൪. ഭയഭേരവസുത്തം

൩൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ജാണുസ്സോണി ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദി. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം [സാരാണീയം (സീ. സ്യാ. പീ.)] വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ജാണുസ്സോണി ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘യേമേ, ഭോ ഗോതമ, കുലപുത്താ ഭവന്തം ഗോതമം ഉദ്ദിസ്സ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, ഭവം തേസം ഗോതമോ പുബ്ബങ്ഗമോ, ഭവം തേസം ഗോതമോ ബഹുകാരോ, ഭവം തേസം ഗോതമോ സമാദപേതാ [സമാദാപേതാ (?)]; ഭോതോ ച പന ഗോതമസ്സ സാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതീ’’തി. ‘‘ഏവമേതം, ബ്രാഹ്മണ, ഏവമേതം, ബ്രാഹ്മണ! യേ തേ, ബ്രാഹ്മണ, കുലപുത്താ മമം ഉദ്ദിസ്സ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, അഹം തേസം പുബ്ബങ്ഗമോ, അഹം തേസം ബഹുകാരോ, അഹം തേസം സമാദപേതാ; മമ ച പന സാ ജനതാ ദിട്ഠാനുഗതിം ആപജ്ജതീ’’തി. ‘‘ദുരഭിസമ്ഭവാനി ഹി ഖോ, ഭോ ഗോതമ, അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി, ദുക്കരം പവിവേകം, ദുരഭിരമം ഏകത്തേ, ഹരന്തി മഞ്ഞേ മനോ വനാനി സമാധിം അലഭമാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ’’തി. ‘‘ഏവമേതം, ബ്രാഹ്മണ, ഏവമേതം, ബ്രാഹ്മണ! ദുരഭിസമ്ഭവാനി ഹി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി, ദുക്കരം പവിവേകം, ദുരഭിരമം ഏകത്തേ, ഹരന്തി മഞ്ഞേ മനോ വനാനി സമാധിം അലഭമാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ’’തി.

