൯. വാസേട്ഠസുത്തം

ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ ഇച്ഛാനങ്ഗലേ വിഹരതി ഇച്ഛാനങ്ഗലവനസണ്ഡേ. തേന ഖോ പന സമയേന സമ്ബഹുലാ അഭിഞ്ഞാതാ അഭിഞ്ഞാതാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാ ഇച്ഛാനങ്ഗലേ പടിവസന്തി, സേയ്യഥിദം – ചങ്കീ ബ്രാഹ്മണോ, താരുക്ഖോ ബ്രാഹ്മണോ, പോക്ഖരസാതി ബ്രാഹ്മണോ, ജാണുസ്സോണി [ജാണുസോണി (ക.)] ബ്രാഹ്മണോ, തോദേയ്യോ ബ്രാഹ്മണോ, അഞ്ഞേ ച അഭിഞ്ഞാതാ അഭിഞ്ഞാതാ ബ്രാഹ്മണമഹാസാലാ. അഥ ഖോ വാസേട്ഠഭാരദ്വാജാനം മാണവാനം ജങ്ഘാവിഹാരം അനുചങ്കമന്താനം അനുവിചരന്താനം [അനുചങ്കമമാനാനം അനുവിചരമാനാനം (സീ. പീ.)] അയമന്തരാകഥാ ഉദപാദി – ‘‘കഥം, ഭോ, ബ്രാഹ്മണോ ഹോതീ’’തി?

ഭാരദ്വാജോ മാണവോ ഏവമാഹ – ‘‘യതോ ഖോ, ഭോ, ഉഭതോ സുജാതോ ഹോതി മാതിതോ ച പിതിതോ ച സംസുദ്ധഗഹണികോ യാവ സത്തമാ പിതാമഹയുഗാ അക്ഖിത്തോ അനുപക്കുട്ഠോ ജാതിവാദേന, ഏത്താവതാ ഖോ ഭോ ബ്രാഹ്മണോ ഹോതീ’’തി.

വാസേട്ഠോ മാണവോ ഏവമാഹ – ‘‘യതോ ഖോ, ഭോ, സീലവാ ച ഹോതി വതസമ്പന്നോ [വത്തസമ്പന്നോ (സീ. സ്യാ. മ. നി. ൨.൪൫൪)] ച, ഏത്താവതാ ഖോ, ഭോ, ബ്രാഹ്മണോ ഹോതീ’’തി. നേവ ഖോ അസക്ഖി ഭാരദ്വാജോ മാണവോ വാസേട്ഠം മാണവം സഞ്ഞാപേതും, ന പന അസക്ഖി വാസേട്ഠോ മാണവോ ഭാരദ്വാജം മാണവം സഞ്ഞാപേതും.

അഥ ഖോ വാസേട്ഠോ മാണവോ ഭാരദ്വാജം മാണവം ആമന്തേസി – ‘‘അയം ഖോ, ഭോ [അയം ഭോ (സീ. സ്യാ. ക.), അയം ഖോ (പീ.)] ഭാരദ്വാജ, സമണോ ഗോതമോ സക്യപുത്തോ സക്യകുലാ പബ്ബജിതോ ഇച്ഛാനങ്ഗലേ വിഹരതി ഇച്ഛാനങ്ഗലവനസണ്ഡേ; തം ഖോ പന ഭവന്തം ഗോതമം ഏവം കല്യാണോ കിത്തിസദ്ദോ അബ്ഭുഗ്ഗതോ – ‘ഇതിപി…പേ… ബുദ്ധോ ഭഗവാ’തി. ആയാമ, ഭോ ഭാരദ്വാജ, യേന സമണോ ഗോതമോ തേനുപസങ്കമിസ്സാമ; ഉപസങ്കമിത്വാ സമണം ഗോതമം ഏതമത്ഥം പുച്ഛിസ്സാമ. യഥാ നോ സമണോ ഗോതമോ ബ്യാകരിസ്സതി തഥാ നം ധാരേസ്സാമാ’’തി. ‘‘ഏവം, ഭോ’’തി ഖോ ഭാരദ്വാജോ മാണവോ വാസേട്ഠസ്സ മാണവസ്സ പച്ചസ്സോസി.

