൩. തികനിപാതോ

൧. അങ്ഗണികഭാരദ്വാജത്ഥേരഗാഥാ

൨൧൯. ‘‘അയോനി സുദ്ധിമന്വേസം, അഗ്ഗിം പരിചരിം വനേ;

സുദ്ധിമഗ്ഗം അജാനന്തോ, അകാസിം അമരം തപം [അകാസിം അപരം തപം (സ്യാ.), അകാസിം അമതം തപം (ക.)].

൨൨൦. ‘‘തം സുഖേന സുഖം ലദ്ധം, പസ്സ ധമ്മസുധമ്മതം;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസനം.

൨൨൧. ‘‘ബ്രഹ്മബന്ധു പുരേ ആസിം, ഇദാനി ഖോമ്ഹി ബ്രാഹ്മണോ;

തേവിജ്ജോ ന്ഹാതകോ [നഹാതകോ (സീ. അട്ഠ.)] ചമ്ഹി, സോത്തിയോ ചമ്ഹി വേദഗൂ’’തി.

… അങ്ഗണികഭാരദ്വാജോ ഥേരോ….

൨. പച്ചയത്ഥേരഗാഥാ

൨൨൨. ‘‘പഞ്ചാഹാഹം പബ്ബജിതോ, സേഖോ അപ്പത്തമാനസോ,

വിഹാരം മേ പവിട്ഠസ്സ, ചേതസോ പണിധീ അഹു.

൨൨൩. ‘‘നാസിസ്സം ന പിവിസ്സാമി, വിഹാരതോ ന നിക്ഖമേ;

നപി പസ്സം നിപാതേസ്സം, തണ്ഹാസല്ലേ അനൂഹതേ.

൨൨൪. ‘‘തസ്സ മേവം വിഹരതോ, പസ്സ വീരിയപരക്കമം;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

… പച്ചയോ ഥേരോ….

൩. ബാകുലത്ഥേരഗാഥാ

൨൨൫. ‘‘യോ പുബ്ബേ കരണീയാനി, പച്ഛാ സോ കാതുമിച്ഛതി;

സുഖാ സോ ധംസതേ ഠാനാ, പച്ഛാ ച മനുതപ്പതി.

൨൨൬. ‘‘യഞ്ഹി കയിരാ തഞ്ഹി വദേ, യം ന കയിരാ ന തം വദേ;

അകരോന്തം ഭാസമാനം, പരിജാനന്തി പണ്ഡിതാ.

൨൨൭. ‘‘സുസുഖം വത നിബ്ബാനം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധദേസിതം;

അസോകം വിരജം ഖേമം, യത്ഥ ദുക്ഖം നിരുജ്ഝതീ’’തി.

… ബാകുലോ [ബാക്കുലോ (സീ.)] ഥേരോ….

൪. ധനിയത്ഥേരഗാഥാ

൨൨൮. ‘‘സുഖം ചേ ജീവിതും ഇച്ഛേ, സാമഞ്ഞസ്മിം അപേക്ഖവാ;

സങ്ഘികം നാതിമഞ്ഞേയ്യ, ചീവരം പാനഭോജനം.

൨൨൯. ‘‘സുഖം ചേ ജീവിതും ഇച്ഛേ, സാമഞ്ഞസ്മിം അപേക്ഖവാ;

അഹി മൂസികസോബ്ഭംവ, സേവേഥ സയനാസനം.

൨൩൦. ‘‘സുഖം ചേ ജീവിതും ഇച്ഛേ, സാമഞ്ഞസ്മിം അപേക്ഖവാ;

ഇതരീതരേന തുസ്സേയ്യ, ഏകധമ്മഞ്ച ഭാവയേ’’തി.

… ധനിയോ ഥേരോ….

