ആസവാ ഭാവനാ പഹാതബ്ബാ തേ ഭാവനാ പഹീനാ ഹോന്തി; അയം വുച്ചതി, ഭിക്ഖവേ – ‘ഭിക്ഖു സബ്ബാസവസംവരസംവുതോ വിഹരതി, അച്ഛേച്ഛി [അച്ഛേജ്ജി (ക.)] തണ്ഹം, വിവത്തയി [വാവത്തയി (സീ. പീ.)] സംയോജനം, സമ്മാ മാനാഭിസമയാ അന്തമകാസി ദുക്ഖസ്സാ’’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

സബ്ബാസവസുത്തം നിട്ഠിതം ദുതിയം.

൩. ധമ്മദായാദസുത്തം

൨൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

‘‘ധമ്മദായാദാ മേ, ഭിക്ഖവേ, ഭവഥ, മാ ആമിസദായാദാ. അത്ഥി മേ തുമ്ഹേസു അനുകമ്പാ – ‘കിന്തി മേ സാവകാ ധമ്മദായാദാ ഭവേയ്യും, നോ ആമിസദായാദാ’തി. തുമ്ഹേ ച മേ, ഭിക്ഖവേ, ആമിസദായാദാ ഭവേയ്യാഥ നോ ധമ്മദായാദാ, തുമ്ഹേപി തേന ആദിയാ [ആദിസ്സാ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ഭവേയ്യാഥ – ‘ആമിസദായാദാ സത്ഥുസാവകാ വിഹരന്തി, നോ ധമ്മദായാദാ’തി; അഹമ്പി തേന ആദിയോ ഭവേയ്യം – ‘ആമിസദായാദാ സത്ഥുസാവകാ വിഹരന്തി, നോ ധമ്മദായാദാ’തി. തുമ്ഹേ ച മേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മദായാദാ ഭവേയ്യാഥ, നോ ആമിസദായാദാ, തുമ്ഹേപി തേന ന ആദിയാ ഭവേയ്യാഥ – ‘ധമ്മദായാദാ സത്ഥുസാവകാ വിഹരന്തി, നോ ആമിസദായാദാ’തി; അഹമ്പി തേന ന ആദിയോ ഭവേയ്യം – ‘ധമ്മദായാദാ സത്ഥുസാവകാ വിഹരന്തി, നോ ആമിസദായാദാ’തി. തസ്മാതിഹ മേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മദായാദാ ഭവഥ, മാ ആമിസദായാദാ. അത്ഥി മേ തുമ്ഹേസു അനുകമ്പാ – ‘കിന്തി മേ സാവകാ ധമ്മദായാദാ ഭവേയ്യും, നോ ആമിസദായാദാ’തി.

൩൦. ‘‘ഇധാഹം, ഭിക്ഖവേ, ഭുത്താവീ അസ്സം പവാരിതോ പരിപുണ്ണോ പരിയോസിതോ സുഹിതോ യാവദത്ഥോ; സിയാ ച മേ പിണ്ഡപാതോ അതിരേകധമ്മോ ഛഡ്ഡനീയധമ്മോ [ഛഡ്ഡിയധമ്മോ (സീ. സ്യാ. പീ.)]. അഥ ദ്വേ ഭിക്ഖൂ ആഗച്ഛേയ്യും ജിഘച്ഛാദുബ്ബല്യ- [ജിഘച്ഛാദുബ്ബല്ല (സീ. പീ.)] പരേതാ. ത്യാഹം ഏവം വദേയ്യം – ‘അഹം ഖോമ്ഹി, ഭിക്ഖവേ, ഭുത്താവീ പവാരിതോ പരിപുണ്ണോ പരിയോസിതോ സുഹിതോ യാവദത്ഥോ; അത്ഥി ച മേ അയം പിണ്ഡപാതോ അതിരേകധമ്മോ ഛഡ്ഡനീയധമ്മോ. സചേ ആകങ്ഖഥ, ഭുഞ്ജഥ, നോ ചേ തുമ്ഹേ ഭുഞ്ജിസ്സഥ [സചേ തുമ്ഹേ ന ഭുഞ്ജിസ്സഥ (സീ. സ്യാ. പീ.)], ഇദാനാഹം അപ്പഹരിതേ വാ ഛഡ്ഡേസ്സാമി, അപ്പാണകേ വാ ഉദകേ ഓപിലാപേസ്സാമീ’തി. തത്രേകസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവമസ്സ – ‘ഭഗവാ ഖോ ഭുത്താവീ പവാരിതോ പരിപുണ്ണോ പരിയോസിതോ സുഹിതോ യാവദത്ഥോ; അത്ഥി ചായം ഭഗവതോ പിണ്ഡപാതോ അതിരേകധമ്മോ ഛഡ്ഡനീയധമ്മോ. സചേ മയം ന ഭുഞ്ജിസ്സാമ, ഇദാനി ഭഗവാ അപ്പഹരിതേ വാ ഛഡ്ഡേസ്സതി, അപ്പാണകേ വാ ഉദകേ ഓപിലാപേസ്സതി’. വുത്തം ഖോ പനേതം ഭഗവതാ – ‘ധമ്മദായാദാ മേ, ഭിക്ഖവേ, ഭവഥ, മാ ആമിസദായാദാ’തി. ആമിസഞ്ഞതരം ഖോ പനേതം, യദിദം പിണ്ഡപാതോ. യംനൂനാഹം ഇമം പിണ്ഡപാതം അഭുഞ്ജിത്വാ ഇമിനാവ ജിഘച്ഛാദുബ്ബല്യേന ഏവം ഇമം രത്തിന്ദിവം [രത്തിദിവം (ക.)] വീതിനാമേയ്യ’’ന്തി. സോ തം പിണ്ഡപാതം അഭുഞ്ജിത്വാ തേനേവ ജിഘച്ഛാദുബ്ബല്യേന ഏവം തം രത്തിന്ദിവം വീതിനാമേയ്യ. അഥ ദുതിയസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവമസ്സ – ‘ഭഗവാ ഖോ ഭുത്താവീ പവാരിതോ പരിപുണ്ണോ പരിയോസിതോ സുഹിതോ യാവദത്ഥോ; അത്ഥി ചായം ഭഗവതോ പിണ്ഡപാതോ അതിരേകധമ്മോ ഛഡ്ഡനീയധമ്മോ. സചേ മയം ന ഭുഞ്ജിസ്സാമ, ഇദാനി ഭഗവാ അപ്പഹരിതേ വാ ഛഡ്ഡേസ്സതി, അപ്പാണകേ വാ ഉദകേ ഓപിലാപേസ്സതി. യംനൂനാഹം ഇമം പിണ്ഡപാതം ഭുഞ്ജിത്വാ ജിഘച്ഛാദുബ്ബല്യം പടിവിനോദേത്വാ [പടിവിനേത്വാ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ഏവം ഇമം രത്തിന്ദിവം വീതിനാമേയ്യ’ന്തി. സോ തം പിണ്ഡപാതം ഭുഞ്ജിത്വാ ജിഘച്ഛാദുബ്ബല്യം പടിവിനോദേത്വാ ഏവം തം രത്തിന്ദിവം വീതിനാമേയ്യ. കിഞ്ചാപി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു തം പിണ്ഡപാതം ഭുഞ്ജിത്വാ ജിഘച്ഛാദുബ്ബല്യം പടിവിനോദേത്വാ ഏവം തം രത്തിന്ദിവം വീതിനാമേയ്യ, അഥ ഖോ അസുയേവ മേ പുരിമോ ഭിക്ഖു പുജ്ജതരോ ച പാസംസതരോ ച. തം കിസ്സ ഹേതു? തഞ്ഹി തസ്സ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖുനോ ദീഘരത്തം അപ്പിച്ഛതായ സന്തുട്ഠിയാ സല്ലേഖായ സുഭരതായ വീരിയാരമ്ഭായ സംവത്തിസ്സതി. തസ്മാതിഹ മേ, ഭിക്ഖവേ, ധമ്മദായാദാ ഭവഥ, മാ ആമിസദായാദാ. അത്ഥി മേ തുമ്ഹേസു അനുകമ്പാ – ‘കിന്തി മേ സാവകാ ധമ്മദായാദാ ഭവേയ്യും, നോ ആമിസദായാദാ’’’തി.