അഥ ഖോ വാസേട്ഠഭാരദ്വാജാ മാണവാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമിംസു; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവതാ സദ്ധിം സമ്മോദിംസു. സമ്മോദനീയം കഥം സാരണീയം വീതിസാരേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദിംസു. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ വാസേട്ഠോ മാണവോ ഭഗവന്തം ഗാഥാഹി അജ്ഝഭാസി –

൫൯൯. ‘‘അനുഞ്ഞാതപടിഞ്ഞാതാ, തേവിജ്ജാ മയമസ്മുഭോ;

അഹം പോക്ഖരസാതിസ്സ, താരുക്ഖസ്സായം മാണവോ.

൬൦൦. ‘‘തേവിജ്ജാനം യദക്ഖാതം, തത്ര കേവലിനോസ്മസേ;

പദകസ്മ വേയ്യാകരണാ, ജപ്പേ ആചരിയസാദിസാ.

൬൦൧. ‘‘തേസം നോ ജാതിവാദസ്മിം, വിവാദോ അത്ഥി ഗോതമ;

ജാതിയാ ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, ഭാരദ്വാജോ ഇതി ഭാസതി;

അഹഞ്ച കമ്മുനാ [കമ്മനാ (സീ. പീ.) ഏവമുപരിപി] ബ്രൂമി, ഏവം ജാനാഹി ചക്ഖുമ.

൬൦൨. ‘‘തേ ന സക്കോമ സഞ്ഞാപേതും, അഞ്ഞമഞ്ഞം മയം ഉഭോ;

ഭവന്തം [ഭഗവന്തം (ക.)] പുട്ഠുമാഗമ്ഹാ, സമ്ബുദ്ധം ഇതി വിസ്സുതം.

൬൦൩. ‘‘ചന്ദം യഥാ ഖയാതീതം, പേച്ച പഞ്ജലികാ ജനാ;

വന്ദമാനാ നമസ്സന്തി, ഏവം ലോകസ്മി ഗോതമം.

൬൦൪. ‘‘ചക്ഖും ലോകേ സമുപ്പന്നം, മയം പുച്ഛാമ ഗോതമം;

ജാതിയാ ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, ഉദാഹു ഭവതി കമ്മുനാ;

അജാനതം നോ പബ്രൂഹി, യഥാ ജാനേസു ബ്രാഹ്മണം’’.

൬൦൫. ‘‘തേസം വോ അഹം ബ്യക്ഖിസ്സം, (വാസേട്ഠാതി ഭഗവാ) അനുപുബ്ബം യഥാതഥം;

ജാതിവിഭങ്ഗം പാണാനം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

൬൦൬. ‘‘തിണരുക്ഖേപി ജാനാഥ, ന ചാപി പടിജാനരേ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം തേസം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

൬൦൭. ‘‘തതോ കീടേ പടങ്ഗേ ച, യാവ കുന്ഥകിപില്ലികേ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം തേസം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

൬൦൮. ‘‘ചതുപ്പദേപി ജാനാഥ, ഖുദ്ദകേ ച മഹല്ലകേ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം തേസം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

൬൦൯. ‘‘പാദൂദരേപി ജാനാഥ, ഉരഗേ ദീഘപിട്ഠികേ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം തേസം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

൬൧൦. ‘‘തതോ മച്ഛേപി ജാനാഥ, ഓദകേ വാരിഗോചരേ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം തേസം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

൬൧൧. ‘‘തതോ പക്ഖീപി ജാനാഥ, പത്തയാനേ വിഹങ്ഗമേ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം തേസം, അഞ്ഞമഞ്ഞാ ഹി ജാതിയോ.

