നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

ഖുദ്ദകനികായേ

ഥേരാപദാനപാളി

(പഠമോ ഭാഗോ)

൧. ബുദ്ധവഗ്ഗോ

൧. ബുദ്ധഅപദാനം

൧. തഥാഗതം ജേതവനേ വസന്തം, അപുച്ഛി വേദേഹമുനീ നതങ്ഗോ;

‘‘സബ്ബഞ്ഞുബുദ്ധാ കിര നാമ ഹോന്തി, ഭവന്തി തേ ഹേതുഭി കേഹി വീര’’.

൨. തദാഹ സബ്ബഞ്ഞുവരോ മഹേസീ, ആനന്ദഭദ്ദം മധുരസ്സരേന;

‘‘യേ പുബ്ബബുദ്ധേസു [സബ്ബബുദ്ധേസു (സ്യാ.)] കതാധികാരാ, അലദ്ധമോക്ഖാ ജിനസാസനേസു.

൩. ‘‘തേനേവ സമ്ബോധിമുഖേന ധീരാ, അജ്ഝാസയേനാപി മഹാബലേന;

പഞ്ഞായ തേജേന സുതിക്ഖപഞ്ഞാ, സബ്ബഞ്ഞുഭാവം അനുപാപുണന്തി.

൪. ‘‘അഹമ്പി പുബ്ബബുദ്ധേസു, ബുദ്ധത്തമഭിപത്ഥയിം,

മനസായേവ ഹുത്വാന, ധമ്മരാജാ അസങ്ഖിയാ.

൫. ‘‘അഥ ബുദ്ധാപദാനാനി, സുണാഥ സുദ്ധമാനസാ;

തിംസപാരമിസമ്പുണ്ണാ, ധമ്മരാജാ അസങ്ഖിയാ.

൬. ‘‘സമ്ബോധിം ബുദ്ധസേട്ഠാനം, സസങ്ഘേ ലോകനായകേ;

ദസങ്ഗുലീ നമസ്സിത്വാ, സിരസാ അഭിവാദയിം [അഭിവാദയേ (സ്യാ.)].

൭. ‘‘യാവതാ ബുദ്ധഖേത്തേസു, രതനാ വിജ്ജന്തിസങ്ഖിയാ;

ആകാസട്ഠാ ച ഭൂമട്ഠാ [ഭുമ്മട്ഠാ (സീ. സ്യാ.)], മനസാ സബ്ബമാഹരിം.

൮. ‘‘തത്ഥ രൂപിയഭൂമിയം, പാസാദം മാപയിം അഹം;

നേകഭുമ്മം രതനമയം, ഉബ്ബിദ്ധം നഭമുഗ്ഗതം.

൯. ‘‘വിചിത്തഥമ്ഭം സുകതം, സുവിഭത്തം മഹാരഹം;

കനകമയസങ്ഘാടം, കോന്തച്ഛത്തേഹി മണ്ഡിതം.

൧൦. ‘‘പഠമാ വേളുരിയാ ഭൂമി, വിമലബ്ഭസമാ സുഭാ;

നളിനജലജാകിണ്ണാ, വരകഞ്ചനഭൂമിയാ.

൧൧. ‘‘പവാളംസാ പവാളവണ്ണാ, കാചി ലോഹിതകാ സുഭാ;

ഇന്ദഗോപകവണ്ണാഭാ, ഭൂമി ഓഭാസതീ ദിസാ.

൧൨. ‘‘സുവിഭത്താ ഘരമുഖാ, നിയ്യൂഹാ സീഹപഞ്ജരാ;

ചതുരോ വേദികാ ജാലാ, ഗന്ധാവേളാ മനോരമാ.

൧൩. ‘‘നീലാ പീതാ ലോഹിതകാ, ഓദാതാ സുദ്ധകാളകാ;

കൂടാഗാരവരൂപേതാ, സത്തരതനഭൂസിതാ.

