നമോ തസ്സ ഭഗവതോ അരഹതോ സമ്മാസമ്ബുദ്ധസ്സ

ഖുദ്ദകനികായേ

ഥേരഗാഥാപാളി

നിദാനഗാഥാ

സീഹാനംവ നദന്താനം, ദാഠീനം ഗിരിഗബ്ഭരേ;

സുണാഥ ഭാവിതത്താനം, ഗാഥാ അത്ഥൂപനായികാ [അത്തൂപനായികാ (സീ. ക.)].

യഥാനാമാ യഥാഗോത്താ, യഥാധമ്മവിഹാരിനോ;

യഥാധിമുത്താ സപ്പഞ്ഞാ, വിഹരിംസു അതന്ദിതാ.

തത്ഥ തത്ഥ വിപസ്സിത്വാ, ഫുസിത്വാ അച്ചുതം പദം;

കതന്തം പച്ചവേക്ഖന്താ, ഇമമത്ഥമഭാസിസും.

൧. ഏകകനിപാതോ

൧. പഠമവഗ്ഗോ

൧. സുഭൂതിത്ഥേരഗാഥാ

൧. ‘‘ഛന്നാ മേ കുടികാ സുഖാ നിവാതാ, വസ്സ ദേവ യഥാസുഖം;

ചിത്തം മേ സുസമാഹിതം വിമുത്തം, ആതാപീ വിഹരാമി വസ്സ ദേവാ’’തി.

ഇത്ഥം സുദം [ഇത്ഥം സുമം (ക. അട്ഠ.)] ആയസ്മാ സുഭൂതിത്ഥേരോ ഗാഥം അഭാസിത്ഥാതി.

൨. മഹാകോട്ഠികത്ഥേരഗാഥാ

൨. ‘‘ഉപസന്തോ ഉപരതോ, മന്തഭാണീ അനുദ്ധതോ;

ധുനാതി പാപകേ ധമ്മേ, ദുമപത്തംവ മാലുതോ’’തി.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ മഹാകോട്ഠികോ [മഹാകോട്ഠിതോ (സീ. സ്യാ.)] ഥേരോ ഗാഥം അഭാസിത്ഥാതി.

൩. കങ്ഖാരേവതത്ഥേരഗാഥാ

൩. ‘‘പഞ്ഞം ഇമം പസ്സ തഥാഗതാനം, അഗ്ഗി യഥാ പജ്ജലിതോ നിസീഥേ;

ആലോകദാ ചക്ഖുദദാ ഭവന്തി, യേ ആഗതാനം വിനയന്തി കങ്ഖ’’ന്തി.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ കങ്ഖാരേവതോ ഥേരോ ഗാഥം അഭാസിത്ഥാതി.

൪. പുണ്ണത്ഥേരഗാഥാ

൪. ‘‘സമ്ഭിരേവ സമാസേഥ, പണ്ഡിതേഹത്ഥദസ്സിഭി;

അത്ഥം മഹന്തം ഗമ്ഭീരം, ദുദ്ദസം നിപുണം അണും;

ധീരാ സമധിഗച്ഛന്തി, അപ്പമത്താ വിചക്ഖണാ’’തി.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പുണ്ണോ മന്താണിപുത്തോ [മന്താനിപുത്തോ (സ്യാ. ക.)] ഥേരോ ഗാഥം അഭാസിത്ഥാതി.

൫. ദബ്ബത്ഥേരഗാഥാ

൫. ‘‘യോ ദുദ്ദമിയോ ദമേന ദന്തോ, ദബ്ബോ സന്തുസിതോ വിതിണ്ണകങ്ഖോ;

വിജിതാവീ അപേതഭേരവോ ഹി, ദബ്ബോ സോ പരിനിബ്ബുതോ ഠിതത്തോ’’തി.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ദബ്ബോ ഥേരോ ഗാഥം അഭാസിത്ഥാതി.

൬. സീതവനിയത്ഥേരഗാഥാ

൬. ‘‘യോ സീതവനം ഉപഗാ ഭിക്ഖു, ഏകോ സന്തുസിതോ സമാഹിതത്തോ;

വിജിതാവീ അപേതലോമഹംസോ, രക്ഖം കായഗതാസതിം ധിതിമാ’’തി.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ സീതവനിയോ ഥേരോ ഗാഥം അഭാസിത്ഥാതി.

