൫. അനങ്ഗണസുത്തം

൫൭. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തത്ര ഖോ ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ആവുസോ, ഭിക്ഖവേ’’തി. ‘‘ആവുസോ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ പച്ചസ്സോസും. ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഏതദവോച –

‘‘ചത്താരോമേ, ആവുസോ, പുഗ്ഗലാ സന്തോ സംവിജ്ജമാനാ ലോകസ്മിം. കതമേ ചത്താരോ? ഇധാവുസോ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. ഇധ പനാവുസോ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. ഇധാവുസോ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി. ഇധ പനാവുസോ, ഏകച്ചോ പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി. തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, അയം ഇമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം സാങ്ഗണാനംയേവ സതം ഹീനപുരിസോ അക്ഖായതി. തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, അയം ഇമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം സാങ്ഗണാനംയേവ സതം സേട്ഠപുരിസോ അക്ഖായതി. തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, അയം ഇമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം അനങ്ഗണാനംയേവ സതം ഹീനപുരിസോ അക്ഖായതി. തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, അയം ഇമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം അനങ്ഗണാനംയേവ സതം സേട്ഠപുരിസോ അക്ഖായതീ’’തി.

൫൮. ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച –

‘‘കോ നു ഖോ, ആവുസോ സാരിപുത്ത, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേനിമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം സാങ്ഗണാനംയേവ സതം ഏകോ ഹീനപുരിസോ അക്ഖായതി, ഏകോ സേട്ഠപുരിസോ അക്ഖായതി? കോ പനാവുസോ സാരിപുത്ത, ഹേതു കോ പച്ചയോ യേനിമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം അനങ്ഗണാനംയേവ സതം ഏകോ ഹീനപുരിസോ അക്ഖായതി, ഏകോ സേട്ഠപുരിസോ അക്ഖായതീ’’തി?

൫൯. ‘‘തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ന ഛന്ദം ജനേസ്സതി ന വായമിസ്സതി ന വീരിയം ആരഭിസ്സതി തസ്സങ്ഗണസ്സ പഹാനായ; സോ സരാഗോ സദോസോ സമോഹോ സാങ്ഗണോ സംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി. സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, കംസപാതി ആഭതാ ആപണാ വാ കമ്മാരകുലാ വാ രജേന ച മലേന ച പരിയോനദ്ധാ. തമേനം സാമികാ ന ചേവ പരിഭുഞ്ജേയ്യും ന ച പരിയോദപേയ്യും [പരിയോദാപേയ്യും (?)], രജാപഥേ ച നം നിക്ഖിപേയ്യും. ഏവഞ്ഹി സാ, ആവുസോ, കംസപാതി അപരേന സമയേന സംകിലിട്ഠതരാ അസ്സ മലഗ്ഗഹിതാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ന ഛന്ദം ജനേസ്സതി ന വായമിസ്സതി ന വീരിയം ആരഭിസ്സതി തസ്സങ്ഗണസ്സ പഹാനായ; സോ സരാഗോ സദോസോ സമോഹോ സാങ്ഗണോ സംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി.

‘‘തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ഛന്ദം ജനേസ്സതി വായമിസ്സതി വീരിയം ആരഭിസ്സതി തസ്സങ്ഗണസ്സ പഹാനായ; സോ അരാഗോ അദോസോ അമോഹോ അനങ്ഗണോ അസംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി. സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, കംസപാതി ആഭതാ ആപണാ വാ കമ്മാരകുലാ വാ രജേന ച മലേന ച പരിയോനദ്ധാ. തമേനം സാമികാ പരിഭുഞ്ജേയ്യുഞ്ചേവ പരിയോദപേയ്യുഞ്ച, ന ച നം രജാപഥേ നിക്ഖിപേയ്യും. ഏവഞ്ഹി സാ, ആവുസോ, കംസപാതി അപരേന സമയേന പരിസുദ്ധതരാ അസ്സ പരിയോദാതാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ സാങ്ഗണോവ സമാനോ ‘അത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – ഛന്ദം ജനേസ്സതി വായമിസ്സതി വീരിയം ആരഭിസ്സതി തസ്സങ്ഗണസ്സ പഹാനായ; സോ അരാഗോ അദോസോ അമോഹോ അനങ്ഗണോ അസംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി.

