൪. സുന്ദരികഭാരദ്വാജസുത്തം

ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ കോസലേസു വിഹരതി സുന്ദരികായ നദിയാ തീരേ. തേന ഖോ പന സമയേന സുന്ദരികഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ സുന്ദരികായ നദിയാ തീരേ അഗ്ഗിം ജുഹതി, അഗ്ഗിഹുത്തം പരിചരതി. അഥ ഖോ സുന്ദരികഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ അഗ്ഗിം ജുഹിത്വാ അഗ്ഗിഹുത്തം പരിചരിത്വാ ഉട്ഠായാസനാ സമന്താ ചതുദ്ദിസാ അനുവിലോകേസി – ‘‘കോ നു ഖോ ഇമം ഹബ്യസേസം ഭുഞ്ജേയ്യാ’’തി? അദ്ദസാ ഖോ സുന്ദരികഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം അവിദൂരേ അഞ്ഞതരസ്മിം രുക്ഖമൂലേ സസീസം പാരുതം നിസിന്നം; ദിസ്വാന വാമേന ഹത്ഥേന ഹബ്യസേസം ഗഹേത്വാ ദക്ഖിണേന ഹത്ഥേന കമണ്ഡലും ഗഹേത്വാ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി.

അഥ ഖോ ഭഗവാ സുന്ദരികഭാരദ്വാജസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ പദസദ്ദേന സീസം വിവരി. അഥ ഖോ സുന്ദരികഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ – ‘‘മുണ്ഡോ അയം ഭവം, മുണ്ഡകോ അയം ഭവ’’ന്തി തതോവ പുന നിവത്തിതുകാമോ അഹോസി. അഥ ഖോ സുന്ദരികഭാരദ്വാജസ്സ ബ്രാഹ്മണസ്സ ഏതദഹോസി – ‘‘മുണ്ഡാപി ഹി ഇധേകച്ചേ ബ്രാഹ്മണാ ഭവന്തി, യംനൂനാഹം ഉപസങ്കമിത്വാ ജാതിം പുച്ഛേയ്യ’’ന്തി. അഥ ഖോ സുന്ദരികഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘കിംജച്ചോ ഭവ’’ന്തി?

അഥ ഖോ ഭഗവാ സുന്ദരികഭാരദ്വാജം ബ്രാഹ്മണം ഗാഥാഹി അജ്ഝഭാസി –

൪൫൭. ‘‘ന ബ്രാഹ്മണോ നോമ്ഹി ന രാജപുത്തോ, ന വേസ്സായനോ ഉദ കോചി നോമ്ഹി;

ഗോത്തം പരിഞ്ഞായ പുഥുജ്ജനാനം, അകിഞ്ചനോ മന്ത ചരാമി ലോകേ.

൪൫൮. ‘‘സങ്ഘാടിവാസീ അഗഹോ ചരാമി [അഗിഹോ (ക. സീ. പീ.) അഗേഹോ (കത്ഥചി)], നിവുത്തകേസോ അഭിനിബ്ബുതത്തോ;

അലിപ്പമാനോ ഇധ മാണവേഹി, അകല്ലം മം ബ്രാഹ്മണ പുച്ഛസി ഗോത്തപഞ്ഹം’’.

൪൫൯. ‘‘പുച്ഛന്തി വേ ഭോ ബ്രാഹ്മണാ, ബ്രാഹ്മണേഭി സഹ ബ്രാഹ്മണോ നോ ഭവ’’ന്തി.

൪൬൦. ‘‘ബ്രാഹ്മണോ ഹി ചേ ത്വം ബ്രൂസി, മഞ്ച ബ്രൂസി അബ്രാഹ്മണം;

തം തം സാവിത്തിം പുച്ഛാമി, തിപദം ചതുവീസതക്ഖരം.

൪൬൧. ‘‘കിം നിസ്സിതാ ഇസയോ മനുജാ, ഖത്തിയാ ബ്രാഹ്മണാ [പഠമപാദന്തോ] ദേവതാനം;

യഞ്ഞമകപ്പയിംസു പുഥൂ ഇധ ലോകേ [ദുതിയപാദന്തോ (സീ.)].

