൧൬. വീസതിനിപാതോ

൧. അധിമുത്തത്ഥേരഗാഥാ

൭൦൫. ‘‘യഞ്ഞത്ഥം വാ ധനത്ഥം വാ, യേ ഹനാമ മയം പുരേ;

അവസേസം [അവസേ തം (സീ. അട്ഠ. മൂലപാഠോ), അവസേസാനം (അട്ഠ.?)] ഭയം ഹോതി, വേധന്തി വിലപന്തി ച.

൭൦൬. ‘‘തസ്സ തേ നത്ഥി ഭീതത്തം, ഭിയ്യോ വണ്ണോ പസീദതി;

കസ്മാ ന പരിദേവേസി, ഏവരൂപേ മഹബ്ഭയേ.

൭൦൭. ‘‘നത്ഥി ചേതസികം ദുക്ഖം, അനപേക്ഖസ്സ ഗാമണി;

അതിക്കന്താ ഭയാ സബ്ബേ, ഖീണസംയോജനസ്സ വേ.

൭൦൮. ‘‘ഖീണായ ഭവനേത്തിയാ, ദിട്ഠേ ധമ്മേ യഥാതഥേ;

ന ഭയം മരണേ ഹോതി, ഭാരനിക്ഖേപനേ യഥാ.

൭൦൯. ‘‘സുചിണ്ണം ബ്രഹ്മചരിയം മേ, മഗ്ഗോ ചാപി സുഭാവിതോ;

മരണേ മേ ഭയം നത്ഥി, രോഗാനമിവ സങ്ഖയേ.

൭൧൦. ‘‘സുചിണ്ണം ബ്രഹ്മചരിയം മേ, മഗ്ഗോ ചാപി സുഭാവിതോ;

നിരസ്സാദാ ഭവാ ദിട്ഠാ, വിസം പിത്വാവ [പീത്വാവ (സീ.)] ഛഡ്ഡിതം.

൭൧൧. ‘‘പാരഗൂ അനുപാദാനോ, കതകിച്ചോ അനാസവോ;

തുട്ഠോ ആയുക്ഖയാ ഹോതി, മുത്തോ ആഘാതനാ യഥാ.

൭൧൨. ‘‘ഉത്തമം ധമ്മതം പത്തോ, സബ്ബലോകേ അനത്ഥികോ;

ആദിത്താവ ഘരാ മുത്തോ, മരണസ്മിം ന സോചതി.

൭൧൩. ‘‘യദത്ഥി സങ്ഗതം കിഞ്ചി, ഭവോ വാ യത്ഥ ലബ്ഭതി;

സബ്ബം അനിസ്സരം ഏതം, ഇതി വുത്തം മഹേസിനാ.

൭൧൪. ‘‘യോ തം തഥാ പജാനാതി, യഥാ ബുദ്ധേന ദേസിതം;

ന ഗണ്ഹാതി ഭവം കിഞ്ചി, സുതത്തംവ അയോഗുളം.

൭൧൫. ‘‘ന മേ ഹോതി ‘അഹോസി’ന്തി, ‘ഭവിസ്സ’ന്തി ന ഹോതി മേ;

സങ്ഖാരാ വിഗമിസ്സന്തി, തത്ഥ കാ പരിദേവനാ.

൭൧൬. ‘‘സുദ്ധം ധമ്മസമുപ്പാദം, സുദ്ധം സങ്ഖാരസന്തതിം;

പസ്സന്തസ്സ യഥാഭൂതം, ന ഭയം ഹോതി ഗാമണി.

൭൧൭. ‘‘തിണകട്ഠസമം ലോകം, യദാ പഞ്ഞായ പസ്സതി;

മമത്തം സോ അസംവിന്ദം, ‘നത്ഥി മേ’തി ന സോചതി.

൭൧൮. ‘‘ഉക്കണ്ഠാമി സരീരേന, ഭവേനമ്ഹി അനത്ഥികോ;

സോയം ഭിജ്ജിസ്സതി കായോ, അഞ്ഞോ ച ന ഭവിസ്സതി.