ഇദമവോച ഭഗവാ. ഇദം വത്വാന [വത്വാ (സീ. പീ.) ഏവമീദിസേസു ഠാനേസു] സുഗതോ ഉട്ഠായാസനാ വിഹാരം പാവിസി.

൩൧. തത്ര ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ അചിരപക്കന്തസ്സ ഭഗവതോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ആവുസോ ഭിക്ഖവേ’’തി. ‘‘ആവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച –

‘‘കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാ വിവേകം നാനുസിക്ഖന്തി, കിത്താവതാ ച പന സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാ വിവേകമനുസിക്ഖന്തീ’’തി? ‘‘ദൂരതോപി ഖോ മയം, ആവുസോ, ആഗച്ഛാമ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ സന്തികേ ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥമഞ്ഞാതും. സാധു വതായസ്മന്തംയേവ സാരിപുത്തം പടിഭാതു ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ; ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ധാരേസ്സന്തീ’’തി. ‘‘തേന ഹാവുസോ, സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച –

‘‘കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാ വിവേകം നാനുസിക്ഖന്തി? ഇധാവുസോ, സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാ വിവേകം നാനുസിക്ഖന്തി, യേസഞ്ച ധമ്മാനം സത്ഥാ പഹാനമാഹ, തേ ച ധമ്മേ നപ്പജഹന്തി, ബാഹുലികാ [ബാഹുല്ലികാ (സ്യാ.)] ച ഹോന്തി, സാഥലികാ, ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാ, പവിവേകേ നിക്ഖിത്തധുരാ. തത്രാവുസോ, ഥേരാ ഭിക്ഖൂ തീഹി ഠാനേഹി ഗാരയ്ഹാ ഭവന്തി. ‘സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാ വിവേകം നാനുസിക്ഖന്തീ’തി – ഇമിനാ പഠമേന ഠാനേന ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ഗാരയ്ഹാ ഭവന്തി. ‘യേസഞ്ച ധമ്മാനം സത്ഥാ പഹാനമാഹ തേ ച ധമ്മേ നപ്പജഹന്തീ’തി – ഇമിനാ ദുതിയേന ഠാനേന ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ഗാരയ്ഹാ ഭവന്തി. ‘ബാഹുലികാ ച, സാഥലികാ, ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാ, പവിവേകേ നിക്ഖിത്തധുരാ’തി – ഇമിനാ തതിയേന ഠാനേന ഥേരാ ഭിക്ഖൂ ഗാരയ്ഹാ ഭവന്തി. ഥേരാ, ആവുസോ, ഭിക്ഖൂ ഇമേഹി തീഹി ഠാനേഹി ഗാരയ്ഹാ ഭവന്തി. തത്രാവുസോ, മജ്ഝിമാ ഭിക്ഖൂ…പേ… നവാ ഭിക്ഖൂ തീഹി ഠാനേഹി ഗാരയ്ഹാ ഭവന്തി. ‘സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാ വിവേകം നാനുസിക്ഖന്തീ’തി – ഇമിനാ പഠമേന ഠാനേന നവാ ഭിക്ഖൂ ഗാരയ്ഹാ ഭവന്തി. ‘യേസഞ്ച ധമ്മാനം സത്ഥാ പഹാനമാഹ തേ ച ധമ്മേ നപ്പജഹന്തീ’തി – ഇമിനാ ദുതിയേന ഠാനേന നവാ ഭിക്ഖൂ ഗാരയ്ഹാ ഭവന്തി. ‘ബാഹുലികാ ച ഹോന്തി, സാഥലികാ, ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാ, പവിവേകേ നിക്ഖിത്തധുരാ’തി – ഇമിനാ തതിയേന ഠാനേന നവാ ഭിക്ഖൂ ഗാരയ്ഹാ ഭവന്തി. നവാ, ആവുസോ, ഭിക്ഖൂ ഇമേഹി തീഹി ഠാനേഹി ഗാരയ്ഹാ ഭവന്തി. ഏത്താവതാ ഖോ, ആവുസോ, സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാ വിവേകം നാനുസിക്ഖന്തി.