൫. മാതങ്ഗപുത്തത്ഥേരഗാഥാ

൨൩൧. ‘‘അതിസീതം അതിഉണ്ഹം, അതിസായമിദം അഹു;

ഇതി വിസ്സട്ഠകമ്മന്തേ, ഖണാ അച്ചേന്തി മാണവേ.

൨൩൨. ‘‘യോ ച സീതഞ്ച ഉണ്ഹഞ്ച, തിണാ ഭിയ്യോ ന മഞ്ഞതി;

കരം പുരിസകിച്ചാനി, സോ സുഖാ ന വിഹായതി.

൨൩൩. ‘‘ദബ്ബം കുസം പോടകിലം, ഉസീരം മുഞ്ജപബ്ബജം;

ഉരസാ പനുദിസ്സാമി, വിവേകമനുബ്രൂഹയ’’ന്തി.

… മാതങ്ഗപുത്തോ ഥേരോ….

൬. ഖുജ്ജസോഭിതത്ഥേരഗാഥാ

൨൩൪. ‘‘യേ ചിത്തകഥീ ബഹുസ്സുതാ, സമണാ പാടലിപുത്തവാസിനോ;

തേസഞ്ഞതരോയമായുവാ, ദ്വാരേ തിട്ഠതി ഖുജ്ജസോഭിതോ.

൨൩൫. ‘‘യേ ചിത്തകഥീ ബഹുസ്സുതാ, സമണാ പാടലിപുത്തവാസിനോ;

തേസഞ്ഞതരോയമായുവാ, ദ്വാരേ തിട്ഠതി മാലുതേരിതോ.

൨൩൬. ‘‘സുയുദ്ധേന സുയിട്ഠേന, സങ്ഗാമവിജയേന ച;

ബ്രഹ്മചരിയാനുചിണ്ണേന, ഏവായം സുഖമേധതീ’’തി.

… ഖുജ്ജസോഭിതോ ഥേരോ….

൭. വാരണത്ഥേരഗാഥാ

൨൩൭. ‘‘യോധ കോചി മനുസ്സേസു, പരപാണാനി ഹിംസതി;

അസ്മാ ലോകാ പരമ്ഹാ ച, ഉഭയാ ധംസതേ നരോ.

൨൩൮. ‘‘യോ ച മേത്തേന ചിത്തേന, സബ്ബപാണാനുകമ്പതി;

ബഹുഞ്ഹി സോ പസവതി, പുഞ്ഞം താദിസകോ നരോ.

൨൩൯. ‘‘സുഭാസിതസ്സ സിക്ഖേഥ, സമണൂപാസനസ്സ ച;

ഏകാസനസ്സ ച രഹോ, ചിത്തവൂപസമസ്സ ചാ’’തി.

… വാരണോ ഥേരോ….

൮. വസ്സികത്ഥേരഗാഥാ

൨൪൦. ‘‘ഏകോപി സദ്ധോ മേധാവീ, അസ്സദ്ധാനീധ ഞാതിനം;

ധമ്മട്ഠോ സീലസമ്പന്നോ, ഹോതി അത്ഥായ ബന്ധുനം.

൨൪൧. ‘‘നിഗ്ഗയ്ഹ അനുകമ്പായ, ചോദിതാ ഞാതയോ മയാ;

ഞാതിബന്ധവപേമേന, കാരം കത്വാന ഭിക്ഖുസു.

൨൪൨. ‘‘തേ അബ്ഭതീതാ കാലങ്കതാ, പത്താ തേ തിദിവം സുഖം;

ഭാതരോ മയ്ഹം മാതാ ച, മോദന്തി കാമകാമിനോ’’തി.

… വസ്സികോ [പസ്സികോ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ഥേരോ….

൯. യസോജത്ഥേരഗാഥാ

൨൪൩. ‘‘കാലപബ്ബങ്ഗസങ്കാസോ, കിസോ ധമനിസന്ഥതോ;

മത്തഞ്ഞൂ അന്നപാനമ്ഹി, അദീനമനസോ നരോ’’.

