൧. സുമേധാഥേരീഗാഥാ

൪൫൦. മന്താവതിയാ നഗരേ, രഞ്ഞോ കോഞ്ചസ്സ അഗ്ഗമഹേസിയാ;

ധീതാ ആസിം സുമേധാ, പസാദിതാ സാസനകരേഹി.

൪൫൧. സീലവതീ ചിത്തകഥാ, ബഹുസ്സുതാ ബുദ്ധസാസനേ വിനീതാ;

മാതാപിതരോ ഉപഗമ്മ, ഭണതി ‘‘ഉഭയോ നിസാമേഥ.

൪൫൨. ‘‘നിബ്ബാനാഭിരതാഹം, അസസ്സതം ഭവഗതം യദിപി ദിബ്ബം;

കിമങ്ഗം പന [കിമങ്ഗ പന (സീ. സ്യാ.), കിം പന (?)] തുച്ഛാ കാമാ, അപ്പസ്സാദാ ബഹുവിഘാതാ.

൪൫൩. ‘‘കാമാ കടുകാ ആസീവിസൂപമാ, യേസു മുച്ഛിതാ ബാലാ;

തേ ദീഘരത്തം നിരയേ, സമപ്പിതാ ഹഞ്ഞന്തേ ദുക്ഖിതാ [ഹഞ്ഞരേ ദുഖിതാ (?)].

൪൫൪. ‘‘സോചന്തി പാപകമ്മാ, വിനിപാതേ പാപവദ്ധിനോ സദാ;

കായേന ച വാചായ ച, മനസാ ച അസംവുതാ ബാലാ.

൪൫൫. ‘‘ബാലാ തേ ദുപ്പഞ്ഞാ, അചേതനാ ദുക്ഖസമുദയോരുദ്ധാ;

ദേസന്തേ അജാനന്താ, ന ബുജ്ഝരേ അരിയസച്ചാനി.

൪൫൬. ‘‘സച്ചാനി അമ്മ ബുദ്ധവരദേസിതാനി, തേ ബഹുതരാ അജാനന്താ യേ;

അഭിനന്ദന്തി ഭവഗതം, പിഹേന്തി ദേവേസു ഉപപത്തിം.

൪൫൭. ‘‘ദേവേസുപി ഉപപത്തി, അസസ്സതാ ഭവഗതേ അനിച്ചമ്ഹി;

ന ച സന്തസന്തി ബാലാ, പുനപ്പുനം ജായിതബ്ബസ്സ.

൪൫൮. ‘‘ചത്താരോ വിനിപാതാ, ദുവേ [ദ്വേ (സബ്ബത്ഥ)] ച ഗതിയോ കഥഞ്ചി ലബ്ഭന്തി;

ന ച വിനിപാതഗതാനം, പബ്ബജ്ജാ അത്ഥി നിരയേസു.

൪൫൯. ‘‘അനുജാനാഥ മം ഉഭയോ, പബ്ബജിതും ദസബലസ്സ പാവചനേ;

അപ്പോസ്സുക്കാ ഘടിസ്സം, ജാതിമരണപ്പഹാനായ.

൪൬൦. ‘‘കിം ഭവഗതേ [ഭവഗതേന (സ്യാ.)] അഭിനന്ദിതേന, കായകലിനാ അസാരേന;

ഭവതണ്ഹായ നിരോധാ, അനുജാനാഥ പബ്ബജിസ്സാമി.

൪൬൧. ‘‘ബുദ്ധാനം ഉപ്പാദോ വിവജ്ജിതോ, അക്ഖണോ ഖണോ ലദ്ധോ;

സീലാനി ബ്രഹ്മചരിയം, യാവജീവം ന ദൂസേയ്യം’’.

൪൬൨. ഏവം ഭണതി സുമേധാ, മാതാപിതരോ ‘‘ന താവ ആഹാരം;

ആഹരിസ്സം [ആഹരിയാമി (സീ.), ആഹാരിസം (?)] ഗഹട്ഠാ, മരണവസം ഗതാവ ഹേസ്സാമി’’.

൪൬൩. മാതാ ദുക്ഖിതാ രോദതി പിതാ ച, അസ്സാ സബ്ബസോ സമഭിഹതോ;

ഘടേന്തി സഞ്ഞാപേതും, പാസാദതലേ ഛമാപതിതം.

