൯. സമ്മാദിട്ഠിസുത്തം

൮൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ആവുസോ ഭിക്ഖവേ’’തി. ‘‘ആവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച –

‘‘‘സമ്മാദിട്ഠി [സമ്മാദിട്ഠീ (സീ. സ്യാ.)] സമ്മാദിട്ഠീ’തി, ആവുസോ, വുച്ചതി. കിത്താവതാ നു ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി?

‘‘ദൂരതോപി ഖോ മയം, ആവുസോ, ആഗച്ഛേയ്യാമ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ സന്തികേ ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥമഞ്ഞാതും. സാധു വതായസ്മന്തംയേവ സാരിപുത്തം പടിഭാതു ഏതസ്സ ഭാസിതസ്സ അത്ഥോ. ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ സുത്വാ ഭിക്ഖൂ ധാരേസ്സന്തീ’’തി. ‘‘തേന ഹി, ആവുസോ, സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച –

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ അകുസലഞ്ച പജാനാതി, അകുസലമൂലഞ്ച പജാനാതി, കുസലഞ്ച പജാനാതി, കുസലമൂലഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമം പനാവുസോ, അകുസലം, കതമം അകുസലമൂലം, കതമം കുസലം, കതമം കുസലമൂലം? പാണാതിപാതോ ഖോ, ആവുസോ, അകുസലം, അദിന്നാദാനം അകുസലം, കാമേസുമിച്ഛാചാരോ അകുസലം, മുസാവാദോ അകുസലം, പിസുണാ വാചാ [പിസുണവാചാ (ക.)] അകുസലം, ഫരുസാ വാചാ [ഫരുസവാചാ (ക.)] അകുസലം, സമ്ഫപ്പലാപോ അകുസലം, അഭിജ്ഝാ അകുസലം, ബ്യാപാദോ അകുസലം, മിച്ഛാദിട്ഠി അകുസലം – ഇദം വുച്ചതാവുസോ അകുസലം. കതമഞ്ചാവുസോ, അകുസലമൂലം? ലോഭോ അകുസലമൂലം, ദോസോ അകുസലമൂലം, മോഹോ അകുസലമൂലം – ഇദം വുച്ചതാവുസോ, അകുസലമൂലം.

‘‘കതമഞ്ചാവുസോ, കുസലം? പാണാതിപാതാ വേരമണീ കുസലം, അദിന്നാദാനാ വേരമണീ കുസലം, കാമേസുമിച്ഛാചാരാ വേരമണീ കുസലം, മുസാവാദാ വേരമണീ കുസലം, പിസുണായ വാചായ വേരമണീ കുസലം, ഫരുസായ വാചായ വേരമണീ കുസലം, സമ്ഫപ്പലാപാ വേരമണീ കുസലം, അനഭിജ്ഝാ കുസലം, അബ്യാപാദോ കുസലം, സമ്മാദിട്ഠി കുസലം – ഇദം വുച്ചതാവുസോ, കുസലം. കതമഞ്ചാവുസോ, കുസലമൂലം? അലോഭോ കുസലമൂലം, അദോസോ കുസലമൂലം, അമോഹോ കുസലമൂലം – ഇദം വുച്ചതാവുസോ, കുസലമൂലം.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം അകുസലം പജാനാതി, ഏവം അകുസലമൂലം പജാനാതി, ഏവം കുസലം പജാനാതി, ഏവം കുസലമൂലം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ, പടിഘാനുസയം പടിവിനോദേത്വാ, ‘അസ്മീ’തി ദിട്ഠിമാനാനുസയം സമൂഹനിത്വാ, അവിജ്ജം പഹായ വിജ്ജം ഉപ്പാദേത്വാ, ദിട്ഠേവധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൯൦. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഉത്തരി [ഉത്തരിം (സീ. സ്യാ. പീ.)] പഞ്ഹം അപുച്ഛും [അപുച്ഛിംസു (സ്യാ.)] – ‘‘സിയാ പനാവുസോ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ യഥാ അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി?

‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ആഹാരഞ്ച പജാനാതി, ആഹാരസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ആഹാരനിരോധഞ്ച പജാനാതി, ആഹാരനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമോ പനാവുസോ, ആഹാരോ, കതമോ ആഹാരസമുദയോ, കതമോ ആഹാരനിരോധോ, കതമാ ആഹാരനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ചത്താരോമേ, ആവുസോ, ആഹാരാ ഭൂതാനം വാ സത്താനം ഠിതിയാ, സമ്ഭവേസീനം വാ അനുഗ്ഗഹായ. കതമേ ചത്താരോ? കബളീകാരോ ആഹാരോ ഓളാരികോ വാ സുഖുമോ വാ, ഫസ്സോ ദുതിയോ, മനോസഞ്ചേതനാ തതിയാ, വിഞ്ഞാണം ചതുത്ഥം. തണ്ഹാസമുദയാ ആഹാരസമുദയോ, തണ്ഹാനിരോധാ ആഹാരനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ആഹാരനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി സമ്മാസങ്കപ്പോ സമ്മാവാചാ സമ്മാകമ്മന്തോ, സമ്മാആജീവോ സമ്മാവായാമോ സമ്മാസതി സമ്മാസമാധി’.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം ആഹാരം പജാനാതി, ഏവം ആഹാരസമുദയം പജാനാതി, ഏവം ആഹാരനിരോധം പജാനാതി, ഏവം ആഹാരനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ, പടിഘാനുസയം പടിവിനോദേത്വാ, ‘അസ്മീ’തി ദിട്ഠിമാനാനുസയം സമൂഹനിത്വാ, അവിജ്ജം പഹായ വിജ്ജം ഉപ്പാദേത്വാ, ദിട്ഠേവധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൯൧. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഉത്തരി പഞ്ഹം അപുച്ഛും – ‘‘സിയാ പനാവുസോ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ യഥാ അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി?

‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ദുക്ഖഞ്ച പജാനാതി, ദുക്ഖസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ദുക്ഖനിരോധഞ്ച പജാനാതി, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമം പനാവുസോ, ദുക്ഖം, കതമോ ദുക്ഖസമുദയോ, കതമോ ദുക്ഖനിരോധോ, കതമാ ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ജാതിപി ദുക്ഖാ, ജരാപി ദുക്ഖാ, മരണമ്പി ദുക്ഖം, സോകപരിദേവദുക്ഖദോമനസ്സുപായാസാപി ദുക്ഖാ, അപ്പിയേഹി സമ്പയോഗോപി ദുക്ഖോ, പിയേഹി വിപ്പയോഗോപി ദുക്ഖോ, യമ്പിച്ഛം ന ലഭതി തമ്പി ദുക്ഖം, സംഖിത്തേന പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാ [പഞ്ചുപാദാനക്ഖന്ധാപി (ക.)] ദുക്ഖാ – ഇദം വുച്ചതാവുസോ, ദുക്ഖം. കതമോ ചാവുസോ, ദുക്ഖസമുദയോ? യായം തണ്ഹാ പോനോബ്ഭവികാ നന്ദീരാഗസഹഗതാ [പോനോഭവികാ (സീ. പീ.)] തത്രതത്രാഭിനന്ദിനീ [നന്ദിരാഗസഹഗതാ (സീ. പീ.)], സേയ്യഥിദം, കാമതണ്ഹാ ഭവതണ്ഹാ വിഭവതണ്ഹാ – അയം വുച്ചതാവുസോ, ദുക്ഖസമുദയോ. കതമോ ചാവുസോ, ദുക്ഖനിരോധോ? യോ തസ്സായേവ തണ്ഹായ അസേസവിരാഗനിരോധോ ചാഗോ പടിനിസ്സഗ്ഗോ മുത്തി അനാലയോ – അയം വുച്ചതാവുസോ, ദുക്ഖനിരോധോ. കതമാ ചാവുസോ, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ, സേയ്യഥിദം, സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി – അയം വുച്ചതാവുസോ, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം ദുക്ഖം പജാനാതി, ഏവം ദുക്ഖസമുദയം പജാനാതി, ഏവം ദുക്ഖനിരോധം പജാനാതി, ഏവം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ, പടിഘാനുസയം പടിവിനോദേത്വാ, ‘അസ്മീ’തി ദിട്ഠിമാനാനുസയം സമൂഹനിത്വാ, അവിജ്ജം പഹായ വിജ്ജം ഉപ്പാദേത്വാ, ദിട്ഠേവധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൯൨. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഉത്തരി പഞ്ഹം അപുച്ഛും – ‘‘സിയാ പനാവുസോ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ യഥാ അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി?

‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ജരാമരണഞ്ച പജാനാതി, ജരാമരണസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ജരാമരണനിരോധഞ്ച പജാനാതി, ജരാമരണനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമം പനാവുസോ, ജരാമരണം, കതമോ ജരാമരണസമുദയോ, കതമോ ജരാമരണനിരോധോ, കതമാ ജരാമരണനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? യാ തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹി തമ്ഹി സത്തനികായേ ജരാ ജീരണതാ ഖണ്ഡിച്ചം പാലിച്ചം വലിത്തചതാ ആയുനോ സംഹാനി ഇന്ദ്രിയാനം പരിപാകോ – അയം വുച്ചതാവുസോ, ജരാ. കതമഞ്ചാവുസോ, മരണം? യാ [യം (പീ. ക.), സതിപട്ഠാനസുത്തേപി] തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹാ തമ്ഹാ സത്തനികായാ ചുതി ചവനതാ ഭേദോ അന്തരധാനം മച്ചു മരണം കാലംകിരിയാ ഖന്ധാനം ഭേദോ, കളേവരസ്സ നിക്ഖേപോ, ജീവിതിന്ദ്രിയസ്സുപച്ഛേദോ – ഇദം വുച്ചതാവുസോ, മരണം. ഇതി അയഞ്ച ജരാ ഇദഞ്ച മരണം – ഇദം വുച്ചതാവുസോ, ജരാമരണം. ജാതിസമുദയാ ജരാമരണസമുദയോ, ജാതിനിരോധാ ജരാമരണനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ജരാമരണനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം ജരാമരണം പജാനാതി, ഏവം ജരാമരണസമുദം പജാനാതി, ഏവം ജരാമരണനിരോധം പജാനാതി, ഏവം ജരാമരണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ…പേ… ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൯൩. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ…പേ… അപുച്ഛും – സിയാ പനാവുസോ…പേ… ‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ജാതിഞ്ച പജാനാതി, ജാതിസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ജാതിനിരോധഞ്ച പജാനാതി, ജാതിനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമാ പനാവുസോ, ജാതി, കതമോ ജാതിസമുദയോ, കതമോ ജാതിനിരോധോ, കതമാ ജാതിനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? യാ തേസം തേസം സത്താനം തമ്ഹി തമ്ഹി സത്തനികായേ ജാതി സഞ്ജാതി ഓക്കന്തി അഭിനിബ്ബത്തി ഖന്ധാനം പാതുഭാവോ, ആയതനാനം പടിലാഭോ – അയം വുച്ചതാവുസോ, ജാതി. ഭവസമുദയാ ജാതിസമുദയോ, ഭവനിരോധാ ജാതിനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ജാതിനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം ജാതിം പജാനാതി, ഏവം ജാതിസമുദയം പജാനാതി, ഏവം ജാതിനിരോധം പജാനാതി, ഏവം ജാതിനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ…പേ… ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൯൪. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ…പേ… അപുച്ഛും – സിയാ പനാവുസോ…പേ… ‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഭവഞ്ച പജാനാതി, ഭവസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ഭവനിരോധഞ്ച പജാനാതി, ഭവനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമോ പനാവുസോ, ഭവോ, കതമോ ഭവസമുദയോ, കതമോ ഭവനിരോധോ, കതമാ ഭവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? തയോമേ, ആവുസോ, ഭവാ – കാമഭവോ, രൂപഭവോ, അരൂപഭവോ. ഉപാദാനസമുദയാ ഭവസമുദയോ, ഉപാദാനനിരോധാ ഭവനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഭവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം ഭവം പജാനാതി, ഏവം ഭവസമുദയം പജാനാതി, ഏവം ഭവനിരോധം പജാനാതി, ഏവം ഭവനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ…പേ… ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി. ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൯൫. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ…പേ… അപുച്ഛും – സിയാ പനാവുസോ…പേ… ‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഉപാദാനഞ്ച പജാനാതി, ഉപാദാനസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ഉപാദാനനിരോധഞ്ച പജാനാതി, ഉപാദാനനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമം പനാവുസോ, ഉപാദാനം, കതമോ ഉപാദാനസമുദയോ, കതമോ ഉപാദാനനിരോധോ, കതമാ ഉപാദാനനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ചത്താരിമാനി, ആവുസോ, ഉപാദാനാനി – കാമുപാദാനം, ദിട്ഠുപാദാനം, സീലബ്ബതുപാദാനം, അത്തവാദുപാദാനം. തണ്ഹാസമുദയാ ഉപാദാനസമുദയോ, തണ്ഹാനിരോധാ ഉപാദാനനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഉപാദാനനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം ഉപാദാനം പജാനാതി, ഏവം ഉപാദാനസമുദയം പജാനാതി, ഏവം ഉപാദാനനിരോധം പജാനാതി, ഏവം ഉപാദാനനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ…പേ… ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൯൬. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ…പേ… അപുച്ഛും – സിയാ പനാവുസോ…പേ… ‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ തണ്ഹഞ്ച പജാനാതി, തണ്ഹാസമുദയഞ്ച പജാനാതി, തണ്ഹാനിരോധഞ്ച പജാനാതി, തണ്ഹാനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമാ പനാവുസോ, തണ്ഹാ, കതമോ തണ്ഹാസമുദയോ, കതമോ തണ്ഹാനിരോധോ, കതമാ തണ്ഹാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ഛയിമേ, ആവുസോ, തണ്ഹാകായാ – രൂപതണ്ഹാ, സദ്ദതണ്ഹാ, ഗന്ധതണ്ഹാ, രസതണ്ഹാ, ഫോട്ഠബ്ബതണ്ഹാ, ധമ്മതണ്ഹാ. വേദനാസമുദയാ തണ്ഹാസമുദയോ, വേദനാനിരോധാ തണ്ഹാനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ തണ്ഹാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം തണ്ഹം പജാനാതി, ഏവം തണ്ഹാസമുദയം പജാനാതി, ഏവം തണ്ഹാനിരോധം പജാനാതി, ഏവം തണ്ഹാനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ…പേ… ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൯൭. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ…പേ… അപുച്ഛും – സിയാ പനാവുസോ…പേ… ‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ വേദനഞ്ച പജാനാതി, വേദനാസമുദയഞ്ച പജാനാതി, വേദനാനിരോധഞ്ച പജാനാതി, വേദനാനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമാ പനാവുസോ, വേദനാ, കതമോ വേദനാസമുദയോ, കതമോ വേദനാനിരോധോ, കതമാ വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ഛയിമേ, ആവുസോ, വേദനാകായാ – ചക്ഖുസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, സോതസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, ഘാനസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, കായസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ, മനോസമ്ഫസ്സജാ വേദനാ. ഫസ്സസമുദയാ വേദനാസമുദയോ, ഫസ്സനിരോധാ വേദനാനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ വേദനാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം വേദനം പജാനാതി, ഏവം വേദനാസമുദയം പജാനാതി, ഏവം വേദനാനിരോധം പജാനാതി, ഏവം വേദനാനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ…പേ… ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൯൮. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ…പേ… അപുച്ഛും – സിയാ പനാവുസോ…പേ… ‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഫസ്സഞ്ച പജാനാതി, ഫസ്സസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ഫസ്സനിരോധഞ്ച പജാനാതി, ഫസ്സനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമോ പനാവുസോ, ഫസ്സോ, കതമോ ഫസ്സസമുദയോ, കതമോ ഫസ്സനിരോധോ, കതമാ ഫസ്സനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ഛയിമേ, ആവുസോ, ഫസ്സകായാ – ചക്ഖുസമ്ഫസ്സോ, സോതസമ്ഫസ്സോ, ഘാനസമ്ഫസ്സോ, ജിവ്ഹാസമ്ഫസ്സോ, കായസമ്ഫസ്സോ, മനോസമ്ഫസ്സോ. സളായതനസമുദയാ ഫസ്സസമുദയോ, സളായതനനിരോധാ ഫസ്സനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ഫസ്സനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം ഫസ്സം പജാനാതി, ഏവം ഫസ്സസമുദയം പജാനാതി, ഏവം ഫസ്സനിരോധം പജാനാതി, ഏവം ഫസ്സനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ…പേ… ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൯൯. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ…പേ… അപുച്ഛും – സിയാ പനാവുസോ…പേ… ‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സളായതനഞ്ച പജാനാതി, സളായതനസമുദയഞ്ച പജാനാതി, സളായതനനിരോധഞ്ച പജാനാതി, സളായതനനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമം പനാവുസോ, സളായതനം, കതമോ സളായതനസമുദയോ, കതമോ സളായതനനിരോധോ, കതമാ സളായതനനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ഛയിമാനി, ആവുസോ, ആയതനാനി – ചക്ഖായതനം, സോതായതനം, ഘാനായതനം, ജിവ്ഹായതനം, കായായതനം, മനായതനം. നാമരൂപസമുദയാ സളായതനസമുദയോ, നാമരൂപനിരോധാ സളായതനനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ സളായതനനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം സളായതനം പജാനാതി, ഏവം സളായതനസമുദയം പജാനാതി, ഏവം സളായതനനിരോധം പജാനാതി, ഏവം സളായതനനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ…പേ… ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൧൦൦. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ…പേ… അപുച്ഛും – സിയാ പനാവുസോ…പേ… ‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ നാമരൂപഞ്ച പജാനാതി, നാമരൂപസമുദയഞ്ച പജാനാതി, നാമരൂപനിരോധഞ്ച പജാനാതി, നാമരൂപനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമം പനാവുസോ, നാമരൂപം, കതമോ നാമരൂപസമുദയോ, കതമോ നാമരൂപനിരോധോ, കതമാ നാമരൂപനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? വേദനാ, സഞ്ഞാ, ചേതനാ, ഫസ്സോ, മനസികാരോ – ഇദം വുച്ചതാവുസോ, നാമം; ചത്താരി ച മഹാഭൂതാനി, ചതുന്നഞ്ച മഹാഭൂതാനം ഉപാദായരൂപം – ഇദം വുച്ചതാവുസോ, രൂപം. ഇതി ഇദഞ്ച നാമം ഇദഞ്ച രൂപം – ഇദം വുച്ചതാവുസോ, നാമരൂപം. വിഞ്ഞാണസമുദയാ നാമരൂപസമുദയോ, വിഞ്ഞാണനിരോധാ നാമരൂപനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ നാമരൂപനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം നാമരൂപം പജാനാതി, ഏവം നാമരൂപസമുദയം പജാനാതി, ഏവം നാമരൂപനിരോധം പജാനാതി, ഏവം നാമരൂപനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ…പേ… ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൧൦൧. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ…പേ… അപുച്ഛും – സിയാ പനാവുസോ…പേ… ‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ വിഞ്ഞാണഞ്ച പജാനാതി, വിഞ്ഞാണസമുദയഞ്ച പജാനാതി, വിഞ്ഞാണനിരോധഞ്ച പജാനാതി, വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമം പനാവുസോ, വിഞ്ഞാണം, കതമോ വിഞ്ഞാണസമുദയോ, കതമോ വിഞ്ഞാണനിരോധോ, കതമാ വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? ഛയിമേ, ആവുസോ, വിഞ്ഞാണകായാ – ചക്ഖുവിഞ്ഞാണം, സോതവിഞ്ഞാണം, ഘാനവിഞ്ഞാണം, ജിവ്ഹാവിഞ്ഞാണം, കായവിഞ്ഞാണം, മനോവിഞ്ഞാണം. സങ്ഖാരസമുദയാ വിഞ്ഞാണസമുദയോ, സങ്ഖാരനിരോധാ വിഞ്ഞാണനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം വിഞ്ഞാണം പജാനാതി, ഏവം വിഞ്ഞാണസമുദയം പജാനാതി, ഏവം വിഞ്ഞാണനിരോധം പജാനാതി, ഏവം വിഞ്ഞാണനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ…പേ… ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൧൦൨. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ…പേ… അപുച്ഛും – സിയാ പനാവുസോ…പേ… ‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സങ്ഖാരേ ച പജാനാതി, സങ്ഖാരസമുദയഞ്ച പജാനാതി, സങ്ഖാരനിരോധഞ്ച പജാനാതി, സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമേ പനാവുസോ, സങ്ഖാരാ, കതമോ സങ്ഖാരസമുദയോ, കതമോ സങ്ഖാരനിരോധോ, കതമാ സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? തയോമേ, ആവുസോ, സങ്ഖാരാ – കായസങ്ഖാരോ, വചീസങ്ഖാരോ, ചിത്തസങ്ഖാരോ. അവിജ്ജാസമുദയാ സങ്ഖാരസമുദയോ, അവിജ്ജാനിരോധാ സങ്ഖാരനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം സങ്ഖാരേ പജാനാതി, ഏവം സങ്ഖാരസമുദയം പജാനാതി, ഏവം സങ്ഖാരനിരോധം പജാനാതി, ഏവം സങ്ഖാരനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ, പടിഘാനുസയം പടിവിനോദേത്വാ, ‘അസ്മീ’തി ദിട്ഠിമാനാനുസയം സമൂഹനിത്വാ, അവിജ്ജം പഹായ വിജ്ജം ഉപ്പാദേത്വാ, ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൧൦൩. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ…പേ… അപുച്ഛും – സിയാ പനാവുസോ…പേ… ‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ അവിജ്ജഞ്ച പജാനാതി, അവിജ്ജാസമുദയഞ്ച പജാനാതി, അവിജ്ജാനിരോധഞ്ച പജാനാതി, അവിജ്ജാനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമാ പനാവുസോ, അവിജ്ജാ, കതമോ അവിജ്ജാസമുദയോ, കതമോ അവിജ്ജാനിരോധോ, കതമാ അവിജ്ജാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ? യം ഖോ, ആവുസോ, ദുക്ഖേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖസമുദയേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധേ അഞ്ഞാണം, ദുക്ഖനിരോധഗാമിനിയാ പടിപദായ അഞ്ഞാണം – അയം വുച്ചതാവുസോ, അവിജ്ജാ. ആസവസമുദയാ അവിജ്ജാസമുദയോ, ആസവനിരോധാ അവിജ്ജാനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ അവിജ്ജാനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം അവിജ്ജം പജാനാതി, ഏവം അവിജ്ജാസമുദയം പജാനാതി, ഏവം അവിജ്ജാനിരോധം പജാനാതി, ഏവം അവിജ്ജാനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ, പടിഘാനുസയം പടിവിനോദേത്വാ, ‘അസ്മീ’തി ദിട്ഠിമാനാനുസയം സമൂഹനിത്വാ, അവിജ്ജം പഹായ വിജ്ജം ഉപ്പാദേത്വാ, ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

