൧. മൂലപരിയായസുത്തം

൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ ഉക്കട്ഠായം വിഹരതി സുഭഗവനേ സാലരാജമൂലേ. തത്ര ഖോ ഭഗവാ ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി – ‘‘ഭിക്ഖവോ’’തി. ‘‘ഭദന്തേ’’തി തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച – ‘‘സബ്ബധമ്മമൂലപരിയായം വോ, ഭിക്ഖവേ, ദേസേസ്സാമി. തം സുണാഥ, സാധുകം മനസി കരോഥ, ഭാസിസ്സാമീ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവതോ പച്ചസ്സോസും. ഭഗവാ ഏതദവോച –

൨. ‘‘ഇധ, ഭിക്ഖവേ, അസ്സുതവാ പുഥുജ്ജനോ അരിയാനം അദസ്സാവീ അരിയധമ്മസ്സ അകോവിദോ അരിയധമ്മേ അവിനീതോ, സപ്പുരിസാനം അദസ്സാവീ സപ്പുരിസധമ്മസ്സ അകോവിദോ സപ്പുരിസധമ്മേ അവിനീതോ – പഥവിം [പഠവിം (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] പഥവിതോ സഞ്ജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ സഞ്ഞത്വാ പഥവിം മഞ്ഞതി, പഥവിയാ മഞ്ഞതി, പഥവിതോ മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി മഞ്ഞതി, പഥവിം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ആപം ആപതോ സഞ്ജാനാതി; ആപം ആപതോ സഞ്ഞത്വാ ആപം മഞ്ഞതി, ആപസ്മിം മഞ്ഞതി, ആപതോ മഞ്ഞതി, ആപം മേതി മഞ്ഞതി, ആപം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘തേജം തേജതോ സഞ്ജാനാതി; തേജം തേജതോ സഞ്ഞത്വാ തേജം മഞ്ഞതി, തേജസ്മിം മഞ്ഞതി, തേജതോ മഞ്ഞതി, തേജം മേതി മഞ്ഞതി, തേജം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘വായം വായതോ സഞ്ജാനാതി; വായം വായതോ സഞ്ഞത്വാ വായം മഞ്ഞതി, വായസ്മിം മഞ്ഞതി, വായതോ മഞ്ഞതി, വായം മേതി മഞ്ഞതി, വായം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

൩. ‘‘ഭൂതേ ഭൂതതോ സഞ്ജാനാതി; ഭൂതേ ഭൂതതോ സഞ്ഞത്വാ ഭൂതേ മഞ്ഞതി, ഭൂതേസു മഞ്ഞതി, ഭൂതതോ മഞ്ഞതി, ഭൂതേ മേതി മഞ്ഞതി, ഭൂതേ അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ദേവേ ദേവതോ സഞ്ജാനാതി; ദേവേ ദേവതോ സഞ്ഞത്വാ ദേവേ മഞ്ഞതി, ദേവേസു മഞ്ഞതി, ദേവതോ മഞ്ഞതി, ദേവേ മേതി മഞ്ഞതി, ദേവേ അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘പജാപതിം പജാപതിതോ സഞ്ജാനാതി; പജാപതിം പജാപതിതോ സഞ്ഞത്വാ പജാപതിം മഞ്ഞതി, പജാപതിസ്മിം മഞ്ഞതി, പജാപതിതോ മഞ്ഞതി, പജാപതിം മേതി മഞ്ഞതി, പജാപതിം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ബ്രഹ്മം ബ്രഹ്മതോ സഞ്ജാനാതി; ബ്രഹ്മം ബ്രഹ്മതോ സഞ്ഞത്വാ ബ്രഹ്മം മഞ്ഞതി, ബ്രഹ്മസ്മിം മഞ്ഞതി, ബ്രഹ്മതോ മഞ്ഞതി, ബ്രഹ്മം മേതി മഞ്ഞതി, ബ്രഹ്മം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ആഭസ്സരേ ആഭസ്സരതോ സഞ്ജാനാതി; ആഭസ്സരേ ആഭസ്സരതോ സഞ്ഞത്വാ ആഭസ്സരേ മഞ്ഞതി, ആഭസ്സരേസു മഞ്ഞതി, ആഭസ്സരതോ മഞ്ഞതി, ആഭസ്സരേ മേതി മഞ്ഞതി, ആഭസ്സരേ അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘സുഭകിണ്ഹേ സുഭകിണ്ഹതോ സഞ്ജാനാതി; സുഭകിണ്ഹേ സുഭകിണ്ഹതോ സഞ്ഞത്വാ സുഭകിണ്ഹേ മഞ്ഞതി, സുഭകിണ്ഹേസു മഞ്ഞതി, സുഭകിണ്ഹതോ മഞ്ഞതി, സുഭകിണ്ഹേ മേതി മഞ്ഞതി, സുഭകിണ്ഹേ അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘വേഹപ്ഫലേ വേഹപ്ഫലതോ സഞ്ജാനാതി; വേഹപ്ഫലേ വേഹപ്ഫലതോ സഞ്ഞത്വാ വേഹപ്ഫലേ മഞ്ഞതി, വേഹപ്ഫലേസു മഞ്ഞതി, വേഹപ്ഫലതോ മഞ്ഞതി, വേഹപ്ഫലേ മേതി മഞ്ഞതി, വേഹപ്ഫലേ അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘അഭിഭും അഭിഭൂതോ സഞ്ജാനാതി; അഭിഭും അഭിഭൂതോ സഞ്ഞത്വാ അഭിഭും മഞ്ഞതി, അഭിഭുസ്മിം മഞ്ഞതി, അഭിഭൂതോ മഞ്ഞതി, അഭിഭും മേതി മഞ്ഞതി, അഭിഭും അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