൪൬൪. ‘‘ഉട്ഠേഹി പുത്തക കിം സോചിതേന, ദിന്നാസി വാരണവതിമ്ഹി;

രാജാ അനീകരത്തോ [അണീകദത്തോ (സീ. സ്യാ.)], അഭിരൂപോ തസ്സ ത്വം ദിന്നാ.

൪൬൫. ‘‘അഗ്ഗമഹേസീ ഭവിസ്സസി, അനികരത്തസ്സ രാജിനോ ഭരിയാ;

സീലാനി ബ്രഹ്മചരിയം, പബ്ബജ്ജാ ദുക്കരാ പുത്തക.

൪൬൬. ‘‘രജ്ജേ ആണാധനമിസ്സരിയം, ഭോഗാ സുഖാ ദഹരികാസി;

ഭുഞ്ജാഹി കാമഭോഗേ, വാരേയ്യം ഹോതു തേ പുത്ത’’.

൪൬൭. അഥ നേ ഭണതി സുമേധാ, ‘‘മാ ഏദിസികാനി ഭവഗതമസാരം;

പബ്ബജ്ജാ വാ ഹോഹിതി, മരണം വാ മേ ന ചേവ വാരേയ്യം.

൪൬൮. ‘‘കിമിവ പൂതികായമസുചിം, സവനഗന്ധം ഭയാനകം കുണപം;

അഭിസംവിസേയ്യം ഭസ്തം, അസകിം പഗ്ഘരിതം അസുചിപുണ്ണം.

൪൬൯. ‘‘കിമിവ താഹം ജാനന്തീ, വികുലകം മംസസോണിതുപലിത്തം;

കിമികുലാലയം സകുണഭത്തം, കളേവരം കിസ്സ ദിയ്യതി.

൪൭൦. ‘‘നിബ്ബുയ്ഹതി സുസാനം, അചിരം കായോ അപേതവിഞ്ഞാണോ;

ഛുദ്ധോ [ഛഡ്ഡിതോ (സ്യാ.), ഛുട്ഠോ (ക.)] കളിങ്ഗരം വിയ, ജിഗുച്ഛമാനേഹി ഞാതീഹി.

൪൭൧. ‘‘ഛുദ്ധൂന [ഛഡ്ഡൂന (സ്യാ.), ഛുട്ഠൂന (ക.)] നം സുസാനേ, പരഭത്തം ന്ഹായന്തി [ന്ഹായരേ (?)] ജിഗുച്ഛന്താ;

നിയകാ മാതാപിതരോ, കിം പന സാധാരണാ ജനതാ.

൪൭൨. ‘‘അജ്ഝോസിതാ അസാരേ, കളേവരേ അട്ഠിന്ഹാരുസങ്ഘാതേ;

ഖേളസ്സുച്ചാരസ്സവ, പരിപുണ്ണേ [ഖേളസ്സുച്ചാരപസ്സവപരിപുണ്ണേ (സീ.)] പൂതികായമ്ഹി.

൪൭൩. ‘‘യോ നം വിനിബ്ഭുജിത്വാ, അബ്ഭന്തരമസ്സ ബാഹിരം കയിരാ;

ഗന്ധസ്സ അസഹമാനാ, സകാപി മാതാ ജിഗുച്ഛേയ്യ.

൪൭൪. ‘‘ഖന്ധധാതുആയതനം, സങ്ഖതം ജാതിമൂലകം ദുക്ഖം;

യോനിസോ അനുവിചിനന്തീ, വാരേയ്യം കിസ്സ ഇച്ഛേയ്യം.

൪൭൫. ‘‘ദിവസേ ദിവസേ തിസത്തി, സതാനി നവനവാ പതേയ്യും കായമ്ഹി;

വസ്സസതമ്പി ച ഘാതോ, സേയ്യോ ദുക്ഖസ്സ ചേവം ഖയോ.

൪൭൬. ‘‘അജ്ഝുപഗച്ഛേ ഘാതം, യോ വിഞ്ഞായേവം സത്ഥുനോ വചനം;

‘ദീഘോ തേസം [വോ (ക.)] സംസാരോ, പുനപ്പുനം ഹഞ്ഞമാനാനം’.

൪൭൭. ‘‘ദേവേസു മനുസ്സേസു ച, തിരച്ഛാനയോനിയാ അസുരകായേ;

പേതേസു ച നിരയേസു ച, അപരിമിതാ ദിസ്സരേ ഘാതാ.

൪൭൮. ‘‘ഘാതാ നിരയേസു ബഹൂ, വിനിപാതഗതസ്സ പീളിയമാനസ്സ [കിലിസ്സമാനസ്സ (സ്യാ. ക.)];

ദേവേസുപി അത്താണം, നിബ്ബാനസുഖാ പരം നത്ഥി.

