൧൪. ധമ്മികസുത്തം

ഏവം മേ സുതം – ഏകം സമയം ഭഗവാ സാവത്ഥിയം വിഹരതി ജേതവനേ അനാഥപിണ്ഡികസ്സ ആരാമേ. അഥ ഖോ ധമ്മികോ ഉപാസകോ പഞ്ചഹി ഉപാസകസതേഹി സദ്ധിം യേന ഭഗവാ തേനുപസങ്കമി; ഉപസങ്കമിത്വാ ഭഗവന്തം അഭിവാദേത്വാ ഏകമന്തം നിസീദി. ഏകമന്തം നിസിന്നോ ഖോ ധമ്മികോ ഉപാസകോ ഭഗവന്തം ഗാഥാഹി അജ്ഝഭാസി –

൩൭൮. ‘‘പുച്ഛാമി തം ഗോതമ ഭൂരിപഞ്ഞ, കഥംകരോ സാവകോ സാധു ഹോതി;

യോ വാ അഗാരാ അനഗാരമേതി, അഗാരിനോ വാ പനുപാസകാസേ.

൩൭൯. ‘‘തുവഞ്ഹി ലോകസ്സ സദേവകസ്സ, ഗതിം പജാനാസി പരായണഞ്ച;

ന ചത്ഥി തുല്യോ നിപുണത്ഥദസ്സീ, തുവഞ്ഹി ബുദ്ധം പവരം വദന്തി.

൩൮൦. ‘‘സബ്ബം തുവം ഞാണമവേച്ച ധമ്മം, പകാസേസി സത്തേ അനുകമ്പമാനോ;

വിവട്ടച്ഛദോസി സമന്തചക്ഖു, വിരോചസി വിമലോ സബ്ബലോകേ.

൩൮൧. ‘‘ആഗഞ്ഛി തേ സന്തികേ നാഗരാജാ, ഏരാവണോ നാമ ജിനോതി സുത്വാ;

സോപി തയാ മന്തയിത്വാജ്ഝഗമാ, സാധൂതി സുത്വാന പതീതരൂപോ.

൩൮൨. ‘‘രാജാപി തം വേസ്സവണോ കുവേരോ, ഉപേതി ധമ്മം പരിപുച്ഛമാനോ;

തസ്സാപി ത്വം പുച്ഛിതോ ബ്രൂസി ധീര, സോ ചാപി സുത്വാന പതീതരൂപോ.

൩൮൩. ‘‘യേ കേചിമേ തിത്ഥിയാ വാദസീലാ, ആജീവകാ വാ യദി വാ നിഗണ്ഠാ;

പഞ്ഞായ തം നാതിതരന്തി സബ്ബേ, ഠിതോ വജന്തം വിയ സീഘഗാമിം.

൩൮൪. ‘‘യേ കേചിമേ ബ്രാഹ്മണാ വാദസീലാ, വുദ്ധാ ചാപി ബ്രാഹ്മണാ സന്തി കേചി;

സബ്ബേ തയി അത്ഥബദ്ധാ ഭവന്തി, യേ ചാപി അഞ്ഞേ വാദിനോ മഞ്ഞമാനാ.

൩൮൫. ‘‘അയഞ്ഹി ധമ്മോ നിപുണോ സുഖോ ച, യോയം തയാ ഭഗവാ സുപ്പവുത്തോ;

തമേവ സബ്ബേപി [സബ്ബേ മയം (സ്യാ.)] സുസ്സൂസമാനാ, തം നോ വദ പുച്ഛിതോ ബുദ്ധസേട്ഠ.

൩൮൬. ‘‘സബ്ബേപി മേ ഭിക്ഖവോ സന്നിസിന്നാ, ഉപാസകാ ചാപി തഥേവ സോതും;

സുണന്തു ധമ്മം വിമലേനാനുബുദ്ധം, സുഭാസിതം വാസവസ്സേവ ദേവാ’’.

൩൮൭. ‘‘സുണാഥ മേ ഭിക്ഖവോ സാവയാമി വോ, ധമ്മം ധുതം തഞ്ച ചരാഥ സബ്ബേ;

ഇരിയാപഥം പബ്ബജിതാനുലോമികം, സേവേഥ നം അത്ഥദസോ മുതീമാ.

൩൮൮. ‘‘നോ വേ വികാലേ വിചരേയ്യ ഭിക്ഖു, ഗാമേ ച പിണ്ഡായ ചരേയ്യ കാലേ;

അകാലചാരിഞ്ഹി സജന്തി സങ്ഗാ, തസ്മാ വികാലേ ന ചരന്തി ബുദ്ധാ.

൩൮൯. ‘‘രൂപാ ച സദ്ദാ ച രസാ ച ഗന്ധാ, ഫസ്സാ ച യേ സമ്മദയന്തി സത്തേ;

ഏതേസു ധമ്മേസു വിനേയ്യ ഛന്ദം, കാലേന സോ പവിസേ പാതരാസം.

൩൯൦. ‘‘പിണ്ഡഞ്ച ഭിക്ഖു സമയേന ലദ്ധാ, ഏകോ പടിക്കമ്മ രഹോ നിസീദേ;

അജ്ഝത്തചിന്തീ ന മനോ ബഹിദ്ധാ, നിച്ഛാരയേ സങ്ഗഹിതത്തഭാവോ.

൩൯൧. ‘‘സചേപി സോ സല്ലപേ സാവകേന, അഞ്ഞേന വാ കേനചി ഭിക്ഖുനാ വാ;

ധമ്മം പണീതം തമുദാഹരേയ്യ, ന പേസുണം നോപി പരൂപവാദം.