൭. ഭല്ലിയത്ഥേരഗാഥാ

൭. ‘‘യോപാനുദീ മച്ചുരാജസ്സ സേനം, നളസേതുംവ സുദുബ്ബലം മഹോഘോ;

വിജിതാവീ അപേതഭേരവോ ഹി, ദന്തോ സോ പരിനിബ്ബുതോ ഠിതത്തോ’’തി.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ ഭല്ലിയോ ഥേരോ ഗാഥം അഭാസിത്ഥാതി.

൮. വീരത്ഥേരഗാഥാ

൮. ‘‘യോ ദുദ്ദമിയോ ദമേന ദന്തോ, വീരോ സന്തുസിതോ വിതിണ്ണകങ്ഖോ;

വിജിതാവീ അപേതലോമഹംസോ, വീരോ സോ പരിനിബ്ബുതോ ഠിതത്തോ’’തി.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ വീരോ ഥേരോ ഗാഥം അഭാസിത്ഥാതി.

൯. പിലിന്ദവച്ഛത്ഥേരഗാഥാ

൯. ‘‘സ്വാഗതം ന ദുരാഗതം [നാപഗതം (സീ. സ്യാ.)], നയിദം ദുമന്തിതം മമ;

സംവിഭത്തേസു ധമ്മേസു, യം സേട്ഠം തദുപാഗമി’’ന്തി.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പിലിന്ദവച്ഛോ [പിലിന്ദിവച്ഛോ (സീ.)] ഥേരോ ഗാഥം അഭാസിത്ഥാതി.

൧൦. പുണ്ണമാസത്ഥേരഗാഥാ

൧൦. ‘‘വിഹരി അപേക്ഖം ഇധ വാ ഹുരം വാ, യോ വേദഗൂ സമിതോ യതത്തോ;

സബ്ബേസു ധമ്മേസു അനൂപലിത്തോ, ലോകസ്സ ജഞ്ഞാ ഉദയബ്ബയഞ്ചാ’’തി.

ഇത്ഥം സുദം ആയസ്മാ പുണ്ണമാസോ ഥേരോ ഗാഥം അഭാസിത്ഥാതി.

വഗ്ഗോ പഠമോ നിട്ഠിതോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

സുഭൂതി കോട്ഠികോ ഥേരോ, കങ്ഖാരേവതസമ്മതോ;

മന്താണിപുത്തോ ദബ്ബോ ച, സീതവനിയോ ച ഭല്ലിയോ;

വീരോ പിലിന്ദവച്ഛോ ച, പുണ്ണമാസോ തമോനുദോതി.

൨. ദുതിയവഗ്ഗോ

൧. ചൂളവച്ഛത്ഥേരഗാഥാ

൧൧. ‘‘പാമോജ്ജബഹുലോ ഭിക്ഖു, ധമ്മേ ബുദ്ധപ്പവേദിതേ;

അധിഗച്ഛേ പദം സന്തം, സങ്ഖാരൂപസമം സുഖ’’ന്തി.

… ചൂളവച്ഛോ [ചൂലഗവച്ഛോ (സീ.)] ഥേരോ….

൨. മഹാവച്ഛത്ഥേരഗാഥാ

൧൨. ‘‘പഞ്ഞാബലീ സീലവതൂപപന്നോ, സമാഹിതോ ഝാനരതോ സതീമാ;

യദത്ഥിയം ഭോജനം ഭുഞ്ജമാനോ, കങ്ഖേഥ കാലം ഇധ വീതരാഗോ’’തി.

… മഹാവച്ഛോ [മഹാഗവച്ഛോ (സീ.)] ഥേരോ….

൩. വനവച്ഛത്ഥേരഗാഥാ

൧൩. ‘‘നീലബ്ഭവണ്ണാ രുചിരാ, സീതവാരീ സുചിന്ധരാ;

ഇന്ദഗോപകസഞ്ഛന്നാ, തേ സേലാ രമയന്തി മ’’ന്തി.

… വനവച്ഛോ ഥേരോ….