൬൧൨. ‘‘യഥാ ഏതാസു ജാതീസു, ലിങ്ഗം ജാതിമയം പുഥു;

ഏവം നത്ഥി മനുസ്സേസു, ലിങ്ഗം ജാതിമയം പുഥു.

൬൧൩. ‘‘ന കേസേഹി ന സീസേന, ന കണ്ണേഹി ന അക്ഖിഭി;

ന മുഖേന ന നാസായ, ന ഓട്ഠേഹി ഭമൂഹി വാ.

൬൧൪. ‘‘ന ഗീവായ ന അംസേഹി, ന ഉദരേന ന പിട്ഠിയാ;

ന സോണിയാ ന ഉരസാ, ന സമ്ബാധേ ന മേഥുനേ [ന സമ്ബാധാ ന മേഥുനാ (സ്യാ. ക.)].

൬൧൫. ‘‘ന ഹത്ഥേഹി ന പാദേഹി, നാങ്ഗുലീഹി നഖേഹി വാ;

ന ജങ്ഘാഹി ന ഊരൂഹി, ന വണ്ണേന സരേന വാ;

ലിങ്ഗം ജാതിമയം നേവ, യഥാ അഞ്ഞാസു ജാതിസു.

൬൧൬. ‘‘പച്ചത്തഞ്ച സരീരേസു [പച്ചത്തം സസരീരേസു (സീ. പീ.)], മനുസ്സേസ്വേതം ന വിജ്ജതി;

വോകാരഞ്ച മനുസ്സേസു, സമഞ്ഞായ പവുച്ചതി.

൬൧൭. ‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, ഗോരക്ഖം ഉപജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, കസ്സകോ സോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

൬൧൮. ‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, പുഥുസിപ്പേന ജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, സിപ്പികോ സോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

൬൧൯. ‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, വോഹാരം ഉപജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, വാണിജോ സോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

൬൨൦. ‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, പരപേസ്സേന ജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, പേസ്സികോ [പേസ്സകോ (ക.)] സോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

൬൨൧. ‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, അദിന്നം ഉപജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, ചോരോ ഏസോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

൬൨൨. ‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, ഇസ്സത്ഥം ഉപജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, യോധാജീവോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

൬൨൩. ‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, പോരോഹിച്ചേന ജീവതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, യാജകോ ഏസോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

൬൨൪. ‘‘യോ ഹി കോചി മനുസ്സേസു, ഗാമം രട്ഠഞ്ച ഭുഞ്ജതി;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, രാജാ ഏസോ ന ബ്രാഹ്മണോ.

൬൨൫. ‘‘ന ചാഹം ബ്രാഹ്മണം ബ്രൂമി, യോനിജം മത്തിസമ്ഭവം;

ഭോവാദി നാമ സോ ഹോതി, സചേ [സ വേ (സീ. സ്യാ.)] ഹോതി സകിഞ്ചനോ;

അകിഞ്ചനം അനാദാനം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൨൬. ‘‘സബ്ബസംയോജനം ഛേത്വാ, സോ വേ ന പരിതസ്സതി;

സങ്ഗാതിഗം വിസംയുത്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൨൭. ‘‘ഛേത്വാ നദ്ധിം വരത്തഞ്ച, സന്ദാനം സഹനുക്കമം;

ഉക്ഖിത്തപലിഘം ബുദ്ധം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൨൮. ‘‘അക്കോസം വധബന്ധഞ്ച, അദുട്ഠോ യോ തിതിക്ഖതി;

ഖന്തീബലം ബലാനീകം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൨൯. ‘‘അക്കോധനം വതവന്തം, സീലവന്തം അനുസ്സദം;

ദന്തം അന്തിമസാരീരം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൩൦. ‘‘വാരി പോക്ഖരപത്തേവ, ആരഗ്ഗേരിവ സാസപോ;