൩൫. ‘‘മയ്ഹമ്പി ഖോ, ബ്രാഹ്മണ, പുബ്ബേവ സമ്ബോധാ അനഭിസമ്ബുദ്ധസ്സ ബോധിസത്തസ്സേവ സതോ ഏതദഹോസി – ‘ദുരഭിസമ്ഭവാനി ഹി ഖോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി, ദുക്കരം പവിവേകം, ദുരഭിരമം ഏകത്തേ, ഹരന്തി മഞ്ഞേ മനോ വനാനി സമാധിം അലഭമാനസ്സ ഭിക്ഖുനോ’തി. തസ്സ മയ്ഹം ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അപരിസുദ്ധകായകമ്മന്താ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, അപരിസുദ്ധകായകമ്മന്തസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം അപരിസുദ്ധകായകമ്മന്തോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; പരിസുദ്ധകായകമ്മന്തോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ പരിസുദ്ധകായകമ്മന്താ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, പരിസുദ്ധകായകമ്മതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൩൬. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അപരിസുദ്ധവചീകമ്മന്താ…പേ… അപരിസുദ്ധമനോകമ്മന്താ …പേ… അപരിസുദ്ധാജീവാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, അപരിസുദ്ധാജീവസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം അപരിസുദ്ധാജീവോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; പരിസുദ്ധാജീവോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ പരിസുദ്ധാജീവാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, പരിസുദ്ധാജീവതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൩൭. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അഭിജ്ഝാലൂ കാമേസു തിബ്ബസാരാഗാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, അഭിജ്ഝാലുകാമേസുതിബ്ബസാരാഗസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം അഭിജ്ഝാലു കാമേസു തിബ്ബസാരാഗോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; അനഭിജ്ഝാലൂഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ അനഭിജ്ഝാലൂ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, അനഭിജ്ഝാലുതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൩൮. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ബ്യാപന്നചിത്താ പദുട്ഠമനസങ്കപ്പാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, ബ്യാപന്നചിത്തപദുട്ഠമനസങ്കപ്പസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം ബ്യാപന്നചിത്തോ പദുട്ഠമനസങ്കപ്പോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; മേത്തചിത്തോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ മേത്തചിത്താ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, മേത്തചിത്തതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൩൯. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഥീനമിദ്ധപരിയുട്ഠിതാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, ഥീനമിദ്ധപരിയുട്ഠാനസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം ഥീനമിദ്ധപരിയുട്ഠിതോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; വിഗതഥീനമിദ്ധോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ വിഗതഥീനമിദ്ധാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, വിഗതഥീനമിദ്ധതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൦. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഉദ്ധതാ അവൂപസന്തചിത്താ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, ഉദ്ധതഅവൂപസന്തചിത്തസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം ഉദ്ധതോ അവൂപസന്തചിത്തോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; വൂപസന്തചിത്തോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ വൂപസന്തചിത്താ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, വൂപസന്തചിത്തതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൧. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ കങ്ഖീ വിചികിച്ഛീ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, കങ്ഖിവിചികിച്ഛിസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം കങ്ഖീ വിചികിച്ഛീ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; തിണ്ണവിചികിച്ഛോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ തിണ്ണവിചികിച്ഛാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, തിണ്ണവിചികിച്ഛതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൨. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അത്തുക്കംസകാ പരവമ്ഭീ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, അത്തുക്കംസനപരവമ്ഭനസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം അത്തുക്കംസകോ പരവമ്ഭീ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; അനത്തുക്കംസകോ അപരവമ്ഭീഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ അനത്തുക്കംസകാ അപരവമ്ഭീ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, അനത്തുക്കംസകതം അപരവമ്ഭിതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൩. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ഛമ്ഭീ ഭീരുകജാതികാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, ഛമ്ഭിഭീരുകജാതികസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം ഛമ്ഭീ ഭീരുകജാതികോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; വിഗതലോമഹംസോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ വിഗതലോമഹംസാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, വിഗതലോമഹംസതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൪. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ലാഭസക്കാരസിലോകം നികാമയമാനാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, ലാഭസക്കാരസിലോകനികാമന [നികാമയമാന (സീ. സ്യാ.)] സന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം ലാഭസക്കാരസിലോകം നികാമയമാനോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; അപ്പിച്ഛോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ അപ്പിച്ഛാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, അപ്പിച്ഛതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൫. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ കുസീതാ ഹീനവീരിയാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, കുസീതഹീനവീരിയസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം കുസീതോ ഹീനവീരിയോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; ആരദ്ധവീരിയോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ ആരദ്ധവീരിയാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, ആരദ്ധവീരിയതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൬. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ മുട്ഠസ്സതീ അസമ്പജാനാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, മുട്ഠസ്സതിഅസമ്പജാനസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം മുട്ഠസ്സതി അസമ്പജാനോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; ഉപട്ഠിതസ്സതിഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ ഉപട്ഠിതസ്സതീ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഉപട്ഠിതസ്സതിതം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൭. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ അസമാഹിതാ വിബ്ഭന്തചിത്താ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, അസമാഹിതവിബ്ഭന്തചിത്തസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം അസമാഹിതോ വിബ്ഭന്തചിത്തോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; സമാധിസമ്പന്നോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ സമാധിസമ്പന്നാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, സമാധിസമ്പദം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

൪൮. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യേ ഖോ കേചി സമണാ വാ ബ്രാഹ്മണാ വാ ദുപ്പഞ്ഞാ ഏളമൂഗാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി, ദുപ്പഞ്ഞഏളമൂഗസന്ദോസഹേതു ഹവേ തേ ഭോന്തോ സമണബ്രാഹ്മണാ അകുസലം ഭയഭേരവം അവ്ഹായന്തി. ന ഖോ പനാഹം ദുപ്പഞ്ഞോ ഏളമൂഗോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി; പഞ്ഞാസമ്പന്നോഹമസ്മി. യേ ഹി വോ അരിയാ പഞ്ഞാസമ്പന്നാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവന്തി തേസമഹം അഞ്ഞതരോ’തി. ഏതമഹം, ബ്രാഹ്മണ, പഞ്ഞാസമ്പദം അത്തനി സമ്പസ്സമാനോ ഭിയ്യോ പല്ലോമമാപാദിം അരഞ്ഞേ വിഹാരായ.

സോളസപരിയായം നിട്ഠിതം.

