൭. ചൂളവഗ്ഗോ

൧. പഠമലകുണ്ഡകഭദ്ദിയസുത്തം

൬൧. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ആയസ്മന്തം ലകുണ്ഡകഭദ്ദിയം അനേകപരിയായേന ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതി സമാദപേതി [സമാദാപേതി (?)] സമുത്തേജേതി സമ്പഹംസേതി.

അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ലകുണ്ഡകഭദ്ദിയസ്സ ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന അനേകപരിയായേന ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിയമാനസ്സ സമാദപിയമാനസ്സ സമുത്തേജിയമാനസ്സ സമ്പഹംസിയമാനസ്സ അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്തം വിമുച്ചി.

അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ലകുണ്ഡകഭദ്ദിയം ആയസ്മതാ സാരിപുത്തേന അനേകപരിയായേന ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സിയമാനം സമാദപിയമാനം സമുത്തേജിയമാനം സമ്പഹംസിയമാനം അനുപാദായ ആസവേഹി ചിത്തം വിമുത്തം [വിമുത്തചിത്തം (?)].

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘ഉദ്ധം അധോ സബ്ബധി വിപ്പമുത്തോ, അയംഹമസ്മീതി [അയമഹമസ്മീതി (സീ. സ്യാ. പീ.)] അനാനുപസ്സീ;

ഏവം വിമുത്തോ ഉദതാരി ഓഘം, അതിണ്ണപുബ്ബം അപുനബ്ഭവായാ’’തി. പഠമം;

൨. ദുതിയലകുണ്ഡകഭദ്ദിയസുത്തം

൬൨. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ സാരിപുത്തോ ആയസ്മന്തം ലകുണ്ഡകഭദ്ദിയം സേഖം [സേക്ഖോതി (സ്യാ.), സേഖോതി (പീ.)] മഞ്ഞമാനോ ഭിയ്യോസോമത്തായ അനേകപരിയായേന ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേതി സമാദപേതി സമുത്തേജേതി സമ്പഹംസേതി.

അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം സാരിപുത്തം ആയസ്മന്തം ലകുണ്ഡകഭദ്ദിയം സേഖം മഞ്ഞമാനം ഭിയ്യോസോമത്തായ അനേകപരിയായേന ധമ്മിയാ കഥായ സന്ദസ്സേന്തം സമാദപേന്തം സമുത്തേജേന്തം സമ്പഹംസേന്തം.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘അച്ഛേച്ഛി [അച്ഛേജ്ജി (ക. സീ.), അച്ഛിജ്ജി (ക. സീ. സ്യാ.), അഛിജ്ജി (ക.)] വട്ടം ബ്യഗാ നിരാസം, വിസുക്ഖാ സരിതാ ന സന്ദതി;

ഛിന്നം വട്ടം ന വത്തതി, ഏസേവന്തോ ദുക്ഖസ്സാ’’തി. ദുതിയം;

൩. പഠമസത്തസുത്തം

൬൩. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയാ മനുസ്സാ യേഭുയ്യേന കാമേസു അതിവേലം സത്താ ( ) [(ഹോന്തി) (ബഹൂസു) അട്ഠകഥായ സംസന്ദേതബ്ബം] രത്താ ഗിദ്ധാ ഗധിതാ [ഗഥിതാ (സീ.)] മുച്ഛിതാ അജ്ഝോപന്നാ സമ്മത്തകജാതാ കാമേസു വിഹരന്തി.

അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ പാവിസിംസു. സാവത്ഥിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, സാവത്ഥിയാ മനുസ്സാ യേഭുയ്യേന കാമേസു അതിവേലം സത്താ രത്താ ഗിദ്ധാ ഗധിതാ മുച്ഛിതാ അജ്ഝോപന്നാ സമ്മത്തകജാതാ കാമേസു വിഹരന്തീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘കാമേസു സത്താ കാമസങ്ഗസത്താ,

സംയോജനേ വജ്ജമപസ്സമാനാ;

ന ഹി ജാതു സംയോജനസങ്ഗസത്താ,

ഓഘം തരേയ്യും വിപുലം മഹന്ത’’ന്തി. തതിയം;