൪. ‘‘ആകാസാനഞ്ചായതനം ആകാസാനഞ്ചായതനതോ സഞ്ജാനാതി; ആകാസാനഞ്ചായതനം ആകാസാനഞ്ചായതനതോ സഞ്ഞത്വാ ആകാസാനഞ്ചായതനം മഞ്ഞതി, ആകാസാനഞ്ചായതനസ്മിം മഞ്ഞതി, ആകാസാനഞ്ചായതനതോ മഞ്ഞതി, ആകാസാനഞ്ചായതനം മേതി മഞ്ഞതി, ആകാസാനഞ്ചായതനം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനതോ സഞ്ജാനാതി; വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനതോ സഞ്ഞത്വാ വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനസ്മിം മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനതോ മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം മേതി മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനതോ സഞ്ജാനാതി; ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനതോ സഞ്ഞത്വാ ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം മഞ്ഞതി, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനസ്മിം മഞ്ഞതി, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനതോ മഞ്ഞതി, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം മേതി മഞ്ഞതി, ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനതോ സഞ്ജാനാതി; നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനതോ സഞ്ഞത്വാ നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം മഞ്ഞതി, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനസ്മിം മഞ്ഞതി, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനതോ മഞ്ഞതി, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം മേതി മഞ്ഞതി, നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

൫. ‘‘ദിട്ഠം ദിട്ഠതോ സഞ്ജാനാതി; ദിട്ഠം ദിട്ഠതോ സഞ്ഞത്വാ ദിട്ഠം മഞ്ഞതി, ദിട്ഠസ്മിം മഞ്ഞതി, ദിട്ഠതോ മഞ്ഞതി, ദിട്ഠം മേതി മഞ്ഞതി, ദിട്ഠം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘സുതം സുതതോ സഞ്ജാനാതി; സുതം സുതതോ സഞ്ഞത്വാ സുതം മഞ്ഞതി, സുതസ്മിം മഞ്ഞതി, സുതതോ മഞ്ഞതി, സുതം മേതി മഞ്ഞതി, സുതം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘മുതം മുതതോ സഞ്ജാനാതി; മുതം മുതതോ സഞ്ഞത്വാ മുതം മഞ്ഞതി, മുതസ്മിം മഞ്ഞതി, മുതതോ മഞ്ഞതി, മുതം മേതി മഞ്ഞതി, മുതം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘വിഞ്ഞാതം വിഞ്ഞാതതോ സഞ്ജാനാതി; വിഞ്ഞാതം വിഞ്ഞാതതോ സഞ്ഞത്വാ വിഞ്ഞാതം മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാതസ്മിം മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാതതോ മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാതം മേതി മഞ്ഞതി, വിഞ്ഞാതം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