‘‘തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – സുഭനിമിത്തം മനസി കരിസ്സതി, തസ്സ സുഭനിമിത്തസ്സ മനസികാരാ രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേസ്സതി; സോ സരാഗോ സദോസോ സമോഹോ സാങ്ഗണോ സംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി. സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, കംസപാതി ആഭതാ ആപണാ വാ കമ്മാരകുലാ വാ പരിസുദ്ധാ പരിയോദാതാ. തമേനം സാമികാ ന ചേവ പരിഭുഞ്ജേയ്യും ന ച പരിയോദപേയ്യും, രജാപഥേ ച നം നിക്ഖിപേയ്യും. ഏവഞ്ഹി സാ, ആവുസോ, കംസപാതി അപരേന സമയേന സംകിലിട്ഠതരാ അസ്സ മലഗ്ഗഹിതാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം നപ്പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – സുഭനിമിത്തം മനസി കരിസ്സതി, തസ്സ സുഭനിമിത്തസ്സ മനസികാരാ രാഗോ ചിത്തം അനുദ്ധംസേസ്സതി;സോ സരാഗോ സദോസോ സമോഹോ സാങ്ഗണോ സംകിലിട്ഠചിത്തോകാലംകരിസ്സതി.

‘‘തത്രാവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – സുഭനിമിത്തം ന മനസി കരിസ്സതി, തസ്സ സുഭനിമിത്തസ്സ അമനസികാരാ രാഗോ ചിത്തം നാനുദ്ധംസേസ്സതി; സോ അരാഗോ അദോസോ അമോഹോ അനങ്ഗണോ അസംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി. സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, കംസപാതി ആഭതാ ആപണാ വാ കമ്മാരകുലാ വാ പരിസുദ്ധാ പരിയോദാതാ. തമേനം സാമികാ പരിഭുഞ്ജേയ്യുഞ്ചേവ പരിയോദപേയ്യുഞ്ച, ന ച നം രജാപഥേ നിക്ഖിപേയ്യും. ഏവഞ്ഹി സാ, ആവുസോ, കംസപാതി അപരേന സമയേന പരിസുദ്ധതരാ അസ്സ പരിയോദാതാ’’തി? ‘‘ഏവമാവുസോ’’തി. ‘‘ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, യ്വായം പുഗ്ഗലോ അനങ്ഗണോവ സമാനോ ‘നത്ഥി മേ അജ്ഝത്തം അങ്ഗണ’ന്തി യഥാഭൂതം പജാനാതി, തസ്സേതം പാടികങ്ഖം – സുഭനിമിത്തം ന മനസി കരിസ്സതി, തസ്സ സുഭനിമിത്തസ്സ അമനസികാരാ രാഗോ ചിത്തം നാനുദ്ധംസേസ്സതി; സോ അരാഗോ അദോസോ അമോഹോ അനങ്ഗണോ അസംകിലിട്ഠചിത്തോ കാലം കരിസ്സതി.

‘‘അയം ഖോ, ആവുസോ മോഗ്ഗല്ലാന, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേനിമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം സാങ്ഗണാനംയേവ സതം ഏകോ ഹീനപുരിസോ അക്ഖായതി, ഏകോ സേട്ഠപുരിസോ അക്ഖായതി. അയം പനാവുസോ മോഗ്ഗല്ലാന, ഹേതു അയം പച്ചയോ യേനിമേസം ദ്വിന്നം പുഗ്ഗലാനം അനങ്ഗണാനംയേവ സതം ഏകോ ഹീനപുരിസോ അക്ഖായതി, ഏകോ സേട്ഠപുരിസോ അക്ഖായതീ’’തി.