യോ ന ലിമ്പതി കാമേസു, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൩൧. ‘‘യോ ദുക്ഖസ്സ പജാനാതി, ഇധേവ ഖയമത്തനോ;

പന്നഭാരം വിസംയുത്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൩൨. ‘‘ഗമ്ഭീരപഞ്ഞം മേധാവിം, മഗ്ഗാമഗ്ഗസ്സ കോവിദം;

ഉത്തമത്ഥമനുപ്പത്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൩൩. ‘‘അസംസട്ഠം ഗഹട്ഠേഹി, അനാഗാരേഹി ചൂഭയം;

അനോകസാരിമപ്പിച്ഛം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൩൪. ‘‘നിധായ ദണ്ഡം ഭൂതേസു, തസേസു ഥാവരേസു ച;

യോ ന ഹന്തി ന ഘാതേതി, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൩൫. ‘‘അവിരുദ്ധം വിരുദ്ധേസു, അത്തദണ്ഡേസു നിബ്ബുതം;

സാദാനേസു അനാദാനം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൩൬. ‘‘യസ്സ രാഗോ ച ദോസോ ച, മാനോ മക്ഖോ ച പാതിതോ;

സാസപോരിവ ആരഗ്ഗാ, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൩൭. ‘‘അകക്കസം വിഞ്ഞാപനിം, ഗിരം സച്ചമുദീരയേ;

യായ നാഭിസജേ കഞ്ചി, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൩൮. ‘‘യോധ ദീഘം വ രസ്സം വാ, അണും ഥൂലം സുഭാസുഭം;

ലോകേ അദിന്നം നാദിയതി, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൩൯. ‘‘ആസാ യസ്സ ന വിജ്ജന്തി, അസ്മിം ലോകേ പരമ്ഹി ച;

നിരാസാസം [നിരാസയം (സീ. സ്യാ. പീ.), നിരാസകം (?)] വിസംയുത്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൪൦. ‘‘യസ്സാലയാ ന വിജ്ജന്തി, അഞ്ഞായ അകഥംകഥീ;

അമതോഗധമനുപ്പത്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൪൧. ‘‘യോധ പുഞ്ഞഞ്ച പാപഞ്ച, ഉഭോ സങ്ഗമുപച്ചഗാ;

അസോകം വിരജം സുദ്ധം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൪൨. ‘‘ചന്ദംവ വിമലം സുദ്ധം, വിപ്പസന്നമനാവിലം;

നന്ദീഭവപരിക്ഖീണം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൪൩. ‘‘യോമം പലിപഥം ദുഗ്ഗം, സംസാരം മോഹമച്ചഗാ;

തിണ്ണോ പാരങ്ഗതോ ഝായീ, അനേജോ അകഥംകഥീ;

അനുപാദായ നിബ്ബുതോ, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൪൪. ‘‘യോധ കാമേ പഹന്ത്വാന, അനാഗാരോ പരിബ്ബജേ;

കാമഭവപരിക്ഖീണം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൪൫. ‘‘യോധ തണ്ഹം പഹന്ത്വാന, അനാഗാരോ പരിബ്ബജേ;

തണ്ഹാഭവപരിക്ഖീണം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൪൬. ‘‘ഹിത്വാ മാനുസകം യോഗം, ദിബ്ബം യോഗം ഉപച്ചഗാ;

സബ്ബയോഗവിസംയുത്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൪൭. ‘‘ഹിത്വാ രതിഞ്ച അരതിം, സീതിഭൂതം നിരൂപധിം;

സബ്ബലോകാഭിഭും വീരം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൪൮. ‘‘ചുതിം യോ വേദി [യോ’വേതി (?) ഇതിവുത്തകേ ൯൯ അട്ഠകഥാസംവണനാ പസ്സിതബ്ബാ] ത്താനം, ഉപപത്തിഞ്ച സബ്ബസോ;