൬. ‘‘ഏകത്തം ഏകത്തതോ സഞ്ജാനാതി; ഏകത്തം ഏകത്തതോ സഞ്ഞത്വാ ഏകത്തം മഞ്ഞതി, ഏകത്തസ്മിം മഞ്ഞതി, ഏകത്തതോ മഞ്ഞതി, ഏകത്തം മേതി മഞ്ഞതി, ഏകത്തം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘നാനത്തം നാനത്തതോ സഞ്ജാനാതി; നാനത്തം നാനത്തതോ സഞ്ഞത്വാ നാനത്തം മഞ്ഞതി, നാനത്തസ്മിം മഞ്ഞതി, നാനത്തതോ മഞ്ഞതി, നാനത്തം മേതി മഞ്ഞതി, നാനത്തം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘സബ്ബം സബ്ബതോ സഞ്ജാനാതി; സബ്ബം സബ്ബതോ സഞ്ഞത്വാ സബ്ബം മഞ്ഞതി, സബ്ബസ്മിം മഞ്ഞതി, സബ്ബതോ മഞ്ഞതി, സബ്ബം മേതി മഞ്ഞതി, സബ്ബം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ സഞ്ജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ സഞ്ഞത്വാ നിബ്ബാനം മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം അഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘അപരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

പുഥുജ്ജനവസേന പഠമനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൭. ‘‘യോപി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു സേക്ഖോ [സേഖോ (സീ. സ്യാ. കം. പീ.)] അപ്പത്തമാനസോ അനുത്തരം യോഗക്ഖേമം പത്ഥയമാനോ വിഹരതി, സോപി പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ [അഭിഞ്ഞത്വാ (ക.)] പഥവിം മാ മഞ്ഞി [വാ മഞ്ഞതി], പഥവിയാ മാ മഞ്ഞി, പഥവിതോ മാ മഞ്ഞി, പഥവിം മേതി മാ മഞ്ഞി, പഥവിം മാഭിനന്ദി [വാ അഭിനന്ദതി (സീ.) ടീകാ ഓലോകേതബ്ബാ]. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘പരിഞ്ഞേയ്യം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ആപം…പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം… ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം മാ മഞ്ഞി, നിബ്ബാനസ്മിം മാ മഞ്ഞി, നിബ്ബാനതോ മാ മഞ്ഞി, നിബ്ബാനം മേതി മാ മഞ്ഞി, നിബ്ബാനം മാഭിനന്ദി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘പരിഞ്ഞേയ്യം തസ്സാ’തി വദാമി.

സേക്ഖവസേന [സത്ഥാരവസേന (സീ.), സത്ഥുവസേന (സ്യാ. ക.)] ദുതിയനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൮. ‘‘യോപി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഹം ഖീണാസവോ വുസിതവാ കതകരണീയോ ഓഹിതഭാരോ അനുപ്പത്തസദത്ഥോ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനോ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തോ, സോപി പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ പഥവിം ന മഞ്ഞതി, പഥവിയാ ന മഞ്ഞതി, പഥവിതോ ന മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി ന മഞ്ഞതി, പഥവിം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘പരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ആപം…പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം… ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘പരിഞ്ഞാതം തസ്സാ’തി വദാമി.

ഖീണാസവവസേന തതിയനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൯. ‘‘യോപി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഹം ഖീണാസവോ വുസിതവാ കതകരണീയോ ഓഹിതഭാരോ അനുപ്പത്തസദത്ഥോ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനോ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തോ, സോപി പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ പഥവിം ന മഞ്ഞതി, പഥവിയാ ന മഞ്ഞതി, പഥവിതോ ന മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി ന മഞ്ഞതി, പഥവിം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഖയാ രാഗസ്സ, വീതരാഗത്താ.

‘‘ആപം…പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം … നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം … ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഖയാ രാഗസ്സ, വീതരാഗത്താ.

ഖീണാസവവസേന ചതുത്ഥനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൧൦. ‘‘യോപി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഹം ഖീണാസവോ വുസിതവാ കതകരണീയോ ഓഹിതഭാരോ അനുപ്പത്തസദത്ഥോ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനോ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തോ, സോപി പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ പഥവിം ന മഞ്ഞതി, പഥവിയാ ന മഞ്ഞതി, പഥവിതോ ന മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി ന മഞ്ഞതി, പഥവിം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഖയാ ദോസസ്സ, വീതദോസത്താ.

‘‘ആപം…പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം… ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഖയാ ദോസസ്സ, വീതദോസത്താ.

