൧൧. നാലകസുത്തം

൬൮൪. ആനന്ദജാതേ തിദസഗണേ പതീതേ, സക്കഞ്ച ഇന്ദം സുചിവസനേ ച ദേവേ;

ദുസ്സം ഗഹേത്വാ അതിരിവ ഥോമയന്തേ, അസിതോ ഇസി അദ്ദസ ദിവാവിഹാരേ.

൬൮൫. ദിസ്വാന ദേവേ മുദിതമനേ ഉദഗ്ഗേ, ചിത്തിം കരിത്വാന ഇദമവോച [കരിത്വാ ഇദമവോചാസി (സീ.)] തത്ഥ;

‘‘കിം ദേവസങ്ഘോ അതിരിവ കല്യരൂപോ, ദുസ്സം ഗഹേത്വാ രമയഥ [ഭമയഥ (സീ.)] കിം പടിച്ച.

൬൮൬. ‘‘യദാപി ആസീ അസുരേഹി സങ്ഗമോ, ജയോ സുരാനം അസുരാ പരാജിതാ.

തദാപി നേതാദിസോ ലോമഹംസനോ, കിമബ്ഭുതം ദട്ഠു മരൂ പമോദിതാ.

൬൮൭. ‘‘സേളേന്തി ഗായന്തി ച വാദയന്തി ച, ഭുജാനി ഫോടേന്തി [പോഠേന്തി (സീ. പീ.), പോഥേന്തി (ക.)] ച നച്ചയന്തി ച;

പുച്ഛാമി വോഹം മേരുമുദ്ധവാസിനേ, ധുനാഥ മേ സംസയം ഖിപ്പ മാരിസാ’’.

൬൮൮. ‘‘സോ ബോധിസത്തോ രതനവരോ അതുല്യോ, മനുസ്സലോകേ ഹിതസുഖത്ഥായ [ഹിതസുഖതായ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ജാതോ;

സക്യാന ഗാമേ ജനപദേ ലുമ്ബിനേയ്യേ, തേനമ്ഹ തുട്ഠാ അതിരിവ കല്യരൂപാ.

൬൮൯. ‘‘സോ സബ്ബസത്തുത്തമോ അഗ്ഗപുഗ്ഗലോ, നരാസഭോ സബ്ബപജാനമുത്തമോ;

വത്തേസ്സതി ചക്കമിസിവ്ഹയേ വനേ, നദംവ സീഹോ ബലവാ മിഗാഭിഭൂ’’.

൬൯൦. തം സദ്ദം സുത്വാ തുരിതമവസരീ സോ, സുദ്ധോദനസ്സ തദ ഭവനം ഉപാവിസി [ഉപാഗമി (സീ. പീ.)];

നിസജ്ജ തത്ഥ ഇദമവോചാസി സക്യേ, ‘‘കുഹിം കുമാരോ അഹമപി ദട്ഠുകാമോ’’.

൬൯൧. തതോ കുമാരം ജലിതമിവ സുവണ്ണം, ഉക്കാമുഖേവ സുകുസലസമ്പഹട്ഠം [സുകുസലേന സമ്പഹട്ഠം (ക.)];

ദദ്ദല്ലമാനം [ദദ്ദള്ഹമാനം (ക.)] സിരിയാ അനോമവണ്ണം, ദസ്സേസു പുത്തം അസിതവ്ഹയസ്സ സക്യാ.

൬൯൨. ദിസ്വാ കുമാരം സിഖിമിവ പജ്ജലന്തം, താരാസഭംവ നഭസിഗമം വിസുദ്ധം;

സൂരിയം തപന്തം സരദരിവബ്ഭമുത്തം, ആനന്ദജാതോ വിപുലമലത്ഥ പീതിം.

൬൯൩. അനേകസാഖഞ്ച സഹസ്സമണ്ഡലം, ഛത്തം മരൂ ധാരയുമന്തലിക്ഖേ;

സുവണ്ണദണ്ഡാ വീതിപതന്തി ചാമരാ, ന ദിസ്സരേ ചാമരഛത്തഗാഹകാ.

