൯. ഉദപാനസുത്തം

൬൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ മല്ലേസു ചാരികം ചരമാനോ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം യേന ഥൂണം [ഥൂനം (സീ. സ്യാ. പീ.)] നാമ മല്ലാനം ബ്രാഹ്മണഗാമോ തദവസരി. അസ്സോസും ഖോ ഥൂണേയ്യകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ – ‘‘സമണോ ഖലു, ഭോ, ഗോതമോ സക്യപുത്തോ സക്യകുലാ പബ്ബജിതോ മല്ലേസു ചാരികം ചരമാനോ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം ഥൂണം അനുപ്പത്തോ’’തി.( ) [(അഥ ഖോ തേ ഥൂണേയ്യകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ) (?)] ഉദപാനം തിണസ്സ ച ഭുസസ്സ ച യാവ മുഖതോ പൂരേസും – ‘‘മാ തേ മുണ്ഡകാ സമണകാ പാനീയം അപംസൂ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ മഗ്ഗാ ഓക്കമ്മ യേന രുക്ഖമൂലം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘ഇങ്ഘ മേ ത്വം, ആനന്ദ, ഏതമ്ഹാ ഉദപാനാ പാനീയം ആഹരാ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇദാനി സോ, ഭന്തേ, ഉദപാനോ ഥൂണേയ്യകേഹി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേഹി തിണസ്സ ച ഭുസസ്സ ച യാവ മുഖതോ പൂരിതോ – ‘മാ തേ മുണ്ഡകാ സമണകാ പാനീയം അപംസൂ’’’തി.

ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘ഇങ്ഘ മേ ത്വം, ആനന്ദ, ഏതമ്ഹാ ഉദപാനാ പാനീയം ആഹരാ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ യേന സോ ഉദപാനോ തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ സോ ഉദപാനോ ആയസ്മന്തേ ആനന്ദേ ഉപസങ്കമന്തേ സബ്ബം തം തിണഞ്ച ഭുസഞ്ച മുഖതോ ഓവമിത്വാ അച്ഛസ്സ ഉദകസ്സ അനാവിലസ്സ വിപ്പസന്നസ്സ യാവ മുഖതോ പൂരിതോ വിസ്സന്ദന്തോ [വിസ്സന്ദോ (ക.)] മഞ്ഞേ അട്ഠാസി.

അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അച്ഛരിയം വത, ഭോ, അബ്ഭുതം വത, ഭോ, തഥാഗതസ്സ മഹിദ്ധികതാ മഹാനുഭാവതാ! അയഞ്ഹി സോ ഉദപാനോ മയി ഉപസങ്കമന്തേ സബ്ബം തം തിണഞ്ച ഭുസഞ്ച മുഖതോ ഓവമിത്വാ അച്ഛസ്സ ഉദകസ്സ അനാവിലസ്സ വിപ്പസന്നസ്സ യാവ മുഖതോ പൂരിതോ വിസ്സന്ദന്തോ മഞ്ഞേ ഠിതോ’’തി!! പത്തേന പാനീയം ആദായ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ, തഥാഗതസ്സ മഹിദ്ധികതാ മഹാനുഭാവതാ! അയഞ്ഹി സോ, ഭന്തേ, ഉദപാനോ മയി ഉപസങ്കമന്തേ സബ്ബം തം തിണഞ്ച ഭുസഞ്ച മുഖതോ ഓവമിത്വാ അച്ഛസ്സ ഉദകസ്സ അനാവിലസ്സ വിപ്പസന്നസ്സ യാവ മുഖതോ പൂരിതോ വിസ്സന്ദന്തോ മഞ്ഞേ അട്ഠാസി!! പിവതു ഭഗവാ പാനീയം, പിവതു സുഗതോ പാനീയ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘കിം കയിരാ ഉദപാനേന,

ആപാ ചേ സബ്ബദാ സിയും;

തണ്ഹായ മൂലതോ ഛേത്വാ,

കിസ്സ പരിയേസനം ചരേ’’തി. നവമം;