ഖീണാസവവസേന പഞ്ചമനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൧൧. ‘‘യോപി സോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു അരഹം ഖീണാസവോ വുസിതവാ കതകരണീയോ ഓഹിതഭാരോ അനുപ്പത്തസദത്ഥോ പരിക്ഖീണഭവസംയോജനോ സമ്മദഞ്ഞാ വിമുത്തോ, സോപി പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ പഥവിം ന മഞ്ഞതി, പഥവിയാ ന മഞ്ഞതി, പഥവിതോ ന മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി ന മഞ്ഞതി, പഥവിം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഖയാ മോഹസ്സ, വീതമോഹത്താ.

‘‘ആപം…പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം … നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം… ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ഖയാ മോഹസ്സ, വീതമോഹത്താ.

ഖീണാസവവസേന ഛട്ഠനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൧൨. ‘‘തഥാഗതോപി, ഭിക്ഖവേ, അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ പഥവിം ന മഞ്ഞതി, പഥവിയാ ന മഞ്ഞതി, പഥവിതോ ന മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി ന മഞ്ഞതി, പഥവിം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘പരിഞ്ഞാതന്തം തഥാഗതസ്സാ’തി വദാമി.

‘‘ആപം…പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം … ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം… ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘പരിഞ്ഞാതന്തം തഥാഗതസ്സാ’തി വദാമി.

തഥാഗതവസേന സത്തമനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

൧൩. ‘‘തഥാഗതോപി, ഭിക്ഖവേ, അരഹം സമ്മാസമ്ബുദ്ധോ പഥവിം പഥവിതോ അഭിജാനാതി; പഥവിം പഥവിതോ അഭിഞ്ഞായ പഥവിം ന മഞ്ഞതി, പഥവിയാ ന മഞ്ഞതി, പഥവിതോ ന മഞ്ഞതി, പഥവിം മേതി ന മഞ്ഞതി, പഥവിം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘നന്ദീ [നന്ദി (സീ. സ്യാ.)] ദുക്ഖസ്സ മൂല’ന്തി – ഇതി വിദിത്വാ ‘ഭവാ ജാതി ഭൂതസ്സ ജരാമരണ’ന്തി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘തഥാഗതോ സബ്ബസോ തണ്ഹാനം ഖയാ വിരാഗാ നിരോധാ ചാഗാ പടിനിസ്സഗ്ഗാ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി വദാമി.

‘‘ആപം …പേ… തേജം… വായം… ഭൂതേ… ദേവേ… പജാപതിം… ബ്രഹ്മം… ആഭസ്സരേ… സുഭകിണ്ഹേ… വേഹപ്ഫലേ… അഭിഭും… ആകാസാനഞ്ചായതനം… വിഞ്ഞാണഞ്ചായതനം… ആകിഞ്ചഞ്ഞായതനം… നേവസഞ്ഞാനാസഞ്ഞായതനം… ദിട്ഠം… സുതം… മുതം… വിഞ്ഞാതം… ഏകത്തം… നാനത്തം… സബ്ബം… നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിജാനാതി; നിബ്ബാനം നിബ്ബാനതോ അഭിഞ്ഞായ നിബ്ബാനം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനസ്മിം ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനതോ ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം മേതി ന മഞ്ഞതി, നിബ്ബാനം നാഭിനന്ദതി. തം കിസ്സ ഹേതു? ‘നന്ദീ ദുക്ഖസ്സ മൂല’ന്തി – ഇതി വിദിത്വാ ‘ഭവാ ജാതി ഭൂതസ്സ ജരാമരണ’ന്തി. തസ്മാതിഹ, ഭിക്ഖവേ, ‘തഥാഗതോ സബ്ബസോ തണ്ഹാനം ഖയാ വിരാഗാ നിരോധാ ചാഗാ പടിനിസ്സഗ്ഗാ അനുത്തരം സമ്മാസമ്ബോധിം അഭിസമ്ബുദ്ധോ’തി വദാമീ’’തി.

തഥാഗതവസേന അട്ഠമനയഭൂമിപരിച്ഛേദോ നിട്ഠിതോ.

ഇദമവോച ഭഗവാ. ന തേ ഭിക്ഖൂ [ന അത്തമനാ തേഭിക്ഖൂ (സ്യാ.), തേ ഭിക്ഖൂ (പീ. ക.)] ഭഗവതോ ഭാസിതം അഭിനന്ദുന്തി.

മൂലപരിയായസുത്തം നിട്ഠിതം പഠമം.