൪. ദുതിയസത്തസുത്തം

൬൪. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന സാവത്ഥിയാ മനുസ്സാ യേഭുയ്യേന കാമേസു സത്താ ( ) [(ഹോന്തി) (ബഹൂസു) അട്ഠകഥായ സംസന്ദേതബ്ബം] രത്താ ഗിദ്ധാ ഗധിതാ മുച്ഛിതാ അജ്ഝോപന്നാ അന്ധീകതാ സമ്മത്തകജാതാ കാമേസു വിഹരന്തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ സാവത്ഥിം പിണ്ഡായ പാവിസി. അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ സാവത്ഥിയാ തേ മനുസ്സേ യേഭുയ്യേന കാമേസു സത്തേ രത്തേ ഗിദ്ധേ ഗധിതേ മുച്ഛിതേ അജ്ഝോപന്നേ അന്ധീകതേ സമ്മത്തകജാതേ കാമേസു വിഹരന്തേ.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘കാമന്ധാ ജാലസഞ്ഛന്നാ, തണ്ഹാഛദനഛാദിതാ;

പമത്തബന്ധുനാ ബദ്ധാ, മച്ഛാവ കുമിനാമുഖേ;

ജരാമരണമന്വേന്തി [ജരാമരണം ഗച്ഛന്തി (സീ. സ്യാ.)], വച്ഛോ ഖീരപകോവ മാതര’’ന്തി. ചതുത്ഥം;

൫. അപരലകുണ്ഡകഭദ്ദിയസുത്തം

൬൫. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ ലകുണ്ഡകഭദ്ദിയോ സമ്ബഹുലാനം ഭിക്ഖൂനം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി.

അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ലകുണ്ഡകഭദ്ദിയം ദൂരതോവ സമ്ബഹുലാനം ഭിക്ഖൂനം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ ആഗച്ഛന്തം ദുബ്ബണ്ണം ദുദ്ദസികം ഓകോടിമകം യേഭുയ്യേന ഭിക്ഖൂനം പരിഭൂതരൂപം. ദിസ്വാന ഭിക്ഖൂ ആമന്തേസി –

‘‘പസ്സഥ നോ തുമ്ഹേ, ഭിക്ഖവേ, ഏതം ഭിക്ഖും ദൂരതോവ സമ്ബഹുലാനം ഭിക്ഖൂനം പിട്ഠിതോ പിട്ഠിതോ ആഗച്ഛന്തം ദുബ്ബണ്ണം ദുദ്ദസികം ഓകോടിമകം യേഭുയ്യേന ഭിക്ഖൂനം പരിഭൂതരൂപ’’ന്തി? ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി.

‘‘ഏസോ, ഭിക്ഖവേ, ഭിക്ഖു മഹിദ്ധികോ മഹാനുഭാവോ. ന ച സാ സമാപത്തി സുലഭരൂപാ യാ തേന ഭിക്ഖുനാ അസമാപന്നപുബ്ബാ. യസ്സ ചത്ഥായ [യസ്സത്ഥായ (സീ. ക.)] കുലപുത്താ സമ്മദേവ അഗാരസ്മാ അനഗാരിയം പബ്ബജന്തി തദനുത്തരം ബ്രഹ്മചരിയപരിയോസാനം ദിട്ഠേവ ധമ്മേ സയം അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികത്വാ ഉപസമ്പജ്ജ വിഹരതീ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘നേലങ്ഗോ സേതപച്ഛാദോ, ഏകാരോ വത്തതീ രഥോ;

അനീഘം പസ്സ ആയന്തം, ഛിന്നസോതം അബന്ധന’’ന്തി. പഞ്ചമം;

൬. തണ്ഹാസങ്ഖയസുത്തം

൬൬. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ അഞ്ഞാസികോണ്ഡഞ്ഞോ [അഞ്ഞാതകോണ്ഡഞ്ഞോ (സബ്ബത്ഥ)] ഭഗവതോ അവിദൂരേ നിസിന്നോ ഹോതി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തിം പച്ചവേക്ഖമാനോ.

അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം അഞ്ഞാസികോണ്ഡഞ്ഞം അവിദൂരേ നിസിന്നം പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ തണ്ഹാസങ്ഖയവിമുത്തിം പച്ചവേക്ഖമാനം.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘യസ്സ മൂലം ഛമാ നത്ഥി, പണ്ണാ നത്ഥി കുതോ ലതാ;

തം ധീരം ബന്ധനാ മുത്തം, കോ തം നിന്ദിതുമരഹതി;

ദേവാപി നം പസംസന്തി, ബ്രഹ്മുനാപി പസംസിതോ’’തി. ഛട്ഠം;

൭. പപഞ്ചഖയസുത്തം

൬൭. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ഭഗവാ അത്തനോ പപഞ്ചസഞ്ഞാസങ്ഖാപഹാനം പച്ചവേക്ഖമാനോ നിസിന്നോ ഹോതി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ അത്തനോ പപഞ്ചസഞ്ഞാസങ്ഖാപഹാനം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘യസ്സ പപഞ്ചാ ഠിതി ച നത്ഥി,

സന്ദാനം പലിഘഞ്ച വീതിവത്തോ;

തം നിത്തണ്ഹം മുനിം ചരന്തം,

നാവജാനാതി സദേവകോപി ലോകോ’’തി. സത്തമം;

൮. കച്ചാനസുത്തം

൬൮. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന ആയസ്മാ മഹാകച്ചാനോ ഭഗവതോ അവിദൂരേ നിസിന്നോ ഹോതി പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ കായഗതായ സതിയാ അജ്ഝത്തം പരിമുഖം സൂപട്ഠിതായ.