൨൪൪. ‘‘ഫുട്ഠോ ഡംസേഹി മകസേഹി, അരഞ്ഞസ്മിം ബ്രഹാവനേ;

നാഗോ സങ്ഗാമസീസേവ, സതോ തത്രാധിവാസയേ.

൨൪൫. ‘‘യഥാ ബ്രഹ്മാ തഥാ ഏകോ, യഥാ ദേവോ തഥാ ദുവേ;

യഥാ ഗാമോ തഥാ തയോ, കോലാഹലം തതുത്തരി’’ന്തി.

… യസോജോ ഥേരോ….

൧൦. സാടിമത്തിയത്ഥേരഗാഥാ

൨൪൬. ‘‘അഹു തുയ്ഹം പുരേ സദ്ധാ, സാ തേ അജ്ജ ന വിജ്ജതി;

യം തുയ്ഹം തുയ്ഹമേവേതം, നത്ഥി ദുച്ചരിതം മമ.

൨൪൭. ‘‘അനിച്ചാ ഹി ചലാ സദ്ദാ, ഏവം ദിട്ഠാ ഹി സാ മയാ;

രജ്ജന്തിപി വിരജ്ജന്തി, തത്ഥ കിം ജിയ്യതേ മുനി.

൨൪൮. ‘‘പച്ചതി മുനിനോ ഭത്തം, ഥോകം ഥോകം കുലേ കുലേ;

പിണ്ഡികായ ചരിസ്സാമി, അത്ഥി ജങ്ഘബലം [ജങ്ഘാബലം (സീ.)] മമാ’’തി.

… സാടിമത്തിയോ ഥേരോ….

൧൧. ഉപാലിത്ഥേരഗാഥാ

൨൪൯. ‘‘സദ്ധായ അഭിനിക്ഖമ്മ, നവപബ്ബജിതോ നവോ;

മിത്തേ ഭജേയ്യ കല്യാണേ, സുദ്ധാജീവേ അതന്ദിതേ.

൨൫൦. ‘‘സദ്ധായ അഭിനിക്ഖമ്മ, നവപബ്ബജിതോ നവോ;

സങ്ഘസ്മിം വിഹരം ഭിക്ഖു, സിക്ഖേഥ വിനയം ബുധോ.

൨൫൧. ‘‘സദ്ധായ അഭിനിക്ഖമ്മ, നവപബ്ബജിതോ നവോ;

കപ്പാകപ്പേസു കുസലോ, ചരേയ്യ അപുരക്ഖതോ’’തി.

… ഉപാലിത്ഥേരോ….

൧൨. ഉത്തരപാലത്ഥേരഗാഥാ

൨൫൨. ‘‘പണ്ഡിതം വത മം സന്തം, അലമത്ഥവിചിന്തകം;

പഞ്ച കാമഗുണാ ലോകേ, സമ്മോഹാ പാതയിംസു മം.

൨൫൩. ‘‘പക്ഖന്ദോ മാരവിസയേ, ദള്ഹസല്ലസമപ്പിതോ;

അസക്ഖിം മച്ചുരാജസ്സ, അഹം പാസാ പമുച്ചിതും.

൨൫൪. ‘‘സബ്ബേ കാമാ പഹീനാ മേ, ഭവാ സബ്ബേ പദാലിതാ [വിദാലിതാ (സീ. പീ. അട്ഠ.)];

വിക്ഖീണോ ജാതിസംസാരോ, നത്ഥി ദാനി പുനബ്ഭവോ’’തി.

… ഉത്തരപാലോ ഥേരോ….

൧൩. അഭിഭൂതത്ഥേരഗാഥാ

൨൫൫. ‘‘സുണാഥ ഞാതയോ സബ്ബേ, യാവന്തേത്ഥ സമാഗതാ;

ധമ്മം വോ ദേസയിസ്സാമി, ദുക്ഖാ ജാതി പുനപ്പുനം.