൪. സിവകസാമണേരഗാഥാ

൧൪. ‘‘ഉപജ്ഝായോ മം അവച, ഇതോ ഗച്ഛാമ സീവക;

ഗാമേ മേ വസതി കായോ, അരഞ്ഞം മേ ഗതോ മനോ;

സേമാനകോപി ഗച്ഛാമി, നത്ഥി സങ്ഗോ വിജാനത’’ന്തി.

… സിവകോ സാമണേരോ….

൫. കുണ്ഡധാനത്ഥേരഗാഥാ

൧൫. ‘‘പഞ്ച ഛിന്ദേ പഞ്ച ജഹേ, പഞ്ച ചുത്തരി ഭാവയേ;

പഞ്ചസങ്ഗാതിഗോ ഭിക്ഖു, ഓഘതിണ്ണോതി വുച്ചതീ’’തി.

… കുണ്ഡധാനോ ഥേരോ….

൬. ബേലട്ഠസീസത്ഥേരഗാഥാ

൧൬. ‘‘യഥാപി ഭദ്ദോ ആജഞ്ഞോ, നങ്ഗലാവത്തനീ സിഖീ;

ഗച്ഛതി അപ്പകസിരേന, ഏവം രത്തിന്ദിവാ മമ;

ഗച്ഛന്തി അപ്പകസിരേന, സുഖേ ലദ്ധേ നിരാമിസേ’’തി.

… ബേലട്ഠസീസോ ഥേരോ….

൭. ദാസകത്ഥേരഗാഥാ

൧൭. ‘‘മിദ്ധീ യദാ ഹോതി മഹഗ്ഘസോ ച, നിദ്ദായിതാ സമ്പരിവത്തസായീ;

മഹാവരാഹോവ നിവാപപുട്ഠോ, പുനപ്പുനം ഗബ്ഭമുപേതി മന്ദോ’’തി.

… ദാസകോ ഥേരോ….

൮. സിങ്ഗാലപിതുത്ഥേരഗാഥാ

൧൮. ‘‘അഹു ബുദ്ധസ്സ ദായാദോ, ഭിക്ഖു ഭേസകളാവനേ;

കേവലം അട്ഠിസഞ്ഞായ, അഫരീ പഥവിം [പഠവിം (സീ. സ്യാ.)] ഇമം;

മഞ്ഞേഹം കാമരാഗം സോ, ഖിപ്പമേവ പഹിസ്സതീ’’തി [പഹീയഭി (സബ്ബത്ഥ പാളിയം)].

… സിങ്ഗാലപിതാ [സീഗാലപിതാ (സീ.)] ഥേരോ….

൯. കുലത്ഥേരഗാഥാ

൧൯. [ധ. പ. ൮൦, ൧൪൫ ധമ്മപദേപി] ‘‘ഉദകം ഹി നയന്തി നേത്തികാ, ഉസുകാരാ നമയന്തി [ദമയന്തി (ക.)] തേജനം;

ദാരും നമയന്തി തച്ഛകാ, അത്താനം ദമയന്തി സുബ്ബതാ’’തി.

… കുലോ [കുണ്ഡലോ (സീ.), കുളോ (സ്യാ. ക.)] ഥേരോ….

൧൦. അജിതത്ഥേരഗാഥാ

൨൦. ‘‘മരണേ മേ ഭയം നത്ഥി, നികന്തി നത്ഥി ജീവിതേ;

സന്ദേഹം നിക്ഖിപിസ്സാമി, സമ്പജാനോ പടിസ്സതോ’’തി [പതിസ്സതോതി (സീ. സ്യാ.)].

… അജിതോ ഥേരോ ….

വഗ്ഗോ ദുതിയോ നിട്ഠിതോ.

തസ്സുദ്ദാനം –

ചൂളവച്ഛോ മഹാവച്ഛോ, വനവച്ഛോ ച സീവകോ;

കുണ്ഡധാനോ ച ബേലട്ഠി, ദാസകോ ച തതോപരി;

സിങ്ഗാലപിതികോ ഥേരോ, കുലോ ച അജിതോ ദസാതി.

൩. തതിയവഗ്ഗോ

൧. നിഗ്രോധത്ഥേരഗാഥാ

൨൧. ‘‘നാഹം ഭയസ്സ ഭായാമി, സത്ഥാ നോ അമതസ്സ കോവിദോ;

യത്ഥ ഭയം നാവതിട്ഠതി, തേന മഗ്ഗേന വജന്തി ഭിക്ഖവോ’’തി.