൪൯. ‘‘തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘യംനൂനാഹം യാ താ രത്തിയോ അഭിഞ്ഞാതാ അഭിലക്ഖിതാ – ചാതുദ്ദസീ പഞ്ചദസീ അട്ഠമീ ച പക്ഖസ്സ – തഥാരൂപാസു രത്തീസു യാനി താനി ആരാമചേതിയാനി വനചേതിയാനി രുക്ഖചേതിയാനി ഭിംസനകാനി സലോമഹംസാനി തഥാരൂപേസു സേനാസനേസു വിഹരേയ്യം അപ്പേവ നാമാഹം ഭയഭേരവം പസ്സേയ്യ’ന്തി. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, അപരേന സമയേന യാ താ രത്തിയോ അഭിഞ്ഞാതാ അഭിലക്ഖിതാ – ചാതുദ്ദസീ പഞ്ചദസീ അട്ഠമീ ച പക്ഖസ്സ – തഥാരൂപാസു രത്തീസു യാനി താനി ആരാമചേതിയാനി വനചേതിയാനി രുക്ഖചേതിയാനി ഭിംസനകാനി സലോമഹംസാനി തഥാരൂപേസു സേനാസനേസു വിഹരാമി. തത്ഥ ച മേ, ബ്രാഹ്മണ, വിഹരതോ മഗോ വാ ആഗച്ഛതി, മോരോ വാ കട്ഠം പാതേതി, വാതോ വാ പണ്ണകസടം [പണ്ണസടം (സീ. പീ.)] ഏരേതി; തസ്സ മയ്ഹം ബ്രാഹ്മണ ഏതദഹോസി [തസ്സ മയ്ഹം ഏവം ഹോതി (സീ. സ്യാ.)] – ‘ഏതം നൂന തം ഭയഭേരവം ആഗച്ഛതീ’തി. തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഏതദഹോസി – ‘കിം നു ഖോ അഹം അഞ്ഞദത്ഥു ഭയപടികങ്ഖീ [ഭയപാടികങ്ഖീ (സീ.)] വിഹരാമി? യംനൂനാഹം യഥാഭൂതം യഥാഭൂതസ്സ [യഥാഭൂതസ്സ യഥാഭൂതസ്സ (സീ. സ്യാ.)] മേ തം ഭയഭേരവം ആഗച്ഛതി, തഥാഭൂതം തഥാഭൂതോവ [യഥാഭൂതോ യഥാഭൂതോവ (സീ. സ്യാ.)] തം ഭയഭേരവം പടിവിനേയ്യ’ന്തി. തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ചങ്കമന്തസ്സ തം ഭയഭേരവം ആഗച്ഛതി. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, നേവ താവ തിട്ഠാമി ന നിസീദാമി ന നിപജ്ജാമി, യാവ ചങ്കമന്തോവ തം ഭയഭേരവം പടിവിനേമി. തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, ഠിതസ്സ തം ഭയഭേരവം ആഗച്ഛതി. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, നേവ താവ ചങ്കമാമി ന നിസീദാമി ന നിപജ്ജാമി. യാവ ഠിതോവ തം ഭയഭേരവം പടിവിനേമി. തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, നിസിന്നസ്സ തം ഭയഭേരവം ആഗച്ഛതി. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, നേവ താവ നിപജ്ജാമി ന തിട്ഠാമി ന ചങ്കമാമി, യാവ നിസിന്നോവ തം ഭയഭേരവം പടിവിനേമി. തസ്സ മയ്ഹം, ബ്രാഹ്മണ, നിപന്നസ്സ തം ഭയഭേരവം ആഗച്ഛതി. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, നേവ താവ നിസീദാമി ന തിട്ഠാമി ന ചങ്കമാമി, യാവ നിപന്നോവ തം ഭയഭേരവം പടിവിനേമി.

൫൦. ‘‘സന്തി ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ, ഏകേ സമണബ്രാഹ്മണാ രത്തിംയേവ സമാനം ദിവാതി സഞ്ജാനന്തി, ദിവായേവ സമാനം രത്തീതി സഞ്ജാനന്തി. ഇദമഹം തേസം സമണബ്രാഹ്മണാനം സമ്മോഹവിഹാരസ്മിം വദാമി. അഹം ഖോ പന, ബ്രാഹ്മണ, രത്തിംയേവ സമാനം രത്തീതി സഞ്ജാനാമി, ദിവായേവ സമാനം ദിവാതി സഞ്ജാനാമി. യം ഖോ തം, ബ്രാഹ്മണ, സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘അസമ്മോഹധമ്മോ സത്തോ ലോകേ ഉപ്പന്നോ ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ ലോകാനുകമ്പായ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’ന്തി, മമേവ തം സമ്മാ വദമാനോ വദേയ്യ – ‘അസമ്മോഹധമ്മോ സത്തോ ലോകേ ഉപ്പന്നോ ബഹുജനഹിതായ ബഹുജനസുഖായ ലോകാനുകമ്പായ അത്ഥായ ഹിതായ സുഖായ ദേവമനുസ്സാന’ന്തി.