൧൦൪. ‘‘സാധാവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഭാസിതം അഭിനന്ദിത്വാ അനുമോദിത്വാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഉത്തരി പഞ്ഹം അപുച്ഛും – ‘‘സിയാ പനാവുസോ, അഞ്ഞോപി പരിയായോ യഥാ അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി?

‘‘സിയാ, ആവുസോ. യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ആസവഞ്ച പജാനാതി, ആസവസമുദയഞ്ച പജാനാതി, ആസവനിരോധഞ്ച പജാനാതി, ആസവനിരോധഗാമിനിം പടിപദഞ്ച പജാനാതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മം. കതമോ പനാവുസോ, ആസവോ, കതമോ ആസവസമുദയോ, കതമോ ആസവനിരോധോ, കതമാ ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാതി? തയോമേ, ആവുസോ, ആസവാ – കാമാസവോ, ഭവാസവോ, അവിജ്ജാസവോ. അവിജ്ജാസമുദയാ ആസവസമുദയോ, അവിജ്ജാനിരോധാ ആസവനിരോധോ, അയമേവ അരിയോ അട്ഠങ്ഗികോ മഗ്ഗോ ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ, സേയ്യഥിദം – സമ്മാദിട്ഠി…പേ… സമ്മാസമാധി.