൪൭൯. ‘‘പത്താ തേ നിബ്ബാനം, യേ യുത്താ ദസബലസ്സ പാവചനേ;

അപ്പോസ്സുക്കാ ഘടേന്തി, ജാതിമരണപ്പഹാനായ.

൪൮൦. ‘‘അജ്ജേവ താതഭിനിക്ഖമിസ്സം, ഭോഗേഹി കിം അസാരേഹി;

നിബ്ബിന്നാ മേ കാമാ, വന്തസമാ താലവത്ഥുകതാ’’.

൪൮൧. സാ ചേവം ഭണതി പിതരമനീകരത്തോ ച യസ്സ സാ ദിന്നാ;

ഉപയാസി വാരണവതേ, വാരേയ്യമുപട്ഠിതേ കാലേ.

൪൮൨. അഥ അസിതനിചിതമുദുകേ, കേസേ ഖഗ്ഗേന ഛിന്ദിയ സുമേധാ;

പാസാദം പിദഹിത്വാ [പിധേത്വാ (സീ. സ്യാ.), പിധിത്വാ (ക.)], പഠമജ്ഝാനം സമാപജ്ജി.

൪൮൩. സാ ച തഹിം സമാപന്നാ, അനീകരത്തോ ച ആഗതോ നഗരം;

പാസാദേ ച [പാസാദേവ (സീ. സ്യാ.)] സുമേധാ, അനിച്ചസഞ്ഞം [അനിച്ചസഞ്ഞാ (സബ്ബത്ഥ)] സുഭാവേതി.

൪൮൪. സാ ച മനസി കരോതി, അനീകരത്തോ ച ആരുഹീ തുരിതം;

മണികനകഭൂസിതങ്ഗോ, കതഞ്ജലീ യാചതി സുമേധം.

൪൮൫. ‘‘രജ്ജേ ആണാധനമിസ്സരിയം, ഭോഗാ സുഖാ ദഹരികാസി;

ഭുഞ്ജാഹി കാമഭോഗേ, കാമസുഖാ ദുല്ലഭാ ലോകേ.

൪൮൬. ‘‘നിസ്സട്ഠം തേ രജ്ജം, ഭോഗേ ഭുഞ്ജസ്സു ദേഹി ദാനാനി;

മാ ദുമ്മനാ അഹോസി, മാതാപിതരോ തേ ദുക്ഖിതാ’’ [മാതാപിതരോ ച തേ ദുഖിതാ (?)].

൪൮൭. തം തം ഭണതി സുമേധാ, കാമേഹി അനത്ഥികാ വിഗതമോഹാ;

‘‘മാ കാമേ അഭിനന്ദി, കാമേസ്വാദീനവം പസ്സ.

൪൮൮. ‘‘ചാതുദ്ദീപോ രാജാ മന്ധാതാ, ആസി കാമഭോഗിന മഗ്ഗോ;

അതിത്തോ കാലങ്കതോ, ന ചസ്സ പരിപൂരിതാ ഇച്ഛാ.

൪൮൯. ‘‘സത്ത രതനാനി വസ്സേയ്യ, വുട്ഠിമാ ദസദിസാ സമന്തേന;

ന ചത്ഥി തിത്തി കാമാനം, അതിത്താവ മരന്തി നരാ.

൪൯൦. ‘‘അസിസൂനൂപമാ കാമാ, കാമാ സപ്പസിരോപമാ;

ഉക്കോപമാ അനുദഹന്തി, അട്ഠികങ്കല [കങ്ഖല (സീ.)] സന്നിഭാ.

൪൯൧. ‘‘അനിച്ചാ അദ്ധുവാ കാമാ, ബഹുദുക്ഖാ മഹാവിസാ;

അയോഗുളോവ സന്തത്തോ, അഘമൂലാ ദുഖപ്ഫലാ.

൪൯൨. ‘‘രുക്ഖപ്ഫലൂപമാ കാമാ, മംസപേസൂപമാ ദുഖാ;

സുപിനോപമാ വഞ്ചനിയാ, കാമാ യാചിതകൂപമാ.

൪൯൩. ‘‘സത്തിസൂലൂപമാ കാമാ, രോഗോ ഗണ്ഡോ അഘം നിഘം;

അങ്ഗാരകാസുസദിസാ, അഘമൂലം ഭയം വധോ.