൩൨. ‘‘കിത്താവതാ ച, പനാവുസോ, സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാ വിവേകമനുസിക്ഖന്തി? ഇധാവുസോ, സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാ വിവേകമനുസിക്ഖന്തി – യേസഞ്ച ധമ്മാനം സത്ഥാ പഹാനമാഹ തേ ച ധമ്മേ പജഹന്തി; ന ച ബാഹുലികാ ഹോന്തി, ന സാഥലികാ ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ. തത്രാവുസോ, ഥേരാ ഭിക്ഖൂ തീഹി ഠാനേഹി പാസംസാ ഭവന്തി. ‘സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാ വിവേകമനുസിക്ഖന്തീ’തി – ഇമിനാ പഠമേന ഠാനേന ഥേരാ ഭിക്ഖൂ പാസംസാ ഭവന്തി. ‘യേസഞ്ച ധമ്മാനം സത്ഥാ പഹാനമാഹ തേ ച ധമ്മേ പജഹന്തീ’തി – ഇമിനാ ദുതിയേന ഠാനേന ഥേരാ ഭിക്ഖൂ പാസംസാ ഭവന്തി. ‘ന ച ബാഹുലികാ, ന സാഥലികാ ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ’തി – ഇമിനാ തതിയേന ഠാനേന ഥേരാ ഭിക്ഖൂ പാസംസാ ഭവന്തി. ഥേരാ, ആവുസോ, ഭിക്ഖൂ ഇമേഹി തീഹി ഠാനേഹി പാസംസാ ഭവന്തി. തത്രാവുസോ, മജ്ഝിമാ ഭിക്ഖൂ…പേ… നവാ ഭിക്ഖൂ തീഹി ഠാനേഹി പാസംസാ ഭവന്തി. ‘സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാ വിവേകമനുസിക്ഖന്തീ’തി – ഇമിനാ പഠമേന ഠാനേന നവാ ഭിക്ഖൂ പാസംസാ ഭവന്തി. ‘യേസഞ്ച ധമ്മാനം സത്ഥാ പഹാനമാഹ തേ ച ധമ്മേ പജഹന്തീ’തി – ഇമിനാ ദുതിയേന ഠാനേന നവാ ഭിക്ഖൂ പാസംസാ ഭവന്തി. ‘ന ച ബാഹുലികാ, ന സാഥലികാ ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ’തി – ഇമിനാ തതിയേന ഠാനേന നവാ ഭിക്ഖൂ പാസംസാ ഭവന്തി. നവാ, ആവുസോ, ഭിക്ഖൂ ഇമേഹി തീഹി ഠാനേഹി പാസംസാ ഭവന്തി. ഏത്താവതാ ഖോ, ആവുസോ, സത്ഥു പവിവിത്തസ്സ വിഹരതോ സാവകാ വിവേകമനുസിക്ഖന്തി.

൩൩. ‘‘തത്രാവുസോ, ലോഭോ ച പാപകോ ദോസോ ച പാപകോ. ലോഭസ്സ ച പഹാനായ ദോസസ്സ ച പഹാനായ അത്ഥി മജ്ഝിമാ പടിപദാ ചക്ഖുകരണീ ഞാണകരണീ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. കതമാ ച സാ, ആവുസോ, മജ്ഝിമാ പടിപദാ ചക്ഖുകരണീ ഞാണകരണീ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി? അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം [സേയ്യഥീദം (സീ. സ്യാ. പീ.)] – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ സാ, ആവുസോ, മജ്ഝിമാ പടിപദാ ചക്ഖുകരണീ ഞാണകരണീ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി.

‘‘തത്രാവുസോ, കോധോ ച പാപകോ ഉപനാഹോ ച പാപകോ…പേ… മക്ഖോ ച പാപകോ പളാസോ ച പാപകോ, ഇസ്സാ ച പാപികാ മച്ഛേരഞ്ച പാപകം, മായാ ച പാപികാ സാഠേയ്യഞ്ച പാപകം, ഥമ്ഭോ ച പാപകോ സാരമ്ഭോ ച പാപകോ, മാനോ ച പാപകോ അതിമാനോ ച പാപകോ, മദോ ച പാപകോ പമാദോ ച പാപകോ. മദസ്സ ച പഹാനായ പമാദസ്സ ച പഹാനായ അത്ഥി മജ്ഝിമാ പടിപദാ ചക്ഖുകരണീ ഞാണകരണീ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി. കതമാ ച സാ, ആവുസോ, മജ്ഝിമാ പടിപദാ ചക്ഖുകരണീ ഞാണകരണീ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതി? അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി. അയം ഖോ സാ, ആവുസോ, മജ്ഝിമാ പടിപദാ ചക്ഖുകരണീ ഞാണകരണീ ഉപസമായ അഭിഞ്ഞായ സമ്ബോധായ നിബ്ബാനായ സംവത്തതീ’’തി.