൬൯൪. ദിസ്വാ ജടീ കണ്ഹസിരിവ്ഹയോ ഇസി, സുവണ്ണനിക്ഖം വിയ പണ്ഡുകമ്ബലേ;

സേതഞ്ച ഛത്തം ധരിയന്ത [ധാരിയന്ത (സ്യാ.), ധാരയന്തം (സീ. ക.)] മുദ്ധനി, ഉദഗ്ഗചിത്തോ സുമനോ പടിഗ്ഗഹേ.

൬൯൫. പടിഗ്ഗഹേത്വാ പന സക്യപുങ്ഗവം, ജിഗീസതോ [ജിഗിംസകോ (സീ. സ്യാ. പീ.)] ലക്ഖണമന്തപാരഗൂ;

പസന്നചിത്തോ ഗിരമബ്ഭുദീരയി, ‘‘അനുത്തരായം ദ്വിപദാനമുത്തമോ’’ [ദിപദാനമുത്തമോ (സീ. സ്യാ. പീ.)].

൬൯൬. അഥത്തനോ ഗമനമനുസ്സരന്തോ, അകല്യരൂപോ ഗളയതി അസ്സുകാനി;

ദിസ്വാന സക്യാ ഇസിമവോചും രുദന്തം,

‘‘നോ ചേ കുമാരേ ഭവിസ്സതി അന്തരായോ’’.

൬൯൭. ദിസ്വാന സക്യേ ഇസിമവോച അകല്യേ, ‘‘നാഹം കുമാരേ അഹിതമനുസ്സരാമി;

ന ചാപിമസ്സ ഭവിസ്സതി അന്തരായോ, ന ഓരകായം അധിമാനസാ [അധിമനസാ (സീ. സ്യാ.)] ഭവാഥ.

൬൯൮. ‘‘സമ്ബോധിയഗ്ഗം ഫുസിസ്സതായം കുമാരോ, സോ ധമ്മചക്കം പരമവിസുദ്ധദസ്സീ;

വത്തേസ്സതായം ബഹുജനഹിതാനുകമ്പീ, വിത്ഥാരികസ്സ ഭവിസ്സതി ബ്രഹ്മചരിയം.

൬൯൯. ‘‘മമഞ്ച ആയു ന ചിരമിധാവസേസോ, അഥന്തരാ മേ ഭവിസ്സതി കാലകിരിയാ;

സോഹം ന സോസ്സം [സുസ്സം (സീ. സ്യാ.)] അസമധുരസ്സ ധമ്മം, തേനമ്ഹി അട്ടോ ബ്യസനംഗതോ അഘാവീ’’.

൭൦൦. സോ സാകിയാനം വിപുലം ജനേത്വാ പീതിം, അന്തേപുരമ്ഹാ നിഗ്ഗമാ [നിരഗമാ (സീ. സ്യാ.), നിഗമാ (ക. സീ.), നിരഗമ (പീ.)] ബ്രഹ്മചാരീ;

സോ ഭാഗിനേയ്യം സയം അനുകമ്പമാനോ, സമാദപേസി അസമധുരസ്സ ധമ്മേ.

൭൦൧. ‘‘ബുദ്ധോതി ഘോസം യദ [യദി (സ്യാ. ക.)] പരതോ സുണാസി, സമ്ബോധിപത്തോ വിവരതി ധമ്മമഗ്ഗം;

ഗന്ത്വാന തത്ഥ സമയം പരിപുച്ഛമാനോ [സയം പരിപുച്ഛിയാനോ (സീ. സ്യാ.)], ചരസ്സു തസ്മിം ഭഗവതി ബ്രഹ്മചരിയം’’.