൫൧. ‘‘ആരദ്ധം ഖോ പന മേ, ബ്രാഹ്മണ, വീരിയം അഹോസി അസല്ലീനം, ഉപട്ഠിതാ സതി അസമ്മുട്ഠാ [അപ്പമ്മുട്ഠാ (സ്യാ.)], പസ്സദ്ധോ കായോ അസാരദ്ധോ, സമാഹിതം ചിത്തം ഏകഗ്ഗം. സോ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, വിവിച്ചേവ കാമേഹി വിവിച്ച അകുസലേഹി ധമ്മേഹി സവിതക്കം സവിചാരം വിവേകജം പീതിസുഖം പഠമം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസിം. വിതക്കവിചാരാനം വൂപസമാ അജ്ഝത്തം സമ്പസാദനം ചേതസോ ഏകോദിഭാവം അവിതക്കം അവിചാരം സമാധിജം പീതിസുഖം ദുതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസിം. പീതിയാ ച വിരാഗാ ഉപേക്ഖകോ ച വിഹാസിം, സതോ ച സമ്പജാനോ സുഖഞ്ച കായേന പടിസംവേദേസിം; യം തം അരിയാ ആചിക്ഖന്തി – ‘ഉപേക്ഖകോ സതിമാ സുഖവിഹാരീ’തി തതിയം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസിം. സുഖസ്സ ച പഹാനാ ദുക്ഖസ്സ ച പഹാനാ പുബ്ബേവ സോമനസ്സദോമനസ്സാനം അത്ഥങ്ഗമാ അദുക്ഖമസുഖം ഉപേക്ഖാസതിപാരിസുദ്ധിം ചതുത്ഥം ഝാനം ഉപസമ്പജ്ജ വിഹാസിം.

൫൨. ‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ പുബ്ബേനിവാസാനുസ്സതിഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേസിം. സോ അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി, സേയ്യഥിദം – ഏകമ്പി ജാതിം ദ്വേപി ജാതിയോ തിസ്സോപി ജാതിയോ ചതസ്സോപി ജാതിയോ പഞ്ചപി ജാതിയോ ദസപി ജാതിയോ വീസമ്പി ജാതിയോ തിംസമ്പി ജാതിയോ ചത്താലീസമ്പി ജാതിയോ പഞ്ഞാസമ്പി ജാതിയോ ജാതിസതമ്പി ജാതിസഹസ്സമ്പി ജാതിസതസഹസ്സമ്പി അനേകേപി സംവട്ടകപ്പേ അനേകേപി വിവട്ടകപ്പേ അനേകേപി സംവട്ടവിവട്ടകപ്പേ – ‘അമുത്രാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ അമുത്ര ഉദപാദിം; തത്രാപാസിം ഏവംനാമോ ഏവംഗോത്തോ ഏവംവണ്ണോ ഏവമാഹാരോ ഏവംസുഖദുക്ഖപ്പടിസംവേദീ ഏവമായുപരിയന്തോ, സോ തതോ ചുതോ ഇധൂപപന്നോ’തി. ഇതി സാകാരം സഉദ്ദേസം അനേകവിഹിതം പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരാമി. അയം ഖോ മേ, ബ്രാഹ്മണ, രത്തിയാ പഠമേ യാമേ പഠമാ വിജ്ജാ അധിഗതാ, അവിജ്ജാ വിഹതാ വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ, തമോ വിഹതോ ആലോകോ ഉപ്പന്നോ, യഥാ തം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ.