… നിഗ്രോധോ ഥേരോ….

൨. ചിത്തകത്ഥേരഗാഥാ

൨൨. ‘‘നീലാ സുഗീവാ സിഖിനോ, മോരാ കാരമ്ഭിയം [കാരംവിയം (സീ.), കാരവിയം (സ്യാ.)] അഭിനദന്തി;

തേ സീതവാതകീളിതാ [സീതവാതകദ്ദിതകലിതാ (സീ.), സീതവാതകലിതാ (സ്യാ.)], സുത്തം ഝായം [ഝാനം (സ്യാ.), ഝായിം (?)] നിബോധേന്തീ’’തി.

… ചിത്തകോ ഥേരോ….

൩. ഗോസാലത്ഥേരഗാഥാ

൨൩. ‘‘അഹം ഖോ വേളുഗുമ്ബസ്മിം, ഭുത്വാന മധുപായസം;

പദക്ഖിണം സമ്മസന്തോ, ഖന്ധാനം ഉദയബ്ബയം;

സാനും പടിഗമിസ്സാമി, വിവേകമനുബ്രൂഹയ’’ന്തി.

… ഗോസാലോ ഥേരോ….

൪. സുഗന്ധത്ഥേരഗാഥാ

൨൪. ‘‘അനുവസ്സികോ പബ്ബജിതോ, പസ്സ ധമ്മസുധമ്മതം;

തിസ്സോ വിജ്ജാ അനുപ്പത്താ, കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.

… സുഗന്ധോ ഥേരോ….

൫. നന്ദിയത്ഥേരഗാഥാ

൨൫. ‘‘ഓഭാസജാതം ഫലഗം, ചിത്തം യസ്സ അഭിണ്ഹസോ;

താദിസം ഭിക്ഖുമാസജ്ജ, കണ്ഹ ദുക്ഖം നിഗച്ഛസീ’’തി.

… നന്ദിയോ ഥേരോ….

൬. അഭയത്ഥേരഗാഥാ

൨൬. ‘‘സുത്വാ സുഭാസിതം വാചം, ബുദ്ധസ്സാദിച്ചബന്ധുനോ;

പച്ചബ്യധിം ഹി നിപുണം, വാലഗ്ഗം ഉസുനാ യഥാ’’തി.

… അഭയോ ഥേരോ….

൭. ലോമസകങ്ഗിയത്ഥേരഗാഥാ

൨൭. ‘‘ദബ്ബം കുസം പോടകിലം, ഉസീരം മുഞ്ജപബ്ബജം;

ഉരസാ പനുദിസ്സാമി, വിവേകമനുബ്രൂഹയ’’ന്തി.

… ലോമസകങ്ഗിയോ ഥേരോ….

൮. ജമ്ബുഗാമികപുത്തത്ഥേരഗാഥാ

൨൮. ‘‘കച്ചി നോ വത്ഥപസുതോ, കച്ചി നോ ഭൂസനാരതോ;

കച്ചി സീലമയം ഗന്ധം, കിം ത്വം വായസി [കച്ചി സീലമയം ഗന്ധം, ത്വം വാസി (സ്യാ.)] നേതരാ പജാ’’തി.

… ജമ്ബുഗാമികപുത്തോ ഥേരോ….

൯. ഹാരിതത്ഥേരഗാഥാ

൨൯. ‘‘സമുന്നമയമത്താനം, ഉസുകാരോവ തേജനം;

ചിത്തം ഉജും കരിത്വാന, അവിജ്ജം ഭിന്ദ ഹാരിതാ’’തി.

… ഹാരിതോ ഥേരോ….

൧൦. ഉത്തിയത്ഥേരഗാഥാ

൩൦. ‘‘ആബാധേ മേ സമുപ്പന്നേ, സതി മേ ഉദപജ്ജഥ;

ആബാധോ മേ സമുപ്പന്നോ, കാലോ മേ നപ്പമജ്ജിതു’’ന്തി.

… ഉത്തിയോ ഥേരോ….

വഗ്ഗോ തതിയോ നിട്ഠിതോ.