൪൬൨. ‘‘യദന്തഗൂ വേദഗൂ യഞ്ഞകാലേ, യസ്സാഹുതിം ലഭേ തസ്സിജ്ഝേതി ബ്രൂമി’’.

൪൬൩. ‘‘അദ്ധാ ഹി തസ്സ ഹുതമിജ്ഝേ, (ഇതി ബ്രാഹ്മണോ)

യം താദിസം വേദഗുമദ്ദസാമ;

തുമ്ഹാദിസാനഞ്ഹി അദസ്സനേന, അഞ്ഞോ ജനോ ഭുഞ്ജതി പൂരളാസം’’.

൪൬൪. ‘‘തസ്മാതിഹ ത്വം ബ്രാഹ്മണ അത്ഥേന, അത്ഥികോ ഉപസങ്കമ്മ പുച്ഛ;

സന്തം വിധൂമം അനീഘം നിരാസം, അപ്പേവിധ അഭിവിന്ദേ സുമേധം’’.

൪൬൫. ‘‘യഞ്ഞേ രതോഹം ഭോ ഗോതമ, യഞ്ഞം യിട്ഠുകാമോ നാഹം പജാനാമി;

അനുസാസതു മം ഭവം, യത്ഥ ഹുതം ഇജ്ഝതേ ബ്രൂഹി മേ തം’’.

‘‘തേന ഹി ത്വം, ബ്രാഹ്മണ, ഓദഹസ്സു സോതം; ധമ്മം തേ ദേസേസ്സാമി –

൪൬൬. ‘‘മാ ജാതിം പുച്ഛീ ചരണഞ്ച പുച്ഛ, കട്ഠാ ഹവേ ജായതി ജാതവേദോ;

നീചാകുലീനോപി മുനീ ധിതീമാ, ആജാനിയോ ഹോതി ഹിരീനിസേധോ.

൪൬൭. ‘‘സച്ചേന ദന്തോ ദമസാ ഉപേതോ, വേദന്തഗൂ വൂസിതബ്രഹ്മചരിയോ;

കാലേന തമ്ഹി ഹബ്യം പവേച്ഛേ, യോ ബ്രാഹ്മണോ പുഞ്ഞപേക്ഖോ [പുഞ്ഞപേഖോ (സീ. പീ.)] യജേഥ.

൪൬൮. ‘‘യേ കാമേ ഹിത്വാ അഗഹാ ചരന്തി, സുസഞ്ഞതത്താ തസരംവ ഉജ്ജും;

കാലേന തേസു ഹബ്യം പവേച്ഛേ, യോ ബ്രാഹ്മണോ പുഞ്ഞപേക്ഖോ യജേഥ.

൪൬൯. ‘‘യേ വീതരാഗാ സുസമാഹിതിന്ദ്രിയാ, ചന്ദോവ രാഹുഗ്ഗഹണാ പമുത്താ;

കാലേന തേസു ഹബ്യം പവേച്ഛേ, യോ ബ്രാഹ്മണോ പുഞ്ഞപേക്ഖോ യജേഥ.

൪൭൦. ‘‘അസജ്ജമാനാ വിചരന്തി ലോകേ, സദാ സതാ ഹിത്വാ മമായിതാനി;

കാലേന തേസു ഹബ്യം പവേച്ഛേ, യോ ബ്രാഹ്മണോ പുഞ്ഞപേക്ഖോ യജേഥ.

൪൭൧. ‘‘യോ കാമേ ഹിത്വാ അഭിഭുയ്യചാരീ, യോ വേദി ജാതീമരണസ്സ അന്തം;

പരിനിബ്ബുതോ ഉദകരഹദോവ സീതോ, തഥാഗതോ അരഹതി പൂരളാസം.