൭൧൯. ‘‘യം വോ കിച്ചം സരീരേന, തം കരോഥ യദിച്ഛഥ;

ന മേ തപ്പച്ചയാ തത്ഥ, ദോസോ പേമഞ്ച ഹേഹിതി’’.

൭൨൦. തസ്സ തം വചനം സുത്വാ, അബ്ഭുതം ലോമഹംസനം;

സത്ഥാനി നിക്ഖിപിത്വാന, മാണവാ ഏതദബ്രവും.

൭൨൧. ‘‘കിം ഭദന്തേ കരിത്വാന, കോ വാ ആചരിയോ തവ;

കസ്സ സാസനമാഗമ്മ, ലബ്ഭതേ തം അസോകതാ’’.

൭൨൨. ‘‘സബ്ബഞ്ഞൂ സബ്ബദസ്സാവീ, ജിനോ ആചരിയോ മമ;

മഹാകാരുണികോ സത്ഥാ, സബ്ബലോകതികിച്ഛകോ.

൭൨൩. ‘‘തേനായം ദേസിതോ ധമ്മോ, ഖയഗാമീ അനുത്തരോ;

തസ്സ സാസനമാഗമ്മ, ലബ്ഭതേ തം അസോകതാ’’.

൭൨൪. സുത്വാന ചോരാ ഇസിനോ സുഭാസിതം, നിക്ഖിപ്പ സത്ഥാനി ച ആവുധാനി ച;

തമ്ഹാ ച കമ്മാ വിരമിംസു ഏകേ, ഏകേ ച പബ്ബജ്ജമരോചയിംസു.

൭൨൫. തേ പബ്ബജിത്വാ സുഗതസ്സ സാസനേ, ഭാവേത്വ ബോജ്ഝങ്ഗബലാനി പണ്ഡിതാ;

ഉദഗ്ഗചിത്താ സുമനാ കതിന്ദ്രിയാ, ഫുസിംസു നിബ്ബാനപദം അസങ്ഖതന്തി.

…അധിമുത്തോ ഥേരോ….

൨. പാരാപരിയത്ഥേരഗാഥാ

൭൨൬. ‘‘സമണസ്സ അഹു ചിന്താ, പാരാപരിയസ്സ ഭിക്ഖുനോ;

ഏകകസ്സ നിസിന്നസ്സ, പവിവിത്തസ്സ ഝായിനോ.

൭൨൭. ‘‘കിമാനുപുബ്ബം പുരിസോ, കിം വതം കിം സമാചാരം;

അത്തനോ കിച്ചകാരീസ്സ, ന ച കഞ്ചി വിഹേഠയേ.

൭൨൮. ‘‘ഇന്ദ്രിയാനി മനുസ്സാനം, ഹിതായ അഹിതായ ച;

അരക്ഖിതാനി അഹിതായ, രക്ഖിതാനി ഹിതായ ച.

൭൨൯. ‘‘ഇന്ദ്രിയാനേവ സാരക്ഖം, ഇന്ദ്രിയാനി ച ഗോപയം;

അത്തനോ കിച്ചകാരീസ്സ, ന ച കഞ്ചി വിഹേഠയേ.

൭൩൦. ‘‘ചക്ഖുന്ദ്രിയം ചേ രൂപേസു, ഗച്ഛന്തം അനിവാരയം;

അനാദീനവദസ്സാവീ, സോ ദുക്ഖാ ന ഹി മുച്ചതി.

൭൩൧. ‘‘സോതിന്ദ്രിയം ചേ സദ്ദേസു, ഗച്ഛന്തം അനിവാരയം;

അനാദീനവദസ്സാവീ, സോ ദുക്ഖാ ന ഹി മുച്ചതി.

൭൩൨. ‘‘അനിസ്സരണദസ്സാവീ, ഗന്ധേ ചേ പടിസേവതി;

ന സോ മുച്ചതി ദുക്ഖമ്ഹാ, ഗന്ധേസു അധിമുച്ഛിതോ.