൧൪. ‘‘ഓലോകമയാ പദുമാ, വാളവിഹങ്ഗസോഭിതാ;

നക്ഖത്തതാരകാകിണ്ണാ, ചന്ദസൂരേഹി [ചന്ദസുരിയേഹി (സീ. സ്യാ.)] മണ്ഡിതാ.

൧൫. ‘‘ഹേമജാലേന സഞ്ഛന്നാ, സോണ്ണകിങ്കിണികായുതാ;

വാതവേഗേന കൂജന്തി, സോണ്ണമാലാ മനോരമാ.

൧൬. ‘‘മഞ്ജേട്ഠകം ലോഹിതകം, പീതകം ഹരിപിഞ്ജരം;

നാനാരങ്ഗേഹി സമ്പീതം [സംചിത്തം (സ്യാ.)], ഉസ്സിതദ്ധജമാലിനീ [മാലിനിം (സീ.)].

൧൭. ‘‘ന നം [നാനാ (സീ. സ്യാ.)] ബഹൂനേകസതാ, ഫലികാ രജതാമയാ;

മണിമയാ ലോഹിതങ്ഗാ, മസാരഗല്ലമയാ തഥാ;

നാനാസയനവിചിത്താ, സണ്ഹകാസികസന്ഥതാ.

൧൮. ‘‘കമ്പലാ ദുകൂലാ ചീനാ, പട്ടുണ്ണാ പണ്ഡുപാവുരാ;

വിവിധത്ഥരണം സബ്ബം, മനസാ പഞ്ഞപേസഹം.

൧൯. ‘‘താസു താസ്വേവ ഭൂമീസു, രതനകൂടലങ്കതം;

മണിവേരോചനാ ഉക്കാ, ധാരയന്താ സുതിട്ഠരേ.

൨൦. ‘‘സോഭന്തി ഏസികാ ഥമ്ഭാ, സുഭാ കഞ്ചനതോരണാ;

ജമ്ബോനദാ സാരമയാ, അഥോ രജതമയാപി ച.

൨൧. ‘‘നേകാ സന്ധീ സുവിഭത്താ, കവാടഗ്ഗളചിത്തിതാ;

ഉഭതോ പുണ്ണഘടാനേകാ, പദുമുപ്പലസംയുതാ.

൨൨. ‘‘അതീതേ സബ്ബബുദ്ധേ ച, സസങ്ഘേ ലോകനായകേ;

പകതിവണ്ണരൂപേന, നിമ്മിനിത്വാ സസാവകേ.

൨൩. ‘‘തേന ദ്വാരേന പവിസിത്വാ, സബ്ബേ ബുദ്ധാ സസാവകാ;

സബ്ബസോണ്ണമയേ പീഠേ, നിസിന്നാ അരിയമണ്ഡലാ.

൨൪. ‘‘യേ ച ഏതരഹി അത്ഥി, ബുദ്ധാ ലോകേ അനുത്തരാ;

അതീതേ വത്തമാനാ ച, ഭവനം സബ്ബേ സമാഹരിം.

൨൫. ‘‘പച്ചേകബുദ്ധേനേകസതേ, സയമ്ഭൂ അപരാജിതേ;

അതീതേ വത്തമാനേ ച, ഭവനം സബ്ബേ സമാഹരിം.

൨൬. ‘‘കപ്പരുക്ഖാ ബഹൂ അത്ഥി, യേ ദിബ്ബാ യേ ച മാനുസാ;

സബ്ബം ദുസ്സം സമാഹന്താ, അച്ഛാദേമി തിചീവരം.

൨൭. ‘‘ഖജ്ജം ഭോജ്ജം സായനീയം, സമ്പന്നം പാനഭോജനം;

മണിമയേ സുഭേ പത്തേ, സംപൂരേത്വാ അദാസഹം.

൨൮. ‘‘ദിബ്ബവത്ഥസമാ ഹുത്വാ, മട്ഠാ [മട്ടാ (സീ.)] ചീവരസംയുതാ;

മധുരാ സക്ഖരാ ചേവ, തേലാ ച മധുഫാണിതാ.