൬൦. ‘‘അങ്ഗണം അങ്ഗണന്തി, ആവുസോ, വുച്ചതി. കിസ്സ നു ഖോ ഏതം, ആവുസോ, അധിവചനം യദിദം അങ്ഗണ’’ന്തി? ‘‘പാപകാനം ഖോ ഏതം, ആവുസോ, അകുസലാനം ഇച്ഛാവചരാനം അധിവചനം, യദിദം അങ്ഗണ’’ന്തി.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘ആപത്തിഞ്ച വത ആപന്നോ അസ്സം, ന ച മം ഭിക്ഖൂ ജാനേയ്യും ആപത്തിം ആപന്നോ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം തം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ ജാനേയ്യും – ‘ആപത്തിം ആപന്നോ’തി. ‘ജാനന്തി മം ഭിക്ഖൂ ആപത്തിം ആപന്നോ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘ആപത്തിഞ്ച വത ആപന്നോ അസ്സം, അനുരഹോ മം ഭിക്ഖൂ ചോദേയ്യും, നോ സങ്ഘമജ്ഝേ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം തം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ സങ്ഘമജ്ഝേ ചോദേയ്യും, നോ അനുരഹോ. ‘സങ്ഘമജ്ഝേ മം ഭിക്ഖൂ ചോദേന്തി, നോ അനുരഹോ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘ആപത്തിഞ്ച വത ആപന്നോ അസ്സം, സപ്പടിപുഗ്ഗലോ മം ചോദേയ്യ, നോ അപ്പടിപുഗ്ഗലോ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം തം ഭിക്ഖും അപ്പടിപുഗ്ഗലോ ചോദേയ്യ, നോ സപ്പടിപുഗ്ഗലോ. ‘അപ്പടിപുഗ്ഗലോ മം ചോദേതി, നോ സപ്പടിപുഗ്ഗലോ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത മമേവ സത്ഥാ പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യ, ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും സത്ഥാ പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യാ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞം ഭിക്ഖും സത്ഥാ പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യ, ന തം ഭിക്ഖും സത്ഥാ പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യ. ‘അഞ്ഞം ഭിക്ഖും സത്ഥാ പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേതി, ന മം സത്ഥാ പടിപുച്ഛിത്വാ പടിപുച്ഛിത്വാ ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേതീ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത മമേവ ഭിക്ഖൂ പുരക്ഖത്വാ പുരക്ഖത്വാ ഗാമം ഭത്തായ പവിസേയ്യും, ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ പുരക്ഖത്വാ പുരക്ഖത്വാ ഗാമം ഭത്തായ പവിസേയ്യു’ന്തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ പുരക്ഖത്വാ പുരക്ഖത്വാ ഗാമം ഭത്തായ പവിസേയ്യും, ന തം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ പുരക്ഖത്വാ പുരക്ഖത്വാ ഗാമം ഭത്തായ പവിസേയ്യും. ‘അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ പുരക്ഖത്വാ പുരക്ഖത്വാ ഗാമം ഭത്തായ പവിസന്തി, ന മം ഭിക്ഖൂ പുരക്ഖത്വാ പുരക്ഖത്വാ ഗാമം ഭത്തായ പവിസന്തീ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത അഹമേവ ലഭേയ്യം ഭത്തഗ്ഗേ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡം, ന അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ലഭേയ്യ ഭത്തഗ്ഗേ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡ’ന്തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ലഭേയ്യ ഭത്തഗ്ഗേ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡം, ന സോ ഭിക്ഖു ലഭേയ്യ ഭത്തഗ്ഗേ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡം. ‘അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ലഭതി ഭത്തഗ്ഗേ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡം, നാഹം ലഭാമി ഭത്തഗ്ഗേ അഗ്ഗാസനം അഗ്ഗോദകം അഗ്ഗപിണ്ഡ’ന്തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത അഹമേവ ഭത്തഗ്ഗേ ഭുത്താവീ അനുമോദേയ്യം, ന അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ഭത്തഗ്ഗേ ഭുത്താവീ അനുമോദേയ്യാ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ഭത്തഗ്ഗേ ഭുത്താവീ അനുമോദേയ്യ, ന സോ ഭിക്ഖു ഭത്തഗ്ഗേ ഭുത്താവീ അനുമോദേയ്യ. ‘അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ഭത്തഗ്ഗേ ഭുത്താവീ അനുമോദതി, നാഹം ഭത്തഗ്ഗേ ഭുത്താവീ അനുമോദാമീ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത അഹമേവ ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യം, ന അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യാ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യ, ന സോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേയ്യ. ‘അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേതി, നാഹം ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖൂനം ധമ്മം ദേസേമീ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത അഹമേവ ആരാമഗതാനം ഭിക്ഖുനീനം ധമ്മം ദേസേയ്യം…പേ… ഉപാസകാനം ധമ്മം ദേസേയ്യം…പേ… ഉപാസികാനം ധമ്മം ദേസേയ്യം, ന അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഉപാസികാനം ധമ്മം ദേസേയ്യാ’തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഉപാസികാനം ധമ്മം ദേസേയ്യ, ന സോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഉപാസികാനം ധമ്മം ദേസേയ്യ. ‘അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ആരാമഗതാനം ഉപാസികാനം ധമ്മം ദേസേതി, നാഹം ആരാമഗതാനം ഉപാസികാനം ധമ്മം ദേസേമീ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത മമേവ ഭിക്ഖൂ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും [ഗരുകരേയ്യും (സീ. സ്യാ. പീ.)] മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യു’ന്തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, ന തം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും. ‘അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഭിക്ഖൂ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, ന മം ഭിക്ഖൂ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തീ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത മമേവ ഭിക്ഖുനിയോ…പേ… ഉപാസകാ…പേ… ഉപാസികാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, ന അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഉപാസികാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യു’ന്തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഉപാസികാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും, ന തം ഭിക്ഖും ഉപാസികാ സക്കരേയ്യും ഗരും കരേയ്യും മാനേയ്യും പൂജേയ്യും. ‘അഞ്ഞം ഭിക്ഖും ഉപാസികാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി, ന മം ഉപാസികാ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തീ’തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത അഹമേവ ലാഭീ അസ്സം പണീതാനം ചീവരാനം, ന അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ലാഭീ അസ്സ പണീതാനം ചീവരാന’ന്തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ലാഭീ അസ്സ പണീതാനം ചീവരാനം, ന സോ ഭിക്ഖു ലാഭീ അസ്സ പണീതാനം ചീവരാനം. ‘അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ലാഭീ [ലാഭീ അസ്സ (ക.)] പണീതാനം ചീവരാനം, നാഹം ലാഭീ [ലാഭീ അസ്സം (ക.)] പണീതാനം ചീവരാന’ന്തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം ഇധേകച്ചസ്സ ഭിക്ഖുനോ ഏവം ഇച്ഛാ ഉപ്പജ്ജേയ്യ – ‘അഹോ വത അഹമേവ ലാഭീ അസ്സം പണീതാനം പിണ്ഡപാതാനം…പേ… പണീതാനം സേനാസനാനം…പേ… പണീതാനം ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം, ന അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ലാഭീ അസ്സ പണീതാനം ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാന’ന്തി. ഠാനം ഖോ പനേതം, ആവുസോ, വിജ്ജതി യം അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ലാഭീ അസ്സ പണീതാനം ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം, ന സോ ഭിക്ഖു ലാഭീ അസ്സ പണീതാനം ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം. ‘അഞ്ഞോ ഭിക്ഖു ലാഭീ [ലാഭീ അസ്സ (ക.)] പണീതാനം ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാനം, നാഹം ലാഭീ [ലാഭീ അസ്സം (ക.)] പണീതാനം ഗിലാനപ്പച്ചയഭേസജ്ജപരിക്ഖാരാന’ന്തി – ഇതി സോ കുപിതോ ഹോതി അപ്പതീതോ. യോ ചേവ ഖോ, ആവുസോ, കോപോ യോ ച അപ്പച്ചയോ – ഉഭയമേതം അങ്ഗണം.