൪൭൨. ‘‘സമോ സമേഹി വിസമേഹി ദൂരേ, തഥാഗതോ ഹോതി അനന്തപഞ്ഞോ;

അനൂപലിത്തോ ഇധ വാ ഹുരം വാ, തഥാഗതോ അരഹതി പൂരളാസം.

൪൭൩. ‘‘യമ്ഹി ന മായാ വസതി ന മാനോ, യോ വീതലോഭോ അമമോ നിരാസോ;

പനുണ്ണകോധോ അഭിനിബ്ബുതത്തോ, യോ ബ്രാഹ്മണോ സോകമലം അഹാസി;

തഥാഗതോ അരഹതി പൂരളാസം.

൪൭൪.

‘‘നിവേസനം യോ മനസോ അഹാസി, പരിഗ്ഗഹാ യസ്സ ന സന്തി കേചി;

അനുപാദിയാനോ ഇധ വാ ഹുരം വാ, തഥാഗതോ അരഹതി പൂരളാസം.

൪൭൫. ‘‘സമാഹിതോ യോ ഉദതാരി ഓഘം, ധമ്മം ചഞ്ഞാസി പരമായ ദിട്ഠിയാ;

ഖീണാസവോ അന്തിമദേഹധാരീ, തഥാഗതോ അരഹതി പൂരളാസം.

൪൭൬. ‘‘ഭവാസവാ യസ്സ വചീ ഖരാ ച, വിധൂപിതാ അത്ഥഗതാ ന സന്തി;

സ വേദഗൂ സബ്ബധി വിപ്പമുത്തോ, തഥാഗതോ അരഹതി പൂരളാസം.

൪൭൭. ‘‘സങ്ഗാതിഗോ യസ്സ ന സന്തി സങ്ഗാ, യോ മാനസത്തേസു അമാനസത്തോ;

ദുക്ഖം പരിഞ്ഞായ സഖേത്തവത്ഥും, തഥാഗതോ അരഹതി പൂരളാസം.

൪൭൮. ‘‘ആസം അനിസ്സായ വിവേകദസ്സീ, പരവേദിയം ദിട്ഠിമുപാതിവത്തോ;

ആരമ്മണാ യസ്സ ന സന്തി കേചി, തഥാഗതോ അരഹതി പൂരളാസം.

൪൭൯. ‘‘പരോപരാ [പരോവരാ (സീ. പീ.)] യസ്സ സമേച്ച ധമ്മാ, വിധൂപിതാ അത്ഥഗതാ ന സന്തി;

സന്തോ ഉപാദാനഖയേ വിമുത്തോ, തഥാഗതോ അരഹതി പൂരളാസം.

൪൮൦. ‘‘സംയോജനം ജാതിഖയന്തദസ്സീ, യോപാനുദി രാഗപഥം അസേസം;

സുദ്ധോ നിദോസോ വിമലോ അകാചോ [അകാമോ (സീ. സ്യാ.)], തഥാഗതോ അരഹതി പൂരളാസം.

൪൮൧. ‘‘യോ അത്തനോ അത്താനം [അത്തനാത്താനം (സീ. സ്യാ.)] നാനുപസ്സതി, സമാഹിതോ ഉജ്ജുഗതോ ഠിതത്തോ;

സ വേ അനേജോ അഖിലോ അകങ്ഖോ, തഥാഗതോ അരഹതി പൂരളാസം.

൪൮൨. ‘‘മോഹന്തരാ യസ്സ ന സന്തി കേചി, സബ്ബേസു ധമ്മേസു ച ഞാണദസ്സീ;

സരീരഞ്ച അന്തിമം ധാരേതി, പത്തോ ച സമ്ബോധിമനുത്തരം സിവം;

ഏത്താവതാ യക്ഖസ്സ സുദ്ധി, തഥാഗതോ അരഹതി പൂരളാസം’’.

൪൮൩. ‘‘ഹുതഞ്ച [ഹുത്തഞ്ച (സീ. ക.)] മയ്ഹം ഹുതമത്ഥു സച്ചം, യം താദിസം വേദഗുനം അലത്ഥം;

ബ്രഹ്മാ ഹി സക്ഖി പടിഗണ്ഹാതു മേ ഭഗവാ, ഭുഞ്ജതു മേ ഭഗവാ പൂരളാസം’’.