ഇദമവോചായസ്മാ സാരിപുത്തോ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

ധമ്മദായാദസുത്തം നിട്ഠിതം തതിയം.

൪. ഭയഭേരവസുത്തം

൩൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ജാണുസ്സോണി ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം [സാരാണീയം (സീ. സ്യാ. പീ.)] വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ജാണുസ്സോണി ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘യേമേ, ഭോ ഗോതമ, കുലപുത്താ ഭവന്തം ഗോതമം ഉദ്ദിസ്സ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, ഭവം തേസം ഗോതമോ പുബ്ബങ്ഗമോ, ഭവം തേസം ഗോതമോ ബഹുകാരോ, ഭവം തേസം ഗോതമോ സമാദപേതാ [സമാദാപേതാ (?)]; ഭോതോ ച പന ഗോതമസ്സ സാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതീ’’തി. ‘‘ഏവമേതം, ബ്രാഹ്മണ, ഏവമേതം, ബ്രാഹ്മണ! യേ തേ, ബ്രാഹ്മണ, കുലപുത്താ മമം ഉദ്ദിസ്സ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, അഹം തേസം പുബ്ബങ്ഗമോ, അഹം തേസം ബഹുകാരോ, അഹം തേസം സമാദപേതാ; മമ ച പന സാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതീ’’തി. ‘‘ദുരഭിസമ്ഭവാനി ഹി ഖോ, ഭോ ഗോതമ, അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി, ദുക്കരം പവിവേകം, ദുരഭിരമം ഏകത്തേ, ഹരന്തി മഞ്ഞേ മനോ വനാനി സമാധിം അലഭമാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ’’തി. ‘‘ഏവമേതം, ബ്രാഹ്മണ, ഏവമേതം, ബ്രാഹ്മണ! ദുരഭിസമ്ഭവാനി ഹി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി, ദുക്കരം പവിവേകം, ദുരഭിരമം ഏകത്തേ, ഹരന്തി മഞ്ഞേ മനോ വനാനി സമാധിം അലഭമാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ’’തി.

൩൫. ‘‘മയ്ഹമ്പി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, പുബ്ബേവ സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സേവ സതോ ഏതദഹോസി – ‘ദുരഭിസമ്ഭവാനി ഹി ഖോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി, ദുക്കരം പവിവേകം, ദുരഭിരമം ഏകത്തേ, ഹരന്തി മഞ്ഞേ മനോ വനാനി സമാധിം അലഭമാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ’തി. തസ്സ മയ്ഹം ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അപരിസുദ്ധകായകമ്മന്താ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, അപരിസുദ്ധകായകമ്മന്തസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം അപരിസുദ്ധകായകമ്മന്തോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; പരിസുദ്ധകായകമ്മന്തോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ പരിസുദ്ധകായകമ്മന്താ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, പരിസുദ്ധകായകമ്മതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൩൬. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അപരിസുദ്ധവചീകമ്മന്താ…പേ… അപരിസുദ്ധമനോകമ്മന്താ …പേ… അപരിസുദ്ധാജീവാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, അപരിസുദ്ധാജീവസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം അപരിസുദ്ധാജീവോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; പരിസുദ്ധാജീവോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ പരിസുദ്ധാജീവാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, പരിസുദ്ധാജീവതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൩൭. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അഭിജ്ഝാലൂ കാമേസു തിബ്ബസാരാഗാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, അഭിജ്ഝാലുകാമേസുതിബ്ബസാരാഗസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം അഭിജ്ഝാലു കാമേസു തിബ്ബസാരാഗോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; അനഭിജ്ഝാലൂഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ അനഭിജ്ഝാലൂ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, അനഭിജ്ഝാലുതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൩൮. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ബ്യാപന്നചിത്താ പദുട്ഠമനസങ്കപ്പാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, ബ്യാപന്നചിത്തപദുട്ഠമനസങ്കപ്പസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം ബ്യാപന്നചിത്തോ പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; മേത്തചിത്തോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ മേത്തചിത്താ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, മേത്തചിത്തതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൩൯. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഥീനമിദ്ധപരിയുട്ഠിതാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, ഥീനമിദ്ധപരിയുട്ഠാനസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം ഥീനമിദ്ധപരിയുട്ഠിതോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; വിഗതഥീനമിദ്ധോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ വിഗതഥീനമിദ്ധാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, വിഗതഥീനമിദ്ധതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൦. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഉദ്ധതാ അവൂപസന്തചിത്താ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, ഉദ്ധതഅവൂപസന്തചിത്തസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം ഉദ്ധതോ അവൂപസന്തചിത്തോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; വൂപസന്തചിത്തോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ വൂപസന്തചിത്താ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, വൂപസന്തചിത്തതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൧. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ കങ്ഖീ വിചികിച്ഛീ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, കങ്ഖിവിചികിച്ഛിസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം കങ്ഖീ വിചികിച്ഛീ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; തിണ്ണവിചികിച്ഛോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ തിണ്ണവിചികിച്ഛാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, തിണ്ണവിചികിച്ഛതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൨. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അത്തുക്കംസകാ പരവമ്ഭീ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, അത്തുക്കംസനപരവമ്ഭനസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം അത്തുക്കംസകോ പരവമ്ഭീ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; അനത്തുക്കംസകോ അപരവമ്ഭീഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ അനത്തുക്കംസകാ അപരവമ്ഭീ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, അനത്തുക്കംസകതം അപരവമ്ഭിതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൩. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഛമ്ഭീ ഭീരുകജാതികാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, ഛമ്ഭിഭീരുകജാതികസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം ഛമ്ഭീ ഭീരുകജാതികോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; വിഗതലോമഹംസോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ വിഗതലോമഹംസാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, വിഗതലോമഹംസതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൪. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ലാഭസക്കാരസിലോകം നികാമയമാനാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, ലാഭസക്കാരസിലോകനികാമന [നികാമയമാന (സീ. സ്യാ.)] സന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം ലാഭസക്കാരസിലോകം നികാമയമാനോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; അപ്പിച്ഛോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ അപ്പിച്ഛാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, അപ്പിച്ഛതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൫. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ കുസീതാ ഹീനവീരിയാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, കുസീതഹീനവീരിയസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം കുസീതോ ഹീനവീരിയോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; ആരദ്ധവീരിയോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ ആരദ്ധവീരിയാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, ആരദ്ധവീരിയതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൬. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ മുട്ഠസ്സതീ അസമ്പജാനാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, മുട്ഠസ്സതിഅസമ്പജാനസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം മുട്ഠസ്സതി അസമ്പജാനോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; ഉപട്ഠിതസ്സതിഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ ഉപട്ഠിതസ്സതീ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഉപട്ഠിതസ്സതിതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൭. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അസമാഹിതാ വിബ്ഭന്തചിത്താ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, അസമാഹിതവിബ്ഭന്തചിത്തസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം അസമാഹിതോ വിബ്ഭന്തചിത്തോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; സമാധിസമ്പന്നോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ സമാധിസമ്പന്നാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, സമാധിസമ്പദം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൮. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ദുപ്പഞ്ഞാ ഏളമൂഗാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, ദുപ്പഞ്ഞഏളമൂഗസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം ദുപ്പഞ്ഞോ ഏളമൂഗോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; പഞ്ഞാസമ്പന്നോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ പഞ്ഞാസമ്പന്നാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, പഞ്ഞാസമ്പദം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