‘‘ഇമേസം ഖോ ഏതം, ആവുസോ, പാപകാനം അകുസലാനം ഇച്ഛാവചരാനം അധിവചനം, യദിദം അങ്ഗണ’’ന്തി.

൬൧. ‘‘യസ്സ കസ്സചി, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനോ ഇമേ പാപകാ അകുസലാ ഇച്ഛാവചരാ അപ്പഹീനാ ദിസ്സന്തി ചേവ സൂയന്തി ച, കിഞ്ചാപി സോ ഹോതി ആരഞ്ഞികോ പന്തസേനാസനോ പിണ്ഡപാതികോ സപദാനചാരീ പംസുകൂലികോ ലൂഖചീവരധരോ, അഥ ഖോ നം സബ്രഹ്മചാരീ ന ചേവ സക്കരോന്തി ന ഗരും കരോന്തി ന മാനേന്തി ന പൂജേന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? തേ ഹി തസ്സ ആയസ്മതോ പാപകാ അകുസലാ ഇച്ഛാവചരാ അപ്പഹീനാ ദിസ്സന്തി ചേവ സൂയന്തി ച. സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, കംസപാതി ആഭതാ ആപണാ വാ കമ്മാരകുലാ വാ പരിസുദ്ധാ പരിയോദാതാ. തമേനം സാമികാ അഹികുണപം വാ കുക്കുരകുണപം വാ മനുസ്സകുണപം വാ രചയിത്വാ അഞ്ഞിസ്സാ കംസപാതിയാ പടികുജ്ജിത്വാ അന്തരാപണം പടിപജ്ജേയ്യും. തമേനം ജനോ ദിസ്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘അമ്ഭോ, കിമേവിദം ഹരീയതി ജഞ്ഞജഞ്ഞം വിയാ’തി? തമേനം ഉട്ഠഹിത്വാ അപാപുരിത്വാ [അവാപുരിത്വാ (സീ.)] ഓലോകേയ്യ. തസ്സ സഹദസ്സനേന അമനാപതാ ച സണ്ഠഹേയ്യ, പാടികുല്യതാ [പടികൂലതാ (ക.), പാടികൂല്യതാ (സ്യാ.)] ച സണ്ഠഹേയ്യ, ജേഗുച്ഛതാ ച [ജേഗുച്ഛിതാ ച (പീ. ക.)] സണ്ഠഹേയ്യ; ജിഘച്ഛിതാനമ്പി ന ഭോത്തുകമ്യതാ അസ്സ, പഗേവ സുഹിതാനം. ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുനോ ഇമേ പാപകാ അകുസലാ ഇച്ഛാവചരാ അപ്പഹീനാ ദിസ്സന്തി ചേവ സൂയന്തി ച, കിഞ്ചാപി സോ ഹോതി ആരഞ്ഞികോ പന്തസേനാസനോ പിണ്ഡപാതികോ സപദാനചാരീ പംസുകൂലികോ ലൂഖചീവരധരോ, അഥ ഖോ നം സബ്രഹ്മചാരീ ന ചേവ സക്കരോന്തി ന ഗരും കരോന്തി ന മാനേന്തി ന പൂജേന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? തേ ഹി തസ്സ ആയസ്മതോ പാപകാ അകുസലാ ഇച്ഛാവചരാ അപ്പഹീനാ ദിസ്സന്തി ചേവ സൂയന്തി ച.

൬൨. ‘‘യസ്സ കസ്സചി, ആവുസോ, ഭിക്ഖുനോ ഇമേ പാപകാ അകുസലാ ഇച്ഛാവചരാ പഹീനാ ദിസ്സന്തി ചേവ സൂയന്തി ച, കിഞ്ചാപി സോ ഹോതി ഗാമന്തവിഹാരീ നേമന്തനികോ ഗഹപതിചീവരധരോ, അഥ ഖോ നം സബ്രഹ്മചാരീ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? തേ ഹി തസ്സ ആയസ്മതോ പാപകാ അകുസലാ ഇച്ഛാവചരാ പഹീനാ ദിസ്സന്തി ചേവ സൂയന്തി ച. സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, കംസപാതി ആഭതാ ആപണാ വാ കമ്മാരകുലാ വാ പരിസുദ്ധാ പരിയോദാതാ. തമേനം സാമികാ സാലീനം ഓദനം വിചിതകാളകം [വിചിനിതകാളകം (ക.)] അനേകസൂപം അനേകബ്യഞ്ജനം രചയിത്വാ അഞ്ഞിസ്സാ കംസപാതിയാ പടികുജ്ജിത്വാ അന്തരാപണം പടിപജ്ജേയ്യും. തമേനം ജനോ ദിസ്വാ ഏവം വദേയ്യ – ‘അമ്ഭോ, കിമേവിദം ഹരീയതി ജഞ്ഞജഞ്ഞം വിയാ’തി? തമേനം ഉട്ഠഹിത്വാ അപാപുരിത്വാ ഓലോകേയ്യ. തസ്സ സഹ ദസ്സനേന മനാപതാ ച സണ്ഠഹേയ്യ, അപ്പാടികുല്യതാ ച സണ്ഠഹേയ്യ, അജേഗുച്ഛതാ ച സണ്ഠഹേയ്യ; സുഹിതാനമ്പി ഭോത്തുകമ്യതാ അസ്സ, പഗേവ ജിഘച്ഛിതാനം. ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, യസ്സ കസ്സചി ഭിക്ഖുനോ ഇമേ പാപകാ അകുസലാ ഇച്ഛാവചരാ പഹീനാ ദിസ്സന്തി ചേവ സൂയന്തി ച, കിഞ്ചാപി സോ ഹോതി ഗാമന്തവിഹാരീ നേമന്തനികോ ഗഹപതിചീവരധരോ, അഥ ഖോ നം സബ്രഹ്മചാരീ സക്കരോന്തി ഗരും കരോന്തി മാനേന്തി പൂജേന്തി. തം കിസ്സ ഹേതു? തേ ഹി തസ്സ ആയസ്മതോ പാപകാ അകുസലാ ഇച്ഛാവചരാ പഹീനാ ദിസ്സന്തി ചേവ സൂയന്തി ചാ’’തി.