൩൯൨. ‘‘വാദഞ്ഹി ഏകേ പടിസേനിയന്തി, ന തേ പസംസാമ പരിത്തപഞ്ഞേ;

തതോ തതോ നേ പസജന്തി സങ്ഗാ, ചിത്തഞ്ഹി തേ തത്ഥ ഗമേന്തി ദൂരേ.

൩൯൩. ‘‘പിണ്ഡം വിഹാരം സയനാസനഞ്ച, ആപഞ്ച സങ്ഘാടിരജൂപവാഹനം;

സുത്വാന ധമ്മം സുഗതേന ദേസിതം, സങ്ഖായ സേവേ വരപഞ്ഞസാവകോ.

൩൯൪. ‘‘തസ്മാ ഹി പിണ്ഡേ സയനാസനേ ച, ആപേ ച സങ്ഘാടിരജൂപവാഹനേ;

ഏതേസു ധമ്മേസു അനൂപലിത്തോ, ഭിക്ഖു യഥാ പോക്ഖരേ വാരിബിന്ദു.

൩൯൫. ‘‘ഗഹട്ഠവത്തം പന വോ വദാമി, യഥാകരോ സാവകോ സാധു ഹോതി;

ന ഹേസ [ന ഹേസോ (സീ.)] ലബ്ഭാ സപരിഗ്ഗഹേന, ഫസ്സേതും യോ കേവലോ ഭിക്ഖുധമ്മോ.

൩൯൬. ‘‘പാണം ന ഹനേ [ന ഹാനേ (സീ.)] ന ച ഘാതയേയ്യ, ന ചാനുജഞ്ഞാ ഹനതം പരേസം;

സബ്ബേസു ഭൂതേസു നിധായ ദണ്ഡം, യേ ഥാവരാ യേ ച തസാ സന്തി [തസന്തി (സീ. പീ.)] ലോകേ.

൩൯൭. ‘‘തതോ അദിന്നം പരിവജ്ജയേയ്യ, കിഞ്ചി ക്വചി സാവകോ ബുജ്ഝമാനോ;

ന ഹാരയേ ഹരതം നാനുജഞ്ഞാ, സബ്ബം അദിന്നം പരിവജ്ജയേയ്യ.

൩൯൮. ‘‘അബ്രഹ്മചരിയം പരിവജ്ജയേയ്യ, അങ്ഗാരകാസും ജലിതംവ വിഞ്ഞൂ;

അസമ്ഭുണന്തോ പന ബ്രഹ്മചരിയം, പരസ്സ ദാരം ന അതിക്കമേയ്യ.

൩൯൯. ‘‘സഭഗ്ഗതോ വാ പരിസഗ്ഗതോ വാ, ഏകസ്സ വേകോ [ചേതോ (സീ. സ്യാ.)] ന മുസാ ഭണേയ്യ;

ന ഭാണയേ ഭണതം നാനുജഞ്ഞാ, സബ്ബം അഭൂതം പരിവജ്ജയേയ്യ.

൪൦൦. ‘‘മജ്ജഞ്ച പാനം ന സമാചരേയ്യ, ധമ്മം ഇമം രോചയേ യോ ഗഹട്ഠോ;

ന പായയേ പിവതം നാനുജഞ്ഞാ, ഉമ്മാദനന്തം ഇതി നം വിദിത്വാ.

൪൦൧. ‘‘മദാ ഹി പാപാനി കരോന്തി ബാലാ, കാരേന്തി ചഞ്ഞേപി ജനേ പമത്തേ;

ഏതം അപുഞ്ഞായതനം വിവജ്ജയേ, ഉമ്മാദനം മോഹനം ബാലകന്തം.

൪൦൨. ‘‘പാണം ന ഹനേ ന ചാദിന്നമാദിയേ, മുസാ ന ഭാസേ ന ച മജ്ജപോ സിയാ;

അബ്രഹ്മചരിയാ വിരമേയ്യ മേഥുനാ, രത്തിം ന ഭുഞ്ജേയ്യ വികാലഭോജനം.

൪൦൩. ‘‘മാലം ന ധാരേ ന ച ഗന്ധമാചരേ, മഞ്ചേ ഛമായം വ സയേഥ സന്ഥതേ;

ഏതഞ്ഹി അട്ഠങ്ഗികമാഹുപോസഥം, ബുദ്ധേന ദുക്ഖന്തഗുനാ പകാസിതം.

൪൦൪. ‘‘തതോ ച പക്ഖസ്സുപവസ്സുപോസഥം, ചാതുദ്ദസിം പഞ്ചദസിഞ്ച അട്ഠമിം;

പാടിഹാരിയപക്ഖഞ്ച പസന്നമാനസോ, അട്ഠങ്ഗുപേതം സുസമത്തരൂപം.

൪൦൫. ‘‘തതോ ച പാതോ ഉപവുത്ഥുപോസഥോ, അന്നേന പാനേന ച ഭിക്ഖുസങ്ഘം;

പസന്നചിത്തോ അനുമോദമാനോ, യഥാരഹം സംവിഭജേഥ വിഞ്ഞൂ.

൪൦൬. ‘‘ധമ്മേന മാതാപിതരോ ഭരേയ്യ, പയോജയേ ധമ്മികം സോ വണിജ്ജം;

ഏതം ഗിഹീ വത്തയമപ്പമത്തോ, സയമ്പഭേ നാമ ഉപേതി ദേവേ’’തി.

ധമ്മികസുത്തം ചുദ്ദസമം നിട്ഠിതം.

ചൂളവഗ്ഗോ ദുതിയോ നിട്ഠിതോ.