൭൦൨. തേനാനുസിട്ഠോ ഹിതമനേന താദിനാ, അനാഗതേ പരമവിസുദ്ധദസ്സിനാ;

സോ നാലകോ ഉപചിതപുഞ്ഞസഞ്ചയോ, ജിനം പതിക്ഖം [പതി + ഇക്ഖം = പതിക്ഖം] പരിവസി രക്ഖിതിന്ദ്രിയോ.

൭൦൩. സുത്വാന ഘോസം ജിനവരചക്കവത്തനേ, ഗന്ത്വാന ദിസ്വാ ഇസിനിസഭം പസന്നോ;

മോനേയ്യസേട്ഠം മുനിപവരം അപുച്ഛി, സമാഗതേ അസിതാവ്ഹയസ്സ സാസനേതി.

വത്ഥുഗാഥാ നിട്ഠിതാ.

൭൦൪. ‘‘അഞ്ഞാതമേതം വചനം, അസിതസ്സ യഥാതഥം;

തം തം ഗോതമ പുച്ഛാമി, സബ്ബധമ്മാന പാരഗും.

൭൦൫. ‘‘അനഗാരിയുപേതസ്സ, ഭിക്ഖാചരിയം ജിഗീസതോ;

മുനി പബ്രൂഹി മേ പുട്ഠോ, മോനേയ്യം ഉത്തമം പദം’’.

൭൦൬. ‘‘മോനേയ്യം തേ ഉപഞ്ഞിസ്സം, (ഇതി ഭഗവാ) ദുക്കരം ദുരഭിസമ്ഭവം;

ഹന്ദ തേ നം പവക്ഖാമി, സന്ഥമ്ഭസ്സു ദള്ഹോ ഭവ.

൭൦൭. ‘‘സമാനഭാഗം കുബ്ബേഥ, ഗാമേ അക്കുട്ഠവന്ദിതം;

മനോപദോസം രക്ഖേയ്യ, സന്തോ അനുണ്ണതോ ചരേ.

൭൦൮. ‘‘ഉച്ചാവചാ നിച്ഛരന്തി, ദായേ അഗ്ഗിസിഖൂപമാ;

നാരിയോ മുനിം പലോഭേന്തി, താസു തം മാ പലോഭയും.

൭൦൯. ‘‘വിരതോ മേഥുനാ ധമ്മാ, ഹിത്വാ കാമേ പരോപരേ [പരോവരേ (സീ. പീ.), വരാവരേ (സ്യാ.)];

അവിരുദ്ധോ അസാരത്തോ, പാണേസു തസഥാവരേ.

൭൧൦. ‘‘യഥാ അഹം തഥാ ഏതേ, യഥാ ഏതേ തഥാ അഹം;

അത്താനം ഉപമം കത്വാ, ന ഹനേയ്യ ന ഘാതയേ.

൭൧൧. ‘‘ഹിത്വാ ഇച്ഛഞ്ച ലോഭഞ്ച, യത്ഥ സത്തോ പുഥുജ്ജനോ;

ചക്ഖുമാ പടിപജ്ജേയ്യ, തരേയ്യ നരകം ഇമം.

൭൧൨. ‘‘ഊനൂദരോ മിതാഹാരോ, അപ്പിച്ഛസ്സ അലോലുപോ;

സദാ [സ വേ (പീ.)] ഇച്ഛായ നിച്ഛാതോ, അനിച്ഛോ ഹോതി നിബ്ബുതോ.

൭൧൩. ‘‘സ പിണ്ഡചാരം ചരിത്വാ, വനന്തമഭിഹാരയേ;

ഉപട്ഠിതോ രുക്ഖമൂലസ്മിം, ആസനൂപഗതോ മുനി.

൭൧൪. ‘‘സ ഝാനപസുതോ ധീരോ, വനന്തേ രമിതോ സിയാ;

ഝായേഥ രുക്ഖമൂലസ്മിം, അത്താനമഭിതോസയം.