൬൩. ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ മഹാമോഗ്ഗല്ലാനോ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ഏതദവോച – ‘‘ഉപമാ മം, ആവുസോ സാരിപുത്ത, പടിഭാതീ’’തി. ‘‘പടിഭാതു തം, ആവുസോ മോഗ്ഗല്ലാനാ’’തി. ‘‘ഏകമിദാഹം, ആവുസോ, സമയം രാജഗഹേ വിഹരാമി ഗിരിബ്ബജേ. അഥ ഖ്വാഹം, ആവുസോ, പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ രാജഗഹം പിണ്ഡായ പാവിസിം. തേന ഖോ പന സമയേന സമീതി യാനകാരപുത്തോ രഥസ്സ നേമിം തച്ഛതി. തമേനം പണ്ഡുപുത്തോ ആജീവകോ പുരാണയാനകാരപുത്തോ പച്ചുപട്ഠിതോ ഹോതി. അഥ ഖോ, ആവുസോ, പണ്ഡുപുത്തസ്സ ആജീവകസ്സ പുരാണയാനകാരപുത്തസ്സ ഏവം ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഉദപാദി – ‘അഹോ വതായം സമീതി യാനകാരപുത്തോ ഇമിസ്സാ നേമിയാ ഇമഞ്ച വങ്കം ഇമഞ്ച ജിമ്ഹം ഇമഞ്ച ദോസം തച്ഛേയ്യ, ഏവായം നേമി അപഗതവങ്കാ അപഗതജിമ്ഹാ അപഗതദോസാ സുദ്ധാ അസ്സ [സുദ്ധാസ്സ (സീ. പീ.), സുദ്ധാ (ക.)] സാരേ പതിട്ഠിതാ’തി. യഥാ യഥാ ഖോ, ആവുസോ, പണ്ഡുപുത്തസ്സ ആജീവകസ്സ പുരാണയാനകാരപുത്തസ്സ ചേതസോ പരിവിതക്കോ ഹോതി, തഥാ തഥാ സമീതി യാനകാരപുത്തോ തസ്സാ നേമിയാ തഞ്ച വങ്കം തഞ്ച ജിമ്ഹം തഞ്ച ദോസം തച്ഛതി. അഥ ഖോ, ആവുസോ, പണ്ഡുപുത്തോ ആജീവകോ പുരാണയാനകാരപുത്തോ അത്തമനോ അത്തമനവാചം നിച്ഛാരേസി – ‘ഹദയാ ഹദയം മഞ്ഞേ അഞ്ഞായ തച്ഛതീ’തി.

‘‘ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, യേ തേ പുഗ്ഗലാ അസ്സദ്ധാ, ജീവികത്ഥാ ന സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, സഠാ മായാവിനോ കേതബിനോ [കേടുഭിനോ (ബഹൂസു)] ഉദ്ധതാ ഉന്നളാ ചപലാ മുഖരാ വികിണ്ണവാചാ, ഇന്ദ്രിയേസു അഗുത്തദ്വാരാ, ഭോജനേ അമത്തഞ്ഞുനോ, ജാഗരിയം അനനുയുത്താ, സാമഞ്ഞേ അനപേക്ഖവന്തോ, സിക്ഖായ ന തിബ്ബഗാരവാ, ബാഹുലികാ സാഥലികാ, ഓക്കമനേ പുബ്ബങ്ഗമാ, പവിവേകേ നിക്ഖിത്തധുരാ, കുസീതാ ഹീനവീരിയാ മുട്ഠസ്സതീ അസമ്പജാനാ അസമാഹിതാ വിബ്ഭന്തചിത്താ ദുപ്പഞ്ഞാ ഏളമൂഗാ, തേസം ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ഇമിനാ ധമ്മപരിയായേന ഹദയാ ഹദയം മഞ്ഞേ അഞ്ഞായ തച്ഛതി.