സോളസപരിയായം നിട്ഠിതം.

൪൯. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യംനൂനാഹം യാ താ രത്തിയോ അഭിഞ്ഞാതാ അഭിലക്ഖിതാ – ചാതുദ്ദസീ പഞ്ചദസീ അട്ഠമീ ച പക്ഖസ്സ – തഥാരൂപാസു രത്തീസു യാനി താനി ആരാമചേതിയാനി വനചേതിയാനി രുക്ഖചേതിയാനി ഭിംസനകാനി സലോമഹംസാനി തഥാരൂപേസു സേനാസനേസു വിഹരേയ്യം അപ്പേവ നാമാഹം ഭയഭേരവം പസ്സേയ്യ’ന്തി. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, അപരേന സമയേന യാ താ രത്തിയോ അഭിഞ്ഞാതാ അഭിലക്ഖിതാ – ചാതുദ്ദസീ പഞ്ചദസീ അട്ഠമീ ച പക്ഖസ്സ – തഥാരൂപാസു രത്തീസു യാനി താനി ആരാമചേതിയാനി വനചേതിയാനി രുക്ഖചേതിയാനി ഭിംസനകാനി സലോമഹംസാനി തഥാരൂപേസു സേനാസനേസു വിഹരാമി. തത്ഥ ച മേ, ബ്രാഹ്മണ, വിഹരതോ മഗോ വാ ആഗച്ഛതി, മോരോ വാ കട്ഠം പാതേതി, വാതോ വാ പണ്ണകസടം [പണ്ണസടം (സീ. പീ.)] ഏരേതി; തസ്സ മയ്ഹം ബ്രാഹ്മണ ഏതദഹോസി [തസ്സ മയ്ഹം ഏവം ഹോതി (സീ. സ്യാ.)] – ‘ഏതം നൂന തം ഭയഭേരവം ആഗച്ഛതീ’തി. തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘കിം നു ഖോ അഹം അഞ്ഞദത്ഥു ഭയപടികങ്ഖീ [ഭയപാടികങ്ഖീ (സീ.)] വിഹരാമി? യംനൂനാഹം യഥാഭൂതം യഥാഭൂതസ്സ [യഥാഭൂതസ്സ യഥാഭൂതസ്സ (സീ. സ്യാ.)] മേ തം ഭയഭേരവം ആഗച്ഛതി, തഥാഭൂതം തഥാഭൂതോവ [യഥാഭൂതോ യഥാഭൂതോവ (സീ. സ്യാ.)] തം ഭയഭേരവം പടിവിനേയ്യ’ന്തി. തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ചങ്കമന്തസ്സ തം ഭയഭേരവം ആഗച്ഛതി. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, നേവ താവ തിട്ഠാമി ന നിസീദാമി ന നിപജ്ജാമി, യാവ ചങ്കമന്തോവ തം ഭയഭേരവം പടിവിനേമി. തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഠിതസ്സ തം ഭയഭേരവം ആഗച്ഛതി. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, നേവ താവ ചങ്കമാമി ന നിസീദാമി ന നിപജ്ജാമി. യാവ ഠിതോവ തം ഭയഭേരവം പടിവിനേമി. തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, നിസിന്നസ്സ തം ഭയഭേരവം ആഗച്ഛതി. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, നേവ താവ നിപജ്ജാമി ന തിട്ഠാമി ന ചങ്കമാമി, യാവ നിസിന്നോവ തം ഭയഭേരവം പടിവിനേമി. തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, നിപന്നസ്സ തം ഭയഭേരവം ആഗച്ഛതി. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, നേവ താവ നിസീദാമി ന തിട്ഠാമി ന ചങ്കമാമി, യാവ നിപന്നോവ തം ഭയഭേരവം പടിവിനേമി.