൪൯൪. ‘‘ഏവം ബഹുദുക്ഖാ കാമാ, അക്ഖാതാ അന്തരായികാ;

ഗച്ഛഥ ന മേ ഭഗവതേ, വിസ്സാസോ അത്ഥി അത്തനോ.

൪൯൫. ‘‘കിം മമ പരോ കരിസ്സതി, അത്തനോ സീസമ്ഹി ഡയ്ഹമാനമ്ഹി;

അനുബന്ധേ ജരാമരണേ, തസ്സ ഘാതായ ഘടിതബ്ബം’’.

൪൯൬. ദ്വാരം അപാപുരിത്വാനഹം [അവാപുരിത്വാഹം (സീ.)], മാതാപിതരോ അനീകരത്തഞ്ച;

ദിസ്വാന ഛമം നിസിന്നേ, രോദന്തേ ഇദമവോചം.

൪൯൭. ‘‘ദീഘോ ബാലാനം സംസാരോ, പുനപ്പുനഞ്ച രോദതം;

അനമതഗ്ഗേ പിതു മരണേ, ഭാതു വധേ അത്തനോ ച വധേ.

൪൯൮. ‘‘അസ്സു ഥഞ്ഞം രുധിരം, സംസാരം അനമതഗ്ഗതോ സരഥ;

സത്താനം സംസരതം, സരാഹി അട്ഠീനഞ്ച സന്നിചയം.

൪൯൯. ‘‘സര ചതുരോദധീ [സരസ്സു ചതുരോ ഉദധീ (?)], ഉപനീതേ അസ്സുഥഞ്ഞരുധിരമ്ഹി;

സര ഏകകപ്പമട്ഠീനം, സഞ്ചയം വിപുലേന സമം.

൫൦൦. ‘‘അനമതഗ്ഗേ സംസരതോ, മഹിം [മഹാമഹിം (?)] ജമ്ബുദീപമുപനീതം;

കോലട്ഠിമത്തഗുളികാ, മാതാ മാതുസ്വേവ നപ്പഹോന്തി.

൫൦൧. ‘‘തിണകട്ഠസാഖാപലാസം [സര തിണകട്ഠസാഖാപലാസം (സീ.)], ഉപനീതം അനമതഗ്ഗതോ സര;

ചതുരങ്ഗുലികാ ഘടികാ, പിതുപിതുസ്വേവ നപ്പഹോന്തി.

൫൦൨. ‘‘സര കാണകച്ഛപം പുബ്ബസമുദ്ദേ, അപരതോ ച യുഗഛിദ്ദം;

സിരം [സര (സീ.)] തസ്സ ച പടിമുക്കം, മനുസ്സലാഭമ്ഹി ഓപമ്മം.

൫൦൩. ‘‘സര രൂപം ഫേണപിണ്ഡോപമസ്സ, കായകലിനോ അസാരസ്സ;

ഖന്ധേ പസ്സ അനിച്ചേ, സരാഹി നിരയേ ബഹുവിഘാതേ.

൫൦൪. ‘‘സര കടസിം വഡ്ഢേന്തേ, പുനപ്പുനം താസു താസു ജാതീസു;

സര കുമ്ഭീലഭയാനി ച, സരാഹി ചത്താരി സച്ചാനി.

൫൦൫. ‘‘അമതമ്ഹി വിജ്ജമാനേ, കിം തവ പഞ്ചകടുകേന പീതേന;

സബ്ബാ ഹി കാമരതിയോ, കടുകതരാ പഞ്ചകടുകേന.

൫൦൬. ‘‘അമതമ്ഹി വിജ്ജമാനേ, കിം തവ കാമേഹി യേ പരിളാഹാ [സപരിളാഹാ (സീ. അട്ഠ.)];

സബ്ബാ ഹി കാമരതിയോ, ജലിതാ കുഥിതാ കമ്പിതാ സന്താപിതാ.

൫൦൭. ‘‘അസപത്തമ്ഹി സമാനേ, കിം തവ കാമേഹി യേ ബഹുസപത്താ;

രാജഗ്ഗിചോരഉദകപ്പിയേഹി, സാധാരണാ കാമാ ബഹുസപത്താ.

൫൦൮. ‘‘മോക്ഖമ്ഹി വിജ്ജമാനേ, കിം തവ കാമേഹി യേസു വധബന്ധോ;

കാമേസു ഹി അസകാമാ, വധബന്ധദുഖാനി അനുഭോന്തി.