‘‘യേ പന തേ കുലപുത്താ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, അസഠാ അമായാവിനോ അകേതബിനോ അനുദ്ധതാ അനുന്നളാ അചപലാ അമുഖരാ അവികിണ്ണവാചാ, ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരാ, ഭോജനേ മത്തഞ്ഞുനോ, ജാഗരിയം അനുയുത്താ, സാമഞ്ഞേ അപേക്ഖവന്തോ, സിക്ഖായ തിബ്ബഗാരവാ, ന ബാഹുലികാ ന സാഥലികാ, ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ, പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ, ആരദ്ധവീരിയാ പഹിതത്താ ഉപട്ഠിതസ്സതീ സമ്പജാനാ സമാഹിതാ ഏകഗ്ഗചിത്താ പഞ്ഞവന്തോ അനേളമൂഗാ, തേ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഇമം ധമ്മപരിയായം സുത്വാ പിവന്തി മഞ്ഞേ, ഘസന്തി മഞ്ഞേ വചസാ ചേവ മനസാ ച – ‘സാധു വത, ഭോ, സബ്രഹ്മചാരീ അകുസലാ വുട്ഠാപേത്വാ കുസലേ പതിട്ഠാപേതീ’തി. സേയ്യഥാപി, ആവുസോ, ഇത്ഥീ വാ പുരിസോ വാ ദഹരോ യുവാ മണ്ഡനകജാതികോ സീസംന്ഹാതോ ഉപ്പലമാലം വാ വസ്സികമാലം വാ അതിമുത്തകമാലം [അധിമുത്തകമാലം (സ്യാ.)] വാ ലഭിത്വാ ഉഭോഹി ഹത്ഥേഹി പടിഗ്ഗഹേത്വാ ഉത്തമങ്ഗേ സിരസ്മിം പതിട്ഠപേയ്യ, ഏവമേവ ഖോ, ആവുസോ, യേ തേ കുലപുത്താ സദ്ധാ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജിതാ, അസഠാ അമായാവിനോ അകേതബിനോ അനുദ്ധതാ അനുന്നളാ അചപലാ അമുഖരാ അവികിണ്ണവാചാ, ഇന്ദ്രിയേസു ഗുത്തദ്വാരാ, ഭോജനേ മത്തഞ്ഞുനോ, ജാഗരിയം അനുയുത്താ, സാമഞ്ഞേ അപേക്ഖവന്തോ, സിക്ഖായ തിബ്ബഗാരവാ, ന ബാഹുലികാ ന സാഥലികാ, ഓക്കമനേ നിക്ഖിത്തധുരാ, പവിവേകേ പുബ്ബങ്ഗമാ, ആരദ്ധവീരിയാ പഹിതത്താ ഉപട്ഠിതസ്സതീ സമ്പജാനാ സമാഹിതാ ഏകഗ്ഗചിത്താ പഞ്ഞവന്തോ അനേളമൂഗാ, തേ ആയസ്മതോ സാരിപുത്തസ്സ ഇമം ധമ്മപരിയായം സുത്വാ പിവന്തി മഞ്ഞേ, ഘസന്തി മഞ്ഞേ വചസാ ചേവ മനസാ ച – ‘സാധു വത, ഭോ, സബ്രഹ്മചാരീ അകുസലാ വുട്ഠാപേത്വാ കുസലേ പതിട്ഠാപേതീ’തി. ഇതിഹ തേ ഉഭോ മഹാനാഗാ അഞ്ഞമഞ്ഞസ്സ സുഭാസിതം സമനുമോദിംസൂ’’തി.

അനങ്ഗണസുത്തം നിട്ഠിതം പഞ്ചമം.