അദ്ദസാ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം മഹാകച്ചാനം അവിദൂരേ നിസിന്നം പല്ലങ്കം ആഭുജിത്വാ ഉജും കായം പണിധായ കായഗതായ സതിയാ അജ്ഝത്തം പരിമുഖം സൂപട്ഠിതായ.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘യസ്സ സിയാ സബ്ബദാ സതി,

സതതം കായഗതാ ഉപട്ഠിതാ;

നോ ചസ്സ നോ ച മേ സിയാ,

ന ഭവിസ്സതി ന ച മേ ഭവിസ്സതി;

അനുപുബ്ബവിഹാരി തത്ഥ സോ,

കാലേനേവ തരേ വിസത്തിക’’ന്തി. അട്ഠമം;

൯. ഉദപാനസുത്തം

൬൯. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ മല്ലേസു ചാരികം ചരമാനോ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം യേന ഥൂണം [ഥൂനം (സീ. സ്യാ. പീ.)] നാമ മല്ലാനം ബ്രാഹ്മണഗാമോ തദവസരി. അസ്സോസും ഖോ ഥൂണേയ്യകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ – ‘‘സമണോ ഖലു, ഭോ, ഗോതമോ സക്യപുത്തോ സക്യകുലാ പബ്ബജിതോ മല്ലേസു ചാരികം ചരമാനോ മഹതാ ഭിക്ഖുസങ്ഘേന സദ്ധിം ഥൂണം അനുപ്പത്തോ’’തി.( ) [(അഥ ഖോ തേ ഥൂണേയ്യകാ ബ്രാഹ്മണഗഹപതികാ) (?)] ഉദപാനം തിണസ്സ ച ഭുസസ്സ ച യാവ മുഖതോ പൂരേസും – ‘‘മാ തേ മുണ്ഡകാ സമണകാ പാനീയം അപംസൂ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ മഗ്ഗാ ഓക്കമ്മ യേന രുക്ഖമൂലം തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ പഞ്ഞത്തേ ആസനേ നിസീദി. നിസജ്ജ ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘ഇങ്ഘ മേ ത്വം, ആനന്ദ, ഏതമ്ഹാ ഉദപാനാ പാനീയം ആഹരാ’’തി.

ഏവം വുത്തേ, ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘ഇദാനി സോ, ഭന്തേ, ഉദപാനോ ഥൂണേയ്യകേഹി ബ്രാഹ്മണഗഹപതികേഹി തിണസ്സ ച ഭുസസ്സ ച യാവ മുഖതോ പൂരിതോ – ‘മാ തേ മുണ്ഡകാ സമണകാ പാനീയം അപംസൂ’’’തി.

ദുതിയമ്പി ഖോ…പേ… തതിയമ്പി ഖോ ഭഗവാ ആയസ്മന്തം ആനന്ദം ആമന്തേസി – ‘‘ഇങ്ഘ മേ ത്വം, ആനന്ദ, ഏതമ്ഹാ ഉദപാനാ പാനീയം ആഹരാ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭന്തേ’’തി ഖോ ആയസ്മാ ആനന്ദോ ഭഗവതോ പടിസ്സുത്വാ പത്തം ഗഹേത്വാ യേന സോ ഉദപാനോ തേനുപസങ്കമി. അഥ ഖോ സോ ഉദപാനോ ആയസ്മന്തേ ആനന്ദേ ഉപസങ്കമന്തേ സബ്ബം തം തിണഞ്ച ഭുസഞ്ച മുഖതോ ഓവമിത്വാ അച്ഛസ്സ ഉദകസ്സ അനാവിലസ്സ വിപ്പസന്നസ്സ യാവ മുഖതോ പൂരിതോ വിസ്സന്ദന്തോ [വിസ്സന്ദോ (ക.)] മഞ്ഞേ അട്ഠാസി.