൫൦൯. ‘‘ആദീപിതാ തിണുക്കാ, ഗണ്ഹന്തം ദഹന്തി നേവ മുഞ്ചന്തം;

ഉക്കോപമാ ഹി കാമാ, ദഹന്തി യേ തേ ന മുഞ്ചന്തി.

൫൧൦. ‘‘മാ അപ്പകസ്സ ഹേതു, കാമസുഖസ്സ വിപുലം ജഹീ സുഖം;

മാ പുഥുലോമോവ ബളിസം, ഗിലിത്വാ പച്ഛാ വിഹഞ്ഞസി.

൫൧൧. ‘‘കാമം കാമേസു ദമസ്സു, താവ സുനഖോവ സങ്ഖലാബദ്ധോ;

കാഹിന്തി ഖു തം കാമാ, ഛാതാ സുനഖംവ ചണ്ഡാലാ.

൫൧൨. ‘‘അപരിമിതഞ്ച ദുക്ഖം, ബഹൂനി ച ചിത്തദോമനസ്സാനി;

അനുഭോഹിസി കാമയുത്തോ, പടിനിസ്സജ [പടിനിസ്സര (സീ.)] അദ്ധുവേ കാമേ.

൫൧൩. ‘‘അജരമ്ഹി വിജ്ജമാനേ, കിം തവ കാമേഹി [യേസു ജരായ ച; മരണബ്യാധിഹി ഗഹിതാ (?)] യേസു ജരാ;

മരണബ്യാധിഗഹിതാ [യേസു ജരായ ച; മരണബ്യാധിഹി ഗഹിതാ (?)], സബ്ബാ സബ്ബത്ഥ ജാതിയോ.

൫൧൪. ‘‘ഇദമജരമിദമമരം [ഇദം അജരം ഇദം അമരം (?)], ഇദമജരാമരം പദമസോകം;

അസപത്തമസമ്ബാധം, അഖലിതമഭയം നിരുപതാപം.

൫൧൫. ‘‘അധിഗതമിദം ബഹൂഹി, അമതം അജ്ജാപി ച ലഭനീയമിദം;

യോ യോനിസോ പയുഞ്ജതി, ന ച സക്കാ അഘടമാനേന’’.

൫൧൬. ഏവം ഭണതി സുമേധാ, സങ്ഖാരഗതേ രതിം അലഭമാനാ;

അനുനേന്തീ അനികരത്തം, കേസേ ച ഛമം ഖിപി സുമേധാ.

൫൧൭. ഉട്ഠായ അനികരത്തോ, പഞ്ജലികോ യാചിതസ്സാ പിതരം സോ;

‘‘വിസ്സജ്ജേഥ സുമേധം, പബ്ബജിതും വിമോക്ഖസച്ചദസ്സാ’’.

൫൧൮. വിസ്സജ്ജിതാ മാതാപിതൂഹി, പബ്ബജി സോകഭയഭീതാ;

ഛ അഭിഞ്ഞാ സച്ഛികതാ, അഗ്ഗഫലം സിക്ഖമാനായ.

൫൧൯. അച്ഛരിയമബ്ഭുതം തം, നിബ്ബാനം ആസി രാജകഞ്ഞായ;

പുബ്ബേനിവാസചരിതം, യഥാ ബ്യാകരി പച്ഛിമേ കാലേ.

൫൨൦. ‘‘ഭഗവതി കോണാഗമനേ, സങ്ഘാരാമമ്ഹി നവനിവേസമ്ഹി;

സഖിയോ തിസ്സോ ജനിയോ, വിഹാരദാനം അദാസിമ്ഹ.

൫൨൧. ‘‘ദസക്ഖത്തും സതക്ഖത്തും, ദസസതക്ഖത്തും സതാനി ച സതക്ഖത്തും;

ദേവേസു ഉപ്പജ്ജിമ്ഹ, കോ പന വാദോ മനുസ്സേസു.

൫൨൨. ‘‘ദേവേസു മഹിദ്ധികാ അഹുമ്ഹ, മാനുസകമ്ഹി കോ പന വാദോ;

സത്തരതനസ്സ മഹേസീ, ഇത്ഥിരതനം അഹം ആസിം.

൫൨൩. ‘‘സോ ഹേതു സോ പഭവോ, തം മൂലം സാവ സാസനേ ഖന്തീ;

തം പഠമസമോധാനം, തം ധമ്മരതായ നിബ്ബാനം’’.

൫൨൪. ഏവം കരോന്തി യേ സദ്ദഹന്തി, വചനം അനോമപഞ്ഞസ്സ;