൫൦. ‘‘സന്തി ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ രത്തിംയേവ സമാനം ദിവാതി സഞ്ജാനന്തി, ദിവായേവ സമാനം രത്തീതി സഞ്ജാനന്തി. ഇദമഹം തേസം സമണബ്രാഹ്മണാനം സമ്മോഹവിഹാരസ്മിം വദാമി. അഹം ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ, രത്തിംയേവ സമാനം രത്തീതി സഞ്ജാനാമി, ദിവായേവ സമാനം ദിവാതി സഞ്ജാനാമി. യം ഖോ തം, ബ്രാഹ്മണ, സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘അസമ്മോഹധമ്മോ സത്തോ ലോകേ ഉപ്പന്നോ ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ ലോകാനുകമ്പായ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’ന്തി, മമേവ തം സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘അസമ്മോഹധമ്മോ സത്തോ ലോകേ ഉപ്പന്നോ ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ ലോകാനുകമ്പായ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’ന്തി.

൫൧. ‘‘ആരദ്ധം ഖോ പന മേ, ബ്രാഹ്മണ, വീരിയം അഹോസി അസല്ലീനം, ഉപട്ഠിതാ സതി അസമ്മുട്ഠാ [അപ്പമ്മുട്ഠാ (സ്യാ.)], പസ്സദ്ധോ കായോ അസാരദ്ധോ, സമാഹിതം ചിത്തം ഏകഗ്ഗം. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസിം. വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസിം. പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖകോ ച വിഹാസിം, സതോ ച സമ്പജാനോ സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേസിം; യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി – ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസിം. സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസിം.

൫൨. ‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേസിം. സോ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ ദസപി ജാതിയോ വീസമ്പി ജാതിയോ തിംസമ്പി ജാതിയോ ചത്താലീസമ്പി ജാതിയോ പഞ്ഞാസമ്പി ജാതിയോ ജാതിസതമ്പി ജാതിസഹസ്സമ്പി ജാതിസതസഹസ്സമ്പി അനേകേപി സംവട്ടകപ്പേ അനേകേപി വിവട്ടകപ്പേ അനേകേപി സംവട്ടവിവട്ടകപ്പേ – ‘അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോ’തി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി. അയം ഖോ മേ, ബ്രാഹ്മണ, രത്തിയാ പഠമേ യാമേ പഠമാ വിജ്ജാ അധിഗതാ, അവിജ്ജാ വിഹതാ വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ, തമോ വിഹതോ ആലോകോ ഉപ്പന്നോ, യഥാ തം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ.

൫൩. ‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ സത്താനം ചുതൂപപാതഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേസിം. സോ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സാമി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാമി – ‘ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ; തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ. ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ; തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ’തി. ഇതി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സാമി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാമി. അയം ഖോ മേ, ബ്രാഹ്മണ, രത്തിയാ മജ്ഝിമേ യാമേ ദുതിയാ വിജ്ജാ അധിഗതാ, അവിജ്ജാ വിഹതാ വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ, തമോ വിഹതോ ആലോകോ ഉപ്പന്നോ, യഥാ തം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ.

൫൪. ‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ ആസവാനം ഖയഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേസിം. സോ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം. ‘ഇമേ ആസവാ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ആസവസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ആസവനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം. തസ്സ മേ ഏവം ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ കാമാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചിത്ഥ, ഭവാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചിത്ഥ, അവിജ്ജാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചിത്ഥ. വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം അഹോസി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി അബ്ഭഞ്ഞാസിം. അയം ഖോ മേ, ബ്രാഹ്മണ, രത്തിയാ പച്ഛിമേ യാമേ തതിയാ വിജ്ജാ അധിഗതാ, അവിജ്ജാ വിഹതാ വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ, തമോ വിഹതോ ആലോകോ ഉപ്പന്നോ, യഥാ തം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ.

൫൫. ‘‘സിയാ ഖോ പന തേ, ബ്രാഹ്മണ, ഏവമസ്സ – ‘അജ്ജാപി നൂന സമണോ ഗോതമോ അവീതരാഗോ അവീതദോസോ അവീതമോഹോ, തസ്മാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവതീ’തി. ന ഖോ പനേതം, ബ്രാഹ്മണ, ഏവം ദട്ഠബ്ബം. ദ്വേ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, അത്ഥവസേ സമ്പസ്സമാനോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി – അത്തനോ ച ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരം സമ്പസ്സമാനോ, പച്ഛിമഞ്ച ജനതം അനുകമ്പമാനോ’’തി.

൫൬. ‘‘അനുകമ്പിതരൂപാ വതായം ഭോതാ ഗോതമേന പച്ഛിമാ ജനതാ, യഥാ തം അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന. അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ! അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ! സേയ്യഥാപി, ഭോ ഗോതമ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ‘ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീ’തി; ഏവമേവം ഭോതാ ഗോതമേന അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം ഭവന്തം ഗോതമം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി.

ഭയഭേരവസുത്തം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.

൫. അനങ്ഗണസുത്തം

൫൭. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ആവുസോ, ഭിക്ഖവേ’’തി. ‘‘ആവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച –

‘‘ചത്താരോമേ, ആവുസോ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഇധാവുസോ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. ഇധ പനാവുസോ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ഇധാവുസോ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. ഇധ പനാവുസോ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, അയം ഇമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം സാങ്ഗണാനംയേവ സതം ഹീനപുരിസോ അക്ഖായതി. തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, അയം ഇമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം സാങ്ഗണാനംയേവ സതം സേട്ഠപുരിസോ അക്ഖായതി. തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, അയം ഇമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം അനങ്ഗണാനംയേവ സതം ഹീനപുരിസോ അക്ഖായതി. തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, അയം ഇമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം അനങ്ഗണാനംയേവ സതം സേട്ഠപുരിസോ അക്ഖായതീ’’തി.