൫൩. ‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ സത്താനം ചുതൂപപാതഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേസിം. സോ ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സാമി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാമി – ‘ഇമേ വത ഭോന്തോ സത്താ കായദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോദുച്ചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം ഉപവാദകാ മിച്ഛാദിട്ഠികാ മിച്ഛാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ; തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ അപായം ദുഗ്ഗതിം വിനിപാതം നിരയം ഉപപന്നാ. ഇമേ വാ പന ഭോന്തോ സത്താ കായസുചരിതേന സമന്നാഗതാ വചീസുചരിതേന സമന്നാഗതാ മനോസുചരിതേന സമന്നാഗതാ അരിയാനം അനുപവാദകാ സമ്മാദിട്ഠികാ സമ്മാദിട്ഠികമ്മസമാദാനാ; തേ കായസ്സ ഭേദാ പരം മരണാ സുഗതിം സഗ്ഗം ലോകം ഉപപന്നാ’തി. ഇതി ദിബ്ബേന ചക്ഖുനാ വിസുദ്ധേന അതിക്കന്തമാനുസകേന സത്തേ പസ്സാമി ചവമാനേ ഉപപജ്ജമാനേ ഹീനേ പണീതേ സുവണ്ണേ ദുബ്ബണ്ണേ സുഗതേ ദുഗ്ഗതേ യഥാകമ്മൂപഗേ സത്തേ പജാനാമി. അയം ഖോ മേ, ബ്രാഹ്മണ, രത്തിയാ മജ്ഝിമേ യാമേ ദുതിയാ വിജ്ജാ അധിഗതാ, അവിജ്ജാ വിഹതാ വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ, തമോ വിഹതോ ആലോകോ ഉപ്പന്നോ, യഥാ തം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ.

൫൪. ‘‘സോ ഏവം സമാഹിതേ ചിത്തേ പരിസുദ്ധേ പരിയോദാതേ അനങ്ഗണേ വിഗതൂപക്കിലേസേ മുദുഭൂതേ കമ്മനിയേ ഠിതേ ആനേഞ്ജപ്പത്തേ ആസവാനം ഖയഞാണായ ചിത്തം അഭിനിന്നാമേസിം. സോ ‘ഇദം ദുക്ഖ’ന്തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ദുക്ഖസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ദുക്ഖനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം. ‘ഇമേ ആസവാ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ആസവസമുദയോ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ആസവനിരോധോ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം, ‘അയം ആസവനിരോധഗാമിനീ പടിപദാ’തി യഥാഭൂതം അബ്ഭഞ്ഞാസിം. തസ്സ മേ ഏവം ജാനതോ ഏവം പസ്സതോ കാമാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചിത്ഥ, ഭവാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചിത്ഥ, അവിജ്ജാസവാപി ചിത്തം വിമുച്ചിത്ഥ. വിമുത്തസ്മിം വിമുത്തമിതി ഞാണം അഹോസി. ‘ഖീണാ ജാതി, വുസിതം ബ്രഹ്മചരിയം, കതം കരണീയം, നാപരം ഇത്ഥത്തായാ’തി അബ്ഭഞ്ഞാസിം. അയം ഖോ മേ, ബ്രാഹ്മണ, രത്തിയാ പച്ഛിമേ യാമേ തതിയാ വിജ്ജാ അധിഗതാ, അവിജ്ജാ വിഹതാ വിജ്ജാ ഉപ്പന്നാ, തമോ വിഹതോ ആലോകോ ഉപ്പന്നോ, യഥാ തം അപ്പമത്തസ്സ ആതാപിനോ പഹിതത്തസ്സ വിഹരതോ.

൫൫. ‘‘സിയാ ഖോ പന തേ, ബ്രാഹ്മണ, ഏവമസ്സ – ‘അജ്ജാപി നൂന സമണോ ഗോതമോ അവീതരാഗോ അവീതദോസോ അവീതമോഹോ, തസ്മാ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവതീ’തി. ന ഖോ പനേതം, ബ്രാഹ്മണ, ഏവം ദട്ഠബ്ബം. ദ്വേ ഖോ അഹം, ബ്രാഹ്മണ, അത്ഥവസേ സമ്പസ്സമാനോ അരഞ്ഞവനപത്ഥാനി പന്താനി സേനാസനാനി പടിസേവാമി – അത്തനോ ച ദിട്ഠധമ്മസുഖവിഹാരം സമ്പസ്സമാനോ, പച്ഛിമഞ്ച ജനതം അനുകമ്പമാനോ’’തി.

൫൬. ‘‘അനുകമ്പിതരൂപാ വതായം ഭോതാ ഗോതമേന പച്ഛിമാ ജനതാ, യഥാ തം അരഹതാ സമ്മാസമ്ബുദ്ധേന. അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ! അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ! സേയ്യഥാപി, ഭോ ഗോതമ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ‘ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീ’തി; ഏവമേവം ഭോതാ ഗോതമേന അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം ഭവന്തം ഗോതമം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ഉപാസകം മം ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതം സരണം ഗത’’ന്തി.

ഭയഭേരവസുത്തം നിട്ഠിതം ചതുത്ഥം.