൭൧൫. ‘‘തതോ രത്യാ വിവസാനേ [വിവസനേ (സീ. സ്യാ. പീ.)], ഗാമന്തമഭിഹാരയേ;

അവ്ഹാനം നാഭിനന്ദേയ്യ, അഭിഹാരഞ്ച ഗാമതോ.

൭൧൬. ‘‘ന മുനീ ഗാമമാഗമ്മ, കുലേസു സഹസാ ചരേ;

ഘാസേസനം ഛിന്നകഥോ, ന വാചം പയുതം ഭണേ.

൭൧൭. ‘‘അലത്ഥം യദിദം സാധു, നാലത്ഥം കുസലം ഇതി;

ഉഭയേനേവ സോ താദീ, രുക്ഖംവുപനിവത്തതി [രുക്ഖംവു’പതിവത്തതി (ക.), രുക്ഖംവ ഉപാതിവത്തതി (സ്യാ.)].

൭൧൮. ‘‘സ പത്തപാണി വിചരന്തോ, അമൂഗോ മൂഗസമ്മതോ;

അപ്പം ദാനം ന ഹീളേയ്യ, ദാതാരം നാവജാനിയാ.

൭൧൯. ‘‘ഉച്ചാവചാ ഹി പടിപദാ, സമണേന പകാസിതാ;

ന പാരം ദിഗുണം യന്തി, നയിദം ഏകഗുണം മുതം.

൭൨൦. ‘‘യസ്സ ച വിസതാ നത്ഥി, ഛിന്നസോതസ്സ ഭിക്ഖുനോ;

കിച്ചാകിച്ചപ്പഹീനസ്സ, പരിളാഹോ ന വിജ്ജതി.

൭൨൧. ‘‘മോനേയ്യം തേ ഉപഞ്ഞിസ്സം, ഖുരധാരൂപമോ ഭവേ;

ജിവ്ഹായ താലുമാഹച്ച, ഉദരേ സഞ്ഞതോ സിയാ.

൭൨൨. ‘‘അലീനചിത്തോ ച സിയാ, ന ചാപി ബഹു ചിന്തയേ;

നിരാമഗന്ധോ അസിതോ, ബ്രഹ്മചരിയപരായണോ.

൭൨൩. ‘‘ഏകാസനസ്സ സിക്ഖേഥ, സമണൂപാസനസ്സ ച;

ഏകത്തം മോനമക്ഖാതം, ഏകോ ചേ അഭിരമിസ്സസി;

അഥ ഭാഹിസി [ഭാസിഹി (സീ. സ്യാ. പീ.)] ദസദിസാ.

൭൨൪. ‘‘സുത്വാ ധീരാനം നിഗ്ഘോസം, ഝായീനം കാമചാഗിനം;

തതോ ഹിരിഞ്ച സദ്ധഞ്ച, ഭിയ്യോ കുബ്ബേഥ മാമകോ.

൭൨൫. ‘‘തം നദീഹി വിജാനാഥ, സോബ്ഭേസു പദരേസു ച;

സണന്താ യന്തി കുസോബ്ഭാ [കുസ്സുബ്ഭാ (സീ.)], തുണ്ഹീയന്തി മഹോദധീ.

൭൨൬. ‘‘യദൂനകം തം സണതി, യം പൂരം സന്തമേവ തം;

അഡ്ഢകുമ്ഭൂപമോ ബാലോ, രഹദോ പൂരോവ പണ്ഡിതോ.

൭൨൭. ‘‘യം സമണോ ബഹും ഭാസതി, ഉപേതം അത്ഥസഞ്ഹിതം;

ജാനം സോ ധമ്മം ദേസേതി, ജാനം സോ ബഹു ഭാസതി.

൭൨൮. ‘‘യോ ച ജാനം സംയതത്തോ, ജാനം ന ബഹു ഭാസതി;

സ മുനീ മോനമരഹതി, സ മുനീ മോനമജ്ഝഗാ’’തി.

നാലകസുത്തം ഏകാദസമം നിട്ഠിതം.