൭൩൩. ‘‘അമ്ബിലം മധുരഗ്ഗഞ്ച, തിത്തകഗ്ഗമനുസ്സരം;

രസതണ്ഹായ ഗധിതോ, ഹദയം നാവബുജ്ഝതി.

൭൩൪. ‘‘സുഭാന്യപ്പടികൂലാനി, ഫോട്ഠബ്ബാനി അനുസ്സരം;

രത്തോ രാഗാധികരണം, വിവിധം വിന്ദതേ ദുഖം.

൭൩൫. ‘‘മനം ചേതേഹി ധമ്മേഹി, യോ ന സക്കോതി രക്ഖിതും;

തതോ നം ദുക്ഖമന്വേതി, സബ്ബേഹേതേഹി പഞ്ചഹി.

൭൩൬. ‘‘പുബ്ബലോഹിതസമ്പുണ്ണം, ബഹുസ്സ കുണപസ്സ ച;

നരവീരകതം വഗ്ഗും, സമുഗ്ഗമിവ ചിത്തിതം.

൭൩൭. ‘‘കടുകം മധുരസ്സാദം, പിയനിബന്ധനം ദുഖം;

ഖുരംവ മധുനാ ലിത്തം, ഉല്ലിഹം നാവബുജ്ഝതി.

൭൩൮. ‘‘ഇത്ഥിരൂപേ ഇത്ഥിസരേ, ഫോട്ഠബ്ബേപി ച ഇത്ഥിയാ;

ഇത്ഥിഗന്ധേസു സാരത്തോ, വിവിധം വിന്ദതേ ദുഖം.

൭൩൯. ‘‘ഇത്ഥിസോതാനി സബ്ബാനി, സന്ദന്തി പഞ്ച പഞ്ചസു;

തേസമാവരണം കാതും, യോ സക്കോതി വീരിയവാ.

൭൪൦. ‘‘സോ അത്ഥവാ സോ ധമ്മട്ഠോ, സോ ദക്ഖോ സോ വിചക്ഖണോ;

കരേയ്യ രമമാനോപി, കിച്ചം ധമ്മത്ഥസംഹിതം.

൭൪൧. ‘‘അഥോ സീദതി സഞ്ഞുത്തം, വജ്ജേ കിച്ചം നിരത്ഥകം;

‘ന തം കിച്ച’ന്തി മഞ്ഞിത്വാ, അപ്പമത്തോ വിചക്ഖണോ.

൭൪൨. ‘‘യഞ്ച അത്ഥേന സഞ്ഞുത്തം, യാ ച ധമ്മഗതാ രതി;

തം സമാദായ വത്തേഥ, സാ ഹി വേ ഉത്തമാ രതി.

൭൪൩. ‘‘ഉച്ചാവചേഹുപായേഹി, പരേസമഭിജിഗീസതി;

ഹന്ത്വാ വധിത്വാ അഥ സോചയിത്വാ, ആലോപതി സാഹസാ യോ പരേസം.

൭൪൪. ‘‘തച്ഛന്തോ ആണിയാ ആണിം, നിഹന്തി ബലവാ യഥാ;

ഇന്ദ്രിയാനിന്ദ്രിയേഹേവ, നിഹന്തി കുസലോ തഥാ.

൭൪൫. ‘‘സദ്ധം വീരിയം സമാധിഞ്ച, സതിപഞ്ഞഞ്ച ഭാവയം;

പഞ്ച പഞ്ചഹി ഹന്ത്വാന, അനീഘോ യാതി ബ്രാഹ്മണോ.

൭൪൬. ‘‘സോ അത്ഥവാ സോ ധമ്മട്ഠോ, കത്വാ വാക്യാനുസാസനിം;

സബ്ബേന സബ്ബം ബുദ്ധസ്സ, സോ നരോ സുഖമേധതീ’’തി.

…പാരാപരിയോ ഥേരോ….