൫൮. ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച –

‘‘കോ നു ഖോ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേനിമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം സാങ്ഗണാനംയേവ സതം ഏകോ ഹീനപുരിസോ അക്ഖായതി, ഏകോ സേട്ഠപുരിസോ അക്ഖായതി? കോ പനാവുസോ സാരിപുത്ത, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേനിമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം അനങ്ഗണാനംയേവ സതം ഏകോ ഹീനപുരിസോ അക്ഖായതി, ഏകോ സേട്ഠപുരിസോ അക്ഖായതീ’’തി?

൫൯. ‘‘തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ന ഛന്ദം ജനേസ്സതി ന വായമിസ്സതി ന വീരിയം ആരഭിസ്സതി തസ്സങ്ഗണസ്സ പഹാനായ; സോ സരാഗോ സദോസോ സമോഹോ സാങ്ഗണോ സംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി. സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, കംസപാതി ആഭതാ ആപണാ വാ കമ്മാരകുലാ വാ രജേന ച മലേന ച പരിയോനദ്ധാ. തമേനം സാമികാ ന ചേവ പരിഭുഞ്ജേയ്യും ന ച പരിയോദപേയ്യും [പരിയോദാപേയ്യും (?)], രജാപഥേ ച നം നിക്ഖിപേയ്യും. ഏവഞ്ഹി സാ, ആവുസോ, കംസപാതി അപരേന സമയേന സംകിലിട്ഠതരാ അസ്സ മലഗ്ഗഹിതാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ന ഛന്ദം ജനേസ്സതി ന വായമിസ്സതി ന വീരിയം ആരഭിസ്സതി തസ്സങ്ഗണസ്സ പഹാനായ; സോ സരാഗോ സദോസോ സമോഹോ സാങ്ഗണോ സംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി.

‘‘തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ഛന്ദം ജനേസ്സതി വായമിസ്സതി വീരിയം ആരഭിസ്സതി തസ്സങ്ഗണസ്സ പഹാനായ; സോ അരാഗോ അദോസോ അമോഹോ അനങ്ഗണോ അസംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി. സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, കംസപാതി ആഭതാ ആപണാ വാ കമ്മാരകുലാ വാ രജേന ച മലേന ച പരിയോനദ്ധാ. തമേനം സാമികാ പരിഭുഞ്ജേയ്യുഞ്ചേവ പരിയോദപേയ്യുഞ്ച, ന ച നം രജാപഥേ നിക്ഖിപേയ്യും. ഏവഞ്ഹി സാ, ആവുസോ, കംസപാതി അപരേന സമയേന പരിസുദ്ധതരാ അസ്സ പരിയോദാതാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ഛന്ദം ജനേസ്സതി വായമിസ്സതി വീരിയം ആരഭിസ്സതി തസ്സങ്ഗണസ്സ പഹാനായ; സോ അരാഗോ അദോസോ അമോഹോ അനങ്ഗണോ അസംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി.

‘‘തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – സുഭനിമിത്തം മനസി കരിസ്സതി, തസ്സ സുഭനിമിത്തസ്സ മനസികാരാ രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേസ്സതി; സോ സരാഗോ സദോസോ സമോഹോ സാങ്ഗണോ സംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി. സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, കംസപാതി ആഭതാ ആപണാ വാ കമ്മാരകുലാ വാ പരിസുദ്ധാ പരിയോദാതാ. തമേനം സാമികാ ന ചേവ പരിഭുഞ്ജേയ്യും ന ച പരിയോദപേയ്യും, രജാപഥേ ച നം നിക്ഖിപേയ്യും. ഏവഞ്ഹി സാ, ആവുസോ, കംസപാതി അപരേന സമയേന സംകിലിട്ഠതരാ അസ്സ മലഗ്ഗഹിതാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – സുഭനിമിത്തം മനസി കരിസ്സതി, തസ്സ സുഭനിമിത്തസ്സ മനസികാരാ രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേസ്സതി;സോ സരാഗോ സദോസോ സമോഹോ സാങ്ഗണോ സംകിലിട്ഠചിത്തോകാലംകരിസ്സതി.

‘‘തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – സുഭനിമിത്തം ന മനസി കരിസ്സതി, തസ്സ സുഭനിമിത്തസ്സ അമനസികാരാ രാഗോ ചിത്തം നാനുദ്ധംസേസ്സതി; സോ അരാഗോ അദോസോ അമോഹോ അനങ്ഗണോ അസംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി. സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, കംസപാതി ആഭതാ ആപണാ വാ കമ്മാരകുലാ വാ പരിസുദ്ധാ പരിയോദാതാ. തമേനം സാമികാ പരിഭുഞ്ജേയ്യുഞ്ചേവ പരിയോദപേയ്യുഞ്ച, ന ച നം രജാപഥേ നിക്ഖിപേയ്യും. ഏവഞ്ഹി സാ, ആവുസോ, കംസപാതി അപരേന സമയേന പരിസുദ്ധതരാ അസ്സ പരിയോദാതാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – സുഭനിമിത്തം ന മനസി കരിസ്സതി, തസ്സ സുഭനിമിത്തസ്സ അമനസികാരാ രാഗോ ചിത്തം നാനുദ്ധംസേസ്സതി; സോ അരാഗോ അദോസോ അമോഹോ അനങ്ഗണോ അസംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി.