൨൯. ‘‘തപ്പിതാ പരമന്നേന, സബ്ബേ തേ അരിയമണ്ഡലാ;

രതനഗബ്ഭം പവിസിത്വാ, കേസരീവ ഗുഹാസയാ.

൩൦. ‘‘മഹാരഹമ്ഹി സയനേ, സീഹസേയ്യമകപ്പയും;

സമ്പജാനാ സമുട്ഠായ, സയനേ [സേയ്യേ (സ്യാ.)] പല്ലങ്കമാഭുജും.

൩൧. ‘‘ഗോചരം സബ്ബബുദ്ധാനം, ഝാനരതിസമപ്പിതാ;

അഞ്ഞേ ധമ്മാനി ദേസേന്തി, അഞ്ഞേ കീളന്തി ഇദ്ധിയാ.

൩൨. ‘‘അഞ്ഞേ അഭിഞ്ഞാ അപ്പേന്തി, അഭിഞ്ഞാ വസിഭാവിതാ;

വികുബ്ബനാ വികുബ്ബന്തി, അഞ്ഞേനേകസഹസ്സിയോ.

൩൩. ‘‘ബുദ്ധാപി ബുദ്ധേ പുച്ഛന്തി, വിസയം സബ്ബഞ്ഞുമാലയം;

ഗമ്ഭീരം നിപുണം ഠാനം, പഞ്ഞായ വിനിബുജ്ഝരേ.

൩൪. ‘‘സാവകാ ബുദ്ധേ പുച്ഛന്തി, ബുദ്ധാ പുച്ഛന്തി സാവകേ;

അഞ്ഞമഞ്ഞഞ്ച പുച്ഛിത്വാ [പുച്ഛന്തി (സീ. സ്യാ.)], അഞ്ഞോഞ്ഞം ബ്യാകരോന്തി തേ.

൩൫. ‘‘ബുദ്ധാ പച്ചേകബുദ്ധാ ച, സാവകാ പരിചാരകാ;

ഏവം സകായ രതിയാ, പാസാദേഭിരമന്തി തേ.

൩൬. ‘‘ഛത്താ തിട്ഠന്തു രതനാ, കഞ്ചനാവേളപന്തികാ;

മുത്താജാലപരിക്ഖിത്താ, സബ്ബേ ധാരേന്തു [ധാരേന്തി (ക.)] മത്ഥകേ.

൩൭. ‘‘ഭവന്തു ചേളവിതാനാ, സോണ്ണതാരകചിത്തിതാ;

വിചിത്തമല്യവിതതാ, സബ്ബേ ധാരേന്തു മത്ഥകേ.

൩൮. ‘‘വിതതാ മല്യദാമേഹി, ഗന്ധദാമേഹി സോഭിതാ;

ദുസ്സദാമപരികിണ്ണാ, രതനദാമഭൂസിതാ.

൩൯. ‘‘പുപ്ഫാഭികിണ്ണാ സുചിത്താ, സുരഭിഗന്ധഭൂസിതാ;

ഗന്ധപഞ്ചങ്ഗുലികതാ [ഗന്ധപഞ്ചങ്ഗുലം കതാ (അട്ഠ.)], ഹേമച്ഛദനഛാദിതാ.

൪൦. ‘‘ചതുദ്ദിസാ പോക്ഖരഞ്ഞോ, പദുമുപ്പലസന്ഥതാ;

സോവണ്ണരൂപാ ഖായന്തു, പദ്മംരേണുരജുഗ്ഗതാ.

൪൧. ‘‘പുപ്ഫന്തു പാദപാ സബ്ബേ, പാസാദസ്സ സമന്തതോ;

സയഞ്ച പുപ്ഫാ മുഞ്ചിത്വാ, ഗന്ത്വാ ഭവനമോകിരും.

൪൨. ‘‘സിഖിനോ തത്ഥ നച്ചന്തു, ദിബ്ബഹംസാ പകൂജരേ;

കരവീകാ ച ഗായന്തു, ദിജസങ്ഘാ സമന്തതോ.