൨൫൬. [സം. നി. ൧.൧൮൫] ‘‘ആരമ്ഭഥ [ആരഭഥ (സീ. സ്യാ.), ആരബ്ഭഥ (ക.)] നിക്കമഥ, യുഞ്ജഥ ബുദ്ധസാസനേ;

ധുനാഥ മച്ചുനോ സേനം, നളാഗാരംവ കുഞ്ജരോ.

൨൫൭. ‘‘യോ ഇമസ്മിം ധമ്മവിനയേ, അപ്പമത്തോ വിഹസ്സതി [വിഹേസ്സതി (സ്യാ. പീ.)];

പഹായ ജാതിസംസാരം, ദുക്ഖസ്സന്തം കരിസ്സതീ’’തി.

… അഭിഭൂതോ ഥേരോ….

൧൪. ഗോതമത്ഥേരഗാഥാ

൨൫൮. ‘‘സംസരം ഹി നിരയം അഗച്ഛിസ്സം, പേതലോകമഗമം പുനപ്പുനം;

ദുക്ഖമമ്ഹിപി തിരച്ഛാനയോനിയം, നേകധാ ഹി വുസിതം ചിരം മയാ.

൨൫൯. ‘‘മാനുസോപി ച ഭവോഭിരാധിതോ, സഗ്ഗകായമഗമം സകിം സകിം;

രൂപധാതുസു അരൂപധാതുസു, നേവസഞ്ഞിസു അസഞ്ഞിസുട്ഠിതം.

൨൬൦. ‘‘സമ്ഭവാ സുവിദിതാ അസാരകാ, സങ്ഖതാ പചലിതാ സദേരിതാ;

തം വിദിത്വാ മഹമത്തസമ്ഭവം, സന്തിമേവ സതിമാ സമജ്ഝഗ’’ന്തി.

… ഗോതമോ ഥേരോ….

൧൫. ഹാരിതത്ഥേരഗാഥാ

൨൬൧. ‘‘യോ പുബ്ബേ കരണീയാനി, പച്ഛാ സോ കാതുമിച്ഛതി;

സുഖാ സോ ധംസതേ ഠാനാ, പച്ഛാ ച മനുതപ്പതി.

൨൬൨. ‘‘യഞ്ഹി കയിരാ തഞ്ഹി വദേ, യം ന കയിരാ ന തം വദേ;

അകരോന്തം ഭാസമാനം, പരിജാനന്തി പണ്ഡിതാ.

൨൬൩. ‘‘സുസുഖം വത നിബ്ബാനം, സമ്മാസമ്ബുദ്ധദേസിതം;

അസോകം വിരജം ഖേമം, യത്ഥ ദുക്ഖം നിരുജ്ഝതീ’’തി.

… ഹാരിതോ ഥേരോ….

൧൬. വിമലത്ഥേരഗാഥാ

൨൬൪. ‘‘പാപമിത്തേ വിവജ്ജേത്വാ, ഭജേയ്യുത്തമപുഗ്ഗലം;

ഓവാദേ ചസ്സ തിട്ഠേയ്യ, പത്ഥേന്തോ അചലം സുഖം.

൨൬൫. ‘‘പരിത്തം ദാരുമാരുയ്ഹ, യഥാ സീദേ മഹണ്ണവേ;

ഏവം കുസീതമാഗമ്മ, സാധുജീവീപി സീദതി;

തസ്മാ തം പരിവജ്ജേയ്യ, കുസീതം ഹീനവീരിയം.

൨൬൬. ‘‘പവിവിത്തേഹി അരിയേഹി, പഹിതത്തേഹി ഝായിഭി;

നിച്ചം ആരദ്ധവീരിയേഹി, പണ്ഡിതേഹി സഹാവസേ’’തി.

… വിമലോ ഥേരോ….

തികനിപാതോ നിട്ഠിതോ.