അഥ ഖോ ആയസ്മതോ ആനന്ദസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘അച്ഛരിയം വത, ഭോ, അബ്ഭുതം വത, ഭോ, തഥാഗതസ്സ മഹിദ്ധികതാ മഹാനുഭാവതാ! അയഞ്ഹി സോ ഉദപാനോ മയി ഉപസങ്കമന്തേ സബ്ബം തം തിണഞ്ച ഭുസഞ്ച മുഖതോ ഓവമിത്വാ അച്ഛസ്സ ഉദകസ്സ അനാവിലസ്സ വിപ്പസന്നസ്സ യാവ മുഖതോ പൂരിതോ വിസ്സന്ദന്തോ മഞ്ഞേ ഠിതോ’’തി!! പത്തേന പാനീയം ആദായ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അച്ഛരിയം, ഭന്തേ, അബ്ഭുതം, ഭന്തേ, തഥാഗതസ്സ മഹിദ്ധികതാ മഹാനുഭാവതാ! അയഞ്ഹി സോ, ഭന്തേ, ഉദപാനോ മയി ഉപസങ്കമന്തേ സബ്ബം തം തിണഞ്ച ഭുസഞ്ച മുഖതോ ഓവമിത്വാ അച്ഛസ്സ ഉദകസ്സ അനാവിലസ്സ വിപ്പസന്നസ്സ യാവ മുഖതോ പൂരിതോ വിസ്സന്ദന്തോ മഞ്ഞേ അട്ഠാസി!! പിവതു ഭഗവാ പാനീയം, പിവതു സുഗതോ പാനീയ’’ന്തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘കിം കയിരാ ഉദപാനേന,

ആപാ ചേ സബ്ബദാ സിയും;

തണ്ഹായ മൂലതോ ഛേത്വാ,

കിസ്സ പരിയേസനം ചരേ’’തി. നവമം;

൧൦. ഉതേനസുത്തം

൭൦. ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസമ്ബിയം വിഹരതി ഘോസിതാരാമേ. തേന ഖോ പന സമയേന രഞ്ഞോ ഉതേനസ്സ [ഉദേനസ്സ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ഉയ്യാനഗതസ്സ അന്തേപുരം ദഡ്ഢം ഹോതി, പഞ്ച ച ഇത്ഥിസതാനി [പഞ്ച ഇത്ഥിസതാനി (സീ. സ്യാ. പീ.)] കാലങ്കതാനി ഹോന്തി സാമാവതീപമുഖാനി.

അഥ ഖോ സമ്ബഹുലാ ഭിക്ഖൂ പുബ്ബണ്ഹസമയം നിവാസേത്വാ പത്തചീവരമാദായ കോസമ്ബിം പിണ്ഡായ പാവിസിംസു. കോസമ്ബിയം പിണ്ഡായ ചരിത്വാ പച്ഛാഭത്തം പിണ്ഡപാതപടിക്കന്താ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നാ ഖോ തേ ഭിക്ഖൂ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘ഇധ, ഭന്തേ, രഞ്ഞോ ഉതേനസ്സ ഉയ്യാനഗതസ്സ അന്തേപുരം ദഡ്ഢം, പഞ്ച ച ഇത്ഥിസതാനി കാലങ്കതാനി സാമാവതീപമുഖാനി. താസം, ഭന്തേ, ഉപാസികാനം കാ ഗതി കോ അഭിസമ്പരായോ’’തി?

‘‘സന്തേത്ഥ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസികായോ സോതാപന്നാ, സന്തി സകദാഗാമിനിയോ, സന്തി അനാഗാമിനിയോ. സബ്ബാ താ, ഭിക്ഖവേ, ഉപാസികായോ അനിപ്ഫലാ കാലങ്കതാ’’തി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ ഏതമത്ഥം വിദിത്വാ തായം വേലായം ഇമം ഉദാനം ഉദാനേസി –

‘‘മോഹസമ്ബന്ധനോ ലോകോ, ഭബ്ബരൂപോവ ദിസ്സതി;

ഉപധിബന്ധനോ [ഉപധിസമ്ബന്ധനോ (ക. സീ.)] ബാലോ, തമസാ പരിവാരിതോ;

സസ്സതോരിവ [സസ്സതി വിയ (ക. സീ.)] ഖായതി, പസ്സതോ നത്ഥി കിഞ്ചന’’ന്തി. ദസമം;

തസ്സുദ്ദാനം –

ദ്വേ ഭദ്ദിയാ ദ്വേ ച സത്താ, ലകുണ്ഡകോ തണ്ഹാഖയോ;

പപഞ്ചഖയോ ച കച്ചാനോ, ഉദപാനഞ്ച ഉതേനോതി.

ചൂളവഗ്ഗോ [ചുല്ലവഗ്ഗോ (സീ.), ചൂലവഗ്ഗോ (പീ.)] സത്തമോ നിട്ഠിതോ.