൪൩. ‘‘ഭേരിയോ സബ്ബാ വജ്ജന്തു, വീണാ സബ്ബാ രസന്തു [രവന്തു (സീ. സ്യാ.)] താ;

സബ്ബാ സങ്ഗീതി വത്തന്തു, പാസാദസ്സ സമന്തതോ.

൪൪. ‘‘യാവതാ ബുദ്ധഖേത്തമ്ഹി, ചക്കവാളേ തതോ പരേ;

മഹന്താ ജോതിസമ്പന്നാ, അച്ഛിന്നാ രതനാമയാ.

൪൫. ‘‘തിട്ഠന്തു സോണ്ണപല്ലങ്കാ, ദീപരുക്ഖാ ജലന്തു തേ;

ഭവന്തു ഏകപജ്ജോതാ, ദസസഹസ്സിപരമ്പരാ.

൪൬. ‘‘ഗണികാ ലാസികാ ചേവ, നച്ചന്തു അച്ഛരാഗണാ;

നാനാരങ്ഗാ പദിസ്സന്തു, പാസാദസ്സ സമന്തതോ.

൪൭. ‘‘ദുമഗ്ഗേ പബ്ബതഗ്ഗേ വാ, സിനേരുഗിരിമുദ്ധനി;

ഉസ്സാപേമി ധജം സബ്ബം, വിചിത്തം പഞ്ചവണ്ണികം.

൪൮. ‘‘നരാ നാഗാ ച ഗന്ധബ്ബാ, സബ്ബേ ദേവാ ഉപേന്തു തേ;

നമസ്സന്താ പഞ്ജലികാ, പാസാദം പരിവാരയും.

൪൯. ‘‘യം കിഞ്ചി കുസലം കമ്മം, കത്തബ്ബം കിരിയം മമ;

കായേന വാചാ മനസാ, തിദസേ സുകതം കതം.

൫൦. ‘‘യേ സത്താ സഞ്ഞിനോ അത്ഥി, യേ ച സത്താ അസഞ്ഞിനോ;

കതം പുഞ്ഞഫലം മയ്ഹം, സബ്ബേ ഭാഗീ ഭവന്തു തേ.

൫൧. ‘‘യേസം കതം സുവിദിതം, ദിന്നം പുഞ്ഞഫലം മയാ;

യേ ച തത്ഥ [തസ്മിം (സീ. ക.)] ന ജാനന്തി, ദേവാ ഗന്ത്വാ നിവേദയും.

൫൨. ‘‘സബ്ബലോകമ്ഹി [സബ്ബേ ലോകമ്ഹി (സ്യാ. ക.)] യേ സത്താ, ജീവന്താഹാരഹേതുകാ;

മനുഞ്ഞം ഭോജനം സബ്ബം [സബ്ബേ (സ്യാ.)], ലഭന്തു മമ ചേതസാ.

൫൩. ‘‘മനസാ ദാനം മയാ ദിന്നം, മനസാ പസാദമാവഹിം;

പൂജിതാ സബ്ബസമ്ബുദ്ധാ, പച്ചേകാ ജിനസാവകാ.

൫൪. ‘‘തേന കമ്മേന സുകതേന, ചേതനാപണിധീഹി ച;

ജഹിത്വാ മാനുസം ദേഹം, താവതിംസമഗച്ഛഹം.

൫൫. ‘‘ദുവേ ഭവേ പജാനാമി, ദേവത്തേ അഥ മാനുസേ;

അഞ്ഞം ഗതിം ന ജാനാമി, മനസാ പത്ഥനാഫലം.

൫൬. ‘‘ദേവാനം അധികോ ഹോമി, ഭവാമി മനുജാധിപോ;

രൂപലക്ഖണസമ്പന്നോ, പഞ്ഞായ അസമോ ഭവേ.

൫൭. ‘‘ഭോജനം വിവിധം സേട്ഠം, രതനഞ്ച അനപ്പകം;

വിവിധാനി ച വത്ഥാനി, നഭാ [നഭസാ (സ്യാ.)] ഖിപ്പം ഉപേന്തി മം.