‘‘അയം ഖോ, ആവുസോ മോഗ്ഗല്ലാന, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേനിമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം സാങ്ഗണാനംയേവ സതം ഏകോ ഹീനപുരിസോ അക്ഖായതി, ഏകോ സേട്ഠപുരിസോ അക്ഖായതി. അയം പനാവുസോ മോഗ്ഗല്ലാന, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേനിമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം അനങ്ഗണാനംയേവ സതം ഏകോ ഹീനപുരിസോ അക്ഖായതി, ഏകോ സേട്ഠപുരിസോ അക്ഖായതീ’’തി.

൬൦. ‘‘അങ്ഗണം അങ്ഗണന്തി, ആവുസോ, വുച്ചതി. കിസ്സ നു ഖോ ഏതം, ആവുസോ, അധിവചനം യദിദം അങ്ഗണ’’ന്തി? ‘‘പാപകാനം ഖോ ഏതം, ആവുസോ, അകുസലാനം ഇച്ഛാവചരാനം അധിവചനം, യദിദം അങ്ഗണ’’ന്തി.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘ആപത്തിഞ്ച വത ആപന്നോ അസ്സം, ന ച മം ഭിക്ഖൂ ജാനേയ്യും ആപത്തിം ആപന്നോ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം തം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ ജാനേയ്യും – ‘ആപത്തിം ആപന്നോ’തി. ‘ജാനന്തി മം ഭിക്ഖൂ ആപത്തിം ആപന്നോ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘ആപത്തിഞ്ച വത ആപന്നോ അസ്സം, അനുരഹോ മം ഭിക്ഖൂ ചോദേയ്യും, നോ സങ്ഘമജ്ഝേ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം തം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ ചോദേയ്യും, നോ അനുരഹോ. ‘സങ്ഘമജ്ഝേ മം ഭിക്ഖൂ ചോദേന്തി, നോ അനുരഹോ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘ആപത്തിഞ്ച വത ആപന്നോ അസ്സം, സപ്പടിപുഗ്ഗലോ മം ചോദേയ്യ, നോ അപ്പടിപുഗ്ഗലോ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം തം ഭിക്ഖും അപ്പടിപുഗ്ഗലോ ചോദേയ്യ, നോ സപ്പടിപുഗ്ഗലോ. ‘അപ്പടിപുഗ്ഗലോ മം ചോദേതി, നോ സപ്പടിപുഗ്ഗലോ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത മമേവ സത്ഥാ പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യ, ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും സത്ഥാ പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യാ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞം ഭിക്ഖും സത്ഥാ പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യ, ന തം ഭിക്ഖും സത്ഥാ പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യ. ‘അഞ്ഞം ഭിക്ഖും സത്ഥാ പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേതി, ന മം സത്ഥാ പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേതീ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത മമേവ ഭിക്ഖൂ പുരക്ഖത്വാ പുരക്ഖത്വാ ഗാമം ഭത്തായ പവിസേയ്യും, ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ പുരക്ഖത്വാ പുരക്ഖത്വാ ഗാമം ഭത്തായ പവിസേയ്യു’ന്തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ പുരക്ഖത്വാ പുരക്ഖത്വാ ഗാമം ഭത്തായ പവിസേയ്യും, ന തം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ പുരക്ഖത്വാ പുരക്ഖത്വാ ഗാമം ഭത്തായ പവിസേയ്യും. ‘അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ പുരക്ഖത്വാ പുരക്ഖത്വാ ഗാമം ഭത്തായ പവിസന്തി, ന മം ഭിക്ഖൂ പുരക്ഖത്വാ പുരക്ഖത്വാ ഗാമം ഭത്തായ പവിസന്തീ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത അഹമേവ ലഭേയ്യം ഭത്തഗ്ഗേ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡം, ന അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ലഭേയ്യ ഭത്തഗ്ഗേ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡ’ന്തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ലഭേയ്യ ഭത്തഗ്ഗേ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡം, ന സോ ഭിക്ഖു ലഭേയ്യ ഭത്തഗ്ഗേ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡം. ‘അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ലഭതി ഭത്തഗ്ഗേ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡം, നാഹം ലഭാമി ഭത്തഗ്ഗേ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡ’ന്തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത അഹമേവ ഭത്തഗ്ഗേ ഭുത്താവീ അനുമോദേയ്യം, ന അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ഭത്തഗ്ഗേ ഭുത്താവീ അനുമോദേയ്യാ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ഭത്തഗ്ഗേ ഭുത്താവീ അനുമോദേയ്യ, ന സോ ഭിക്ഖു ഭത്തഗ്ഗേ ഭുത്താവീ അനുമോദേയ്യ. ‘അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ഭത്തഗ്ഗേ ഭുത്താവീ അനുമോദതി, നാഹം ഭത്തഗ്ഗേ ഭുത്താവീ അനുമോദാമീ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത അഹമേവ ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യം, ന അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യാ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യ, ന സോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യ. ‘അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേതി, നാഹം ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേമീ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത അഹമേവ ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖുനീനം ധമ്മം ദേസേയ്യം…പേ… ഉപാസകാനം ധമ്മം ദേസേയ്യം…പേ… ഉപാസികാനം ധമ്മം ദേസേയ്യം, ന അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഉപാസികാനം ധമ്മം ദേസേയ്യാ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഉപാസികാനം ധമ്മം ദേസേയ്യ, ന സോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഉപാസികാനം ധമ്മം ദേസേയ്യ. ‘അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഉപാസികാനം ധമ്മം ദേസേതി, നാഹം ആരാമഗതാനം ഉപാസികാനം ധമ്മം ദേസേമീ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.