൩. തേലകാനിത്ഥേരഗാഥാ

൭൪൭. ‘‘ചിരരത്തം വതാതാപീ, ധമ്മം അനുവിചിന്തയം;

സമം ചിത്തസ്സ നാലത്ഥം, പുച്ഛം സമണബ്രാഹ്മണേ.

൭൪൮. ‘‘‘കോ സോ പാരങ്ഗതോ ലോകേ, കോ പത്തോ അമതോഗധം;

കസ്സ ധമ്മം പടിച്ഛാമി, പരമത്ഥവിജാനനം’.

൭൪൯. ‘‘അന്തോവങ്കഗതോ ആസി, മച്ഛോവ ഘസമാമിസം;

ബദ്ധോ മഹിന്ദപാസേന, വേപചിത്യസുരോ യഥാ.

൭൫൦. ‘‘അഞ്ഛാമി നം ന മുഞ്ചാമി, അസ്മാ സോകപരിദ്ദവാ;

കോ മേ ബന്ധം മുഞ്ചം ലോകേ, സമ്ബോധിം വേദയിസ്സതി.

൭൫൧. ‘‘സമണം ബ്രാഹ്മണം വാ കം, ആദിസന്തം പഭങ്ഗുനം.

കസ്സ ധമ്മം പടിച്ഛാമി, ജരാമച്ചുപവാഹനം.

൭൫൨. ‘‘വിചികിച്ഛാകങ്ഖാഗന്ഥിതം, സാരമ്ഭബലസഞ്ഞുതം;

കോധപ്പത്തമനത്ഥദ്ധം, അഭിജപ്പപ്പദാരണം.

൭൫൩. ‘‘തണ്ഹാധനുസമുട്ഠാനം, ദ്വേ ച പന്നരസായുതം [ദ്വേധാപന്നരസായുതം (?)];

പസ്സ ഓരസികം ബാള്ഹം, ഭേത്വാന യദി [യദ (സീ. അട്ഠ.) ഹദി (?) ‘‘ഹദയേ’’തി തംസംവണ്ണനാ] തിട്ഠതി.

൭൫൪. ‘‘അനുദിട്ഠീനം അപ്പഹാനം, സങ്കപ്പപരതേജിതം;

തേന വിദ്ധോ പവേധാമി, പത്തംവ മാലുതേരിതം.

൭൫൫. ‘‘അജ്ഝത്തം മേ സമുട്ഠായ, ഖിപ്പം പച്ചതി മാമകം;

ഛഫസ്സായതനീ കായോ, യത്ഥ സരതി സബ്ബദാ.

൭൫൬. ‘‘തം ന പസ്സാമി തേകിച്ഛം, യോ മേതം സല്ലമുദ്ധരേ;

നാനാരജ്ജേന സത്ഥേന [നാരഗ്ഗേന ന സത്ഥേന (?)], നാഞ്ഞേന വിചികിച്ഛിതം.

൭൫൭. ‘‘കോ മേ അസത്ഥോ അവണോ, സല്ലമബ്ഭന്തരപസ്സയം;

അഹിംസം സബ്ബഗത്താനി, സല്ലം മേ ഉദ്ധരിസ്സതി.

൭൫൮. ‘‘ധമ്മപ്പതി ഹി സോ സേട്ഠോ, വിസദോസപ്പവാഹകോ;

ഗമ്ഭീരേ പതിതസ്സ മേ, ഥലം പാണിഞ്ച ദസ്സയേ.

൭൫൯. ‘‘രഹദേഹമസ്മി ഓഗാള്ഹോ, അഹാരിയരജമത്തികേ;

മായാഉസൂയസാരമ്ഭ, ഥിനമിദ്ധമപത്ഥടേ.

൭൬൦. ‘‘ഉദ്ധച്ചമേഘഥനിതം, സംയോജനവലാഹകം;

വാഹാ വഹന്തി കുദ്ദിട്ഠിം [ദുദ്ദിട്ഠിം (സീ. ധ. പ. ൩൩൯)], സങ്കപ്പാ രാഗനിസ്സിതാ.