‘‘യതോ ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ ഏവം ആസവം പജാനാതി, ഏവം ആസവസമുദയം പജാനാതി, ഏവം ആസവനിരോധം പജാനാതി, ഏവം ആസവനിരോധഗാമിനിം പടിപദം പജാനാതി, സോ സബ്ബസോ രാഗാനുസയം പഹായ, പടിഘാനുസയം പടിവിനോദേത്വാ, ‘അസ്മീ’തി ദിട്ഠിമാനാനുസയം സമൂഹനിത്വാ, അവിജ്ജം പഹായ വിജ്ജം ഉപ്പാദേത്വാ, ദിട്ഠേവ ധമ്മേ ദുക്ഖസ്സന്തകരോ ഹോതി – ഏത്താവതാപി ഖോ, ആവുസോ, അരിയസാവകോ സമ്മാദിട്ഠി ഹോതി, ഉജുഗതാസ്സ ദിട്ഠി, ധമ്മേ അവേച്ചപ്പസാദേന സമന്നാഗതോ, ആഗതോ ഇമം സദ്ധമ്മ’’ന്തി.

ഇദമവോചായസ്മാ സാരിപുത്തോ. അത്തമനാ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

സമ്മാദിട്ഠിസുത്തം നിട്ഠിതം നവമം. [ഇതോ പരം കേസുചി പോത്ഥകേസു ഇമാപി ഗാഥായോ§ഏവം ദിസ്സന്തി –§ദുക്ഖം ജരാമരണം ഉപാദാനം, സളായതനം നാമരൂപം. വിഞ്ഞാണം യാ സാ പരേ, കതമാ പനാവുസോ പദാനം§കിം ജാതി തണ്ഹാ ച വേദനാ, അവിജ്ജായ ചതുക്കനയോ. ചത്താരി പരേ കതമാ, പനാവുസോ പദാനം കേവലം§ആഹാരോ ച ഭവോ ഫസ്സോ, സങ്ഖാരോ ആസവപഞ്ചമോ. യാവ പഞ്ച പരേ കതമാ, പനാവുസോ പദാനം കിം§കതമന്തി ഛബ്ബിധാ വുത്തം, കതമാനി ചതുബ്ബിധാനി. കതമോ പഞ്ചവിധോ വുത്തോ, സബ്ബേസം ഏകസങ്ഖാനം പഞ്ചനയപദാനി ചാതി]