അസത്തം സുഗതം ബുദ്ധം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൪൯. ‘‘യസ്സ ഗതിം ന ജാനന്തി, ദേവാ ഗന്ധബ്ബമാനുസാ;

ഖീണാസവം അരഹന്തം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൫൦. ‘‘യസ്സ പുരേ ച പച്ഛാ ച, മജ്ഝേ ച നത്ഥി കിഞ്ചനം;

അകിഞ്ചനം അനാദാനം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൫൧. ‘‘ഉസഭം പവരം വീരം, മഹേസിം വിജിതാവിനം;

അനേജം ന്ഹാതകം ബുദ്ധം, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൫൨. ‘‘പുബ്ബേനിവാസം യോ വേദി [യോ’വേതി (?) ഇതിവുത്തകേ ൯൯ അട്ഠകഥാസംവണനാ പസ്സിതബ്ബാ], സഗ്ഗാപായഞ്ച പസ്സതി;

അഥോ ജാതിക്ഖയം പത്തോ, തമഹം ബ്രൂമി ബ്രാഹ്മണം.

൬൫൩. ‘‘സമഞ്ഞാ ഹേസാ ലോകസ്മിം, നാമഗോത്തം പകപ്പിതം;

സമ്മുച്ചാ സമുദാഗതം, തത്ഥ തത്ഥ പകപ്പിതം.

൬൫൪. ‘‘ദീഘരത്തമനുസയിതം, ദിട്ഠിഗതമജാനതം;

അജാനന്താ നോ [അജാനന്താ തേ (അട്ഠ.) മ. നി. ൨.൪൬൦] പബ്രുവന്തി, ജാതിയാ ഹോതി ബ്രാഹ്മണോ.

൬൫൫. ‘‘ന ജച്ചാ ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, ന ജച്ചാ ഹോതി അബ്രാഹ്മണോ;

കമ്മുനാ ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, കമ്മുനാ ഹോതി അബ്രാഹ്മണോ.

൬൫൬. ‘‘കസ്സകോ കമ്മുനാ ഹോതി, സിപ്പികോ ഹോതി കമ്മുനാ;

വാണിജോ കമ്മുനാ ഹോതി, പേസ്സികോ ഹോതി കമ്മുനാ.

൬൫൭. ‘‘ചോരോപി കമ്മുനാ ഹോതി, യോധാജീവോപി കമ്മുനാ;

യാജകോ കമ്മുനാ ഹോതി, രാജാപി ഹോതി കമ്മുനാ.

൬൫൮. ‘‘ഏവമേതം യഥാഭൂതം, കമ്മം പസ്സന്തി പണ്ഡിതാ;

പടിച്ചസമുപ്പാദദസ്സാ, കമ്മവിപാകകോവിദാ.

൬൫൯. ‘‘കമ്മുനാ വത്തതി ലോകോ, കമ്മുനാ വത്തതി പജാ;

കമ്മനിബന്ധനാ സത്താ, രഥസ്സാണീവ യായതോ.

൬൬൦. ‘‘തപേന ബ്രഹ്മചരിയേന, സംയമേന ദമേന ച;

ഏതേന ബ്രാഹ്മണോ ഹോതി, ഏതം ബ്രാഹ്മണമുത്തമം.

൬൬൧. ‘‘തീഹി വിജ്ജാഹി സമ്പന്നോ, സന്തോ ഖീണപുനബ്ഭവോ;

ഏവം വാസേട്ഠ ജാനാഹി, ബ്രഹ്മാ സക്കോ വിജാനത’’ന്തി.

ഏവം വുത്തേ, വാസേട്ഠഭാരദ്വാജാ മാണവാ ഭഗവന്തം ഏതദവോചും – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ…പേ… ഉപാസകേ നോ ഭവം ഗോതമോ ധാരേതു അജ്ജതഗ്ഗേ പാണുപേതേ [പാണുപേതം (ക.)] സരണം ഗതേ’’തി.

വാസേട്ഠസുത്തം നവമം നിട്ഠിതം.