൭൬൧. ‘‘സവന്തി സബ്ബധി സോതാ, ലതാ ഉബ്ഭിജ്ജ തിട്ഠതി;

തേ സോതേ കോ നിവാരേയ്യ, തം ലതം കോ ഹി ഛേച്ഛതി.

൭൬൨. ‘‘വേലം കരോഥ ഭദ്ദന്തേ, സോതാനം സന്നിവാരണം;

മാ തേ മനോമയോ സോതോ, രുക്ഖംവ സഹസാ ലുവേ.

൭൬൩. ‘‘ഏവം മേ ഭയജാതസ്സ, അപാരാ പാരമേസതോ;

താണോ പഞ്ഞാവുധോ സത്ഥാ, ഇസിസങ്ഘനിസേവിതോ.

൭൬൪. ‘‘സോപാണം സുഗതം സുദ്ധം, ധമ്മസാരമയം ദള്ഹം;

പാദാസി വുയ്ഹമാനസ്സ, ‘മാ ഭായീ’തി ച മബ്രവി.

൭൬൫. ‘‘സതിപട്ഠാനപാസാദം, ആരുയ്ഹ പച്ചവേക്ഖിസം;

യം തം പുബ്ബേ അമഞ്ഞിസ്സം, സക്കായാഭിരതം പജം.

൭൬൬. ‘‘യദാ ച മഗ്ഗമദ്ദക്ഖിം, നാവായ അഭിരൂഹനം;

അനധിട്ഠായ അത്താനം, തിത്ഥമദ്ദക്ഖിമുത്തമം.

൭൬൭. ‘‘സല്ലം അത്തസമുട്ഠാനം, ഭവനേത്തിപ്പഭാവിതം;

ഏതേസം അപ്പവത്തായ [അപ്പവത്തിയാ (?)], ദേസേസി മഗ്ഗമുത്തമം.

൭൬൮. ‘‘ദീഘരത്താനുസയിതം, ചിരരത്തമധിട്ഠിതം;

ബുദ്ധോ മേപാനുദീ ഗന്ഥം, വിസദോസപ്പവാഹനോ’’തി.

…തേലകാനി ഥേരോ….

൪. രട്ഠപാലത്ഥേരഗാഥാ

൭൬൯. [മ. നി. ൨.൩൦൨] ‘‘പസ്സ ചിത്തകതം ബിമ്ബം, അരുകായം സമുസ്സിതം;

ആതുരം ബഹുസങ്കപ്പം, യസ്സ നത്ഥി ധുവം ഠിതി.

൭൭൦. ‘‘പസ്സ ചിത്തകതം രൂപം, മണിനാ കുണ്ഡലേന ച;

അട്ഠിം തചേന ഓനദ്ധം, സഹ വത്ഥേഹി സോഭതി.

൭൭൧. ‘‘അലത്തകകതാ പാദാ, മുഖം ചുണ്ണകമക്ഖിതം;

അലം ബാലസ്സ മോഹായ, നോ ച പാരഗവേസിനോ.

൭൭൨. ‘‘അട്ഠപദകതാ കേസാ, നേത്താ അഞ്ജനമക്ഖിതാ;

അലം ബാലസ്സ മോഹായ, നോ ച പാരഗവേസിനോ.

൭൭൩. ‘‘അഞ്ജനീവ നവാ ചിത്താ, പൂതികായോ അലങ്കതോ;

അലം ബാലസ്സ മോഹായ, നോ ച പാരഗവേസിനോ.

൭൭൪. ‘‘ഓദഹി മിഗവോ പാസം, നാസദാ വാഗുരം മിഗോ;

ഭുത്വാ നിവാപം ഗച്ഛാമ, കന്ദന്തേ മിഗബന്ധകേ.

൭൭൫. ‘‘ഛിന്നോ പാസോ മിഗവസ്സ, നാസദാ വാഗുരം മിഗോ;

ഭുത്വാ നിവാപം ഗച്ഛാമ, സോചന്തേ മിഗലുദ്ദകേ.