൪൮൪. ‘‘ഗാഥാഭിഗീതം മേ അഭോജനേയ്യം, സമ്പസ്സതം ബ്രാഹ്മണ നേസ ധമ്മോ;

ഗാഥാഭിഗീതം പനുദന്തി ബുദ്ധാ, ധമ്മേ സതീ ബ്രാഹ്മണ വുത്തിരേസാ.

൪൮൫. ‘‘അഞ്ഞേന ച കേവലിനം മഹേസിം, ഖീണാസവം കുക്കുച്ചവൂപസന്തം;

അന്നേന പാനേന ഉപട്ഠഹസ്സു, ഖേത്തഞ്ഹി തം പുഞ്ഞപേക്ഖസ്സ ഹോതി’’.

൪൮൬. ‘‘സാധാഹം ഭഗവാ തഥാ വിജഞ്ഞം, യോ ദക്ഖിണം ഭുഞ്ജേയ്യ മാദിസസ്സ;

യം യഞ്ഞകാലേ പരിയേസമാനോ, പപ്പുയ്യ തവ സാസനം’’.

൪൮൭. ‘‘സാരമ്ഭാ യസ്സ വിഗതാ, ചിത്തം യസ്സ അനാവിലം;

വിപ്പമുത്തോ ച കാമേഹി, ഥിനം യസ്സ പനൂദിതം.

൪൮൮. ‘‘സീമന്താനം വിനേതാരം, ജാതിമരണകോവിദം;

മുനിം മോനേയ്യസമ്പന്നം, താദിസം യഞ്ഞമാഗതം.

൪൮൯. ‘‘ഭകുടിം [ഭൂകുടിം (ക. സീ.), ഭാകുടിം (ക. സീ., മ. നി. ൧.൨൨൬)] വിനയിത്വാന, പഞ്ജലികാ നമസ്സഥ;

പൂജേഥ അന്നപാനേന, ഏവം ഇജ്ഝന്തി ദക്ഖിണാ.

൪൯൦. ‘‘ബുദ്ധോ ഭവം അരഹതി പൂരളാസം, പുഞ്ഞഖേത്തമനുത്തരം;

ആയാഗോ സബ്ബലോകസ്സ, ഭോതോ ദിന്നം മഹപ്ഫല’’ന്തി.

അഥ ഖോ സുന്ദരികഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ ഭഗവന്തം ഏതദവോച – ‘‘അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ, അഭിക്കന്തം, ഭോ ഗോതമ! സേയ്യഥാപി, ഭോ ഗോതമ, നിക്കുജ്ജിതം വാ ഉക്കുജ്ജേയ്യ, പടിച്ഛന്നം വാ വിവരേയ്യ, മൂള്ഹസ്സ വാ മഗ്ഗം ആചിക്ഖേയ്യ, അന്ധകാരേ വാ തേലപജ്ജോതം ധാരേയ്യ – ചക്ഖുമന്തോ രൂപാനി ദക്ഖന്തീതി; ഏവമേവം ഭോതാ ഗോതമേന അനേകപരിയായേന ധമ്മോ പകാസിതോ. ഏസാഹം ഭവന്തം ഗോതമം സരണം ഗച്ഛാമി ധമ്മഞ്ച ഭിക്ഖുസങ്ഘഞ്ച. ലഭേയ്യാഹം ഭോതോ ഗോതമസ്സ സന്തികേ പബ്ബജ്ജം, ലഭേയ്യം ഉപസമ്പദ’’ന്തി. അലത്ഥ ഖോ സുന്ദരികഭാരദ്വാജോ ബ്രാഹ്മണോ…പേ… അരഹതം അഹോസീതി.

സുന്ദരികഭാരദ്വാജസുത്തം ചതുത്ഥം നിട്ഠിതം.