൫൮. ‘‘പഥബ്യാ പബ്ബതേ ചേവ, ആകാസേ ഉദകേ വനേ;

യം യം ഹത്ഥം പസാരേമി, ദിബ്ബാ ഭക്ഖാ ഉപേന്തി മം.

൫൯. ‘‘പഥബ്യാ പബ്ബതേ ചേവ, ആകാസേ ഉദകേ വനേ;

യം യം ഹത്ഥം പസാരേമി, രതനാ സബ്ബേ ഉപേന്തി മം.

൬൦. ‘‘പഥബ്യാ പബ്ബതേ ചേവ, ആകാസേ ഉദകേ വനേ;

യം യം ഹത്ഥം പസാരേമി, സബ്ബേ ഗന്ധാ ഉപേന്തി മം.

൬൧. ‘‘പഥബ്യാ പബ്ബതേ ചേവ, ആകാസേ ഉദകേ വനേ;

യം യം [യത്ഥ (സ്യാ.), യഞ്ഞം (ക.)] ഹത്ഥം പസാരേമി, സബ്ബേ യാനാ ഉപേന്തി മം.

൬൨. ‘‘പഥബ്യാ പബ്ബതേ ചേവ, ആകാസേ ഉദകേ വനേ;

യം യം ഹത്ഥം പസാരേമി, സബ്ബേ മാലാ ഉപേന്തി മം.

൬൩. ‘‘പഥബ്യാ പബ്ബതേ ചേവ, ആകാസേ ഉദകേ വനേ;

യം യം ഹത്ഥം പസാരേമി, അലങ്കാരാ ഉപേന്തി മം.

൬൪. ‘‘പഥബ്യാ പബ്ബതേ ചേവ, ആകാസേ ഉദകേ വനേ;

യം യം ഹത്ഥം പസാരേമി, സബ്ബാ കഞ്ഞാ ഉപേന്തി മം.

൬൫. ‘‘പഥബ്യാ പബ്ബതേ ചേവ, ആകാസേ ഉദകേ വനേ;

യം യം ഹത്ഥം പസാരേമി, മധുസക്ഖരാ ഉപേന്തി മം.

൬൬. ‘‘പഥബ്യാ പബ്ബതേ ചേവ, ആകാസേ ഉദകേ വനേ;

യം യം ഹത്ഥം പസാരേമി, സബ്ബേ ഖജ്ജാ ഉപേന്തി മം.

൬൭. ‘‘അധനേ അദ്ധിക [അദ്ധികേ (സ്യാ.)] ജനേ, യാചകേ ച പഥാവിനോ;

ദദാമിഹം [ദദാമിഹ (സീ.) ദദാമി തം (സ്യാ.)] ദാനവരം, സമ്ബോധിവരപത്തിയാ.

൬൮. ‘‘നാദേന്തോ പബ്ബതം സേലം, ഗജ്ജേന്തോ ബഹലം ഗിരിം;

സദേവകം ഹാസയന്തോ, ബുദ്ധോ ലോകേ ഭവാമഹം.

൬൯. ‘‘ദിസാ ദസവിധാ ലോകേ, യായതോ നത്ഥി അന്തകം;

തസ്മിഞ്ച ദിസാഭാഗമ്ഹി, ബുദ്ധഖേത്താ അസങ്ഖിയാ.

൭൦. ‘‘പഭാ പകിത്തിതാ മയ്ഹം, യമകാ രംസിവാഹനാ;

ഏത്ഥന്തരേ രംസിജാലം, ആലോകോ വിപുലോ ഭവേ.

൭൧. ‘‘ഏത്തകേ ലോകധാതുമ്ഹി, സബ്ബേ പസ്സന്തു മം ജനാ;

സബ്ബേ മം അനുവത്തന്തു, യാവ ബ്രഹ്മനിവേസനം [സബ്ബേവ സുമനാ ഹോന്തു, സബ്ബേ മം അനുവത്തരേ (സീ. സ്യാ.)].

൭൨. ‘‘വിസിട്ഠമധുനാദേന, അമതഭേരിമാഹനിം;